2. Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.

3. Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam.

k. Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum.

5. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum.

6. In sole posuit tabernaculum suum: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo:

Exultavit ut gigas ad currendam viam.

7. A summo coelo egressio ejus:

Et occursus ejus usque ad summum ejus: nec est qui se abscondat a calore ejus.

8. Lex Domini immaculata convertens animas: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis.

9. Justitiae Domini rectae, laetificantes corda; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos.

10. Timor Domini sanctus, permanens in saeculum saeculi: judicia Domini vera, justificata in semetipsa.

4 1. Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mei et favum.

12. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa.

13. Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me:

14. Et ab alienis parce servo tuo.

Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo.

Coeli enarrant gloriam Dei, et opus manuum ejus annuntiat firmamentum.

Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam.

Non est sermo, et non sunt verba, quibus non audiatur vox eorum.

In universam terram exivit sonus eorum, et in finem orbis verba eorum.

Soli posuit tabernaculum in eis.

Et ipse quasi sponsus procedens [al. procedit ] de thalamo suo: exsultavit ut fortis ad currendam viam [h. semitam ].

A summitate coeli egressus ejus; et cursus [al. recursus ] ejus usque ad summitatem illius: nec est qui se abscondat a calore ejus.

Lex Domini immaculata, convertens animam: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulo [ al. parvulis].

Praecepta Domini recta, laetificantia cor; mandatum Domini lucidum, illuminans oculos.

Timor Domini mundus, perseverans in saecula [/*,. aeternum ]: judicia Domini vera, justificata in semetipsis.

Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum [h. obryzum], et dulciora super mei et favum redundantem.

Unde et servus tuus docebit ea, in custodiendis eis fructus multus.

Errores quis intelligit? ab occultis munda me.

A superbis quoque libera servum tuum.

Si non fuerint dominati mei, tunc immaculatus ero, et mundabor a delicto maximo.

15. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei. Sint placentes sermones oris mei, et meditatio et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. cordis mei in conspectu tuo;

Domine, adjutor meus, et redemptor meus. Domine, fortitudo mea, et redemptor meus.

Argumentum. — Est duarum stropharum Psalmus, quarum una canit admirandam Dei qualis in ccelorum opificio sese exserit magnitudinem, vers. 2-7; altera legis divinae laudat praestantiam, vers. 8-15. Rosenmullerus et Ewaldus hunc Psalmum ex duobus diversis carminibus, aut certe diversorum carminum particulis, casu vel consilio conflatum existimant, tum ob subitum ab una ad alteram partem transitum, tum quod prioris partis oratio sublimior est oratione posterioris partis atque ad vividiores alligata rhythmos. Sed recte Maurer: « Haud rari sunt apud lyricos vates subitanei ab uno ad alterum argumentum transitus; ad orationem autem quod attinet, ea in utraque parte apta est ad argumentum. Nam cceli contemplationem granditas decet verborum numerorurnque vigor, de lege meditationem oratio pacata atque placida. » Adde, carminis unitatem in eo posse deprehendi, quod Dei sapientia et magnitudo tum ex miro coeli opificio, tum ex legum divinarum praecellentia aeque demonstretur. Caeterum conf. Psalm. vm, et II Sam. vn.

et firmamentum praedicat opus manuum ejus.

et nox nocti indicat scientiam.

4. Non est dictum, neque sunt verba, quorum non audiatur vox.

5. In universam terram pervadit sonus eorum, et in fines orbis verba eorum:

in quibus soli posuit tabernaculum, fi. Estque ille instar sponsi, qui procedit e thalamo suo nuptiali, gestit, herois instar, viam suam currere.

7. Ab extremo coelorum est egressus (ortus) ejus, et circuitus ejus ad extremum illorum; interea nihil est quod lateat aestum ejus.

8. Lex Jovae est perfecta, reducens animam;

praeceptum Jovae est fidum, sapientem efficiens imperitum

9. Mandata Jovae sunt recta, laetificantia cor; justum Jovae est purum, illustrans oculos.

10. Timor Jovae est sincerus, perstans in perpetuum; statuta Jovae sunt veritas, justa sunt ad unum omnia.

1 1. Illa auro pretiosiora gemmarumque copia, et dulciora meile ac distillatione favorum.

12. Etiam servus tuus iis illuminatur;

in observatione eorum est merces magna.

