29. Déposition de Saint Vincent de Paul au Procès — De Béatification de Saint Prançois de Sales

(Voir la traduction publiée dans les Annales Salésiennes, 1907, n°5, 6, 7.)

(17 avril 1628)

In nomine Domini. Amen. Anno a nativitate ejusdem Domini millesimo sexcentesimo vigesimo octavo, die decima septima aprilis, indictione undecima, in sacello Sanctae Monicae, in ecclesia monialium Visitationis Beatae Virginis Mariae Conventus ParisiEnsis, examinatus fuit admodum Venerabilis Vincentius de Paulo, Sacerdos Aquensis, Superior Presbyterorum Missionis, necnon Eleemosynarius Regius in triremibus Galliae, pro parte Reverendi Patris Domini Justi Guérin, Congregationis Clericorum Regulari, um Sancti Pauli, hujusmodi Causae Procuratoris, inductus. Qui fuit citatus et per Dominos judices monitus de gravitate perjurii, et juravit, more ecclesiasticorum, manu pectori admota, in manibus dictorum Dominorum judicum, de veritate dicenda, tam super interrogatoriis quam super articulis, a tota praesenti Causa semotis odio, favore, timore, lucro, etc… ; et ad opportunas Dominorum judicum interrogationes respondit ut infra.

Document 29. — *Processus Remissorialis Parisiensis super vita, moribus et miraculis Servi Dei Francisci Salesii, confectus Parisiis, *1628 (Arch. de la Congr. des Rites.) Ce document a été publié, avec traduction, dans les *Annales Salésiennes, *1907, n° 5, 6, 7.

Voir cette traduction à la fin du volume.

Respondit ad primum. — Scio quod perjurium in omnibus Causis, sed praecipue i, n similibus Canonizationum, sit gravissimum peccatum mortale, quod, Deo favente, nolo unquam committere.

Ad secundum. — Ego vocor Vincentius de Paulo ; sum presbyter i, ndignus, Superior Presbyterorum Missionis, et Eleemosynarius Regius in triremibus Galliae, annos quadraginta octo aut circiter natus.

Ad tertium. — Non solum in festo Paschatis confessus sum peccata mea et sumpsi sacram Eucharistiam, sed etiam multis vicibus confiteor in hebdomada et, Dei gratia, fere quotidie Sanctissimum Missae sacrificium celebro.

Ad yuartum. — A nemine fui instructus quomodo aut quid debeam deponere, neque ex his quae in hac Causa dicturus sum aliquid spero emolumentum temporale, sed tantum majorem gloriam Dei, et Servi ejus Francisci de Sales, dum viveret Episcopi Gebennensis.

Ad quintum. — Nunquam, per Dei gratiam, fui de aliquo crimine accusatus, nec inquisitus, nec processatus coram aliquo judice, nec etiam fui unquam nominatim nec publice denunciatus excommunicatus.

Ad sextum. — Huc accessi a Domino Renato Ferrier nomine Venerandarum Dominarum, citatus, ad subjiciendum me examini et jurandum de veritate dicenda de omnibus in quibus a vobis in hac Causa interrogabor.

Et, deveniente ad articulos in Remissoria contentos super iisdem interrogatus, respondit :

A primo articulo usque ad vigesimum tertium inclusive nihil habeo dicere ; ea siquidem quae in eis continentur non sunt de mea scientia.

Ad articulum vigesimum quartum de fide dicti Servi Dei Francisci de Sales interrogatus respondit. — Multoties familiaritate felicis memoriae Domini Francisci de Sales, Episcopi et Principis Gebennensis, honoratus fui ; et ex iis quae cum eo agens deprehendi, tum etiam ex aliis quae a fide dignis didici qui cum eo diutius commorati sunt, testificor coram Deo et Christo Jesu verissime a me haberi quae sequuntur. Et certe clare mihi constat eum habuisse orthodoxam et in gradu eminenti fidem, et nullis pepercisse laboribus, desiderio eam propagandi, etiam eo usque ut propriam vitam zelo ardentissimo multis periculis exposuerit pro convertendis haereticis qui pullulabant a septuaginta circiter annis in Ducatu Chablasii, Ballinatibus Ternerii et Gallardi, in Sabaudia, prope Genevam, ubi fides omnino desierat, ibique multa haereticorum millia, ejus pio labore et opera, ad Ecclesiam conversa redierunt.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Mihi praeterea notum est ejusdem fidei suavitatem Servum Dei in eos transfundere solitum esse qui eum audiebant, tam in digputando, quam in excipiendis confessionibus, adeo ut, sublimioribus mysteriis et obscurioribus lucide et clare explicatis, facile suaviterque ei adhaerebant audientes ; quo factum est ut etiam haereticis ipsis, quamvis alioquin in principio obstinatis, admirationi esset.

