Afferte Domino, filii Dei; afferte Domino filios arietum.

2. Afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus: adorate Dominum in atrio sancto ejus.

3. Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit: Dominus super aquas multas.

4. Yox Domini in virtute; vox Domini in magnificentia.

5. Yox Domini confringentis cedros: et confringet Dominus cedros Libani:

6. Et comminuet eas tanquam vitulum Libani: et dilectus quemadmodum filius unicornium.

7. Vox Domini intercidentis flammam ignis:

8. Vox Domini concutientis desertum: et commovebit Dominus desertum Cades.

Afferte Domino filios arietum: afferte Domino gloriam et imperium [h. fortitudinem].

Afferte Domino gloriam nomini ejus: adorate Dominum in decore sancto.

Vox Domini super aquas, Deus gloriae intonuit: Dominus super aquas multas.

Vox Domini in fortitudine: vox Domini in decore.

Vox Domini confringentis cedros: et confringet Dominus cedros Libani.

Et disperget eas quasi vitulum: Libanum et Sarion quasi filium rhinocerotum.

Vox Domini dividens flammas ignis.

Vox Domini parturire faciens desertum; parturire faciet Dominus desertum Cades.

9. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa, et in templo ejus omnes dicent gloriam.

10. Dominus diluvium inhabitare facit, et sedebit Dominus rex in aeternum.

11. Dominus virtutem populo suo dabit: Dominus benedicet populo suo in pace.

Vox Domini obstetricans cervas [al. cervis ], et revelans saltus, et in templo ejus omnis loquitur gloriam.

Dominus diluvium inhabitat: et sedebit Dominus rex in aeternum.

Dominus fortitudinem [al. legem] populo suo dabit: Dominus benedicet populo suo in pace.

Argumentum. — Hymnus in Jovam tonantem. Strophae tres: vers. 1-2, celebrate, superi, Jovae laudes; vers. 3-9, ejus potentiam et majestatem ostendunt tonitrua; vers. 10-11, qui tam potens est Jova suos tuebitur. In Palaestina tempestates ab occidente atque a mari Mediterraneo ingruunt, gravissime in juga Libani detonaturae, indeque Arabiae deserta petiturae. Animadverte Psalmi artificium, Jova tum in prima tum in tertia strophe quater, illud vero, vox Jovae, in secunda strophe repetentis septies, quem numerum, cum perfectionis in ordine tum naturae (septem creationis dies), tum gratiae (septem dona Spiritus Sancti, septemque sacramenta) sit symbolum, consulto vates admisit, ut omnem tonitruum gloriam terroremque principi Deo consecraret. Titulo in hebraeo textu praescripto additur in graeca alexandrina versione, quod sit Psalmus iEcfticu <wnv7K, quae verba Vulgatus in consummatione tabernaculi reddidit. Apud Judaeos graecos alexandrinos vocabulum ityS icv solemne erat ad designandum octavum diem festi tabernaculorum ( Levit, xxhi, 36 ): quare hoc sibi velle videtur graeca inscriptio, consummato festo tabernaculorum decantari hoc carmen solitum fuisse.

Date Jovae, filii Dei, date Jovse gloriam et robur.

2. Date Jovae gloriam nominis ejus, prosternite vos Jovae in ornatu sancto.

3. Vox Jovae (tonitru) a uditur super aquas,

Deus gloriae intonat,

Jova super aquas multas.

4. Vox Jovae est in fortitudine (vehemens), vox Jovae est in gloria (magnifica).

5. Vox Jovae frangit cedros (fulminibus). et confringit Jova cedros Libani.

6. Et subsilire eas facit sicut vitulum,

Libanum et Shirionem, quasi filium bubali.

7. Vox Jovae diffindit flammas ignis.

8. Vox Jovae trepidare facit desertum, trepidare facit Jova desertum Cadesh.

9. Vox Jovae parturire facit cervas, et nudat silvas (foliis et ramis),

et in palatio ejus (coelo) omnes (coelicolae) dicunt: Gloria l

et sedet Jova rex in sempiternum.

11. Jova robur populo suo dabit,

Jova populo suo in (seu cum) pace benedicet.

