V. v. — 1. In finem, puero Domini David qui locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul, et dixit:

2. Diligam te. Domine, fortitudo mea:

3. Dominus firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus:

Deus meus, adjutor meus, et sperabo in eum.

Protector meus, et cornu salutis meae, et susceptor meus.

A. Laudans invocabo Dominum: et ab inimicis meis salvus ero.

5. Circumdederunt me dolores mortis: et torrentes iniquitatis conturbaverunt me.

6. Dolores inferni circumdederunt me: praeoccupaverunt me laquei mortis.

7. In tribulatione mea invocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi:

Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam: et clamor meus in conspectu ejus introivit in aures ejus.

8. Commota est, et contremuit terra: fundamenta montium conturbata sunt, et commota sunt, quoniam iratus est eis.

9. Ascendit fumus in ira ejus: et ignis a facie ejus exarsit; carbones succensi sunt ab eo.

10. Inclinavit coelos, et descendit: et caligo sub pedibus ejus.

11. Et ascendit super Cherubim, et volavit: volavit super pennas ventorum.

12. Et posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus: tenebrosa aqua in nubibus aeris.

13. Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carbones ignis.

14. Et intonuit de coelo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam: grando et carbones ignis.

15. Et misit sagittas suas, et dissipavit eos: fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.

16. Et apparuerunt fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis terrarum:

V. s. h. — Victori, servo Domini David, qui locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul. Et dixit:

Diligam te. Domine, fortitudo mea: Dominus [AI. Domine] petra mea, et robur meum, et salvator meus.

Deus meus, fortis meus, et sperabo in eo: scutum meum, et cornu salutis mete, susceptor meus.

Laudatum invocabo Dominum: et ab inimicis meis salvus ero.

Circumdederunt me funes mortis: et torren tes diaboli [al. Belial] terruerunt me.

Funes inferni circumdederunt me: praevenerunt me laquei mortis.

In tribulatione mea invocabo [al. invocavi] Dominum, et ad Deum meum clamabo.

Exaudiet de templo sancto suo vocem meam: et clamor meus ante faciem ejus veniet in aures ejus.

Commota est, et contremuit terra: et fundamenta montium concussa sunt, et conquassata sunt, quoniam iratus est eis.

Ascendit fumus in [al. de] furore ejus, et ignis ex ore ejus devorans: carbones accensi sunt ab eo.

Inclinavit coelos, et descendit: et caligo sub pedibus ejus.

Et ascendit super Cherub [al. CheruHn], et volavit: et volavit super pennas venti.

Posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus: tenebrosas aquas in nubibus aeris.

Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carbones ignis.

Et intonuit in coelis [al. de coelo] Dominus, et Altissimus dedit vocem suam, grandinem et carbones ignis.

Et misit [al. emisit] sagittas suas, et dissipavit eos; fulgura multiplicavit, et conturbavit illos.

Et apparuerunt effusiones aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis: ab increpatione

Ab increpatione tua, Domine, ab inspiratione spiritus irae tuae.

17. Misit de summo, et accepit me: et assumpsit me de aquis multis.

18. Eripuit me de inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me: quoniam confortati sunt super me.

19. Praevenerunt me in die afflictionis meae: et factus est Dominus protector meus.

20. Et eduxit me in latitudinem: salvum me fecit, quoniam voluit me.

21. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam: et secundum puritatem manuum mearum retribuet mihi.

22. Quia custodivi vias Domini, nec impie gessi a Deo meo.

23. Quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo; et justitias ejus non repuli a me.

2-4. Et ero immaculatus cum eo; et observabo me ab iniquitate mea.

25. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum puritatem manuum mearum in conspectu oculorum ejus.

26. Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris:

27. Et cum electo electus eris, et cum perverso perverteris.

28. Quoniam tu populum humilem salvum facies; et oculos superborum humiliabis.

29. Quoniam tu illuminas lucernam meam: Domine Deus meus, illumina tenebras meas.

30. Quoniam in te eripiar a tentatione, et in Deo meo transgrediar murum.

31. Deus meus impolluta via ejus; eloquia Domini igne examinata: protector est omnium sperantium in se.

32. Quoniam quis Deus praeter Dominum? aut quis Deus praeter Deum nostrum?

33. Deus qui praecinxit me virtute, et posuit immaculatam viam meam.

34. Qui perfecit pedes meos tanquam cervorum, et super excelsa statuens me.

35. Qui docet manus meas ad praelium; et posuisti ut arcum aereum brachia mea.

36. Et dedisti mihi protectionem salutis tuae, et dextera tua suscepit me:

Et disciplina tua correxit me in finem: et disciplina tua ipsa me docebit.

tua. Domine, ab inspiratione spiritus furoris tui.

Misit de alto, et accepit me, extrahet me de aquis multis.

Liberavit me de inimico meo potentissimo, et de his qui oderunt me; quoniam robustiores me erant.

Praevenerunt me in die afflictionis meae: et factus est Dominus firmamentum meum.

Et eduxit me in latitudinem: liberavit me, quoniam placui ei.

Retribuit mihi Dominus secundum justitiam meam; et secundum munditiam manuum mearum reddidit mihi.

Quia custodivi vias Domini, et non egi impie a Deo meo.

Omnia enim judicia ejus in conspectu meo; et praecepta ejus non amovi a me.

Et fui immaculatus cum eo, et custodivi me ab iniquitate mea.

Et restituet [al. restituit ] mihi Dominus secundum justitiam meam, secundum munditiam manuum mearum in conspectu oculorum ejus.

Cum sancto sanctus eris, et cum viro in nocente innocenter ages:

Cum electo electus eris, et cum perverso subverteris [al. pervertes].

Quia tu populum pauperem salvabis, et oculos excelsos humiliabis.

Quia tu illuminabis lucernam meam: Domine Deus meus, illustrabis tenebram meam [al. tenebras meas].

Tn te enim curro accinctus [h. curram post accinctos], et in Deo meo transiliam [al. insiliam] murum.

Deus, immaculata via ejus, eloquium Domini examinatum: scutum est omnium sperantium in se.

Quoniam quis est Deus praeter Dominum, et quis fortis praeter Deum nostrum?

Deus qui. [al. tac. qui] accingit me fortitudine, et posuit immaculatam viam meam.

Coaequans pedes meos cervis, et super excelsa mea statuens me.

Docens manus meas ad praelium, et componens quasi arcum aereum brachia mea.

Dedisti mihi clypeum salutis tuae [al. meee], et dextera tua confortavit [al. confirmavit] me, et mansuetudo tua multiplicavit me.

37. Dilatasti gressus meos snbtus me: et non sunt infirmata vestigia mea.

38. Persequar inimicos meos, et comprehendam illos; et non convertar donec deficiant.

39. Confringam illos, nec poterunt stare; cadent subtus pedes meos.

40. Et praecinxisti me virtute ad bellum, et supplantasti insurgentes in me subtus me.

41. Et inimicos meos dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti.

42. Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret; ad Dominum, nec exaudivit eos.

43. Et comminuam eos, ut pulverem ante faciem venti: ut lutum platearum delebo eos.

44. Eripies me de contradictionibus populi: constitues me in caput gentium.

45. Populus, quem non cognovi, servivitmihi: in auditu auris obedi vit mihi.

46. Filii alieni mentiri sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis.

47. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus, et exaltetur Deus salutis meae.

48. Deus, qui das vindictas mihi, et subdis populos sub me, liberator meus de inimicis meis iracundis.

49. Et ab insurgentibus in me exaltabis me: a viro iniquo eripies me.

50. Propterea confitebor tibi in nationibus. Domine: et nomini tuo psalmum dicam.

51. Magnificans salutes regis ejus, et faciens misericordiam Christo suo David, et semini ejus usque in saeculum.

Dilatabis gressum meum [al. gressus mtos] subtus me, et non deficient tali mei [al. tac. mei].

Persequar inimicos meos, et apprehendam et non revertar donec consumam eos.

Caedam eos, et non poterunt surgere; cadent sub pedibus meis.

Et accinxisti me fortitudine ad praelium, incur vabis resistentes mihi sub me.

Inimicorum meorum dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti.

Clamabunt, et non erit qui salvet; ad Dominum, et non exaudiet eos.

Delebo [h. Comminuam] eos ut pulverem ante faciem venti, ut lutum platearum projiciam eos.

Salvabis me a contradictionibus populi, pones me in caput gentium: populus quem ignoravi, serviet mihi.

Auditione auris obaudiet mihi: filii alieni mentientur mihi.

Filii alieni defluent, et contrahentur in angustiis suis.

Vivit Dominus, et benedictus Deus [h. fortis meus, et exaltabitur [al. exaltetur] Deus salutis meae.

Deus, qui das vindictas mihi, et congregas populos sub me:

Qui servas me ab inimicis meis, et a resistentibus mihi elevas me: a viro iniquo liberabis [al. libera ] me.

Propterea confitebor tibi in gentibus, Domine: et nomini tuo cantabo [h. psallam]:

Magnificanti salutes regis sui, et facienti misericordiam Christo suo David, et semini ejus usque in aeternum [h. saeculum].