Et hoc quoque notorium et publicum.

Nec illud mihi praetereundum censeo quod ex ore proprio accepi, ipsius colloquio, quo familiariter fruitus sum, se solitum lacrymas fundere, relegendo singula, postquam composuerat, librorum suorum capitula ; perspicue enim ea, non de ingenio, sed a Deo optimo infusa, scripsisse videbat. Unde suaviter quaedam in me oriebatur devotio et tener affectus ; sentiebam etenim Servum Dei divinitus illustratum.

Quod verum esse assero.

Addam insuper, eadem qua supra familiaritate hono- ratus, cor suum aperiens, mihi dixisse se inter concionandum sentire cum aliquis interius tangeretur. "Animadverto enim, aiebat, aliquid ex me exiisse, non motu proprio, sine praevia meditatione, et quod penitus ignoro, sed impulsu divino me illud protulisse."

Eventus hoc probabat. Concionibus enim peractis, eum adibant qui ! erant corde compuncti, verba referentes quibus fuerant intrinsece commoti. Quod verissimum credo, et affirmo ejus testimonium verax, cujus non tantum verba, quae, quasi jacula ardentia, cunctos ineendebant, verum etiam tot erant conciones quot erant ejus actiones.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Ad vigesimum quintum articulum de spe. — Ego scio ex certa scientia Servum Dei, tranquillissima pace delibutum, cum ingenti quadam suavitate suos ad patriam gressus direxisse. De cujus abundantia plenus, omnem a se pellebat timorem, excepto illo casto et amoris comite ; et, semper sibi similis, pacatissime bonitati divinae confidens, nullis, quantumvis gravibus, frangebatur aerumnis. Quinimo, eadem spe divina fiducialiter adjutus, ingens inerat illi vis in erigendis aliorum animis, cujus rei testimonium fidelissimum reddunt omnes qui ipsum conveniebant, quique suae directioni feliciter adhaerebant.

Quod constanter, aeque et feliciter Servus Dei cursum consummaverit, ex eo liquet, quod, instante ejus resolutionis tempore, cum interrogaretur num mortem timeret, respondit se in Domino confidere ; rursum, num saltem doleret congregationem monialium Visitationis irnperfectam relinquere, respondit : "Qui incepit, ipse perficiet, perficiet, perficiet." Objicienti illud Ecclesiastici : "O quam amara ! o mors, quam amara est memona tua !" prosecutus est, dicens : "Homini pacem habenti in substantiis suis." Unde apparet lucide eum, longe a terrenis, soli Deo adhaerere, in quem totam spem suam collocaverat. Et extremam unctionem alacri suscipiens animo, singulis unctionum precibus leniter respondebat.

Haec mihi retulerunt fide digni de quibus etiam fldem faciunt qui ejus vitam scripserunt.

Ad vigesimum sextum articulum, de charitate in Deum. — Famulus Dei ardenti dilectilone Deum amabat ; et argumenta ex quibus haec colligo, haec sunt quae sequuntur :

1° Ex tranquillissima pace, signum esse adhaesionis ipsius qua Deo uniebatur ; quod cum multis diligenter observavi.

2° Labores suscepti ut peccatum destrueret, charitati contrarium, assidue (ut omnes sciunt), indifferenter, tam divitibus quam egenis, sine sexus discri, mine, sacramenta, maxime pœnitentiam, per quam peccatum aboletur, conferendo.

3° Ut honorem Dei (adversario subacto peccato scilicet) magis ac magis promoveret, omnibus, absque personarum delectu, ad se venientibus, tam religiosis quam secularibus et laicis, ipsum consulturis super iis ad conscientiam pertinentibus, facilem se praebebat.