Vers. i. Filii Hei, angeli; elim, pro elohim: ita Hengstenberg. Cf. Job i, vi; ii, 1; xxxviu, 7; Isai. vi, 3. Hi, ait Roseamullerus, Dei concilium ex mente Hebraeorum constituebant, cui Jova, tanquam supremus

omnium Deus, praesidebat: conf. Iliad. iv, i seqq.; JEneid. x, 2, 3. Aliis filii Hei sunt potentes sive principes his in terris adhuc viventes: conf. duplicem lectionem locorum Exod. xv, 11; II Reg. xxiv, 15. To filios arietum Vulgati interpretis ex duabus lectionibus CZvSn et CmVn emersit: TN enim arietem significare constat. Rectissime Chaldaeus vertit, turmae seu chori angelorum. Date.... i. e. Jovae fortitudinem ascribite, Jovam numen potentissimum agnoscile. Robur: conf. vers. 11. Minus recte hodierni multi, laudem. — Vei's. 2. Nominis ejus, ejus nomine dignam. Ornatu sancto, sacerdotum, qui summo numini se offerunt, more. Cf. Lev. vm, 13; II Paral. xx, 21; Ps. xcvi, 9, etc. Alexandrini videntur legisse min, penetrale. — Vers. 3. Aquas: quaenam? Michaelis: « Tonat eminus in mari Mediterraneo, ex quo nimbi Palaestinae ingruunt. » Insuper tonitruum fragorem in mari fortius repercuti latiusque personare, referunt navigantes. Melius tamen Maurer per aquas intelligit oceanum coelestem, qui super firmamentum est: conf. Ps. cxlviii, 4; Gen. i, 7. — Vers. 5. Cedros, crassissimas (ad sex hominum complexum) arbores. — Vers. 6. Eas, cedros puta, cum ramis suis concussas: ita Maurer et Hengstenberg. Ewaldus, ob parallelismum, vertit eos, scii, montes, qui mox nominantur, cogitatque de terrae motu, qui tempestatum saepe comes est: non male. Shirion est Antilibanus, seu Libanus orientalis. Alexandrini pro iarqidem legerunt iadiqem, pro shirion vero, ieshouron, quod postremum populi Israelitici appellatio est. Sensum autem, qui ex gra?,ca hac vei‘sione prodit, bene ita explicat Agellius: « Vox Domini confringet cedros et comminuet eas, ut comminuit vitulus paleas, hoc est, sublimes reges et principes debellabit ac proteret; neque id solum vox Dei faciet, sed etiam dilectus, populus nempe Israel, adversus eos dimicabit ut filius unicornium, et cornu potentiaque sua eos feriet ac superabit. Itaque et Dei virtute et lsraelis potentia, quam eis Dominus tribuet, superabuntur ac dejicientur hostes. Ex hac autem Septuaginta interpretatione discimus, illos figurate totum psalmum intellexisse. » — Vers. 7. Diffindit, fissas emittit. Cf. Ovidii Jovis telum trisulcum, ignes trisulci. — Vers. 8. Cadesh, Arabici deserti pars septentrionalis. Oceano coelesti, i. e. nubibus, tanquam moderator potentissimus: ita Ewaldus. Alii, Jova ad diluvium, noachicum scii., sedebat potentissimus rex: ita et adhuc hodie in ejusmodi magnis tempestatibus regnat, in eeternumque regnabit. — Vers. 11. Cf. Num. vi, 24, 26.

Psalmus David, in consummatione Tabernaculi.

Hic titulus non habetur in hebrseo, sed solum, Psalmus David; reliqua addita sunt vel a Septuaginta Interpretibus, vel ab aliis, et duobus modis legitur et intelligitur titulus hujus Psalmi. Nam S. Basilius, Theodoretus et Euthymius legunt: Psalmus David in exitu tabernaculi, et significari volunt, praecipi Sacerdotibus et Levitis exeuntibus de tabernaculo, ut praeparent quae necessaria sunt ad cultum Dei. SS. Hieronymus et Augustinus legunt, ut nos habemus in editione Vulgata: Psalmus David in consummatione tabernaculi, et sensum esse vult S. Hieronymus, hunc Psalmum compositum fuisse, quando David perfecit tabernaculum, et collocavit in eo arcam Domini. Quod attinet ad argumentum, volunt nonnulli ad litteram in toto fere Psalmo agi de potentia Dei, et velle Davidem hortari populum ad laudandum Deum, qui potentiam suam solet manifestare admirandis operibus, quae solo verbo sive imperio facit. Alii, quorum sublimior interpretatio, et dignior Davidico spiritu esse videtur, volunt in hoc Psalmo celebrari Evangelicam praedicationem. Congruit vero titulus, in consummatione tabernaculi: nam cum David tabernaculum foederis intelligeret figuram esse Ecclesiae, quae tabernaculum Dei cum hominibus dicitur in Apocal. cap. xxi, et simul etiam Spiritu revelante cognosceret instrumentum, quo tabernaculum hoc novum perficiendum erat, fore praedicationem evangelicam, ideo in consummatione tabernaculi illius umbratici. Spiritu Sancto inspirante, cantavit praeconia vocis Domini, qua tabernaculum verum constituitur. Nos utramque explicationem breviter persequemur.