Argumentum. — Magnificum eucharisticon, quod Vates orditur celebratione numinis, cujus auxilio et ope insigni fuerit liberatus, vers. 1-4. Sua igitur pericula et hostium ingentem vim poetice describit et depingit potius; moxque suam liberationem ac vehementem praepotentis Dei in hostibus evertendis iram eo scribendi genere, et iis liguris amplificat, ut pene adhuc inter legendum coelum ipsum et terram Dei fulminandis ictibus conquassari ac prope incendio ardere videamus, vers. 5-20. Liberationis rationem ab ipsius pietate ducit, vers. 21-27 Et postea victorias, quas de hostibus reportavit, ita describit, ut qui legit, illas sub oculis habere se putet; regni quoque mirum in modum prolatos terminos praedicat, vers. 28-46. Tandem laeta cum acclamatione Jovam celebrat, quem peculiarem sui curam gerere agnoscit, vers. 47-51. Hinc strophae 5. Carmen, ut ipsa testatur inscriptio, a Da vide editum fuit serioribus vitae annis, quum domi bellique potens, hostibus circumquaque devictis, et regno constituto, in altissima pace degeret. Legitur aliud carminis exemplar II Sam. cap. xxu, sed verbis, imo sententiis, discrepantibus haud paucis. Neutrum per omnia ad veritatem descriptum est. Habet potius utrumque veris admixta falsa, scribarum tribuenda incuriae atque arbitrio. Sitne vero, ubi inter se differunt, hic an istic erratum, quanquam sunt quibus videatur posse dici, tamen rarius dici potest, quum saepissime utraque scriptura commodum sensum fundat.Videtur tamen quod prae manibus est exemplum, rarius, quam alterum a genuino fonte aberrare. Istius generis diversitates in omnibus omnino monumentis scriptis, priscis praesertim, deprehendere, quae rarissime ab auctoribus ipsis proficiscuntur. Ac nostri carminis si tertium exstaret exemplar, sane et huic suas fore varietates, nulla potest esse dubitatio. Nec id divinae providentiae repugnat, quae non unum bibliorum locum ex hebraeo graecove fonte in Vulgata versione haud recte expressum fuisse permisit. 50 versiculis carmen constat, qui numerus, quum jubilei annos complectatur, perfectionisque sit symbolum, hymno, quo David pro beneficiis per totam vitam acceptis gratias agit, perquam apte congruit.

1. Praecentori, carmen servi Jovae, Davidis, qni locutus est ad Jovam verba cantici hujus, quo tempore eripuerat Jova eum e manu omnium hostium ejus, et speciotim e manu Saulis. Et dixit:

2. Diligo te, Jova, robur meum;

3. Jova esi rupes mea, et vertex meus, et liberator meus,

Deus meus, petra mea, in quam confugio;

clypeus meus, et cornu salutis meae, altitudo mea.

et ab hostibus meis servatus sum.

5. Circumdederunt me laquei mortis, et torrentes exitii terruerunt me,

6. Funes orci circumdederunt me, occupaverunt (praeverterunt) me laquei mortis:

7. In angustia mea invocavi Jovam, et ad Deum meum vociferatus sum; audivit e palatio suo (coelo) vocem meam,

et vociferatio mea coram eo pervenit ad aures ejus.

8. Et commota est terra, et contremuit, et fundamenta montium quassa sunt, et concussa, nam exarserat ei Jovce ira.

9. Adscendit fumus in nares ejus, et ignis ex ore suo vorat; prunae ardent ex eo.

10. Et inclinavit coelos, et descendit, et caligo nubium sub pedibus ejus.

11. Et vectus est super cherubo, et volavit, et volavit super alis venti.

circa se quasi tugurium (vel tabernaculum ) suum; item tenebras aquarum (nubes aquosas), caligines nubium.

13. Ex fulgore qui coram eo nubes ejus processerunt (proruperunt), grando et carbones ignis (fulmina).

1 4. Et tonuit in coelis Jova,

et Altissimus edidit vocem suam, grandinem et prunas ignis.

15. Et misit sagittas suas (fulmina), et dispersit eos (hostes); ct fulgura multa, et conturbavit eos.

1G. Et apparuerunt alvei (gall. lits ) aquarum, et retecta sunt fundamenta orbis terrarum, ab increpatione tua, Jova, ab anhelitu spiritus nasi tui.

17. Extendit manum suam ex alto, et prehendit me, extrahit me ex aquis multis.

18. Liberat me ab hoste meo valido,

et ab osoribus meis, nam (alii, quando) validiores me erant.

COMMENTAWA tn psal.mos.

19. Irruerunt in me tempore calamitatis meae, et exstitit Jova fulcrum mihi.

20. Et eduxit me in latitudinem, extraxit me qui a me delectatur.

21. Rependit mihi Jova secundum justitiam meam, secundum puritatem manuum mearum retribuit mihi.

nec impie egi (deficiendo) a Deo meo.

23. Etenim omnes leges ejus in conspectu meo, et statuta ejus non removi a me.

24. Et fui integer cum (vel coram) eo, et cavi mihi ab iniquitate mea.

25. Et retribuit Jova mihi secundum justitiam meam, secundum puritatem manuum mearum quas coram oculis ejus.

26. Cum pio pium (benignum) te exhibes, cum homine integro integre agis.

27. Cum puro purum te exhibes, et cum perverso dolose agis.

28. Nam (vel sane ) tu populum afflictum servas, oculosque elatos deprimis.

29. Nam tu accendis, (lucere jubes) lucernam meam;

Jova, Deus meus, splendere facit tenebras meas.

30. Nam per te curro in turmas,

et per Deum meum transilio muros.

31. Deus (nominat, absol.), integra (verax) est via ejus; verbum Jovae est liquatum;

clypeus est ille omnibus qui in ipso fiduciam ponunt.

32. Nam quisnam est Deus, nisi Jova; et quis petra, nisi Deus noster?

33. Ille t inquam, Deus, qui me accingit robore, et fecit integram (expeditam) viam meam.

34. Reddit pedes meos sicut pedes cervorum, et super excelsa mea stare me facit.

35. Instituit manus meas ad bellum, et tendit arcum aeneum brachium meum.

36. Et dedisti mihi clypeum salutis tuae, et dextera tua suffulcit me, et benignitas tua magnum me facit.

37. Latum facis gressum meum sub me, nec vacillant tali mei.

38. Persequor hostes meos, et assequor eos, nec revertor, usque dum consumpserim.

39. Percutio eos, nec surgere possunt; cadunt sub pedes meos.

40. Et accinxisti me robore ad bellum; curvas insurgentes adversum me sub me.

41. Et hostes meos facis mihi tergum (propr. cervicem ) praebentes; et osores mei (nominat, abs.), perdo eos.

42. Vociferantur, neque adest salvator; ad Jovam (vociferantur), neque exaudivit eos.

43. Et comminui eos instar pulveris ante faciem venti; instar coeni platearum elfundo eos.

44. Eripis me a contentionibus populi; constituis me caput gentium: populus, quem non cognovi, servit mihi.

45. Ad auditionem auris obediunt mihi;

filii tgu alieni adulantur (propr. mentiuntur) mihi»

40. Filii tgu alieni emarcent, et trepidant ex claustris suis.

41. Vivus est Jova, et benedictus petra mea, et exaltatur Deus salutis meai:

42. Deus ille qui dat ultiones mihi, et subjecit populos sub me;

43. Qui me eripit ex hostibus meis,— imo prce adversariis meis exaltas me, ab homine violento liberas me.

5.0. Ideo celebrabo te inter gentes, Jova, et nomini tuo psallam:

51. Qui magnificat salutem regis sui, et facit gratiam uncto suo,

Davidi et semini ejus in perpetuum.

Vers. 1. Servi Jovce, divinorum consiliorum minister, ut Moses et Josue: honoris, non humilitatis causa dictum. — Vers. 2. Non sine vi ab uno tantum hemistichio carmen incipit, quod quidem hemistichium in Samuelis libro integrum abest. Diligo. Recte Venema: « Radix racharn, quae in origine dicit molliter fovit, v. g. ova, et inde ad uterum, quo foetus molliter fovetur, transiit, hinc cum ad misericordiam, tum ad intimam dilectionem sese tlexit, cum foetus intime ab utero comprehendatur, et matris ardentissimum affectum excitet. » — Vers. 3. Ewaldus, tu, Jova, rupes mea, et sic deinceps, in casu vocat. Vertex, inaccessa montium, in quae se receperit David. Alii, arx: minus recte. Deus meus, petra, etc. Hengstenberg, Deus meus est petra. Cornu. Rosemnullero placet keren hic esse montis verticem: conf. Isai. v, 1. — Vers. 4. Laudabilem, proprie laudatum, i. e. laudandum, gall. digne objet de louanges.

