V. v. — 4. In finem, Psalmus David pro extasi.

2. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum; in justitia tua libera me.

3. Inclina ad me aurem tuam, accelera ut eruas me.

Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias.

h. Quoniam fortitudo mea et refugium meum es tu: et propter nomen tuum deduces me, et enutries me.

In te. Domine, speravi, non confundar in aeternum [h. sceculum ]: injustitia tua salva [h. eripe ] me.

Inclina ad me aurem tuam, velociter libera me.

Esto mihi in lapidem fortissimum, in domum munitam, ut salves me.

Quia petra mea et munitio mea tu [al. add. es: et propter nomen tuum deduces me, et enutries me.

5. Educes me de laqueo hoc, quem absconderunt mihi, quoniam tu es protector meus.

6. In manus tuas commendo spiritum meum: redemisti me. Domine Deus veritatis.

7. Odisti observantes vanitates, supervacue.

Ego autem in Domino speravi:

8. Exultabo, et laetabor in misericordia tua.

Quoniam respexisti humilitatem meam, salvasti de necessitatibus animam meam.

9. Nec conclusisti me in manibus inimici: statuisti in loco spatioso pedes meos.

10. Miserere mei. Domine, quoniam tribulor: conturbatus est in ira oculus meus, anima mea, et venter meus.

11. Quoniam defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus.

Infirmata est in paupertate virtus mea, et ossa mea conturbata sunt.

12. Super omnes inimicos meos factus sum opprobrium, et vicinis meis valde, et timor notis meis.

Qui videbant me, foras fugerunt a me.

13. Oblivioni datus sum tanquam mortuus a corde.

Factus sum tanquam vas perditum:

14. Quoniam audivi vituperationem multorum commorantium in circuitu.

In eo dum convenirent simul adversum me, accipere animam meam consiliati sunt.

15. Ego autem in te speravi. Domine: dixi, Deus meus es tu:

16. In manibus tuis sortes meae.

Eripe me de manu inimicorum meorum, et a persequentibus me.

17. Illustra faciem tuam super servum tuum, salvum me fac in misericordia tua.

18. Domine, non confundar, quoniam invocavi te.

Erubescant impii et deducantur in infernum.

Quae loquuntur adversus justum iniquitatem, in superbia, et in abusione.

20. Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!

Perfecisti eis, qui sperant in te, in conspectu filiorum hominum.

21. Abscondes eos in abscondito faciet tuae a conturbatione hominum.

Proteges eos in tabernaculo tuo a contradictione linguarum.

Educes me de reti, quod absconderunt mihi: quia tu fortitudo mea.

In manu tua commendabo [al. commendo ] spiritum meum: redemisti me. Domine Deus veritatis.

Odivi custodientes vanitates frustra: ego autem in Domino confisus sum.

Exultabo, et laetabor in misericordia tua, quia vidisti [al. audisti ] afflictionem meam: cognovisti tribulationes animae meae.

Et non conclusisti me in manu inimici: statuisti in latitudine pedes meos.

Miserere mei, Domine, quoniam tribulor: caligavit in furore oculus meus, anima mea et venter meus.

Quia consumptae sunt in moerore vitae meae, et anni mei in gemitu.

Infirmata est in iniquitate mea fortitudo mea: et ossa mea contabuerunt.

Apud omnes hostes meos factus sum opprobrium, et vicinis meis nimis, et timor notis meis:

Qui videbant me in plateis, fugiebant a me.

Oblivioni traditus sum quasi mortuus a corde: factus sum sicut [al. quasi ] vas perditum.

Audivi enim opprobrium multorum, congregationem in circuitu;

Cum inirent consilium adversum me: et ut auferrent animam meam cogitaverunt [al. cogitarent].

Ego autem in te speravi. Domine: dixi, Deus meus tu.

In manu tua tempora mea: libera me de manu inimicorum meorum, et persequentium me.

Illumina faciem tuam super servum tuum: salva me in misericordia tua.

Domine, non [al. ne] confundar, quia invocavi te: confundantur impii, taceant in inferno.

Muta fiant labia mendacii: quae loquuntur contra justum vetera, in superbia et despectione.

Quam multa est bonitas tua quam abscondisti timentibus te, operatus es sperantibus in te, in conspectu filiorum hominum.

Abscondes eos in protectione vultus tui, a duritia viri: abscondes eos in umbra, a contradictione linguarum.

22. Benedictus Dominus, quoniam mirificavit misericordiam suam mihi in civitate munita

23. Ego autem dixi in excessu mentis meae: Projectus sum a facie oculorum tuorum.

Ideo exaudisti vocem orationis meae, dum clamarem ad te.

24. DiligiteDominum, omnes sancti ejus, quoniam veritatem requiret Dominus, et retribuet abundanter- facientibus superbiam.

25. Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino.

Benedictus Dominus: qui mirabilem fecit misericordiam suam mihi, in civitate munita.

Ego autem dixi in stupore meo: Projectus sum de conspectu oculorum tuorum.

Ergone audisti vocem deprecationis meae, cum clamarem ad te?

DiligiteDominum, omnes sancti [h. misericordes ] ejus; fideles servat Dominus, et tribuit his, qui satis operantur superbiam.

Confortamini, et roboretur cor vestrum, omnes qui exspectatis Dominum.