4° Ardentissimam ejus erga Deum charitatem inde colligebam cum pacatissimam observarem Servi Dei tranquillitatem e recollectione sui coram Deo et ardentissimo interioris colloquii desiderio provenientem, quo suavissimas ex familiari divino consortio sententias eructabat ; haec sua scripta iis redolentia testificantur.

5° Colligo ex flagranti desiderio conformitatis imaginis Filii, Dei, cui ita se conformavit hic Famulus Dei, quemadmodum observavi, ut saepissime apud me miratus sim quomodo pura creatura ad tantum perfectionis gradum, quantum fert humana fragilitas, et tam sublime altitudinis culmen attingere posset.

6° Quod et, fruitionis divini amoris abundantia compulsus, in lucem ediderit opus ilmmortale ac plane nobilissimum *De amore Dei, *ejus ardentissimae erga Deum dilectionis fidele testimonium ; liber certe admirabilis, qui tot praecones de suavitate sui auctoris habet, quot sunt ejus lectores ; quem studiose curavi ut in nostra communitate omnino tanquam remedium universale omnibus languidis, spiculum torpentibus, incentivum dilectionis, scala ad perfectionem tendentibus, legeretur. O utinam, prout dignus est, ab omnibus tractaretur ! Non esset qui se a calore ejus abscondere posset.

Ad vigesimum septimum articulum, de charitate ejus in proximum. — Pro certo scio perfectum fuisse Servi Dei amorem erga proximum. Hujus veritatis argumentum colligo :

1° Ex fragranti desiderio uniuscujusque progressus ad ea quae saluti conveniunt, et ut in se, sic in aliis, ardenti zelo amorem Dei inflammabat. Hoc in illo observavi privatis sermonibus.

2° Quod ille haec Jesu Christi Domini verba : "Quamdiu fecistis uni ex fratribus meis, mihi fecistis", alte imbiberat, clarissime constat, quia neminem unquam a se, tam in rebus temporalibus quam spiritualibus, repulit ; et quidem, inter ea quae pro regimine domesticae rei sapienter instituerat, illud in primis voluit observari ut famuli neminem ad se accedere cupientem prohiberent.

Quod primum attinet de subvenbione egenorum, ifnter multa, quae rcensere longum esset, pietatis opera, omittens vasa argentea quae ea de causa venumdari jussit ut penuria laborantibus subveniret, unicum referam cum quidam sacerdos se oppressum paupertate illi indicasset, statim museolum petens, superindusium exemit, quod sacerdoti tradidit ; ex quo hodie multa fiunt miracula.

Nec minus claruit hic Servus Dei ingenti erga proximum charitate in subministrandis spiritualibus bonis et ad salutem conducentibus ; pro qua nullos recusabat labores. Imo vero alacri et libenti animo quosvis suscipiebat, nihil non movebat, modo aliquis spes salutis esset, etiam cum dispendio propriae sanitatis, duobus stimulis incitatus : primo, ex grandi dolore quo, ob animarum perditionem, cruciebatur ; secundo, ex fragranti zelo salutis earumdem ut vero Pastori perditas restituere posset.

Quae vera esse didici tam ex ipsius privatis colloquiis quam fama publica.

3° Quod finem non fecerit verbum Dei praedicandi, quo animas mirifice, confessiones excipiendo, sacramenta alia administrando, parvulos catechizando, ubique locorum supra nominatorum, recreabat, quamvis multis id faceret incommodis, quibus non parcebat.

4° Illud ipsum mihi constat, et colligo ex maximo honore quo fideles vineae Domini cultores afficiebat, et, e contrario, ex dolore pro amissione alicujus suscepto, cum hanc vitam cum morte commutaret.

5° Hujus Famuli Dei fervor supra modum enituit in suis concionibus publicis (quas ego loquens Evangelium reputabam), vehementem in suis auditoribus spiritualis devotionis flammam accendens ; enituit in privatis et familiaribus colloquiis, a quibus eorum participes pendebant affixi ; capacitati enim cujuscumque ita se, omnibus debitorum se aestimans, accommodabat, ut nullum a se, tam de re gravi quam de scrupulis, et aliis consulen, tem, Ipateretur exire, nisi satisfactum et plenum consolatione. Et in me hujus Servi Dei verba, mente revolvendo, tantam excitaverunt admirationem, ut impellerer credere illum esse hominem qui melius Filium Dei, dum in terra versaretur, reputaverit ; et quod mihi stuporem augebat, hoc imprimis erat, qui, cum talis et tan- tus esset vir, rebus maximi momenti, ut eis intenderet, necessarius, a quacumque persona, cum alioquin vilis conditionis esset, tamdiu se retineri, nullis parcendo laboribus, pateretur, donec plane satisfacta esset ; tanti pacem animae et tranquillitatem faciebat !