Vers. o. Laquei. I Sam. xxu, reperitur fluctus, quod videtur esse lectio genuina. In tS> laquei metaphora sumitur a feris quas laqueo venator cepit, vel a damnatis ad mortis supplicium, vinculisque jam constrictis. Exitii: ita Ewaldus; Hengstenberg, iniquitatis, proprie nihilitatis in sensu morali, quod Latini dicunt nequam, Galli vero vaurien. Et Theodoretus: « Torrentes iniquitatis injustos atque frequentes inimicorum impetus appellat. » — Vers. 6. Laquei, tendicula, gall. lacets. — Vers. 7. Mea, proprie mihi, in angustiis cum versarer. Coram eo, scii, prolata. — Vers. 9. Fumus vehementi flatu e naribus propulsus egregiam irae et indignationis gravioris sistit imaginem, metaphora ducta ab equis, leonibus aliisque generosi spiritus animalibus, quae furore concitata, fortiter naribusque dilatatis solent anhelare, concitatoque motu spiritum reciprocare atque fremere. Hinc veteribus nasus irae sedes. Ardent, pro ardentes exeunt. — Vers. 10. Habitum coeli describit saeviente tempestate: demissum videtur, et terrae incumbere. — Vers. H. Cherubo, in singul. Hengstenberg collective sumit pro Cherubim. Volavit; liber II Sam. habet apparuit: perperam. — Vers. 12. Caligines, vel densitates; alii, nubes aetheris. — Vers. 13. Sensus: A Jova prorumpunt nubes fulmina parturientes. Sensum commodiorem exhibet quod 11 Sam. legitur, prae vel ex fulgore qui c oram eo ardent prunae ignis: vivida imago fulminum perpetuo micantium. Ewaldus, pree fulgore qui

coram eo evanescunt nubes ejus — grando et carbones ignis! absol. positum; subaudi cadunt, vel ecce: item in tertio versiculi 14 hemistichio. — Vers. 15. Multa, UT adv. tanquam adjectivum appositione cohaerens cum substant.: ita Maurer. Ewaldus, ejaculatus est, a rad: cf. Gen. xlix, 23; alii, multiplicavit. — Vers. 1G. Increpatione, vi horridae tempestatis excitatae ab irato numine. — Vers. 17. Prehendit me jam jam occubiturum. Aquis, torrentibus, i. e. calamitatibus, de quibus vers. 5. — Vers. 19. Irruerunt in me derepente.

Vers. 21. Affert jam liberationis rationem a sua pietate ductam. — Vers. 23. Leges et statuta proprie quidem ita differunt, ut illae sint leges forenses, haec cceremonialcs. Pro etenim Hengstenberg vertit, sed. — Vers. 24. Integer, sincero animo. Mea, ad quam natura pronus sum, ait Vatablus. Vogel: Ne quid ego mali agerem, ut sit hebraismus, ex breviloquentia Hebraeorum ortus. — Vers. 25. Coram oculis, ipsi probe notam. — Vers. 2£. Integre agis, non frustraris eum spe in te collocata. — Vers. 27. Sensus: Gerit se Jova erga homines pro eorum moribus: benefacit bonis, plectit malos.

Vers. 28. Denuo praedicat opem sibi divinitus illatam. Hemistichium alterum II Sam. sonat, oculos tuos iratos in superbos demittis. — Vers. 29. Sensus: Te auctore res meae prosperantur. — Vers. 30. Per te, tuo auxilio. Curro, a rad. pT; sed quum hoc verbum alias particularum Vjl vel Sn ope jungi soleat, alii vertunt confregi turmas, a rad. r*-i. - Vers. 31. Ewaldus sic nectit:... muros, Deum, inquam, cujus integra, etc. Liquatum, i. e. exploratissimae veritatis, ut argentum igne probatum. — Vers. 32. Petra, Dei nomen, ideoque Deus ipse. — Vers. 33. II Sam.: Deus est munimentum meum firmum. Et cinxit, vel coronavit perfectam viam meam: eodem sensu. — Vers. 34. Et Achilles ab Homero iroSas wx.u? dicitur. Cervarum. Animalium vocabulis citra formationis respectum, nunc de meliore, nunc de sequiore sexu uti scriptores sacros, ad Jerem. n, 24, observat Kimchi; Graeci quoque in quibusdam masculam formam frequentius, in aliis femineam familiarius usurpant. Excelsa mea, loca inaccessa in quae recipere me solebam. Alii arces hostium intelligunt. — Vers. 35. Tendit, pih. a rad. nH2, depressit. Verbum singul. fem. cum nomine plur. fem., ut saepe alias. Alexandrinus legit nathatthah. De armis aere factis apud veteres cf. Hesiodum, Opera et Dies, 149; Lucretium, De Per. Nat. V, 1282. Arcum aeneum intendere posse, summarum virium signum semper habitum est. Nota est in hanc rem e profanis de Ulysse historia, Odyss. XXI. — Vers. 36. Benignitas; Ewaldus, humilitas passive, qua scii, ad meum auxilium te demissiti: non male. — Vers. 43. Effundo, i. e. everro. II Sam. habet contundo, quod praeferendum videtur. — Vers. 44. Populi mei, ut habetur II Sam. Bella civilia memorat. — Vers. 45. Ad auditionem auris, simul atque de me audierunt: ita plerique. Crelier, ad auditum auris audiuntur mihi, i. e. fama tantum eos novi. Ita Job. xlii, 5, auditus oris oculorum visioni opponitur: ad auditum auris (gall. par oui d'oreille ) audiveram quidem de te, nunc vero conspicit te oculus meus. — Vers. 46. Emarcent prae metu. Alii, concidunt, vel deficiunt, exhaustis viribus. Trepidant, trepidantes exeunt. II Sam. habetur, accingunt se ad fugiendum ex arcibus suis.

Vers. 47. Hodiernis formula haec est fausta acclamantis: Vivat Jova.... exaltetur. — Vers. 50. Et nomini, etc. Alii, et nomen tuum canam. — Vers. 50. Magnificat, magnifice operatur, beneficiis magnis et multis auget et conservat. Gratiam facit, benevolentiam praestat. In perpetuum. Cf. II Sam. vii, 12. Inde patet hunc psalmum saltem ex parte esse Messianicum.

In finem, puero Domini David, qui locutus est. Domino verba Cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul, et, dixit.

Hic titulus indicat Psalmum hunc a Davide compositum fuisse in gratiarum actionem, quando liberatus fuit ab omnibus inimicis suis, et potissimum a Saule, qui nominatim ea de causa exprimitur. Habetur hic idem Psalmus in lib. II Regum, cap. xxn, paucis mutatis. Mutatio autem illa, incertum est an ab ipso Davide facta fuerit, an ab Esdra, qui Psalmos collegit. Quia vero David figuram Christi gessit, potest Psalmus hic etiam de Christo recte exponi.

1. Diligam te, Domine, fortitudo mea: Dominus FIRMAMENTUM MEUM, ET REFUGIUM MEUM, ET LIBERATOR MEUS.

Diligam te. Domine, id est, merito te diligere

debeo, cum tot beneficiis me tibi devinxeris. Exponit deinde beneficia a Deo accepta: ac primum unico verbo, tum pluribus nominibus, postremo rerum gestarum enarratione. Unico verbo exponit, cum dicit: « Fortitudo mea, » id est causa

totius roboris mei, quo de hostibus omnibus triumphavi. Quod autem uno verbo dixit: « Fortitudo mea, » explicat per partes, dicens: Firmamentum, refugium, et liberator, quasi dicat: Merito dixi Deum esse robur meum, quia ipse est firmamentum, refugium, et liberator meus. Cum in tuto sum, ipse mihi est firmamentum; cum in periculo versor, ipse mihi refugium praebet; cum forte in manus hostium incido, ipse me liberat. Itaque omnibus modis ipse mihi fortitudo et robur est. In hebraeo pro voce diligam, non est verbum 3HN ahub, quod simpliciter amare significat; sed om racham, quod significat amare ex intimis visceribus. Pro vocabulo firmamentum, est salhhi, petra, id est stabile ac solidum fundamentum. Pro refugium, est >JTmD id est arx, sive munitio, sive munitissima arx, ad quam tuto quis confugere possit. Sed Septuaginta Interpretes metaphoras exponere voluerunt, ideo non petram et arcem, sed firmamentum et refugium dixerunt. In lib. 11 Reg. cap. xxii, deest illud principium: « Diligam te. Domine, fortitudo mea. » Incipit enim Psalmus: « Dominus petra mea, »etc. Sed pulcherrimum illud principium videtur non ab alio, quam ab ipso Davide fuisse additum.