Argumentum. — « Appareat in hoc carmine motus animi perturbati conspectu periculorum, hominisque in summum vitae et salutis discrimen adducti, et tamen fiducia certa invocantis opem et auxilium Jovse, atque hoc nitentis. » Haec Rosenmullerus. Strophae quinque: vers. 2-9, auxilii imploratio, fiducia firma, gratiarum promissio; vers. 10-14, descriptio malorum quae vati perferenda sint; vers. 15-19, repetitae preces; vers. 20-23, grates averso periculo adjectae; vers. 24-25, hortatio ad similem fiduciam piis omnibus directa. Psalmum autem hunc Davidem non in ipsis periculis composuisse, sed postea orationem et voces, quas ad Jovam urgente periculo misisset, simul cum iis verbis, quae ad gratias de salute jam adepta pertinerent, conjunxisse, et carmen ex utrisque edidisse, plura ejus loca arguere videntur, veluti vers. 8 et 9, nec non 20 seqq. Titulo hebraeo addunt Alexandrini ix.avxGiu>i;, quod nomen acceperunt ex vers. 23, ubi hebraeum bechophezi vertunt £v rri exaracsi p.cu, hoc est, inquit Agellius, « in pavore atque trepidatione mea, in desperatione rerum omnium, cum de summo periculo humano consilio evadere me posse desperarem; » res autem narraturi Sam. xxm, 26. Igitur -rei» pro exstasi, quod habet Vulgatus, sensus patet. Alii tamen hunc Psalmum ad aliam occasionem referunt. Hodierni non pauci eum esse Jeremise, colligere posse putant e vers. 12-14, coli, cum Jerem. xi, 19; xv, 10; xx, 7, 8, 11, e verbis magor missabib, quae praeter hunc locum non leguntur nisi apud Jerem. vi, 25; xx, 3, 10; xlvi, 5; xlix, 29: sed absque idonea ratione, ut fuse demonstrat Hengstenberg.

1. Praecentori canendum, carmen Davidis.

ne pudore afficiar in perpetuum; pro justitia tua libera me.

3. Inclina ad me aurem tuam, festinanter eripe me; esto mihi rupes praesidii,

domus cacuminum ad me salvandum.

4. Nam petra mea et arx mea tu es,

et propter nomen tuum duces me et reges me;

5. Educes me e reti quod absconderunt mihi; nam tu es refugium (alii, preesidium) meum.

6. In manum tuam commendo spiritum (vitam) meum: redemisti (jam) me, Jova, Deus veritatis.

7. Odi observantes (colentes) vanitates mendacii; ast ego in Jova confido.

fc. Exsultabo et laetabor gratia tua, quod respexeris miseriam meam, cognoveris angustias animae meae;

9. Nec concluseris me in manu hostis mei,

statueris e contra in spatio amplo pedem meum.

/0. Miserere mei, Jova, nam angustia mihi; emarcuit in aegritudine oculus meus, anima mea et venter (corpus omne) meus.

1 . Consumpta est moerore vita mea, et anni mei gemitu; corruit iniquitate mea robur meum, et ossa mea contabuerunt.

12. Ob omnes adversarios meos ego sum contumelia, idque vicinis meis valde, et terror notis meis;

qui vident me foris, aufugiunt a me.

13. Oblivioni traditus sum, instar mortui, exstinctus ex corde omnium; factus sum instar vasis quod periit (fractum est):

formido undique, illis contra me una consultantibus; ad capiendum animam meam machinantur.

15. Ego vero super te confidi, Jova; dixi: « Deus meus es tu;

16. In manu tua sunt tempora (fata) mea:

eripe me e manu hostium meorum et e persecutoribus meis.

17. Illumina faciem tuam super servum tuum, salva me gratia tua. »

18. Jova, ne pudore afficiar, nam invocavi te; pudore afficiantur improbi, sileant in orcum t

qua» loquuntur contra justum proterve (propr. fastum), cum superbia et contemptu.

20. Quam magna est benignitas tua,

quam abscondisti (asservasti) timentibus (colentibus) te, quam parasti eis qui spem ponunt in te, in conspectu hominum!

21. Latere facis eos in latibulo faciet tuse (tuo) a conspirationibus virorum; abscondis eos in tugurio a contentione (rapaci) linguarum.

nam insignem fecit misericordiam suam mihi, protegens me tanquam in urbe munitionis (munita).

23. Ego quidem dixeram in trepidando me:

« Excisus sum a conspectu oculorum tuorum. »

Yerum audisti vocem precum mearum, quum vociferarer ad te.

24. Diligite Jovam, omnes erga eum pii: fidelitatem servat Jova,

et retribuit abundanter facienti superbiam.

25. Fortes estote, et alacre (imperterritum) sit cor vestrum, omnes qui Jovam (ej usque auxilium) exspectatis.

Vers. 2. In perpetuum, i. e. noli committere, ut nunquam e malis quibus conflictor emergam. Justitia hic est illa fides optima, qua agere Deus solet cum iis, qui ipsi sese coneredideruul. — Vers. 2. Festinanter,

propr. festina. Domus cacuminum, arx in montis praealti fastigio exstructa. — Yers. 4. Nomen, famam potentiae et misericordiae. — Vers. 7. To vanitates mendacii dicitur de quavis re vana, praesertim de deastris, Deut. xxxu, 21; J erem, ii, 5; x, 3, 15 etc.; hic vero significare idola vana, indicat locus Jon. n, 9. — Vers. 8. Cognoveris, ut eas removeres: opponitur enim incuriae vel neglectui. Alexandrinus legit hoshaeta, vel thoshia; sed, ut ait Agellius, to cognoveris nescio quid dulcius habet. — Yers. 12. Ob, i. e. propter tothostium virulentos insultus. Rosenmullerus vertit pree, hoc sensu: etiam a vicinis magis contemnor quam adversarii mei; vel: vicini plus in me conjecerunt opprobria, quam ipsi acerrimi hostes. Contumelia... valde, summe< probrosus. Terror, ne propter me meamque consuetudinem in periculum ipsi veniant, vel quia foedis criminibus me pollutum putant. — Vers. 14.Formido: conf. Isai. xxxi, 9. Sed cum gour et timuit, et commoratus est significat, hoc praetulit Alexandrinus. — Vers. 17. Illumina, etc. i. e. sereno propilioque vultu me respice. — Vers. 18. Sileant, i. e. ad silentium redacti ruant. In conspectu hominum jungendum cum parasti, scii, ut omnibus innotescat piorum innocentia. — Vers. 23. Excisus: Alexandrinus sensum spectans vertit projectus. — Vers. 24. Fidelitatem, puta in promissis. Maurer non male, fidos, fideles, ut sit abstractum pro concreto. Abundantur cum retribuit jungendum, ut accentus docet- Aliter, sed minus concinne, Alexandrinus.