Haec vera sunt, notoria et publica.

Ad vigesimum octavum articulum, de Virtutibus Cardinalibus. 1° De prudentia. Scio ex multis rationibus Famuli Dei prudentiam in eminenti gradu enituisse.

1° Rem domesticam et totam familiam miro ordine et aequis institutis constituit, adeo ut nihil otiosum, nihil turbulentum in sua domo aut familia unquam apparuerit.

2° Suam dioecesim, quamvis sub diversa potestate, nempe Regis Galliarum et Subaudiae Ducis, ita prudenter gubernavit, ut, servata cum utroque pace, temporalilum tranquillitatem cum spirituali conjunxerit.

3° Ex erectione et institutione Ordinis Sanlcti monialium sub titulo Visitationis Sanctae Virginis Mariae, quibus admirabili praevisione, necnon Spiritus Sancti unctione, sanctissimis constitutionibus a se praescriptis et a Sede Apostolica approbatis, formam vivendi admirabilem dedit ; et in his intentionem suam sicut et omnia opera sua rectificando, ad Deum tanquam ad ultimum scopum sic non modo suae, sed etiam domesticorum subditorumque, quorum semper magnam et cordialem curam habebat, salutis consecutionem direxit.

4° In componendis litibus et sedandis animorum passionumque motibus ; in ilis enim Servi Dei prudentiam vehementer enituisse constat, omnes difficultatum nodos, licet multa obscuritate implicatos, sic clare solvendo et luci omnia restituendo, ut cunctis admirationi esset, cui resistere non valentes, manus dabant acquilescendo.

5° Ex mutatione conscientiarum suae directioni com- missarum ; siquidem experientia probatum est animas Servo Dei obtemperantes brevi tempore tantum in rebus spiritulalibus profectus fecisse, ut, mutato in melius animo, odio haberent prius amata et amore complecterentur quae antea sibi erant odiosa.

6° Ex hoc quod, rebus omnibus bene compositis, veluti corpori, jam formato suis salutaribus consiliis, quibus mire praeditus erat, amoris incentivum, tanquam spiraculum vitae, in eas spiraverit. Haec vera sunt, publica et notoria.

7° De justitia. Ipse eam sedulo cum proximo, secundum Summi Dei volitum, omnibus omnia factus, cum pace profundissima servavit. Suae dioecesi fidelem praesentiam corporalem, suo muneri vigilantiam, Summo Pontifici et Ecclesiae obedientiam, Deo reverentiam de beneficiis sibi collatis et supremum cultum exhibuit ; et, ut magis glorificaretur, omnibus bonis praelucebat exemplis, adeo ut admirationi esset cunctis Servum Dei considerantibus.

Deinde capacitati beneficia, etpersonas beneficiis conferebat, secundumque Sacrum Concilium Tridentinum, munus ecclesiasticum nemini dabat, nisi habito prius de probitate vitae et morum testimonio, examine insuper adhibito.

Haec sunt vera, publica et notoria.

3° De fortitudine. Maxima fortitudine praeditum fuisse constat ex arduis laboribus ab ipso susceptis et exantlatis per totum vitae curriculum, ut a personis fide dignis didici, maxime ex iis quae, per triennii spatium, in convertendis haereticis tam in Ducatu Chablasii quam Geneva, quo, de mamdato Summi Pontificis, semel et iterum se contulit, aggressus est, licet magnis vitae propriae periculis, nullisque quibusvis parcens difficaltatibus, ut praesertim haeresiarcum Theodorum Bezam (hoc enim dicti Summi Pontificis mandatum ferebat) Ecclesiae gremio restitueret ; se denilque vilefaciens, modo gloriam Dei, a, nimarum salutil incumbendo, Sacratissimum Eucharistiae et Pœnitentiae Sacramentum ministrando, promoveret.