V«s t. i. Afferte Domino, filii Dei; afferte Domino FILIOS ARIETUM.

Cantaturus Propheta laudes potentiae divinae, excitat filios Dei, id est, populum Dei peculiarem, cui notus erat Deus (nam «notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus,» ut habetur Psalm. lxxv), ut potentiam illam honorent, victimis eo tem¬

pore consuetis, et etiam praedicatione vocis, et inclinatione corporis. Sed juxta posteriorem intelligentiam, cantaturus laudes vocis divinae, per quam perficitur tabernaculum, id est Ecclesia, quae est mater omnium filiorum Dei, invitat ipsos filios Dei, ipsos vocatos illa voce coelesti, ut Deo sacrificent sacrificium laudis. « Afferte, inquit, filii Dei, filios arietum, » id est, vos per sanguinem Agni

immaculati effecti filii Dei, afferte agnos, offerre sacrificium gratiarum actionis et laudis; sic enim explicat ipse idem Propheta in sequenti versiculo: « Afferte Domino gloriam, » etc. In hebraeo non habetur: « Afferte Domino, filii Dei,» sed solum >23 mn'S lan, habu Tadonai bene elirn, afferte Domino filios arietum. Fortasse in editione, quam habuerunt Septuagi nta Interpretes, erat utraque pars versiculi, et postea successu temporis excidit pars prior; fortasse etiam non erat nisi pars posterior: sed ea duobus modis interpretata est, et altera interpretatio, quae erat in margine, irrepsit in textum, et hinc nata est lectio quam nos habemus. Nam si vox □> Sk elim legatur, ut modo se habet, significat arietes; si legatur unica littera addita Q'rhti Eloim, significat Deum; proinde eadem sententia reddi potuit: Afferte Domino, filii Dei; et etiam: Afferte Domino filios arietum. Neque desunt in editione vulgata alii loci, in quibus du® interpretationes ejusdem sententiae simul inveniuntur in textu. Certe S. Dasiliusin Commentario hujus Psalmi scribit, in multis exemplaribus addita esse haec verba: «Afferte Domino, filii Dei.» Ex quo iaielligimusnon fuisse haec verba in omnibus exemplaribus graecis, sed solum in aliquibus. Sed undecumque haec verba in editione nostra accesserint, satis bene cum sequentibus cohaerent, et habentur in omnibus latinis codicibus, etiam antiquissimis.

2. Afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus: adorate Dominum in atrio sangto ejus.

Haec est declaratio sacrificii, quod ut offeramus Domino, Propheta nos admonet: « Afferte, inquit. Domino gloriam et honorem,» id est, voce et opere glorificate Dominum: nec solum voce et opere Deum laudate, sed etiam corporis inclinatione illum veneramini, et per veram adorationem supremum Dominum agnoscite, ac protestamini. In hebraeo pro voce honorem, habetur Xfj hoz, quod proprie fortitudinem, potentium, sive imperium significat. Ex quo intelligimus honorem, quem juxta editionem graecamet latinam Deo debemus, esse honorem confessionis potenti® et imperii Domini; tunc enim Deum vere honoramus, cum ejus potentiam et imperium agnoscimus et confitemur. Et est Valde ad propositum hoc loco honor potenti®, cum in toto Psalmo Dei potentia laudetur. Pro nomini ejus, in codicibus hebraicis cum punctis Habbinorum habetur, nominis ejus: qu® lectio faciliorem sensum habet, quam nostra. Sed quia editio gr®ca habet, nomini ejus, et eodem modo ex hebr®o vertit S. Hieronymus, oportet Septuaginta Interpretes et S. Hieronymum aliter legisse, quam Itabbini legerunt. Nimirum illi legerunt, loty TOD cuvod shemo, gloriam nomini ejus; isti vero, chevod shernOj gloriam nominis ejus. Sensus igitur est: « Afferte Domino gloriam nomini ejus, » id est, afferte gloriam Domino, id est, nomini ej us, cele¬

brantes videlicet nomen, famam, notitiam Domini.