2. Deus meus, adjutor meus, et sperabo in

3. Protector meus, et cornu salutis meas, et

In his duobus„versiculis, qui in hebraeo continuantur cum primo versiculo, ex vehementia affectus in Deum repetit Propheta, et inculcat epitheta benefactoris sui. Respondent autem tria haec: Adjutor, protector, et cornu salutis, tribus illis: Firmamentum, refugium, et liberator. In hebraeo pro voce adjutor, habetur HW tsuri, petra, sicut pro voce firmamentum, erat etiam petra, sed alia, et alia voce. Itaque vocat Deum adjutorem, quia praebet stabilimentum, ut non cadat, juxta illud P salm. xxxix: « Statuit supra petram pedes meos. » Et merito adjungit: « Sperabo in eo, » tanquam in firmissimo fundamento. Pro voce protector, habetur in hebraeo maghinni, scutum, sive clypeus; sic pro voce refugium, erat arx: utrumque enim protegit et defendit. Itaque voluerunt Septuaginta Interpretes explicare metaphoras nominum hebraieorum. Cornu salutis est tam in hebraeo, quam in grasco, et significat robur ad salvandum. Metaphora sumpta ab animantibus cornigeris familiaris est Scripturae divinae. Fsalm. cxxxi: « Producam cornu D-avid, » id est, faciam ut David robustus sit, ac potens instar tauri cornibus armati, non imbecillis, ac debilis more vituli nondum cornua producentis. Ezech. xxix, 21: «lnilla die pullulabit cornu domui Israel. » Michece iv, 13: « Ponam cornu tu*um ferreum. » Luc. i, 69: « Erexit nobis cornu salutis in domo David. » Dicitur igitur Deus cornu salutis Duvidi, et omnibus jusfis, quia justi robustissimi

sunt contra omnes hostes; sed robur eorum non in viribus propriis, sed in Dei adjutorio et favore consistit: « Omnia possum, » dicebat Apostolus,

« in eo qui me confortat. » Respondet autem cornu salutis meae particulae illi, et liberator meus. Uberat enim Deus per cornu salutis, id est per salutiferam potentiam suam. Denique illud, et susceptor meus, est nomen complectens omnia alia, et respondet primo illi nomini: Fortitudo mea. Quos enim Deus suscipit, liberat, protegit, confirmat.

4. Laudans invocabo Dominum: et ab inimicis vw-s. i.

Est haec quasi conclusio quaedam superiorum verborum, quasi dicat: Ego d Anceps assidue Deum laudabo pro tot acceptis beneficiis, et magna fiducia in tribulationibus meis, eumdem Deum invocabo, et sine dubio a quibuscumque hostibus liberabor. In hebraeo habetur V?n.C mehullal, quod recte S. Hieronymus vertit: Laudatum invocabo Dominum. Sed si puncta mutentur, eaedem litterae faciunt mehallel, quod significat laudans invocabo, ut verterunt Septuaginta. Sententia semper est eadem, nimirum laudabo, et invocabo, gratias agam pro peccatis, et invocabo pro futuris. „

5. Circumdederunt me dolores mortis, et tor- ve:s. 5.

6. Dolores inferni circumdederunt me; bile- ve:s. o.

Incipit Propheta jam enarrare accepta beneficia.

Ac primum dicit se quondam fuisse in apertissimo periculo vitae, quando videlicet Saul eum quaerebat, ut interficeret. Sed hoc periculum vitae poetice describit variis metaphoris adhibitis:

« Circumdederunt me dolores mortis, » id est, undique talia pericula me oppresserunt, ut de salute corporali desperarem; et ideo tali dolore, id est moerore animi affectus fui, quali affici solent, qui mortem sibi imminere vident. « Et torrentes iniquitatis conturbaverunt me, » id est, inde periculum, et dolor, de quo dixi, proficiscebantur, quod multitudo iniquorum instar torrentis me invaserant et conturbaverant, quomodo conturbari solent, qui a torrente aquarum deferuntur et circumvolvuntur. « Dolores inferni cir- Ant0 eumdederunt me; » repetit quod dixerat, « cir- Christi cumdederunt me dolores mortis. » Idem enim est Pasa0*

iiemmor-

hoc loco, dolor mortis, et dolor inferni. Nam tui omquia ante Christi passionem omnes qui morte- ues. a(1 banlur ad infernum descendebant, quamvis non ad eamdem partem inferni, ideo pro eodem ac- tceudecipiebatur, mori, et ad infernum descendere. baU*

« Circumdederunt, inquit, me dolores inferni, » id est moeror animi, qualem patiuntur, quibus imminet discessio ex hoc mundo ad locum mortuorum, qui est infernus. « Praeoccupaverunt me laquei mortis; » repetit quod dixerat: « Torren-

tes iniquitatis conturbaverunt me. » Sicut enim conturbatio ex multitudine iniquorum in eum insurgentium erat causa Davidi dolorum mortis: ita praeoccupatio laqueorum mortis erat causa eidem Davidi dolorum inferni. Vocat laqueos mortis insidias iniquorum, quibus petebatur ad mortem. Itaque sensus horum duorum versiculorum est, Davidem occupatum fuisse ingenii dolore ob imminens mortis periculum, tum ex invasione manifesta inimicorum instar torrentis violenter rapientis et involventis, tum ex insidiis eorumdem inimicorum, instar laqueorum incautos capientium. Quod attinet ad verba, pro dolores, in hebraeo habetur, cheble, quae vox dolores ct funes significare potest. Ideo S. Hieronymus vertit: Funes mortis, et funes inferni. At Septuaginta Interpretes verterunt: Dolores mortis, et dolores inferni: quae lectio posterior clarior est. Pro torrentes iniquitatis, in hebraeo habetur SjbSu nachale beliahhal quod S. Hieronymus vertit, torrentes Diaboli, et Septuaginta Interpretes, torrentes iniquitatis. Utrumque recte se habet; nam Beliahhal ad litteram sonat, absque jugo, et in Scripturis sanctis passim invenitur haec vox usurpata ad significandos viros iniquos, qui excusserunt jugum legis; vel ipsam iniquitatem, qure est contraria legi: et quia iniquorum caput est Diabolus, ideo Diabolum quoque hac voce significare solent Hebraei.

7. In tribulatione mea inyocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi.

8. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam: et clamor meus in conspectu ejus, introivit IN AURES EJUS.

Dixerat se in maximo periculo constitutum fuisse; nunc dicit se confugisse per orationem ad Deum, et exauditum. « ln tribulatione mea,» id est in illis magnis angustiis, in quas me conjecerat persecutio Saulis, et in aliis similibus multis. « Invocavi Dominum, » in quo tota mea fiducia posita esse solet. « Et ad Deum meum clamavi. » Repetitio est Davidi familiaris. « Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, » id est, oratio mea pervenit usque ad summum coelum, quod est templum Dei non manufactum, et vere sanctum. quod violari polluique nulla ratione potest. « Et clamor meus in conspectu ejus, introivit in aures ejus. » Repetitio est, et aliquo modo declaratio superioris versiculi, quasi dicat: Clamosa oratio mea, id est magno affectu prolata, et in conspectu ejus effusa, id est, quam effudi Deum pro oculis habens, « introivit in aures ejus, » id est exaudita est. In hebraeo habentur in futuro omnia verba, invocabo, clamabo, exaudiet, introibit. Sed Septuaginta Interpretes recte verterunt in praeterito: invocavi, clamavi, exaudivit, introivit (, quoniam lex hebraicae grammaticae id permittit, ut futurum ponatur pro praeterito.

9. Commota est, et contremuit terra: fun-

damenta montium conturbata sunt, et commota sunt, quoniam iratus est eis.

Incipit jam describere effectum exauditionis divinae, qui fuit auxilium de coelo adversus inimicos suos, ex quorum interitu ipse tandem non solum pericula evasit, sed etiam regnum adeptus est. Describit autem iram Dei adversus hostes suos poetico more: sicut enim cum irascitur rex aliquis, et bellum parat, totum ejus regnum turbatur; ita cum irascitur Rex totius mundi, totus mundus turbatur, ac potissimum tria visibilia elementa, terra, aer et aqua. Non significat hoc loco David re ipsa terram, et aerem, et aquam, ita perturbata fuisse, ut verba sonare videntur; sed significat talem esse Dei iram, ut possit continuo tremefacere terram usque ad ima fundamenta; et in aere continuo excitare ventos nubesque tenebrosas, et tonitrua, atque fulgura; denique fontes, et flumina, et maria ita siccare, ut appareant cavernae terrae, et fontium origines. Incipit ab elemento terrae, ac dicit: « Commota est, contremuit terra, fundamenta montium commota sunt, quoniam iratus est eis, » hoc est, quando Deus irascitur terrae, continuo tota movetur, et contremiscit, non solum in superficie, sed usque ad ima montium fundamenta. Nec solum quando Deus irascitur, sed etiam quando praesentiam suam manifestat in terra, concussio terrae consequitur, quasi trementis et reverentis majestatem Creatoris. Sic in resurrectione Christi terrae motus factus est magnus; et cum idem Christus moriens infra terram descensurus erat, terra mota est. Et David in alio Psalmo: « A facie Domini mota est terra, » Psalm. cxm. In hebraeo non habetur, quoniam, iratus est eis, sed quoniam ira ei, id est, quoniam iratus est. Itaque secundum textum hebraicum, terra et montes contremiscunt, non quia Deus ipsis montibus iratus est, sed quoniam absolute iratus est. At Septuaginta vertentes, quoniam iratus est eis, significare voluerunt iram Dei esse contra terram et terrae montes, ratione hominum, qui in terra habitant; alioqui nulla est ratio cur Deus terrae et montibus irascatur.

40. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a fa- Vers. u.

Adhuc pergit explicare operationem Dei in terra, quando vult Deus ostendere in ea praesentiam suam; non enim solum terram tremere facit, sed etiam ardere ac fumare, quod accidisse describitur Exod. xx, Hebr. xu, quando Deus in monte Sina legem dedit. « Ascendit, inquit, fumus in ira ejus, » id est, ira Dei excitavit in terra calorem vehementem, unde ingens fumus ascendit. « Et ignis a facie ejus exarsit; » nec solum calorem et fumum, sed etiam incendium magnum excitavit. « Carbones succensi sunt ab eo, » id est, ira Dei, sive facies Dei terram respi-

ciens ita fecit eam ardere, ac si totam in carbones ardentes convertisset. Alibi etiam dicit: « Qui respicit terram, et facit eam tremere, qui tangit montes, et fumigant, » Psalm. cui, 32.

Vers. ii. 1 1. Inclinavit ccelos, et descendit, et caligo sub pedibus ejus.

Transit a terra ad aerem: et describit ea quae fiunt in aere, quando Deus iram, vel praesentiam suam demonstrare vult. Dicitur Deus inclinare coelos, quando demittit nebulam, in qua ipse apparet: videtur enim nebula quasi pars coeli; ordinarie autem Deus per nebulam se ostendere solitus est, ut patet ex lib. Num. cap. ix; 111 Reg. vm; Matth. xvii, et alibi. Ait igitur: « Inclinavit coelos, et descendit, » id est, demissa nebula, per eam se manifestavit; « et caligo sub pedibus ejus,» id est, ita Deus in nebula habitavit, quasi caliginem sub pedibus haberet: sunt omnia metaphorica, ex quibus intelligimus Deum invisibiliter praesentem nobis se facere.

Pergit describere operationem Dei in aere, quando iram suam manifestare hominibus vult. Ponit autem nobis ante oculos Deum, quasi hominem armatum, insidentem currui velocissime discurrenti, et ex eo sagittas in hostes suos emittentem.

Dei m> Currus Dei sunt nubes, juxta illud Psalm. cui, 3:

lesci\S “ Qu* P0D^S nubem ascensum tuum, qui ambulas 6tio|P super pennas ventorum. » Equi velocissimi sunt venti, qui nubes huc, illucque deferunt. Aurigae sunt angeli, quos Cherubim vocat. Sagittae sunt fulgura et fulmina, quae ex nubibus jaciuntur. EL vere mirabilis est ista descriptio. Nulli enim sunt currus agiliores nubibus, nulli equi velociores ventis, nulli aurigae peritiores angelis, nulla jacula, quae coelestibus fulminibus conferri possint. Et praeterea currus isti ex eo loco superiore pugnant, ut laedere possint et laedi non possint: « Ascendit, inquit, super Cherubim, » id est non solum Deus utitur nebula, quasi domo, vel tentorio, sed etiam utitur nubibus, quasi curribus; et angelis Cherubim, quasi aurigis et ventis, quasi equis. Dicitur autem ascendere super Cherubim, ut intelligamusDeum non regi ab auriga, sed ipsum praesidere aurigae, et principalem esse, tum ipsius currus, tum aurigae motorem atque rectorem. Itaque dicitur Deus ascendere super Cherubim, et volare super pennas ventorum, quia utitur ministerio angelorum in movendis nubibus, quae sunt veluti currus aerei et velocissimi, quippe qui trahuntur a ventis, veluti equis pennigeris, ac per hoc non ambulant, sed volant, et volant celerius omni volucre.

CIRCUITU EJUS TABERNACULUM EJUS: TENEBROSA AQUA IN NUBIBUS AERIS,

Ne putaretur Deus visibiliter iu nubibus, tan-

quam in curru eminere, declarat Propheta Deum invisibiliter adesse, et ea de causa tenebrosis nubibus uti, ut eo veluti symbolo invisibilem se esse demonstret. Est etiam in his verbis elegantissima et poetica metaphora: «Posuit, inquit, tenebras latibulum suum, » id est, latet Deus in tenebrosis nubibus, quasi in loco abdito, sive effecit ut nubes tenebrosae pro latibulo sibi deservirent. « In circuitu ejus tabernaculum ejus, » id est, eaedem nubes sunt quasi tabernaculum Deo, quo ipse undique legitur. « Tenebrosa aqua in nubibus aeris,» id est, tabernaculum, de quo dixi, nihil est aliud, nisi nubes tenebrosa, qualis est, cum est disposita proxime, ut in aquam vertatur. Tunc enim est nubes valde densa et aquea, ut non improprie aqua dici possit in nube existens.

H. Pr^E FULGORE IN CONSPECTU EJUS NUBES Vers. H. TRANSIERUNT, GRANDO ET CARBONES IGNIS.

Declarat quomodo Deus ex nubibus, quasi ex curribus suis armatis pugnet, ac dicit, jubente Deo nubem scindi, et inde prodire grandinem et fulgura, instar carbonum ignitorum. Elegantissime autem dicit: « Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, » quasi scissura nubium procedat a fulgore Dei intus latentis, quasi nubes ferre non possit divinum fulgorem, et ideo in conspectu Dei rumpatur et dissolvatur, atque ex ea parte evanescat et transeat. « Prae fulgore in compectu ejus nubes transierunt, » id est, a fulgore Dei praesentis concussae nubes, in conspectu ejusdem Dei, transierunt disruptae et dissolutae.

« Grando et carbones ignis, » supple, ex ea scissura processerunt grandines et fulgura. Reipsa hoc accidit tempore Pharaonis, ut habemus in lib. Exod. cap. ix, 24: « Et grando, inquit, et ignis mixta pariter ferebantur. » Similia in bello Josue contra quinque reges, J os. cap. x; nec non in bello M. Antonini imperatoris contra Germanos, de quo vide Tertullianum in lib. ad Scapulam, et in Apologet, cap. v.

15. Et INTONUIT DE CGELO DOMINUS, ET AlTISSI- Vers* 15* MUS DEDIT VOCEM SUAM, GRANDO ET CARBONES IGNIS.

Idem repetit aliis verbis: ex nubis dissolutione oritur fragor ingens, qui dicitur tonitru, cum quo saepe fulmina conjuncta esse solent. Fragorem illum eleganter vocat Propheta vocem Dei, non solum quia Deus est causa fragoris illius, sed etiam quia tam ingens et tam terrificus est sonus ille, ut soli Deo tribuendus videatur, quasi propria vox ejus. Hinc est illud ipsius Dei ad Job:

« Si habes brachium sicut Deus, et si voce simili tonas, » Job. xl, 4. Illud autem, grando et carbones ignis, in nonnullis graecis textibus non habetur; in hebraeo habetur et posset legi, grandinem et carbones ignis, ut aliqui legunt; sed noster Interpres recte vertit, grando et carbones ignis, quia sunt omnino eaedem voces, quae in versiculo superiore.

Itaque oportet hic etiam aliquid subintelligere, ut sensus sit: « Altissimus dedit vocem suam, » ex qua voce processit etiam grando et fulmina, quasi carbones igniti.

Veri. 16. 16. Et misit sagittas suas, et dissi pavit eos;

Explicatio est superiorum, ac praesertim illius vocis carbones ignis, quasi dicat: Carbones ignis prodierunt ex nubium scissione, quia Deus misit sagittas suas, id est fulgura, eaque « multiplicavit, » et eo modo inimicos suos « dissipavit et conturbavit. »

Hic jam loquitur de operatione Dei in aquis, quae operatio est mirabilis, et repentina exsiccatio aquarum; qualis facta est in mari Rubro et Jordane flumine, ut habemus Exod. xiv, et Jos. iv, ex qua exsiccatione patuit pi'ofundum maris et fluminum, quod profundum vocat Propheta fundamentum orbis terrarum, quia est pars infima totius terrae. Pro voce fontes, in hebraeo est aphike, quod significat decursus, seu torrentes. S. Hieronymus vertit, effusiones aquarum; sed cura sit nomen generale, recte potuerunt Septuaginta Interpretes reddere, fontes. Sensus igitur est: w Et apparuerunt fontes aquarum, » id est, jussu Dei siccatis aquis apparuit fundum fontium, sive fluminum, sive etiam maris, et sic « revelata sunt, » et discooperta, « fundamenta, » id est, partes imae « orbis terrarum. »

Vers. iS. 18. Ab INCREPATIONE TUA, DOMINE, AB INSPIRATIONE SPIRITUS IRjE TUiE.