13. Errores quis intelligit? de occultis purifica me.

14. Etiam a protervis serva servum tuum, ne dominentur in me; tunc integer ero, et purus a delicto magno.

15. Sint tibi grata verba oris mei,

et meditatio cordis mei coram te sit (accepta),

Jova, petra mea et redemptor meus.

Vers. 2. Certi, in orientalibus plagis praesertim. Cf. NiebuWs Leben, von B. C. Niebuhr in Klein. Schrift. tom. I, p. 78.— Vers. 3. Dictum, verba laudis divinae. Scientiam, puta divinae laudis.— Vers. 4. Sensus: Quae dies noctesque sine intermissione nuntiant, tam clara sunt, ut ab omnibus percipi possint atque intelligi. Cf. illud Ciceronis: « Quis est tam vecors, qui cum suspexerit in coelum, deos esse non sentiat; et ea quae tanta mente fiant, ut vix quisquam arte ulla ordinem rerum ac vicissitudinem persequi posset, casu fieri putet? » Hengstenberg cum multis, non est quidem sermo, nec sunt verba voce expressa, sine auditione est vox eorum, ut emolliat Poeta superiorem prosopopoeiam: quod friget omnino, nexumque interrumpit. Vulgatus: In omni quavis lingua sine interprete e coelorum conspectu percipitur Dei gloria. Vers. 5. So7ius, proprie tensio vocis, a mp, strinxit, ut tovo; a tslvu: ita Ewaldus. Alii, eod. sensu, propr. chorda, metonym. pro sonus chorda tensa expressus. Male Gesenius legi vult oVlp; male et Hengstenberg vertit funiculus, seu terrarum extensio, in quibus laudes Dei enuntiat. In quibus, puta coelis. Minus recte Maurer cum quibusdam: In quibus, scii, finibus, Deus soli posuit nocturnum domicilium, quod vespere ingreditur. Vulg. versionem ita explica, tantam soli inesse majestatem, ut videatur in eo Deus suummet constituisse habitaculum, et quasi tabernaculum imperatorium, unde omnia gubernat. Sed longe commodior prodit sensus ex eo quod nos in codd. hebrseis legimus. — Vers. 6. Rosenmullerus: « Quemadmodum splendidissimis ornatum vestibus amici progredientem e cubili sponsum hilares et gratulabundi excipiunt (Joan. iii, 29), et nuptiarum festum incipitur: sic exoriente sole, et mane os aureum orbi proferente, omnes laetantur, universi orbis facies miram in modum recreatur et velut innovatur. Videtur autem vere pulchrior et clarior quodammodo sol in ortu, seu quod ex intervallo noctis jucundius aspicitur; ceu quod caligo illa noctis, cum solis radiis dispellitur, ex ipsa lucis orientis comparatione decorem illi adjicere videatur. Sed fortasse sponso prodeunti eam oh causam Poeta comparat solem orientem, quia inter esetera ornamenta corona sponsi utebantur, ut colligere licet ex Cant. iii, 11. » — Vers. 7. Quanta sit solis via, nunc declarat. Circuitus hic videtur esse decursus. Nihil est quod; alii, nullus est qui. — Vers. 8. Perfecta, suis omnibus absoluta numeris, cui nihil addi, nihil demi potest, vel vitiorum carens. Reducens, in cor¬