Pro voce atrio, in hebr®o est mtn hadrath, decore, seu pulchritudine; in gr®coest, auXvi; unde S. Augustinus et alii legunt aula. C®rerum facile est videre Septuaginta Interpretes non legisse min hadrath, sed rmn c hadrath, unica littera simillima immutata: illa enim vox, si legatur per n, significat decorem, si per n, significat atrium, et hanc esse veram lectionemdubitarenon possumus, nisi Septuaginta viros, qui omnium judicio sapientissimi erant, imperiti® arguere velimus; ut omittam, quod magis convenit cum verbis: «Adorate Dominum, » in atrio sancto ejus, quam in decore sancto ejus. Porro vox gr®ca auXv), non significat id quod nos latine dicimus aulam, sed vestibulum, sive atrium subdiale; proinde qui legunt in aula, retinent sonum vocis gr®c®; qui legunt in atrio, retinent veram tam hebraic® quam gr®c® vocis significationem. Per hoc atrium sanctum, in quo Deum adorare jubemur, intelligitur, tum ipsum tabernaculi Judaici vestibulum, ad quod om- Ecclesia nibus promiscue aditus erat, cum in tabernaculum Gaiiioiisoli sacerdotes intrare permitterentur; tum po- be/nacutissimum Ecclesia Catholica, qu® est velut atrium licieiesseu vestibulum tabernaculi coelestis: nam in Ec- tis vesti' clesiam et boni et mali passim admittuntur, sed bulum' in tabernaculum coeleste illi soli ingredientur, qui dicere poterunt Christo, ut in Apocalypsi legimus: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, »

3. Vox Domini super aquas, Deus majestatis Ver», t. intonuit. Dominus super aquas multas.

Hic jam incipit explicare Propheta, cur nos invitaverit ad laudandam et celebrandam potentiam Dei. Causa enim est, quia «vox Domini» mirabilia operatur tum in corporalibus elementis, tum in spirituali fabrica Ecclesi®. Describit primum operationem Dei in aquis, deinde in aere, tum in igne, postremo in terra, qu® sunt partes principales mundi hujus inferioris nobis maxime neti.

Prima operatio Dei in aquis describitur in G en. cap. i, cum dicitur: « Spiritus Domini ferebatur super aquas: » et ibidem: « Dixit Deus; Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis; » et ibidem: « Dixit Deus: Congregentur aqu®, qu® sub caelo sunt, in locum unum, et appareat arida. » Tunc igitur facta est «vox Domini super aquas,» cum Deus imperavit ut aqu® dividerentur, et divis® congregarentur in locum unum, id est, in cavernas terr®, et terra habitabilis fieret. H®c ipsa vox dicitur tonitruum: « Deus majestatis intonuit, » quia quomodo tonitruum nos continuo prosternit, et obedire cogit: sic ad imperium Domini continuo aqu® recesserunt, et in loca humiliora se receperunt. Fuit autem h®c vox, ethoc tonitruum Dei super aquas multas, quia tunc aqu®undique totamterram cooperiebant, proinde erat quasi immensa aquarum abyssus super terram. Hoc ipsum clarius describit idem David in

Fsalm. em: « Abyssus sicut vestimentum amictus ejus, super montes stabunt aq ice, » id est, immensitas aquarum undique terram vestiebat, ita ut super omnes montes starent aquae. « Ab increpatione tua f ugient: a voce tonitrui tui formidabunt: ascendunt montes, et descendunt campi, in locum quem fundasti eis, » id est, ab imperante Deo aquae recesserunt, quasi a tonitruo fugerent, et tunc apparuerunt montes editi et campi depressi. « Terminum posuisti, quem non transgredientur: neque convertentur operire terram,!) id est, non solum aquae advocem Domini recesserunt, et terram aridam atque habitabilem reddiderunt, sed ab eadem voce Domini terminum acceperunt, quem transgredi nunquam audebunt. Jam vero secundum' alteram expositionem describitur initium jesum Evangelicae praedicationis, quae coepit, cum Deus Chnstimi jpSe pf,r S6j christo in aquis Jordanis baptizato, liiiin i>ei, evangelizavit toti mundo Jesum Christum esse compm- Filium suum, quod est quasi compendium totius dtoUnsSt Evangelii. Igitur « voxDomini super aquas» est illa Evange- magnifica Dei vox in baptismo Christi audita: «Hic lii. est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui,» Matth. ui. Tunc « Deus majestatis intonuit, et intonuit super aquas multas,» quia tunc institutum est baptisma, et data virtus omnibus aquis totius mundi ad fdios Dei regenerandos. S. Augustinus, per vocem Domini super aquas, intelligit vocem Christi super populos, quia dicitur in Apocal. cap. xvii: « Aquae multae populi multi sunt; » et addit ideo dictum esse: « Deus majestatis intonuit, » quia majestas divina erat in carne humana Christi tanquam in nube, et proinde vox Domini ex humana carne erat quasi tonitruum ex nube. Elegans et vera expositio; sed superior, quae est Patrum graecorum, videtur magis litteralis.