Explicat causam exsiccationis aquarum. Apparuerunt, inquit, fontes, seu decursus aquarum, « ab increpatione tua, Domine,» id est, quia tu. Domine, increpasti aquas, et illae continuo disparuerunt. Quomodo autem increpaverit, explicat, dicens: « Ab inspiratione spiritus irae tuae. » Mirabili metaphora, et plane poetica vocat Propheta ventum, cujus ministerio siccatae sunt aquae, spiritum irae Dei, et increpationem Dei. Nam vento urente siccatas fuisse aquas maris Rubri a Deo, testatur Scriptura Exod. xiv. Itaque quod proprie dici poterat: Tu, Domine, immisso vento vehementi, siccasti aquas maris, dicit elegantissima metaphora: Tu, Domine, increpasti aquas, quia impediebant transitum populi tui, et spiritu irae tuae sulllusti in eas, et illae continuo fugerunt, ut alibi dicit, Psalm. cxiii, 5: « Quid est tibi, mare, quod fugisti? » Hunc versiculum cum superiore conjungunt codices hebraici, quia sententia prioris ab hoc posteriore pendet; sed recte Septuaginta Interpretes separaverunt, quia viderunt ex ratione metrica ita esse faciendum; neque enim absurdum est, ut una sententia duobus versibus contineatur.

19. Misit de summo, et accepit me, et as- vers.19,

Jam redit ad.beneficium Dei enarrandum, id est, ad liberationem suam ab inimicis. Omnia enim quae dicta sunt a versiculo nono, usque ad hunc decimum nonum, pertinent ad declarationem potentiae Dei. Et quia dixerat initio: « Torrentes iniquitatis conturbaverunt me, » et in versiculo praecedente dixerat Deum spiritu suo siccare solitum aquas, et facere ut appareat fundum fluminum et maris, ideo in eadem metaphora persistens dicit: « Misit de summo, et accepit me, » id est, misit manum suam ex alto loco usque in profundum torrentis, et inde accepit me, pt sic eduxit me de aquis multis, id est, oppressum tribulationibus mirabiliter liberavit. In hebraeo habentur verba futuri temporis, mittet de summo, et accipiet me, RiV* ishlacli, ikka-

cheni; sed, ut saepe diximus, non ignorabant Septuaginta Interpretes tempora confundi secundum regulas linguae hebraicae, et unum pro altero saepe poni. Hic certe magis quadrat tempus praeteritum.

20. Eripuit me de inimicis meis fortissimis, et vers. 20. AB HIS QUI ODERUNT ME: QUONIAM CONFORTATI SUNT SUPER me.

Quod metaphorice dixerat versu superiore, propriis verbis dicit in hoc versiculo. Illud, quoniam confortati sunt super me, debet exponi per tempus imperfectum, id est, quoniam robustiores me erant, et sic vertit S. Hieronymus; redditur enim ratio, cur necessarium fuerit auxilium Dei potentius, quia videlicet inimici Davidis ipso Davide fortiores erant. In hebraeo et graeco codice habetur futurum, eripiet me, itsileni: caeterum nostra lectio habetur etiam in antiquis libris, et eam exponunt SS. Hieronymus et Augustinus. Quare verisimile est in graeco puasT «1 p, fuisse olim in praeterito. Hebraicum autem recte potest accipi pro praeterito.

21. Praevenerunt me in die afflictionis me^e, VerSi2U

Inculcat aliis verbis beneficium Dei. « Praevenerunt me in die afflictionis meae, » id est, nulla injuria a me lacessiti, ipsi primi fuerunt ad nocendum, vel, antequam praecavere possem, me adorti sunt, praeveneruntque incautum: sed Dominus pro me vigilavit, et fecit ut eorum diligentia nihil mihi nocere posset.

22. ET EDUXIT ME IN LATITUDINEM: SALVUM ME Vers 22> FECIT, QUONIAM VOLUIT ME.

Iterum atque iterum repetit liberationem suam, ut ostendat sibi alte in memoria infixum Dei beneficium. « Eduxit me in latitudinem, » id est de angustiis tribulationum liberatum quasi in latum campum eduxit, ut libere jam spatiari pos-

«rim sine metu ullo insidiatorum. « Salvum me fecit, quoniam voluit me, » id est, salvum me fecit a tot imminentibus periculis, ob id potissimum, quia complacuit ei, id est, ob immensam Merita ejus misericordiam, quia me dilexit. Nam etiamsi i sunfdo- Pau^° Post allegabit merita sua, tamen ipsa mena Dei. rita nostra dona Dei sunt; quod sanctus Propheta non ignorabat.

JUSTITIAM MEAM, ET SECUNDUM PURITATEM MANUUM MEARUM RETRIBUET MIHI.

, vers. 24. 24-. Quia custodivi vias Domini, nec impie

, Vers. 26. 26. Et ero immaculatus cum eo, et observabo

TITIAM MEAM, ET SECUNDUM PURITATEM MANUUM MEARUM IN CONSPECTU OCULORUM EJUS.

Laudavit Deum de beneficio liberationis ab inimicis. Nunc addit, etiam in futuram se perpetuo liberandum, neque id ex sola misericordia, sed etiam ex justitia futurum, propterea quod juste vixerit, et vivere deinceps in animo habeat. Deus enim justus est, et justos amat, et adjuvat, ac protegit. « Et retribuet mihi, inquit, secundum justitiam meam, » id est, retribuet mihi, ut hactenus fecit, inulta bona, prout justitia mea meretur. « Et secundum puritatem manuum mearum retribuet mihi, » id est, sicut ego justitiam habeo non solum in corde, sed etiam in manibus, id est justus sum interius et exterius, justum habeo cor, et justa opera: ita Deus mihi bona retribuet coram se et coram hominibus, interius exteriusque custodiet. At praesumptio videtur justitiam suam prmdicare. Non est praesumptio, quando sincere id agitur, et agnoscitur Deus auc- Merita lor bonorum nostrorum. Sic etiam merita sua jsnaeuiin coram Deo pronuntiavit Nehemias li Esdr. v, rrn Deo ^zecllias Isai xxxviu, Esther cap. xiv. At videlicet/ tur falsura, quod David hoc loco dicit. Nam cum htec diceret, commiserat adulterium et homicidium. Et praeterea ipse alibi Psalm. xyiii, dixit: « Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me. Domine. » Et alibi Psalm. cxlviii: «Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. » Aliqui propter hanc objectionem existimant Duvidem non loqui de justitia sua absolute, sed de justitia causae, quam habebat cum adversariis. Alii existimant Davidem loqui solum de justitia religionis, id est, quod semper permanserit in vera religione, nec unquam idolis cultum adhibuerit. Sed repugnant his opinionibus-verba illa: « Quia custodivi vias Domini; » item: « Omnia judicia ejus in conspectu meo; » item. « Ero immaculatus cum eo, » etc. Dicendum igitur est Oa-

videm commemorare justitiam suam, quae in eo sita erat, ut sincero corde Deum coleret, et propositum stabile haberet nunquam praevaricandi Quicumlegem Domini, et si forte secus ageret, continuo r,ue i"s* resipisceret, et ex corde reverteretur ad Deum. Kr’alh ’ Illud autem, delicta quis intelligit? de peccatis Dei justivenialibus intelligi potest, quae justitiae non re- ficatus pugnant. Illud vero, non justificabitur in con- es" spectu tuo omnis vivens, intelligitur de justitia quae sine gratia Dei praeveniente haberi credatur. Sic enim nullus coram Deo justificabitur, quia quicumque justus est, gratia Dei justificatus est.

28. Cum SANCTO SANCTUS ERIS, ET CUM VIRO IN- Vers 23. NOCENTE INNOCENS ERIS.

29. Et CUM ELECTO ELECTUS ERIS, ET CUM PER- Vers 29. VERSO PERVERTERIS.

Reddit rationem, cur secundum justitiam suam sibi retribuendum a Deo dixerat, quia nimirum Deus reddit unicuique secundum opera sua. Alloquitur autem ipsum Deum, et ait: « Cum sancto sanctus eris, » id est, cum homine misericordi et pio, pie ac misericorditer ages, sive pium ac misericordem te praebebis. Nam vox hebroea TDtl chasid, pro qua nos habemus sanctum, proprie misericordem significat. Et pro sanctus eris, in hebraeo est verbum unicum conjugationis hitpael, lon.nn, quod proprie significat misericordem se reddere, vel exhibere. Itaque non est sensus: si nos erimus sancti, Deum quoque fore sanctum; sed: si nos erimus sancti, Deum nobiscum sancte, id est misericorditer, acturum. Eodem modo intelligenda sunt esetera: «Cum innocente innocens eris,» id est, ei qui nemini nocet, Deus se innocentem praebebit, id est non ei nocebit, neque noceri ab aliis sinet. «Cum electo electus eris, » id est, cum homine sincero et puro, id enim proprie significat vox hebreea 133 nabar, purum te exhibebis, id est, sincere et candide ages. « Et cum perverso perverteris, » id est, ei qui non est misericors, misericordiam non praestabis; ei qui nocet, nocebis; qui non sincere agit, sed callide supplantat, eum tu callide, id est sapienter supplantabis. Est autem hic observandum, ubi dictum est: « Cum sancto sanctus eris, cum innocente innocens eris, cum electo electus eris, » eamdem vocem Deo tributam fuisse; at ubi dictum est, cum perverso perverteris, in hebraeo non esse eamdem vocem. De homine dictum est upj? hhikesh, quod proprie perversum significat. De Deo autem, VltJDR thithpattel, quod significat luctari, et conari in contrarium, itaque sensus est: si homo perversus fuerit, Deus non erit in se perversus, vel perverse aget; sed contra perversum hominem luctabitur magno molimine, ut illum plane evertat, et ab omni spe sua cadere faciat.