In finem, Psalmus David pro Exstasi.

In hoc titulo nihil est novi, nisi illa vox exstasis, quae non habetur in hebraao, et fortasse non est addita a Septuaginta Interpretibus, sed ab aliquo alio interprete: nam in quibusdam solum exemplaribus illam se invenisse Theodoretus testatur. S. Itieroymus quoque eam non habet, neque in versione sua ex hebraao, neque in Commentario, Exstasis ubi exponit versionem Septuaginta Interpretum. Quicumque illam particulam addidit, eam accepit ex versiculo 28 quid sii? hujus Psalmi: Ego autem dixi in excessu mentis mea. Significat autem exstasis mentis excessum, cum animus intendit in rem aliquam, ut quasi corpus proprium deseruisse videatur. Oritur autem iste excessus, vel ex divina aliqua revelatione, quae rapit mentem in arcanum aliquod intuendum, vel ex vehementi passione timoris vel amoris. Hoc autem loco videtur intelligenda exstasis ex timore repentino et maximo, quo David correptus fuit, cum audivit Absalonem filium et omnem populum contra se conspirasse. Quae historia habetur II Reg. xv. Videtur autem ad litteram Psalmus de Davide fugiente persecutionem Absalonis intelligendus, ut Theodoretus et Euthymius volunt. Sed potest etiam ad Ecclesiam inter persecutionem angustias gementem accommodari.

Vers. t. I. In te. Domine, speravi, non confundar in

David rex fugiens persequentem Absalonem, omni humano auxilio destitutus, ad Deum recurrit, ac dicit: « In te speravi, » et ideo confido, quod nunquam frustrandus mea spe sim, quia tu omnipotens et fidelissimus es. Igitur juxta hanc spem meam, «libera me in tua justitia, » id est, ob justitiam qua impios punire soles, et innocentes liberare.

ve». 2 2. Inclina ad me aurem tuam, accelera, ut

Quia persecutio urgebat, et amici David II Reg. xvn, per nuntios ei significaverant, ut non quiesceret, sed fugere perseveraret, nisi opprimi vellet, ideo petit velociter exaudiri, et de imminenti periculo erui.

Vas. 3. 3. Esto mihi in Deum protectorem, et in do¬

mum refugii, ut salvum me facias.

VciLa runt clara, quia Septuaginta Interpretes

exposuerunt verba metaphorica, quae sunt in codice hebraico; sic enim legitur ad verbum: Esto mihi in petram fortissimam, et in domum munitissimam, ad salvandum me. Vocatur autem hoc loco petra fortissima, vel saxea rupes in sublimi posita, vel domus sive arx fortissimis lapidibus constructa; et tunc verba sequentia erunt explicatio praecedentium, ut sensus sit: Esto mihi, o Deus, instar petrae durissimae, id est, instar domus, sive arcis munitissimae, in quam tuto confugere possim. Dicuntur autem haec omnia plane ad rem propositam aptissime. Nam David fugiebat per campestria deserti, ubi nulla erat arx, in quam confugere posset.

4. Quoniam fortitudo mea, et refugium meum ES tu; et propter nomen tuum deduces ME, ET

Hic etiam exposuerunt Septuaginta metaphoras vocum bebraicarum: sic enim legimus in hebroeo, quoniam petra mea, et munitio mea tu es, id est, sis tu mihi loco arcis lapideae et munitae, quuniani munitionem aliam habere non possum.

Chn.Uus red in— ptoi eat., non ledemptus.

Quod sequitur: « Et propter nomen tuum deduces me, et enutries me, » optime respondet historiae. David enim ob repentinam fugam, neque quo iturus esset sciebat, neque unde alimenta conquireret: unde divina providentia factum est, ut ei Siba occurreret cum ducentis panibus, et centum alligaturis uvae passae, et duobus utribus vini. Itaque ait: « Propter nomen tuum,» id est, in gloriam nominis tui deduces me ad locum tutum, et ad nutrimentum cibos providebis. Recentiores aliqui vertunt, duces me, et deduces me: quod mirum est, cum vocem hebraicam nahal, non solum Septuaginta, sed etiam S. Hieronymus, tum hoc loco, tum in Psal. xxm, significare velint enutrire, vel sustentare.

5. Educes me de laqueo hoc, quem ABSCONDERUNT MIHI, QUONIAM TU ES PROTECTOR MEUS.

Non solum, inquit, duces me ad locum tutum, et ibi enutries, sed etiam liberabis de insidiis, quas veluti laqueum absconditum tetenderunt mihi: vocat enim laqueum, occultam conjurationem factam cum Absalone in Ilebron contra se, nihil tale metuentem, neque cogitantem. Ad illud, quoniam tu es protector meus, additur. Domine, in textu graeco, sed supervacaneum esse affirmat S. Hieronymus in epist. ad Suniam et Fr et eliam.