Utrique interpretationi laus haec vocis Dominicae optime quadrat. Nam vox Domini jubentis, ut aquae in principio creationis rerum omnium dividerentur, et aquae inferiores in cavernas terrae sese reciperent, et non reverterentur operire terram, non fuit inanis et sine effectu, ut pleraque tonitrua esse solent, quae nihil praeter ingentem sonitum habent; sed fuit vox plena virtute et gloria, atque ad eam continuo est consecutus effectus. Sic etiam vox Evangelicae praedicationis ab ipso Deo inchoatae, et a Christo et Apostolis propagatae, non fuit inanis verborum strepitus, qualis multorum oratorum et philosophorum est; sed fuit vox efficacissima, et signis atque prodigiis confirmata. Ad efficaciam verbi pertinet illud, in virtute; ad gloriam miraculorum illud, in magnificentia, sive splendore et decore, ut sonat vox hebraica TUI hadar. Apostolus Paulus, I Cor. ii: « Praedicatio mea, inquit, non in persuasibilibus humanae sapientia) verbis, sed in ostensione spi¬

ritus et virtutis; » et 1 Thessal. cap. i:«Evangelium meum non fuit ad vos in sermone tantum, sed in virtute et Spiritu Sancto. »

5. Vox Domini confringentis cedros, et con- vers. 5. fringet Dominus cedros Libani.

Juxta prioreminterpretationem transit Propheta ab operatione Dei in aquis ad operationem in aere. Significat autem his verbis, vocem Domini, id est, imperium Domini, excitare ventos ac tempestates, quas in Psalmo cxlviii vocat «spiritum procellarum, quae faciunt verbum ejus. » Et sane mirabilis est potentia Dei, quae rei tam exili ac tenui tantam virtutem attribuit, ut etiam maximas arbores in momento confringat et prosternat, quod multi homines magna vi et longo tempore vix facerent. Nominat autem Propheta cedros, et cedros Cedri Li- Libani, quae sunt arbores durissimae et maximae, bau' q,ue et eae nusquam majores inveniuntur, quam in Li- raiiter? bano monte. Jam vero juxta posteriorem interpretationem «cedri Libani,» ratione sublimitatis, sunt homines excelsi, sive magnitudine potentiae, sive splendore sapientiae, sive gloria eloquentiae; ratione boni odoris, quem cedri spirant, sunt homines deliciis et voluptatibus dediti; denique ratione densitatis et duritiei, qua mirum in modum cedri pollent, sunt homines obstinati et pertinaces in paternis erroribus. Has omnes cedros Evangelica praedicatio magnifice confregit, et ad humilitatem et mansuetudinem Christianam, nec non ad fructus dignos poenitentias faciendos perduxit. Exemplorum plenae sunt historiae.

6. Et comminuet eas tanquam vitulum Li- vers. s.

Ex hebraeojuxta priorem intelligentiam habetur sensus facilis et pulcherrimus. Sic enim legimus in hebraeo: Et saltare faciet eas, sicut vitulum Libanum, et Sarion sicut filium unicornium, et sensus est: Non solum vox Domini confringet cedros Libani, sed etiam integras cedros radicitus evellet, et exilire faciet ea facilitate, qua vituli saliunt.