30. Quoniam tu populum humilem salvum fa- Vers. 30.

Explicat Propheta duos superiores versiculos, quasi dicat: Cum sancto ranctus eris, et cum innocente innocens, et cum electo electus, « quia populum humilem salvum facies, » id est, quia Humili- humilitas, quae est custos omnium virtutum, tibi virtutum gratissima est, et omnibus humilibus das graomnitun. tiam; cum perverso autem perverteris, quia oculos superborum humiliabis, id est, quia superbia, quae est regina vitiorum, tibi summopere displicet: et ideo superbis omnibus resistis, eosque dejicis et humilias. Nominat autem oculos, praeter caetera membra, quia in oculis, ac potissimum in superciliis arrogantia cernitur.

vers. 31. 31. Quoniam tu illuminas lucernam meam.

Domine; Deus meus, illumina tenebras meas.

Quia propheta David videbatur satis magnifice de sua justitia et puritate locutus, ostendit unde habuerit justitiam et alia dona: et hinc maxime Deum laudat, quod ab illo sit lumen, et fortitudo, et omnia bona. « Quoniam, inquit, tu illuminas lucernam meam, Domine, » id est, a te habeo principium omnis boni, quod est lumen ad discernenda vera bona a falsis, et vera mala a I^noran- falsis. Primum enim vulnus ex peccato originali bauivui* naturae^n^c^um es* ignorantia veri boni: ctideo rmsinfiic. P1’113' curatio a lumine divino incipit. « Tu, intum a quit, illuminas lucernam meam, » id est, oculum peccato interiorem cordis mei tu solus illustras. « Deus

originali........

meus, illumina tenebras meas, » id est, tu Pater luminum, tu lux vera, in quo tenebrae non sunt ullee, sicut hactenus coepisti illuminare interiores oculos cordis mei: ita perge illuminare tenebras meas, id est expellere omnes tenebras meas. Nam sine gratia Dei illustrante, quod attinet ad supernaturalia mysteria, merae tenebrae sunt in corde nostro. Nam « non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis tanquam ex nobis. » in graeco habetur «poniffsi; to ojcoto? (aou, illuminabis tenebras meas; in hebraeo, illuminabit tenebras meas. Nostra lectio, illumina tenebras meas, habetur in antiquis libris SS. Hieronymi et Augustini; sensus autem semper est idem.

in Deo meo transgrediar murum.

Particula quoniam saepe redundat in oratione hebraica, sicut etiam particula et, quae saepe ponitur initio versuum, vel etiam librorum. Id admonendum fuit, ne anxie nimis quaeratur ratio harum particularum. Dixerat Propheta se a Deo habuisse lumen, quod est principium operum bonorum, veraeque justitiae: nunc addit, habuisse fortitudinem ct robur ad vitanda mala et facienda bona, quae ex divino lumine cognoverit vitanda, vel facienda. « In te, inquit, eripiar a tentatione, » id est, fretus auxilio tuo, quo fortis efficior, superabo omnes tentationes, omniaque mala vitabo. « In Deo meo transgrediar murum, » id est, ejusdem Dei confisus auxilio, atque ab eodem accepta fortitudine, omnia potero, quan¬

tumvis difficilia, quale esset transcendere altissimum murum. In hebraeo pro illis verbis, eripiar a tentatione, habetur TPTJ aruts gedud, id est percurram exercitum, sive (ut S. Hieronymus reddit) percurram accinctus. Videntur Septuaginta Interpretes sensum reddidisse, non verba. Nam percurrere exercitum adversariorum, et nullum vulnus accipere, idem est quod eripi a jaculis hostium, quae jacula tentationes significant, ut Apostolus interpretatur, cum ait Ephes. vi, 16: « In quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere. » Sic etiam: Percurram accinctus inter medios hostes illaesus, idem significat quod: Eripiar a tentatione, quando maxime opus erit.

33. Deus meus impolluta via ejus: eloquia Domini igne examinata, protector est omnium

Reddit rationem, cur a Deo acceperit lumen et vires, et cur in eo tantopere confidat, quia Deus bonus, et verax, protector est omnium in se confidentium, et quia ipse idem est solus verus Deus et verus Dominus, a quo bona ista exspectari possunt. « Deus meus impolluta via ejus, » id est, Deus meus, cujus via impolluta est, id est, Deus qui sanctissimus est, et viam impollutam ambulat, id est operatur justissime. « Eloquia Domini igne examinata,» id est promissa Domini certissima et probatissima, ut aurum igne examinatum: iste, inquam, Deus impollutus, et cujus promissio est certissima, « protector est omnium sperantium in se. » Ex hebraeo clarior sensus habetur, in quo textu legitur eloquium in numero singulari, et pro voce protector, est scutum. Ex quo apparet, tam Deum, quam ejus eloquium dici scutum confidentium in Deo. Sic enim ad litteram verti posset lectio hebraica, Deus immaculatus in via sua, eloquium Domini igne examinatum, scutum est omnium sperantium in se. Sed quia Septuaginta Interpretes posuerunt eloquia in numero multitudinis, et pro voce scutum, posuerunt protector, inde obscurata est sententia, quae ex hebraeo dilucidanda est.

34. Quoniam quis Deus praeter Dominum? aut quis Deus praeter Deum nostrum?

Est altera ratio, ut paulo ante diximus, cur in Deo sit confidendum, et cur ab eo solo lumen et robur exspectandum sit, quia ipse solus est verus Deus. In hebraeo habetur: Quis Deus praeter Dominum? aut quis petra praeter Deum nostrum? ex quo intelligimus Deum nostrum solum esse verum Deum, et quia solus est verus Deus, solum ipsum esse veram petram, firmam et stabilem, in qua tuto confidere et quiescere possimus; et omnes, qui in re alia confidunt, necesse esse ut decipiantur et confundantur.

33. Deus qui praecinxit me virtute, et posuit immaculatam viam meam.

Declarat nunc in particulari dona a Deo ao

Leas nos- • ter sola* i est veras.

Deus.

cepta per quae ab hostibus omnibus liberatus ad regnum pervenit. Ac primum dicit se a Deo accepisse robur et innocentiam, quae duo rarissime conjunguntur. Viri enim robusti proni sunt in injurias inferendos. David autem vere fortissimus et innocentissimus erat, ut ne hostem quidem suum Saulem occidere vellet, cum facillime posset. « Deus, inquit, praecinxit me virtute, » id est, simul probitatem vitae mihi concessit.

Vers. 36. 36. Qui perfecit pedes meos tanquam cervo¬

Vers. 37. 37. Qui docet manus meas ad praelium, et po¬

suisti UT arcum.ereum brachia mea.

Describit in particulari fortitudinem suam de qua dixerat: « Qui praecinxit me virtute, » ac dicit se accepisse a Deo miram celeritatem in pedi- Davidis bus, et miram artem bellandi in manibus, et rai- Titado rum ro^ul' *n brachiis. Dicit sibi pedes ad curiescribi- rendum perfectos, quasi cervorum, ct super tur. excelsa collocatum, id est, ea celeritate pedum facile montes altissimos conscendisse, quod verificatum est, quando Saulem fugiens, habitabat in altissimis et praeruptis monliu.u cacuminibus. Addit se doctas manus ad praelium habuisse, et brachia quasi aerea, in quibus robur et ars militaris significatur. De quibus nemo dubitare potest, qui legerit primum et secundum librum Regum. Nam de arte manuum testis esse potest lapis et funda in fronte Goliath infixus; de viribus brachiorum testes sunt ursi et leones, quos sola vi brachiorum David interfecit. In hebraeo habetur nnru, conteritur, ubi nos habemus posuisti. Sed Septuaginta Interpretes non legerunt nichathah, sed natthatha, quod est dedisti, sive posuisti. Itaque corrupta videtur casu aliquo lectio hebraica moderna: neque enim dubitari potest, quin Septuaginta Interpretes emendatos codices habuerint, eosque rectissime intellexerint.

Declarat nunc innocentiam, de qua dixerat: « Posuisti immaculatam viam meam. » Nam quia dono Dei innocenter David vivebat, ideo illum Deus assidue protegebat, ut nunc dicit: « Dedisti mihi protectionem salutis tuae. » Parum enim profuisset celeritas pedum, et robur brachiorum, et ars pugnandi adversum regem et regium integrum exercitum, nisi adfuisset protectio salutis Dei, id est protectio divina salvans, et dextera Dei suscipiens et sustentans.