6. In MANUS TUAS COMMENDO SPIRITUM MEUM: REDEMISTI ME, DOMINE, I>EUS VERITATIS.

Quamvis bona spe dixerit: «Educes me de laqueo hoc,» tamen quia de vita nondum securus erat, addit: «In manus tuas commendo,» vel, ut habetur in hebroeo et graeco textu, commendabo « spiritum meum, » id est, curae tuae commendabo vitam meam. Quoniam tu saepe alias «redemisti me de morte: » tu, inquam, Domine, qui es «Deus veritatis,» id est, Deus verissimus, vel Deus fidelissimus. Propter hunc locum suspicantur aliqui totum Psalmum intelligendum esse de Christo: ipse enim in cruce pendens dixit, Lue. xxm: «Pater, in manus tuas commendo spiritum meum.» Sed etiamsi Psalmus non intelligatur ad litteram de Christo, tamen potuit Dominus haec verba de hoc Psalmo accipere, cum spiritum suum Deo Patri commendare vellet: quomodo etiam S. Nicolaus moriens hunc Psalmum usque ad verba, quae nunc exponimus, pronuntiavit; et nos frequentissime iisdem verbis utimur. Certe verba illa ejusdem versiculi, «redemisti me, Domine, Deus veritatis,» non recte tribuuntur Christo, cum sit ipse Redemptor, non redemptus. S. Augustinus Christo tribuit priora verba: « In manus tuas commendo spiritum meum; » posteriora tribuit populo Christiano: «Redemisti me. Domine, Deus veritatis; » vult enim S. Augustinus ia hoc Psalmo frequenter mutari personas, et nunc loqui Prophetam, nunc vero Christum, nunc autem populum. Quod quidem recte et pie dicitur, cum mystica explicatio quaeritur: sed

cum sensus litterae investigatur, non videntur mutationes personarum intelligendae, ubi non est distinctio, sive interpunctio, quae notet finitam sententiam; hoc autem loco sine tali interpunctione continuantur verba totius versiculi in omnibus codicibus hebreeo, graeco et latino.

8. Ego autem in Domino speravi, exultabo vers. s. ET LjETAEOR in misericordia tua.

Reddit aliam rationem, cur in manibus Dei commendaverit vitam suam, quia videlicet Deus odio habere soleat eos, qui non sperant in suo adjutorio, sed in rebus vanis, quae nullum auxilium adferre possunt. « Odisti, inquit, observantes vanitates, » id est, somnia, vel auguria, vel responsa daemonum; quod fecit Saul, qui consuluit pythonissam. Potest etiam nomine vanitatis intelligi industria, vel astutia humana, sive quodcumque consilium, et auxilium hominum, quod sine Deo, vel contra Deum nullas vires habet; ideo additur, « supervacue, » quia frustra nituntur homines in rebus vanis. « Ego autem, » inquit, non observavi, neque aspexi res vanas, ut in illis confiderem; sed «speravi in Domino, » et ideo «exultabo ct Retabor in tua misericordia,» quia nimirum sperantes in Domino misericordia divina non deserit. Ex hebrseo legunt recentiores, odivi observantes vanitates; et vere vox hebraea significat odivi; sed Septuaginta et S. Hieronymus legerunt sanetha, quod significat odisti; proinde mutatio textus facta est post tempora S. Hieronymi. Sensus semper est verus, sed melius cohaeret cum sequentibus nostra lectio; non enim recte conjungitur, odivi vanitates, cum illo, ego autem speravi.

9. Quoniam respexisti humilitatem meam, Vers.a.

10. Nec conclusisti me in manibus inimici, vers. ia

Allegat praeterita beneficia, ut, gratum se ostendens, provocet Deum aci similia concedenda. Sensus est: «Exultabo, et Retabor in tua misericordia,» quoniam pignus hubeo misericordiae, liberationem ex persecutione Saulis; tunc enim «respexisti humilitatem meam,» id est, abjectionem et afflictionem meam: haec enim omnia significat vox hebraea »3J7. Salvasti etiam tunc animam meam, id est, de angustiis, in quibus necessario haerebam, neque inde me eximere poteram. In hebraeo ad verbum est, scivisti angustias animae meae, sed sensus est idem; voluerunt enim Septuaginta non verbum verbo reddere, sed utcumque sententiam explicare. Idipsum reperitur, vel explicatur sequenti versiculo: « Nec conclusisti me in manibus inimici, » id est, non permisisti ut Saul, qui me quaerebat ad necem, voto suo potiretur; sed « statuisti in loco spatioso pedes meos, » id est, fecisti ut ex angustiis, in quibus haerebam, libe-

ratus, ambulare possem quocumque vellem, quasi iu aperto et libero campo constitutus.

vers.ii. 11. Miserere mei, Domine, quoniam tribulor: CONTURBATUS est in ira oculus meus, ANIMA MEA, ET VENTER MEUS.

Ex recordatione praeteritorum beneficiorum orat pro futuris, et narrat calamitates suas. «Miserere mei. Domine, quoniam tribulor, » id est, sicut alias cum tribularer, misertus es mei, ita et nunc miserere mei, quoniam iterum me tribulatio invasit. Incipit deinde tribulationes praesentes enumerare. « Conturbatus est in fla oculus meus.» Illud, in ira, est ambiguum, nam potest intelligi de ira Dei, et de ira Davidis. Malim cum S. Augustino intelligere dc ira Dei; constat enim ex lib. 1 et II Reg., Davidem in persecutione Absalonis, et in omnibus aliis persecutionibus nunquam excanduisse, sed mitissimum et patientissimum semper fuisse. Itaque sensus erit, in ira lua, qua peccatum meum punis, conturbatus est oculus meus, id est, oculus corporalis prae lacrymis caligavit, vel, oculus interior obtenebratus est; conturbata est etiam anima mea, dum timore magno concussa est, et denique conturbatus est Venter venter meus, venter, inquam, interior animas meae,

est^me ^ es^ memoria> fiU33 es*; receptaculum cogitamoria. tionum. Ita breviter sanctus Propheta omnium trium animae partium meminit, dum per oculum, intellectum, per animam, voluntatem, per ventrem, memoriam intelligi voluit.