4° De temperantia. Oculatus testis sum qua moderatione in sedandis animae passionibus, necnon animi delectationibus usus fuerit, abstinendo se ab omnibus iis quae corpori superflua sibi, ab aliis necessaria, videbantur. Sic autem animi passiones et motus rationis imperio subdiderat, ut non solum in victu eumdem semper tenorem servaret, sed nec facies quidem in diversa prosperis mutaretur aut adversis.

Ad vigesimum nonum articulum, de caslitate. — Illi Servo Dei castitas adeo cordi fuit, ut omnibus aeque ac milhi virgo habitus sit.

Accepi a fide dignis, et referunt qui ejus vitam scripserunt, Servum Dei quasdam mulieres blande sollicitasse ut eum attraherent, a quo, compunctae, cum lacrymis, ab ipso admonitae, exibant.

Ad trigesimum articulum de humilitate. — Ut paucis multa complectar, hic beatus Dei Famulus honorem omnibus deferebat, in audiendis consiliis pronus et semper paratus ; suo sensui minus quam alterius credidit. Consortium vilium personarum, si profectus spiritualis spes affulgeret, nunquam vitavit. Perfectum denique et verissimum mihi Servus Dei humilitatis exemplar videbatur.

Ad trigesimum primum articulum de patientia. — Patientiam admirabilem in eo deprehendi : nullis afficiebatur injuriis, nullis frangebatur aerumnis, nullis movebatur infirmitatibus, animo forti molestias et persecutiones perferebat ; contumelias, tentationes varias, tanquam lucrum ingens cum gaudio suscipiebat pro Christo. Christum sequendo, pati cupiebat ; animam denique in suis manibus, sibi semper similis, habebat.

Ad trigesimun secundum articulum, de mansuetudine. — Admirabilem in Servo Dei mansuetudinem fuisse in hoc elucet, quod iram sibi nunquam dominare permiserit ; quam semper esse subjectam rationi adeo coegit, ut sine felle vulgo diceretur, quamquam medici contrarium assererent, eumque, vi virtutis, iram reprimere dicebant ; quod tandem approbaverunt, exenterato ipsius corpore, in quo fel in lapillos mutatum repererunt. Vidi ego aliquos, qui servantur tanquam reliquiae.

Hoc est verum, publicum et notarium.

Ad trigesimum tertium articulum de oratione. — Scio inter sua exercitia spiritualia sedulo orationem tam vocalem. quam mentalem coluisse, cum tanta sui recollectione, animi tranquillitate et pace, ut in choro, cui cum canonicis, divinas laudes recitaturus, assistebat, omnium in se oculos raperet, pietati devotionique excitaret, tanta corporis et animi compositioni inerat modestia cum gravitate conjuncta. Addo quod, sacrosanctum missae sacriificium celebraturus (quod numquam, licet gravissimis occupationibus teneretur, interponebat), maxima cum suavitate in se habitans, sibi praesens erat ; quod fecit etiam pridie quam ex hac vita ad Deum migraret. Quotidie Coronam in honorem Beatissimae Virginis Mariae singulari quadam devotione recitabat ; cui servitio cum meditatione adeo suaviter affixus erat, ut verbis explicari non possit.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Ad trigesimum quartum articulum, de dilectione inimicorum. — Servus Dei hanc virtutem semper sibi comitem habebat ; in nulla enim occasione visus est unquam ab ea derelinqui. Fidem faciunt exempla quam plurima. Unicum, quod a persona fide dignissima et eminenti virtutis gradu constituta, didici, referam. Nobilis quispiam, falso suspicatus testatorem quemdam impulsum fuisse a Beato Francisco de Sales aliquid domui Visita- tionis urbis suae legare, ipsius cubiculum ingressus, minaci vultu, gravibus injuriis etiam paratus, pugno ad os ejus admoto, eum percutere aggressus ; postea vero, apud se cogitans Servum Dei mansisse pacatum et imperturbabilem, intrinsece vehementer compunctus, confusione perfusus, rediit, et coram eo, flexis genibus, veniam petiit ; a quo benigne susceptus : "Jamjam peperci", inquit, eumque verbis suavissimis affatus est.