Nec solum cedros Libani, sed ipsos etiam montes, Libanum et Sarion, salture faciet ea acilitate, qua filius unicornium salit. Cui sententiae similis est illa in Psalm. cxm: «Montes exultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. » Juxta posteriorem intelligentiam sensus erit: Vox praedicationis Evangelicae non solum confringet cedros Libani, id est, viros quamvis excelsos et obstinatos ad humilitatem fidei Christianae inflectet, sed etiam easdem cedros eradicabit, et in alium locum exilire faciet, id est, ab affectibus terrenis penitus abstrahet, et ad vitam pene angelicam transferet: quod apostolicis viris convenit, qui non solum fideles, sed religiosissimi et perfectissimi evaserunt, ut non tam homines, quam terrestres angeli viderentur. Nec solum cedros singulas, sed integrum montem cedris plenum, sive integras cedrorum silvas exilire faciet Evangelica praedicatio, id est, non solum hunc, aut ilhim viru m. sed ingentem hominum multitudinem, catervasque integras ad fidem et religionem, vitamque perfectam adducet. Sed videndum est quid graeca et latina editio habeat, inter quas solum interest, quod in graeca legitur, et comminuet eas tanquam vitulum Libanum; in latina vero, et comminuet eas tanquam vitulum Libani. Quamvis autem S. Basilius et Euthymius legant Libanum, tamen probabile estin editionibus grsecis emendatioribus fuisse Libani, ut legunt SS. Hieronymus et Augustinus, et codex antiquissimus quo utitur in Psalmis canendis ecclesia S. Petri Romae. Et quidem verba illa priora: «Et comminuet eas tanquam vitulum Libani, » possunt non difficulter concordari cum verbis hebraicis: nam dum cedri magno impetu confringuntur et comminuuntur, certe fragmenta exiliunt, et sparguntur in varias partes. Itaque sensus erit: Et comminuet eas, cedros videlicet, ac per hoc per fragmenta et frusta exilire faciet, quomodo vituli montis Libani exilire et saltare solent. Sed verba sequentia: « Et dilectus quemadmodum filius unicornium, » difficilius cum hebraicis vocibus, quae nunc habentur in bibliis, concordari possunt: nam Sirion, pro quo nos habemus, dilectus, significat montem Hermon, Deuter. m; et loricam, I Reg. xvii, et III Reg. xxn. Oportet igitur ut Septuaginta Interpretes, vel aliquid aliud legerint, vel certe intellexerint vocem illam, quae significat montem Hermon, et loricam, res videlicet tam dissimiles, significare etiam dilectum, quibus habenda fides est, cum ipsi doctissimi essent, et linguae hebraicae peritissimi. Posita autem hac lectione, juxta priorem intelligentiam, hic erit sensus: « Et comminuet eas, » nimirum cedros, et comminuendo exilire faciet fragmenta cedrorum, « sicut vitulum Libani, » id est, sicut salit vitulus per montem Libani, et « dilectus quemadmodum filius unicornium,» id est, ut salit dilectus filius unicornium. Dicitur autem dilectus filius unicornium, quod sit speciosum et amabile animal, praesertim quando juvenculus unicornis est. Alii sic exponunt: Et comminuet cedros durissimas, quomodo comminui possunt tenerrimi vituli, et tenerrimi filii unicornium; sed nostra expositio magis accedit ad lectionem hebraicam. Juxta posteriorem intelligentiam sensus erit: Praedicatio Evangelica non solum confringet cedros Libani, id est, homines potentes et sapientes humiliabit, sed etiam comminuet ut vitulum Libani, id est, rediget altissimas cedros ad parvitatem exigui vituli, qui pascitur in monte Libano. Per vitulum autem recte intelligitur Christus, qui non solum humilis et mansuetus fuit more lactentis vituli, sed etiam immolatus in sacrificium Deo. Christus « Et dilectus quemadmodum filius unicornium, » p r vitu- id est, et tunc quando cedri Libani confractae fuefc-m i-n" r*nt> apParebit dilectus, qui est Christus dilectistur. simus Patri, et desideratus cunctis gentibus: ap¬

patebit, inquam, non amplius ut inermis vitulus, sed ut filius fortissimi unicornis. Majestas enim divina, et omnipotentia Christi tunc primum apparere coepit, cum per Evangelicam praedicationem piscatorum, oratores et philosophi, et ipsi etiam principes mundi credere coeperunt in Christum.

De viribus unicornis sive rhinocerotis, vide Job. cap. xxxvi.