vers. i2. 12. Quoniam defecit in dolore vita mea, et

Ad senium jam David pervenerat, et vere dicit defecisse vitam suam in dolore, id est, aetatem consumptam in continuo moerore, et annos in gemitibus. Nam primis triginta annis persecutiones fere continuas passus est; deinde ad regni gubernacula admotus, primis septem annis bellum gessit cum progenie Saulis; postea multa bella gessit tum cum vicinis nationibus, tum cum proprio filio. Denique ipsa gubernandi sollicitudo, si quis non perfunctorie, sed cum timore Dei serio fungi velit officio, gemere facit sub onere.

vers. 13. 13. Infirmata est in paupertate virtus mea,

Praeter afflictiones totius vitae praeteritae, accessit haec ultima tribulatio, in qua propter inopiam debilitatus vires pristinas amisit. Idem enim significat, virtus infirmata est, et, ossa mea conturbata sunt; nam per ossa intelligitur robur, sicut etiam per virtutem. Haec ad litteram verissima esse, historia lib. II Reg. cap. xv, xvi et xvii, aperte docet. Fugit enim David sine ullo commeatu, et perrexit ad loca deserta, nec solum pedibus, sed etiam nudis pedibus iter fecit, unde postea ab amicis commeatu adjutus fuit. In hebraeo pro paupertate, legitur >J|JQ, iniquitate,

et sic vertit S. Hieronymus, infirmata est in iniquitate virtus mea; sed Septuaginta non legerunt >31 yhavoni, ut legit S. Hieronymus, sed >3y, in qua voce sunt eaedem litterae, una dempta, sed puncta diversa, et illud iniquitatem, hoc paupertatem significat. Uterque sensus est verus; nam etiamsi debilitas ex inopia alimentorum nata erat, tamen inopia illa ex iniquitate persequentium, et iniquitas persequentium ex peccato Davidis, quod eo modo puniebatur a Deo, sine dubio procedebat.

44. Super omnes inimicos meos factus sum Vers- 14

Explicat aliam calamitatem suam ex notissima persecutione exortam, quod videlicet coeperit despici a vicinis populis, qui audierunt tam turpem ejus fugam: et noti ejus atque amici coeperint timere, ne si illi adhaererent, de vita periclitarentur apud Absalonem, si forte is victor evaderet.

Quod attinet ad verba, illud, super omnes inimicos meos, in hebraeo est ynjf Sdd; sed Septuaginta et S. Hieronymus legerunt per tota, >Y1 3f, quod potest exponi, ab omnibus inimicis meis; item, apud omnes inimicos meos: quae ultima expositio placuit S. Hieronymo, qui vertit ex hebraeo, apud omnes hostes meos; et videtur etiam placuisse Septuaginta Interpretibus, nam verterunt, irapa iravTa; tgu? e-/0po-j; p.cu, quod significat, ad omnes, sive apud omnes; sed lectio latinae editionis concordat cum secunda intelligentia vocis hebraicae, quae est valde propria; idem enim est, pree omnibus, et super omnes. Prima intelligentia placuit quibusdam recentioribus, qui exponunt, ab omnibus, id est propter omnes. Omnes intelligentiae habent rectum sensum; itaque si legas, super omnes inimicos meos, sensus erit: Ego factus sum opprobrium vicinis, et timor notis, magis quam unquam has miserias passi sint ulli inimici mei, quamvis impii et injusti; et sic exponit S. Augustinus. Si legas, apud omnes inimicos meos, sensus erit: Scientibus et ridentibus inimicis factus sum opprobrium vicinis meis, et timor notis meis. Et hanc expositionem sequitur Theodoretus. Si legas, ab omnibus inimicis meis, sensus erit: Multitudo et saevitia inimicorum meorum effecit, ut essem opprobrium vicinis, et timor nolis. Illa conjunctio et, cum dicitur et vicinis, recte restituta est Vulgatae editioni; nam adest in hebraeo et graeco, et legitur ab antiquis Patribus.

15. Qui viderunt me, foras fugerunt a me: Vers.is.

Declarat id quod dixerat, et timor notis meis, quasi dicat: Multi ex notis meis, qui viderunt me ita fugientem et afflictum, foras fugerunt, id est, longe a me recesserunt, timentes vitae suae, si mihi jungerentur. Atque ita oblivioni datus sum a corde, id est, cor eorum non recordatur mei, neque de me cogitat, non secus ac si mortuus et sepultus essem; existimant enim de me jam actum esse, (n hebraeo habetur interpunctio post particulam foras, hoc modo, qui viderunt me foras, fugerunt a me; et ideo quidam legi volunt, foris, non foras (vox enim hebraea utrumque significat), et sensum esse volunt, qui viderunt me foris, id est, extra palatium nudis pedibus, capite discooperto, sine ullo insigni regio, fugerunt a me. Sed quanquam haec etiam intelligentia recta sit, tamen non cogimur admittere interpunctionem codicis hebraiei, quae addita est a Rabbinis, cum in graeco nulla sit interpunctio, et Patres constanter legant foras, non foris.

7ers. io. 16. Factus sum tanquam vas ferditum, quoniam AUDIVI VITUPERATIONEM MULTORUM COMMORANTIUM IN CIRCUITU.