Ad trigesimum quintum articulum, de zelo fidei et praedicatione verbi Dei. — Hic servus fidelis familiae, super quam a Domino fuerat constitutus, spiritualem alimoniam, pro capta uniuscujusque, grandioribus concionando, parvulis catechizando (quibus finem non fecit) suo tempore sedulo ministravit, tanto zeio ac pietatis ardore ut ipsemet sua manu cedulas pro pueris, ut se pararent super iis quae explicaturus erat, scriberet. Cui diligenter parebant parvuli, capti suavi dulcedine, qua pro modulo suo omnia audiebat. Unde uberriimi fructus provenerunt : multos enim haereticos, iis allectos, ad fldem convertit ; multos peccatores ad meliorem vitam revocavit.

Haec sunt vera, notoria et publica.

Ad trigesimum sextum articulum de operibus miserieordiae. — Absque *ullo *discrimine, prout sibi licebat, infirmos omnes, sua praesentia visitando, consolabatur ; sua bona eils liberalissime tam in domibus privatis et carceribus, quam in hospitalibus, largiebatur ; nemo suo desiderio fraudabatur, pauperes enim eleemosynis sublevabat, animo pusillanimes confortabat, afflictos suavitatis abundantia, qua plenus erat, deliniebat, mœstos spiritualibus deliciis reddebat ; animos supplicio extremo addictos divinis colloquiis roborabat, exhortando ut fortiter sustinerent ; illis interim, tenerrime compatiendo, ab ipsis requisitus, sacramenta administrabat.

Haec sunt vera, et est fama communis.

Ad trigesimum septimum articulum, de compositione litium et discordiarum. — Hunc articulum tetigi in articulo vigesimo octavo. Hic unicum ex multis exemplum refero. Fama Servi Dei de zelo obtinendae pacis et reconciliandi etiam pelliciebat haereticos ; adeo potens erat ad conciliandos animos, rebus bene compositis. A viro nobili Gebennensi haeretico sustinere partes arbitri pro diffLcultate solvenda inter se et Dominum Comitem de Sancto Albano rogatus est ; quam tanta efficacia et felicitate dissolvit, ut uterque, et catholicus et haereticus, de lite satisfactus, quod rarum, discesserit.

Ad trigesimum octavum articulum de religione. — Servus Dei cordi affixam in gradu eminentissimo religionis virtutem possidebat ; quam iln omnibus actionibus suis, praesertim ad cultum Dei pertinentibus, sacra mysteria et quae functioms suae erant, ostendebat, tam privatim quam publice, cum maxima et dulci recollectione, humilitate gravi, attentione devota, majestate humili, ut facile intuentibus eum omnes suas actiones divinis mysteriis habere immersas appareret ; talique exemplo sic aliis praelucebat ut omnium oculos in admirationem sui raperet et ad devotionem inflammaret.

Et ne minus videar coram Deo et Angelis dixisse quam par est de ipsius zelo divini cultus, nato ex consideratione dilectionis divinae, hic commemorabo tantam in eo redundasse suavitatem bonitatis, ut ex abundantia, ob exemplum devotionis, leniter in eos qui ejus conversatione fruebantur, cum ingenti gaudio deflueret ; quarum deliciarum particeps ego factus, memini me, cum aliquo morbo, jam a sex circiter annis, jacerem correptus, in mente saepe revolvisse et apud me ipsum ruminasse quanta esset bonitas Dei ! "Quam bonus es, Deus, Deus meus, quam bonus es, quando quidem in Domino meo Francisco de Sales, tua creatura, tanta est suavitas !"

Experti sunt omnes et est fama communis.

Ad trigesimum nonum articulum de resignatione in Deum. — Ex certa scientia teneo quod hic Servus Dei sublimi prudentia praeditus erat, non tam naturali quam supernaturali, a Deo donata, in discernendis internis animorum motibus, necnon absconditis animae recessibus. Invitatus fuit aliquando a superiore religionis, cujus nomini ob reverentiam parco, ut novitium, primo inter privatos parietes concionantem, dignaretur audire ; deinde quid sentiret tertio interrogatus, suspirando respondit : "Timeo hunc adolescentem fletu dignum." Infelix enim ille intra annum in apostasiam incidit, religionem abnegavit ; quod cum Dei Servo renunciatum esset, ingemuit, et, aliquantulum in se reversus, ait, spiritulm resumendo : "Spero quod tandem misericordiam Dei consequetur." Spes ejus non vana fuit ; non enim multo post elapso tempore, juvenis, pœnitentia ductus, rediilt domum unde exierat, lacrymis uberrime fusis ; ubi receptus.