7. Yox Domini intercidentis flammam ignis, Vers. 7. vox Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades.

In prima parte hujus versus, quae apud Hebraeos est versus integer, transit Propheta ab operatione Dei in aere ad operationem in igne, ac dicit, vocem Domini, id est, imperium et potentiam Domini, intercidere, id est dividere, flammas ignis: quod fit, quando imperante Domino, varia mittuntur e nubibus, quasi e coelestibus caminis, fulmina in terras, quibus nihil terribilius et formidabilius mortalibus accidere solet. Potest etiam illa intercisio, sive divisio flammarum, non solum referri ad multitudinem et varietatem fulminum, sed etiam ad subtilitatem et acumen ipsorum fulminum; quae enim acuuntur, dividuntur ac interciduntur, ut ad subtilitatem redigantur; porro nihil est omnino in rebus corporalibus acutius, subtilius, penetrabilius coelesti fulmine; unde est illud in cantico Mosis, Deuter. xxxn: « Si acuero ut fulgur gladium meum.» Juxta alteram intelligentiam, « vox Domini, »id est, Evangelica praedicatio « dividit flammas ignis, » dum per eam Spiritus Sanctus in cordibus hominum jaculatur ignem divini amoris, multis et variis modis; in cujus rei signum apparuerunt in die Pentecostes super credentes « dispertitae linguae tanquam ignis, » Actor. 11. In altera parte versus celebrat Propheta potentiam Dei operantis in terra, ac dicit, « vocem Domini concutere et commovere desertum. » Verbum hebraicum Tri’ iachil significat parturire faciet, ex quo intelligimus concussionem et commotionem, quae in graeca et latina editione exprimitur, non esse simplicem terrae motum, aut concussionem ex fragore tonitrui in deserto peculiariter resonantis, ut aliqui volunt; sed esse concussionem et commotionem ad parturiendum.

Itaque significatur hoc loco mirabilis potentia Dei, quae sicut montem Libani potest, cum voluerit, cedris omnibus spoliare, et desertum facere, ita e contrario potest ipsum desertum Cades, ubi nihil nasci solet, unica concussione parturire facere, et continuo arboribus et animalibus replere. Simile est quod dicitur in Psalm. evi: « Posuit flumina in desertum, terram fructiferam in salsuginem; » et paulo post: « Posuit desertum in stagna aquarum, et collocavit illic esurientes, et constituerunt civitatem habitationis, et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas. » Sed juxta alteram intelligentiam significatur, ad Evangelicam praedicationem convertendas esse etiam barbaras nationes.

quae nnfea camerant cultura spirituali et irrigatione gratiae Dei, ut comparatione aliarum Dationum desertae diei possent. Quid si etiam liic significari dicamus, vera deserta paritura fuisse infinita agmina monachorum, ac per hoc, ut loquitur S. Hieronymus in Epist. ad Heliodorum, futura deserta vernantia floribus Christi? Nam in hoc ipso deserto Cades fuisse plurima monasteria tempore S. Hieronymi, testatur ipse in Vita S. Hilario?iis.

Vmb. s. 8. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit CONDENSA, ET IN TEMPLO EJUS OMNES DICENT GLORIAM.

Juxta priorem intelligentiam Propheta, qui Dei potentiam laudavit in elementis omnibus, aqua, aere, igne et terrh, nunc laudat in animantibus et plantis, paulo post laudaturus in hominibus. Dicit igitur: «Vox Domini praeparantis cervos; » ubi ponit, loco exempli, operationem Dei in cervis. Nam, ut habemus in lib. Job, cap. xxxix, cervae summa difficultate pariunt, et causa videtur esse, quiatam perfectos foetus edunt, ut illi statim ad pastum pergant, nec redeant ad matrem, ut in eodem loco dicitur. Mira igitur Dei potentia in eo cernitur, ut cervas parere faciat. In hebraeo habetur, mW SSirr mn’ Vlp hol Adonai iecholel aialoth, vox Domini parere faciens cervus; xe 1, ut S. Hieronymus vertit, vox Domini obstetricans cervis. Idem significant verba graeca et latina: nam praeparare cervos, nihil est aliud hoc loco, nisi praeparare ad pariendum. Nomen cervos commodius legeretur cervas: nam in hebrmo est nomen femininum, et in graeco est nomen commune sXatpcu;. Sed recte etiam potest intelligi preeparantis cervos, nam ponitur nomen masculinum ad exprimendum cervos in genere, non distinguendo sexus, quasi diceretur: Vox Domini preeparat cervos, id est, speciem cervinam ad partum, quae species sine peculiari providentia Dei parere non posset. In verbis sequentibus: «Et revelabit condensa,» sive, ut in hebraeo apertius legitur, aperiet silvas, significatur operatio Dei in arboribus, et sensus est, Deonihil esse clausum, sed omnia pervia; ipse enim omnia penetrat, etiam densissimas silvas, et ubique operatur; et ideo: « In templo ejus omnes dicunt gloriam, » id est, omnes creaturae Deum laudant et glorificant in hac rerum universitate, quae est veluti templum ejus. In hebraeo est iSd couJlo, omne id ipsum, sive totum hoc, dicet gloriam: ideo exposuimus omnes, id est, omnes creaturae: non enim loquitur solum de hominibus, sed de toto eo quod dictum erat, id est aqua, igne, etc. Juxta alteram intelligentiam sublimiorem, vox Domini preeparat cervos, cum Evangelica praedicatio praeparat homines spirituales, alia petentes, et venenatos serpentes spiritu suo occidentes, ad partum mirabilium operum: quid enim majus et mirabilius, quam ut homo infirmus operetur opera meritoria vitae