Nec solum, inquit, amici et noti obliti sunt mei, et me dereliquerunt; sed etiam apud vicinos, qui in circuitu habitant, contemptui habitus sum quasi vas, 'perditum, id est contractum, ad omnia inutile, quod vel inde patet, quia ego ipse vituperantes me audivi. Videtur autem hoc loco Propheta mentionem facere vituperationis Semei,qui in faciem illi maledicere, et in eum lapides jacere ausus est; nimirum existimavit Sernei Davidema regno ejectum nullius potentiae deinceps futurum, sed tanquam vas inutile in cloacam projiciendum. Maledictio haec describitur lib. 11 Heg. cap. xvi. Et quamvis in loco illo 11 Reg. solius Sernei maledicentis mentio fiat, tamen credibile est plures alios eodem tempore male locutos fuisse de Davide, ut verum sit, quod hic dicitur de vituperatione multorum. Inhebraeo, pro commorantium, est TUO mogor, quam vocem S. Hieronymus vertit, congregationem, alii vertunt, pavorem; sed potest commode etiam verti, commorationem; nam verbum TU gur, unde fit magor, significat commorari, incolere, peregrinari, etc.; itaque sensus erit: Audivi vituperationem multorum, commorationem in circuitu } id est, qui habent commorationem in circuitu; sed SepluagiDta sententiam clarius vertere voluerunt, ideo posuerunt, multorum commorantium in circuitu.

Vers. i7. 17. In eo dum convenirent simul adversum

Narrat historia II Reg. cap. xvn, post maledictionem Sernei, comilium initum coram Absalone, de Davide occidendo, atque hoc est, quod in hoc versiculo commemoratus quasi dicat Propheta: Dum in praesentia maledicor, et vituperantes me audio, in absentia mea consilium de me necando in Jerusalem initur.

Deus meus es tu, in manibus tuis sortes mea:.

Ostendit vir sanctus, inter tot angustias se non despondisse animum, propterea quod spem suam

non posuisset in auxilio fallaci hominum, sed in Deo omnipotenti, cui nemo resistere potest. «Ego. autem in te speravi, Domine; » quare? quia « dixi » in corde meo: « Deus meus es tu, » magnum habeo protectorem, sine cujus nutu nemo mihi vitam eripere potest. Nam «in manibus tuis sortes meae, » id est, sortes vitae, vel mortis meae non pendent a sorte, sed a manu tua, id est, a potentia et voluntate tua. In hebraeo habetur, “p’3 Vtfiy, in manibus tuis tempora mea; et fortasse quod nunc legimus in graeco, quod significat sortes, legendum esset, xxipot, quod significat tempora. Nam non desunt antiquae versiones ex graeco, quae habeant tempora mea. Sic certe legitur in officio missae non semel, et in Psalterio ecclesiae S. Petri Romae. Sensus autem est idem; nam in manibus tuis tempora mea, nihil est aliud, nisi a tua voluntate pendent tempora vitae et mortis meae; non vivam, nisi quamdiu; tu volueris, neque moriar, nisi quando tu volueris.

49. Eripe me de manu inimicorum meorum, Ye..,9>

In hoc versiculo nulla est difficultas, et concordant omnes editiones.

20. Illustra faciem tuam super servum tuum, Vers. io. salvum me fac in misericordia tua; Domine,

Eamdem petitionem inculcat, sed additis argumentis ad Deum flectendum appositis. « Illustra faciem tuam super servum tuum, » id est, ostende faciem tuam, sive respice in me: haec enim omnia idem significant. Sicut enim propter peccata Deus nobis irascitur, et avertere dicitur faciem, sive nubem opponere, et nos non respicere: ita e contrario quando reconciliatur, dicitur convertere faciem, nosque respicere, et illuminare vultum suum super nos, ut nos luminosos efficiat. Petit igitur primum reconciliationem cum Deo, si forte adversus sit; et addit pro argumento, se servum ejus esse promptum ad ejus obsequium et obedientiam. Audit deinde: « Salvum me fac; » hoc enim sequitur post reconciliationem, ut salvum faciat, et liberet eum, cui reconciliatus sit, et adjungit argumentum, dicens: « ln tua misericordia, » id est, non ob merita mea, sed ob misericordiam tuam. Addit postremo tertium argumentum: «Non confundar, quoniam invocavi te. » Pertinet enim ad bonum et fidelem Dominum, qui promisit auxilium confidentibus in se, ut non coniundat eum, qui tanta fiducia ipsum invocare non cessat.

21. Erubescant impii, et deducantur in in- Vers.2f.

Prophetica imprecatio est, et continuo adimpleta. Nam Achitophel, qui erat praecipuus consiliarius Absalonis, et consilium dederat perniciosissimum adversum David, dissipante Deo consi-

lium ejus, confusus est, et non ferens confusionem suam, laqueo se suspendit, et sic ad infernum deductus est impius, et muta facta sunt labia dolosa. Habetur historia lib. IF Reg. cap. xvn. Vocatur autem Achitophel impius, quia filium ad necem patris concitabat; et labia ejus recte dicuntur dolosa, quia simulaverat longo tempore se amicum et fidelem Davidi, et postea oblata occasione perfidiam suam prodidit. In hebraeo, pro deducantur, habetur *IQT iddcmu, quod S. Hieronymus vertit taceant; sed Septuaginta non videntur legisse 10T iddemu, sed iddechu, quod significat expellantur, a verbo m3 nadach.