pus, seu ad vitam, vigorem aut laetitiam, i. e. recreans. Prceceptum, propr. testimonium, adversus peccatum, ait Hengstenberg. Fidum, verax. — Vers. 9. Recta, suQsa, nihil habent fallax aut anceps. Purum, clarum, dilucidum, nulla macula fuscatum. Oculos, tristitia caligantes. — Vers. 10. Timor Jovce, i. e. per metonymiam religio ea, quae Jovam colendum et praecepta ejus observanda jubet. Sincerus, omnis labis expers. — Vers. 11. Gemmarum: ita Veteres. Hodierni non pauci vertunt, aurum purum, anupov. — Vers. 12. Suo ipsius testimonio vim legis declarat vates, et de se loquitur in tertia persona, per apostrophen sermonem ad Deum convertens. Illuminatur, i. e. quidquid habeo prudentiae, id totum habeo a lege tua. Vulgatus post Alexandr. custodit: hebrseum verbum significatione cavendi sibi accepisse videtur, qua Chaldaeis in ithpehal usurpatur. — Vers. 13. Sensus: Ego pro virili, et quantum possum, tua lege edoctus atque illustratus, mihi ipse caveo; sed vereor tamen ne forte in errorem aliquem imprudens ac nesciens incurram: quis enim errores, i. e. delicta per imprudentiam commissa, intelligit? De occultis de_ lictis, quae me ipsum latent. —Vers. 14. Protervis, contemptoribus doctrinae tuae. Ita plerique. Rosenmullerus zedim sensu neutro accipit, ut vim substantivi obtineat, oppositumque sit erratis, quae nos ipsos latent. Erunt igitur zedim peccata proceretica, i. e. scienter commissa. Non male. Alexandrinus mizarim videtur legisse, vertitque alienis, quo homines vel dii indicantur. — Vers. 15. Verba, puta preces proxime vers. 13 et 14 antecedentes. Alii sensu magis absoluto: Dicta cogitataque mea tibi semper grata sint. Alii pro sint vertunt erunt. « Quod autem vindex vel redemptor meus addidit, videtur ad id respexisse, quod sola ejus bonitate a peccatis eorumque pcenis liberari se posse sentiret. » Ita Rosenmullerus.

In finem, Psalmus David.

Titulus nihil habet novi. Argumentum Psalmi est laudatio divinae legis. Comparat Propheta legem divinam cura ccelesti corpore, quo nihil videtur esse in rebus corporalibus pulchrius, utilius, potentius. Potest idem Psalmus exponi de Christo et Apostolis, ut S. Augustinus facit.

Yers. i. 1. Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum EJUS ANNUNTrAT FIRMAMENTUM.

Comparaturus legem cum coelo, atque inde eam mirifice celebraturus, dicit tantam esse majestatem coeli, ut inde maxime eluceat gloria Dei, qui coelum fecit. « Coeli enarrant gloriam Dei, » id est, prae caeteris operibus Dei, quae omnia artificem laudant, coeli sunt, qui sua magnitudine et pulchritudine gloriam Dei manifestam faciunt. « Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum, » idem repetit aliis verbis; idem enim hoc loco significant coeli et firmamentum, videlicet totum illud coeleste corpus in quo sunt stellae, et ipse etiam sol et luna. Nam in i cap. Gen.: « Deus vocavit firmamentum coelum, » et in eo posuit solem, lunam et stellas. Nihil autem refert, sive coelum, sive coelos dicamus. Nam apud Hebraeos nomen est habens formam numeri multitudinis, et conjungitur cum verbis numeri multitudinis. Sed Interpretes modo vertunt coelum, in numero singulari, modo coelos, in numero multitudinis. Firmamentum igitur, in quo, secundum modum loquendi Scripturae sancte, sunt omnia coelestia lumina, « annuntiat, » et declarat hominibus « opera manuum Dei, » id est, primaria et nobilissima opera manuum Dei, ex quibus ingens colligitur gloria Conditoris.

Vers. 2. 2. Dies diei eructat verbum, et nox nocti in¬

dicat scientiam.

Admirabilis plane est praedicatio, qua coeli enarrant gloriam Dei. Id quod ostenditur tribus morrrelica- dis. Primo, quia sine intermissione coelum prae- CCPa1°' dicat; secundo, quia praedicat verbis omnium rninibUis idiomatum; tertio, quia praedicat toti orbi terrapr< pter rum. In hoc versiculo declaratur praedicatio sine tli:u intermissione; et quia coelum praedicat per dies et noctes, cum interdiu conspiciatur pulchritudo solis, et noctu pulchritudo stellarum; et quia dies ac noctes non permanent, sed labuntur, ac sibi invicem succedunt, ideo poetico artificio fingit Propheta, unum diem, peracto cursu et praedica¬

tione sua, tradere diei sequenti verbum praedicationis, et noctem quoque peracto cursu, et quasi hymno cantato, tradere nocti sequenti munus canendi. « Dies, inquit, diei eructat verbum, » id est, dies cum finitur, tradit alteri diei verbum laudis divinae. « Et nox nocti indicat scientiam, » id est, et nox similiter cum finitur, « indicat, » id est, annuntiat nocti succedenti scientiam laudandi Deum, atque ita jugiter, et sine ulla intermissione dies et noctes quasi choreas ducunt, et Deum laudibus celebrant.