perpetuae? Et cum vox Domini cervos omne9 parere fecerit, tunc demum revelabit condensa, id est, ut exponit S. Basibus in secunda expositione hujus Psalmi, « revelabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, » in extremo judicio, juxta Apostolum I Cor. iv; et tunc, tam erit evidens justitia Dei, ut in magno illo theatro et templo omnes omnino, tam boni, quam mali, sint glorificaturi Deum. Tunc enim « curvabitur Christo omne genu,» et omnes, vel inviti, vel libenter dicent: «Justus es. Domine, et rectum judicium tuum; » sic in templo ejus omnes dicent gloriam. S. Augustinus per illud, revelabit condensa, intelligit revelationem sacramentorum et arcanorum Scripturae sanctae, quae viris sanctiset perfectis, quasi cervis altapetentibus, aperiuntur.

9. Dominus diluvium inhabitare facit, ETVers.9. sedebit Dominus Rex in aeternum.

In hebraeo est blDO1? mrP Adonai lemabboul iashab, Dominus diluvium inhabitat, et sic etiam ex grapeo legunt Basilius et Augustinus: tamen Hieronymus in epist. ad Suniam et Fretellam magis probat nostram lectionem, nimirum, inhabitare facit, et sic dicit se transtulisse. Eodem modo legit Euthymius. Et certe graeca vox xarouei ufrumque significat, inhabitare et collocare, id est, habitare facere; vox hebraea parva mutatione facta in eamdem significationem adduci potest. Retenta igitur nostra lectione, juxta priorem intelligentiam, redditur causa, cur omnia dicant gloriam Deo. Causa enim est, quia «Deus diluvium inhabitare facit, » id est, copiosum imbrem effundit super terram, ex quo rebus omnibus alimentum producitur, et vita sustentatur, et ipse idem Deus sedebit Hex et Dominus in aeternum, omnia videlicet regens, omnia gubernans, omnia disponens. At juxta posteriorem intelligentiam. Dominus cum in extremo judicio revelaverit condensa, et ab omnibus justitia ejus laudata fuerit, tunc diluvium inhabitare faciet effundens omnia genera malorum in malos, et sic nullo penitus resistente, sublato de medio omni alio principatu, et regno dremonum, atque hominum impiorum,

« sedebit Dominus Rex in aeternum. » Referunt hoc diluvium, alii ad diluvium Noe, alii ad baptismum, et quia sunt auctores graves, et magni nominis, non audeo improbare.

10. Dominus virtutem torulo suo dabit. Do- vers. io.

Haec est conclusio Psalmi, in qua, juxta priorem intelligentiam. Propheta, qui laudavit Dei potentiam in omnibus aliis rebus mundi hujus inferioris, laudat postremo in hominibus, id est, in populo suo, cui dandam esse dicit a Deo virtutem, id est, robur et vires contra omnes adversarios, et iis omnibus superatis, dulcissimam quietem et pacem. At juxta posteriorem intelligentiam, concludit Psalmum, promittens a Domino virtutem.

id est, potentiam et robur in hae peregrinatione ad resistendum tentationibus, et benedictionem, ac pacem sempiternam in aeterna vita. Non videtur hoc loco praetereunda pia quorumdam observatio, qui vocem Domini septies in hoc Psalmo, re- Septem petitam, septem Ecclesiae sacramentis ita accom- 8acrl' modant, ut vocem Domini super aquas, Baptis¬

mo; vocem Domini in virtute, Confirmationi; menta vocem Domini in magnificentia, Eucharistiae; vo- hic Pep cem Domini confringentis cedros. Poenitentiae; voce^devocem Domini concutientis desertum, Ordini; vo- signancem Domini intercidentis flammam ignis. Matri- tur' monio; vocem Domini praeparantis cervos. Unctioni Extremae convenire velint.