22. Qile loquuntur adversus justum iniquitatem, IN SUPERBIA, ET IN ABUSIONE.

Haec verba conjunguntur in hebraeo cum superioribus in eodem versiculo; in nostra editione constituunt novum versum, sed quoad sensum pendent a superioribus: declarant enim labia illa dolosa Achitophelis juste obmutescere debuisse, quia loquebantur contra justum, id est, contra Davidem, qui nullam injuriam fecerat, neque ipsi Achitopheli, neque Absaloni; et loquebantur iniquitatem, id est, consilium iniquitate plenum, et hoc in superbia et abusione, id est, cum maxima arrogantia et contemptu. Pro abusione, tam in hebraeo 1121 vabuz, quam in graeco s^u&svwcm, est vox significans contemptum; et sic legunt S. Augustinus et Psalterium S. Petri. Proinde abusio in latina editione non est accipienda pro simplici abusione, sed pro ea quae nascitur ex contemptu, sive pro ipso contemptu: dicitur enim Achitophel, hoc loco, locutus esse in superbia et abusione, quia superbe contemnebat Davidem, et sic abutebatur ejus nomine.

23. Quam magna multitudo dulcedinis tuje, Domine, quam abscondisti timentibus te!

24. Perfecisti eis, qui sperant in te, in

Jam sanctus Propheta exauditum se sentiens, ac divina consolatione percepta, exclamat prae admiratione: « Quam magna multitudo,» etc. In hebraeo solum habetur “pium PIO, quam multa bonitas, sive dulcedo! sed Septuaginta explicare voluerunt admirationem Prophetae, ideo dixerunt, quam magna multitudo dulcedinis, etc. Sed quia videtur quaedam contradictio in his verbis, cum primo dicat, quam abscondisti, et deinde, quam perfecisti in conspectu filiorum hominum, ideo S. Augustinus conjungit illud, in conspectu filiorum hominum, non cum verbo perfecisti, sed cum verbo, qui sperant, ut sensus sit: Deus abscondit multam dulcedinem timentibus se, quam eis daturus est in alia vita, nunc interim sinens eos august is premi; eam vero dulcedinem perfecit sperantibus in se in conspectu filiorum hominum, id est, iis qui libere ostendunt hominibus se esse Dei servos, et sperare in Deo, et non timent confiteri id quod

sunt. Theodoretus et Euthymius volunt conjungi illud, in conspectu filiorum hominum, cum verbo perfecisti, et hunc sensum tradunt: Deus tempore tribulationis abscondit a timentibus se magnam dulcedinem, id est, mercedem, et praemia, ut eos exerceat: sed paulo post eamdem mercedem et eadem praemia palam ostendit in conspectu filiorum hominum, ut servos suos bene sperare jubeat. Sic ad tempus Davidi abscondit dulcedinem, cum videlicet is fugeret filii persecutionem; sed paulo post perfecit illi suam bonitatem, cum eum reduxit in regnum cum maxima gloria. Idipsum accidet omnibus justis, quibus nunc absconduntur praemia, sed in die judicii palam apparebunt. Potest adferri etiam alius sensus: « Quam magna multitudo dulcedinis tuae. Domine, quam abscondisti timentibus te, » id est, vere multiplex est consolatio tua, Domine, quam infundis intus in abscondito cordis timentium te, id est, eorum qui te colunt et diligunt, et filiali timore venerantur. Hoc est enim « manna absconditum, quod nemo scit, nisi qui accipit, » ut in cap. n Apocalyps. legimus. Hoc experiebatur qui dicebat Psalm. xciii: « Secundum multitudinem dolorum meorum consolationes tuae laetificaverunt animam meam; » et ille, II Corinth. vii: «Repletus sum consolatione, superabundo gaudio in omni tribulatione nostra. » Et si tempore tribulationis tanta est multitudo dulcedinis in corde militantis, quanta erit tempore gloriae in corde triumphantis?» Perfecisti eis qui sperant in tc, in conspectu filiorum hominum, » id est, cam dulcedinem perfecisti, perfectam, cumulatam, copiosissimam infudisti in corde sperantium in te, qui videlicet renuunt consolari nisi in te: hoc autem totum fecisti « in conspectu filiorum hominum,» id est, ex adverso, sive ex opposito filiorum hominum, id est, quanto illi magis multiplicant dolores exterius, tanto tu magis multiplicas consolationes interius. Nam vox hebraea neghed, et graeca evav-tov proprie significat e regione, sive ex opposito, ut etiam notavimus in Psalm. xxm; proinde, ut verbum hebraicum concordet cum latino et graeco, illud, in conspectu, non tam referendum est ad visionem, quam ad oppositionem: illa enim dicuntur esse inter se in conspectu, quae e diametro opposita se respiciunt. Sed et illud praeterea verum est, hanc dulcedinem: infundi in cordibus timentium Deum, in conspectu filiorum hominum, id est, videntibus et stupentibus filiis hujus seeculi, qui filios Dei suis persecutionibus vexant: nam quamvis filii hominum, id est, carnales homines, non norint illam dulcedinem, imo ne suspicari quidem possint, qualis sit, cum palatum aniime nimis infectum habeant; tamen vident effectum ejus, dum intuentur, et obstupescunt patientiam, mansuetudinem, hilaritatem et pacem Sanctorum. Sic igitur miro modo datur Sanctis abscondita <paedam dulcedo in conspectu filiorum hominum, dum ea dulcedo in se latet, et in effectibus patet. Vers. 25. 25. Abscondes eos in abscondito faciet tua:,

vers. 26. 26. Proteges eos in tabernaculo tuo, a con¬

tradictione LINGUARUM.