Haec sunt vera et referunt qui ejus vitam scripserunt.

Ad quadragesimum articulum interrogatus de discretione spirituum, nihil respondit Venerabilis Dominus Vincentius de Paulo.

Ad quadragesimum primum articulum de magnanimitate animi. — Magnanimitatem animi in famulo Dei claruisse constat in heroicis ac arduis rebus a se peractis, tam prosperis quam adversis, quibus neque elatus, neque depressus visus est ejus animus ; sicut enim suaviter, sic fortiter, inter potentes, inter haereticos, inter suae vitae insidiatores, semper, eodem tenore procedendo, se gessit, omnia, longe a terrenis, ad honorem Dei dirigendo, Ecclesiae utilitati, suae saluti proximi- que consulendo, in quibus omnibus, servata tranquillitate, cor humile, in prosperis animatum, et generosum in adversis, retinuit.

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesimum secundum articulum, de zelo animarum sibi commissarum. — Zelus animarum sibi commissarum cor Servi Dei non inflammaverat modo, sed adeo, rodebat ut earum saluti consuleret ; nihil intentatum relinquebat, nihil non movebat, sibi ipsi non parcebat ; illi rei maxime ad id conducenti, nempe in excipiendis confessionibus, totus incumbebat, etiam cum periculo sanitatis, sine delectu quarumcumque personarurn aut sexus, usque ad amicorum et personarum gravium admirationem ; namque, quamvis oppressus incommodis necnon laboribus esset, quia illi rei necessario conjunguntur, unde fructus Deo delectabiles colliguntur, nempe confessionis, utrumque amplectebatur.

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesimum tertium articulum, de zelo perfectionis monialium. — Hic Servus Dei fidelis vehementer dolebat sponsas Christi ab adversario turpiter possideri. Unde, zelo zelatus, manum adhibuit operi quo eas a nequissima tyrannide in libertatem filiorum Dei revocare posset. Quod feliciter successit. Multas etenim domos religiosas reformavit. Sed quia non omnes, ideo non secundum votum, qui nihil inimico generis humani, religiosarum maxime personarum, relinquere volebat, cum vero quarumdam domorum clausuram, unde multa prodibant scandala, et eas observantiae propriae restituere difficile cernebat, Ordinem Monialium Visitatilonis Beatae Mariae Virginis, divino afflatus impulsu, instituit, quem adeo sanctis constitutionibus, a Summo Pontifice Urbano octavo approbatis, stabilivit, ut veluti ex horto amaenissimo suavissimi odores exhalent ; quibus suaviter animas ad numerum viginti octo monasteriorum attraxit.

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesimum quartum articulum, de zelo animarum in genere. — Servus Dei ignem celare in suo slnu ita non potuit quin erumperet aliquando. Scripsit notabili personae, Dominae de Chantal, plurium Congregationum Visitationis B. V. Mariae fundatrici et superiori, his verbis : "Quam dulcis est mihi et quam delectabilis labor causa salutis animarum susceptus !" Quare mirum non est, si tot animae ex multis provinciis, hac dulcedine spiritulali illectae, suae directioni se commiserint. Sed hic fervens animarum saluti, s amator, videns se tot secularibus et religiosis ex diversis locis longe a se distinctis sufficere non posse, divino consillio impulsus, ut illis et omnibus vitam ingredi cupientibus adjutor fieret, librum *Introductionis ad vitam devotam, *licet multis occupatus negotiis, componere aggressus est ; quo in lucem edito, ita suavem, utilem et necessarium omnes invenerunt, ut mirabundi, quoquo Servus Dei transiret, quamvis longinquas regiones, digito publice eum ostemdebant, dicentes : "Ecce magnum Franciscum a Geneva, qui scripsit librum Introductionis ad vitam devotam !"

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesimum quintum articulum, de contemptu mundi. — Hic Servus Dei, favo mellis divini gustato, terrena quae magni penduntur apud homines, omnino contemnebat ; un, de multa beneficia, pensiones oblatas recusavit ; quinquies a Rege Galliae in Franciam venire rogatus, ut munus quod susceperat reilinqueret, adduci, eti~m magnis ab ipso rege pollicitationibus, non potuit ; honores et dignitates libenti animo sprevit, ut melius, aiebat, et liberius vacare, pro voto, ad gloriam Dei magis amplificandam et animarum salutem promovendam va-

XIII. — 6

leret ; quae causa fuit, ut arbitror, cur in quadam suarum epistola scripserit : "Elegi abjectus esse in domo Dei mei magi. s quam habitare in tabernaculis peccatorum.".