Hoc etiam pertinet ad innocentiam, sive immaculatam viam Davidis ostendendam. Non solum, inquit, protectio tua mihi adfuit, sed etiam disciplina tua me correxit, id est, eruditio, quae ex lege tua habetur, illa me direxit, ne errarem, et

si quando in periculo essem errandi, illa diligenter inspecta et considerata « me correxit, » idque perseveranter usque in finem. Eadem quoque « disciplina » legis tuae deinceps « me docebit. »

Posset etiam haec disciplina significare paternam castigationem, qua Deus per aliquas temporarias calamitates Davidem correxit, si quando ob humanam fragilitatem deliquit. In hebraeo non habetur hic versiculus, sed loco totius hujus versiculi habentur tuee pauca verba: Et mansuetudo tua multiplicavit me. Fortasse idem est sensus; potest enim sic exponi lectio hebraica, mansuetudo tua, id est lenis et paterna castigatio, multiplicavit me, id est, auxit me scientia. Nam a verbo rabab, quod hic habetur, dicuntur rabbim, magistri et doctores, quod sunt multi in scientia.

40. Dilatasti gressus meos subtus me, et non 'Ters. 40.

Pergit narrare victorias suas, quae sunt omnia beneficia Dei. « Dilatasti, inquit, gressus meos subtus me, » id est, fecisti me magnis passibus progredi; « et non sunt infirmata vestigia mea, » id est, nec propterea fatigatus destiti a cursu. In hebraeo habentur haec in futuro, dilatabis, etc.; sed ex more linguae saepe futurum ponitur pro praeterito.

41. Persequar inimicos meos, etcomprehen- v,'rs- 41 •

42. Confringam illos, nec poterunt stare: Vers-

Haec non videntur proprie pertinere ad futurum tempus, sed ad praeteritum, ut ex praecedentibus et sequentibus colligitur. Et sicut Septuaginta Interpretes, dilatabis gressus meos, verterunt, dilatasti gressus meos, ita potuissent reliqua vertere, et ex futuris praeterita facere. Sed retinenda est lectio, ut jacet, et subintelligendum verbum dixi, ut sensus sit: « Dilatasti gressus meos, et non sunt infirmata vestigia mea, » ideo magna spe concepta dixi apud me: «Persequar inimicos meos. »

43. Et procinxisti me virtute ad bellum, et Vers.43.

Hinc apparet Prophetam loqui de praeterito.

Sicut, inquit, dixi: « Persequar inimicos meos, » etc., ita factum est Deo adjuvante. Tu enim, Deus, «praecinxisti me virtute, » id est robore ad bellum, et tu « supplantasti, » id est cadere fecisti,

« subtus me eos qui in me insurgebant. » Illud, praecinxisti virtute, est frequens in Scriptura. « Accinctus potentia, qui conturbas profundum maris, » Psalm. lxiv. « induere fortitudinem brachium Domini, » Isai. li. « Indutus est Dominus fortitudinem, et praecinxit se, » Psalm. xcii. « Sedere in civitate, donec induamini virtute ex alto, » Luc. xxiv. Significat autem praecipua arma non consistere in gladio et lorica, sed in viribus et robore; et ideo non est auctor victoriae, qui militem in-

duit gladio et lorica, sed qui viribus et robore illum induit.

Idem repetit aliis et aliis verbis, ut magis declaret et laudet beneficium Dei. Sensus versiculi perspicuus est; significat enim a Deo factum esse, ut inimici David fugerent, et eo modo dorsum feriendum praeberent. Sed verba duriuscule sonant.

S. Hieronymus vertit, et inimicorum meorum dedisti mihi dorsum.

RET, ad Dominum: nec exaudivit eos.

Reddit aliam causam victoriae: quia non solum Deus exaudiebat orationes ejus, sed non exaudiebat orationes adversariorum ipsius, quamvis ipsi quoque Dominum invocarent.

Vers 46. 46. Et comminuam eos, ut pulverem ante fa¬

ciem venti, ut lutum platearum delebo eos.

Videtur de reliquiis inimicorum suorum loqui, quasi dicat: Jam victoriam de inimicis meis retuli; sed si quae forte reliquiae supersunt, comminuam eas in minutissima frusta, et projiciam, ut projici solet pulvis avento, et auferam eos de terra, ut siccari solet lutum platearum flante vento vehementi.

Vers. it. 47. Eripies me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium.

Jam hoc factum erat; nam antequam hunc Psalmum David componeret, liberatus fuerat a variis populi contradictionibus et defectionibus, et constitutus erat in caput gentium, id est, in regni solium elevatus. Itaque vel exponenda sunt verba futuri temporis, pro verbis temporis praeteriti, quod est usitatum in lingua hebraica; vel certe significatur continuatio beneficii. Quasi Propheta dicat: ln posterum, quod hactenus fecisti,

« eripies me a rebellionibus, et constitues in solio meo, si forte dejici ab eo contingat. »

Vers. 49. 49. Filii alieni mentiri sunt mihi, filii alieni

Non sine causa postulat se eripi a contradictionibus populi sui, quia majorem fidem et obedientiam expertus erat in quibusdam Gentilibus, quam in filiis populi Israel. Quae est etiam prophetia manifesta de Christo, cui Gentiles adhaeserunt, et a quo Hebraei defecerunt. « Populus quem non cognovi, » id est Gabaonitae, Gethaei et alii, quos non cognovi pro fratribus, cum essent Gentiles, serviunt mihi; « in auditu auris obedivit mihi, » id est, promptissime mox audito im-

petro obedierunt. « Filii autem alieni, » id est filii adulterini quoad mores, « mentiri sunt mihi, » id est, deceperunt me, ficto corde servierunt. « Inveterati sunt, » id est, deflexerunt a me tanquam folia arentia: id enim significat vox hebraea; « et claudicaverunt a semitis,» id est, non recte et fideliter mecum incesserunt. Haec significant rebelliones sub Absalone, sub filio Bochri, et alias. In hebraeo, pro claudicaverunt a semitis suis, habetur, contrahentur in angustiis suis, ut vertit S. Hieronymus; vel, expavescent a carceribus suis, ut vertit Pagninus. Sed sciendum est vocem IJirP iachregu non haberi nisi in hoc Psalmo; ideo si licuit Pagnino vertere, expavescent, et S. Hieronymo, contrahentur, multo magis licuit Septuaginta Interpretibus vertere claudicaverunt. Imo mirum est cur posteriores ausi sint recedere a versione antiquissimorum Interpretum in ea voce, quae non habetur alibi in Scripturis, praesertim cum interpretatio Septuaginta maxime cohaereat cum reliquis partibus hujus versiculi. Porro altera vox mUDD misgheroth significat proprie locum angustum, vel clausum, a verbo "UD sagar, quod est claudere; et propterea S. Hieronymus vertit, angustias, Pagninus carceres, et Septuaginta semitas: nam semitae sunt viae angustae. Itaque sensus est, filios adulterinos, qui ficto corde serviunt, claudicare a semitis, id est, declinare a semitis, per quas recto pede ambulandum fuisset.

50. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus, Vers- 5&*

Concludit Psalmum laudans Deum. « Vivit Dominus, » id est, nunc apparuit Dominum vivere, et sicut vivit, ita semper vivat, et «exaltetur Deus » auctor « salutis meae. »

51. Deus qui das vindictas mihi, et subdis po- Vers 51*

Exaltetur, inquit, Deus, qui vindicavit injurias mihi factas, et subjecit mihi populos, qui rebellaverunt, et liberavit me de insidiis et impetu inimicorum furentium, quales fuerunt Saul et Absalon. Pro voce iracundi, habetur in hebraeo, af, quam moderni vertunt et, vel etiam. Sed cum ea Nasns vox saepe significet nasum, et nasus in Scriptura pic°inaia" passim ponatur pro iracundia, quae ex nasi im- f.eqnens mutatione cognoscitur, recte Septuaginta Inter- in ScriP* pretes verterunt, iracundi; idem est enim phrasi tura‘ i hebraica, ab inimicis meis nasi, id est iracundiae, et ab inimicis iracundis.

52. Et ab insurgentibus in me exaltabis me, Vers. 52*

Precatur sibi conservationem divinorum beneficiorum, nimirum exaltari ab insurgentibus in se, ut frustra nitantur, cum pertingere tam alte non possint, et liberari ab omni homine iniquo. Particula et in principio versiculi potuisset

omitti; nam in hebraeo et graeco non habetur, nec eam habet S. Augustinus. Videtur in nostro textu haesisse ex altera interpretatione vocis af, quae nasum significat, et etiam particulam et; et fortasse erat in margine: sed nihil officit sensui.

Domine, et nomini tuo psalmum dicam.

Hac de causa, inquit, « confitebor, » id est, laudabo confitens beneficia tua, idque non clam, sed palam, et coram multitudine populi, ut omnes discant confidere in Domino.

54. Magnificans salutes regis ejus, et fa- vers.54.

CIENS MISERICORDIAM CHRISTO SUO DAVID, ET SEMINI EJUS USQUE IN SAECULUM.

Hasc conclusio per se manet, et sensus est: sit Dominus « magnificans salutes regis sui, » id est, augeat et multiplicet salutem corporis et animae, et omnium rerum regis, quem ipse Deus sibi le git; et faciat perpetuam misericordiam Davidi, quem ungi jussit in regem, et omnibus successoribus ejus usque in aeternum. Quee precatio impleta est in Christo Jesu Domino nostro, qui regnat et regnabit in omnem aeternitatem. Amen.