Declarat modum quo sancti viri dulcedinem Dei in tribulatione percipiunt: id enim fit, cum Sancti per amorem et contemplationem rapiantur in Deum, et in ipso Deo inveniunt domum refugii, juxta id quod in hoc eodem Psalmo dicitur: « Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii; » qui enim in Deo delitescere norunt, nihili faciunt omnes tribulationes, ae si ad eos minime pertinerent. «Abscondes, inquit, eos,» videlicet timentes te, « in abscondito faciet tuae, » id est, in loco abdito, quod est in facie tua: nam qui raptus est ad contemplandam faciem Dei, et qui se a Deo videri attentissime cogitat, quique observat nutus Dei, et qui pulchritudinem ejus considerans, accenditur in ejus amorem, jam habitat in latibulo tutissimo a conturbatione hominum, id est, ab omni malo, quo homines conturbari solent. « Proteges eos,» id est, eosdem timentes te, «in tabernaculo tuo,» id est, in te ipso, in quo Deus noli et tu habitas. Deus enim non habet aliam doj mum, sive aliud tabernaculum in quo capi posmiini, sit, nisi seipsum; et qui per amorem et contemq"» piationem in Deo habitant, altissimum posuerunt seipium. ref„giura suum, et non accedet ad eos malum, nec flagellum appropinquabit tabernaculo eorum, ut dicitur in Psalmo nonagesimo. Proteguntur autem in hoc tabernaculo ab omni malo, non solum factorum, de quo dictum est in superiori versiculo, sed etiam verborum, quod hic dicitur, «a contradictione linguarum, » quia nihil curant sermones hominum, qui Deum testem habent. Quod si facies Domini tam insigne latibulum sive tabernaculum est hominibus timentibus Deum, dum per speculum et in anigmate cernitur, quid erit, quando videbitur sicuti est? tunc vere habitatio nostra erit in Jerusalem, quas est visio pacis, de qua dicitur 1'salm. cxlvii: « Qui posuit fines tuos pacem. »

Vers. 27. 27. Benedictus Dominus, quoniam mirificavit

Quas dixerat generatim de consolatione divina, quam viri justi in tribulatione percipiunt, applicat ad se, qui unus est ex illis; et inde gratias agit Deo. «Benedictus, inquit, sit Dominus, quoniam mirificavit,» id est, mirabilem «misericordiam,» erga me ostendit, « in civitate inunita, » id est, abscondens me in abscondito faciet suee, quod est veluti civitas munitissima, ut jam mihi nihil nocere possit. S. Augustinus legit, in civitate circumstantiae, in quo nescio quos latinos codices sit secutus. Nam vox hebraea "Tl2fO matsor munitionem significat, vox graeca ambitum designat;

atque inde S. Augustinus circumstantiam accepit:

sed Theodoretus et Euthymius greeei auctores intelligunt per ambitum, moenia, sive aggeres, quibus civitates muniuntur, ut sensus sit: in civitate ambitus, id est, in civitate moeniis, vel aggeribus munita. Et S. Hieronymus non solum in versione ex hebraeo, sed etiam in Commentario, ubi exponit versionem Septuaginta, legit, in civitate munita.

28. Ego autem dixi in excessu mentis mea;: ' Projectus sum a facie oculorum tuorum.

Accusat ipse se diffidentiae, quam passus fuerat initio persecutionis. « Ego autem dixi in excessu mentis meae,» id est, eo tempore, quo prae nimio terrore quasi mentis inops factus eram, dixi apud me: « Projectus sum a facie oculorum tuorum, » id est, non placet tibi, ut amplius regnem, vel ut diutius vivam, ideo abjecisti mea benigno aspectu tuo et favore, atque auxilio tuo solito me destituisti. Exstat dubitationis hujus vestigium in lib.

II Reg. cap. xv: « Si invenero gratiam, inquit, ia conspectu ejus, reducet me; si dixerit mihi: Non places, praesto sum, faciat mihi quod bonum est coram se.» Pro voce, in excessu mentis, in hebreeo est *y2riD,quod ad verbum significat, in festinando me, id est, dum festinarem, sive in obstupescendo et pavendo me, id est, dum obstupescerem et paverem: nam verbum significat festinare, et obstupescere, ac pavere, et omnia sunt vera; nam David illud dixit, cum festinaret egredi ex Jerusalem, et pavore ac stupore correptus esset. Hunc stuporem Septuaginta verterunt, exstasim, atque Latini excessum mentis.

29. Ideo exaudisti vocem orationis mea:, dum vers 29. clamarem ad te.

Sententia perspicua est: ideo, inquit, ne diffiderem de bonitate tua, cum me in tanta consternatione videres, continuo «exaudisti vocem orationis meae, dum clamarem ad te. » Illud, ideo, posset etiam verti*vere, sive certe: est enim adverbium multa significans.

30. Diligite Dominum, omnes sancti ejus, vers. 30. quoniam veritatem requiret Dominus, et retribuet abundanter facientibus superbiam.

31. Viriliter agite, et confortetur cor ves- vers. 31. trum, omnes qui speratis in Domino.

Hortatur in fine Psalmi homines pios, qui similia patiuntur, ut non cessent diligere Dominum, atque in eo sperare, quoniam etiamsi ad tempus impii videantur impune grassari, tamen brevi poenas acerbissimas dabunt. Illud, veritatem requiret Dominus, S. Hieronymus ve rilt, fideles servat Dominus. Vox hebraea utrumque significat, veritatem, et etiam fideles, et sensus in idem recidit. Illud, abundanter, in hebroeo et latino ambiguum est, utrum conjungi debeat cum verbo retribuet, an cum verbo facientibus; sed ex graeco apparet conjungendum esse cum verbo facientibus; et eodem

modo S. Hieronymus vertit ex hebrseo: Retribuet, gus tinus, retribuet his qui multum superbiunt: inquit, his qui satis operantur superbiam; et S. Au- eodem modo Theodoretus, et alii veteres.