Haec sunt vera et notoria.

A quadragesimo septimo articulo usque ad quinquagesimum secundum articulum inclusive interrogatus, Dominus Vincentius de Paulo respondit. — Ad ea quae in istis articulis continentur nihil habeo dicere, partim cum multa ibi contenta non sint de mea scientia, partim cum id quod scio jam in aliis articulis dixerim.

Ad quinqtagesimum tertium et quinquagesimum quartum articulum, de honore et reliquiis. — Scio quod statim ut anima beati Servi Dei separata fuit a corpore, multi concurrerunt ad locum ubi erat. Flexis genibus, devotissime illum, tanqluam sanctum, invocabant ; quidquid poterant, sive sanguinis, corpore exenterato, sine illius aut vestimentorum, pro reliquiis accipiebant ; quibus multa fiunt miracula, quorum aliqua referuntur a piis qui vitam ejus scripserunt.

Ad reliquos articulos interrogatus, respondit. — Scio devotionem magnam esse erga Servum Dei multarum provinciarum, ob sanctitatis aestimationem et miraculorum multitudinem ; et praeter quae publice fiunt, unum notavi quod evenit in Congregatione Visitationis Beatae Virginis Mariae hujus urbis. Monialis, incognito morbo correpta, blasphemias in sanctos, in Sacratissimum Eucharistiae Sacramentum, in Deum ipsum, quoties laudum praeconia celebrare admoncretur, evomebat, blasphemias, inquam, et execrabiles maledictiones, dum ad sacram synaxim accederet, adeo distincte et tali voce proferendo, ut a circtlmstantibus facile audiretur. Superiori suae admonenti aliquem actum elicere quo se Deo offerret, respondit se Deum alium non habere nisi diabo lum. Denique tanta violentia rabidoque furore percellebatur corpore et mente in divam Majestatem, ut saepe ad interitum sui induceretur, ut citius ad infernum properaret, et ibi Deum (horribile dictu !) Ipro voto suo maled-lctionibus prosequeretur ; in hoc aiebat omnes suas delicias contineri. Dicta Reverenda Superior, compassionis et doloris plena, nihil non tentavit : consulit Praelatos, Patres religionum, omnes qui famosi in spiritualibus erant, et, eorum judicio, medicos, quorum remediis in vanum adhibitis, tandem dicta Superior ad intercessionem Servi Dei recurrit. Partem rochetti ipsius brachio laborantis applicat ; et ecce in momento liberatur monialis, magna fuit in anima tranquillitas, et pauaatim appetitus et somnus quem perdiderat redditur paulo post, integra sanitas, quae durat ad hodiernum usque diem, bona valetudine, sano et acri judicio, ita ut praecipuas religionils functiones, velut si nihil sentisset unquam, exercuerit. Nunc novitias suae directioni habet subjectas. Haec vera esse ad verbum didici tam ab ipsa religiosa quam a sua dicta superiore, domum ingressus visitationis causa.

Et pro majori certitudine veritatis, de mandato dictorum Dominorum judicum, supradictam depositionem de verbo ad verbum repetendo, clare et distincte relegi ego notarius pro teste Domino Vincentio de Paulo, auscultante, coram dictis Dominis judicibus ; qui, dixit et de novo affirmavit haec supradicta fuisse et esse vera, publica et notoria, et de his esse veram famam, publicam et notoriam et dictum commune. Et pro fide ipse testis deponens, propria manu subscripsit coram dictis Dominis judicibus, qui et ipsi signarunt manu propria, et ego Notarius in hac Causa deputatus me propria manu subscripsi et pro fide meum consuetum signum tabellionatus apposui.

Acta fuerunt haec Parisiis in loco, anno, diebus, mense, indictiane et pontificatu quibus supra.

Sic signatum in minuta originali praesentium.

Ego Vincentius Depaul, presbyter Aquensis dioecesis in Vasconia, ita pro veritate deposui et attestatus sum.

VINCENTIUS DE PAULO.