3. Non sunt loquelae, neque sermones, quorum NON AUDIANTUR VOCES EORUM.

Hic jam demonstrat Propheta praedicationem coelorum fieri omnibus linguis, id est, intelligi ab omnibus nationibus, ac si coeli omnium nationum linguis loquerentur, quia videlicet omnes vident pulchritudinem et praestantiam coeli, et inde venire possunt in cognitionem pulchritudinis et excellentiae Conditoris. « Non sunt loquelae, neque sermones, » id est, nulla sunt idiomata, quorum idiomatum non audiantur « voces eorum, » id est coelorum, id est, quae idiomata non exprimantur vocibus coelorum.

4. In omnem terram exivit sonus eorum, et

Explicatur tertialaus eloquentiae coelorum, quod non solum sine intermissione, et omnibus linguis, sed etiam in universa terra audiantur coeli enarrantes gloriam Dei. Per sonum non intelligitur concentus aliquis corporalis, qualem in coelis philosophi aliqui posuerunt; sed praedicatio illa gloriae, quae oritur ex pulchritudine coeli considerata ab hominibus. Idem quoque est, in omnem terram, et fines orbis terree; saepissime enim Prophetae rem eamdem bis repetunt. In hebraeo legitur, pro sonus eorum, kavam, quod significat linea, sive regula eorum. At videntur Septuaginta legisse, non Olp kavam, sed oSlp horam, unica littera addita, quod est, sonus eorum. Nam si legissent kavam, nunquam vertissent «pftdqqo; au-rtbv, id

est, sonus eorum, nisi imperitissimi fuissent. Adde, quod S. Hieronymus quoque ex hebraeo vertit, sonus eorum. Et sic etiam citavit Apostolus ad Rom. x; et congruit sonus eorum, cum eo quod sequitur, verba eorum, ubi idipsum aliis verbis re- Textus petitur. Ex quo intelligimus textum hebraicum Jf- esse corruptum vitio scriptorum, idquepost S. Hie- 'corrop- ronymi tempora. Porro S. Paulus citat hunc totus. cum ad Rom. x, probare volens praedicationem Christi ad omnes gentes pervenisse. Ex quo intelligimus per coelos exponi debere Apostolos, saltem in sensu allegorico. Et revera SS. Apostoli, ut etiam alii sancti praedicatores, rectissime comparantur coelis, quod elevati a terra per contemplationem, ampli per charitatem, splendidi per sapientiam, semper sereni per animi tranquillitatem, celerrime mori ab intelligentia per obedientiam, pluentes per instructionem, tonantes per objurgationes, fulgurantes per miracula, multa bona terris largientes, et nihil ab eis quaerentes per veram liberalitatem, purissimi ab omni sorde per vitae sanctitatem, denique habitaculum summi Regis per justitiam perfectam sint. Nam anima justi sedes est sapientiae.

Quamvis totum coelum enarret gloriam Dei, tamen praecipue id facit pars nobilissima coeli, quae est sol. Proinde in sole, tanquam in parte totius mundi praestantissima, « Deus posuit tabernaculum suum. » Recte autem dicit tabernaculum, non domum, quoniam in sole commoratur Deus tempore peregrinationis nostrae, quo eum videmus per speculum creaturarum; inter corporales au-

item creaturas sol, ut diximus, obtinet principatum. Sed cum pervenerimus ad patriam, non in tabernaculo solis Deum videbimus, sed in propria ejus domo, quae videlicet aeternitas ejus est. In hebraeo habetur: Soli posuit tabernaculum in eis, id est, Deus posuit in coelis tabernaculum soli, constituit solem in coelo tanquam in tabernaculo. Posset quidem utcumque lectio grseca revocari ad hebrasum, si cum dicitur, v> 7« viXup e9cTo tt,v mnmn auxou, illud avTcu accipiatur pro aon&t, id est, illic, quod non est inusitatum. Tunc enim sensus esset: In sole, id est soli, posuit tabernaculum illic id est in coelis. Sed dura est interpretatio, in sole, id est soli. Quia vero non apparet in textu hebraeo ulla verborum ambiguitas, vel obscuritas, et tamen certum est Septuaginta Interpretes, viros doctissimos, non potuisse reddere id quod reddiderunt, si legissent verba, quae in hebraicis codicibus habentur, cogimur dicere eos aliter legisse. Utraque sententia vera est, Deum videlicet in sole posuisse tabernaculum suum, et soli posuisse tabernaculum in coelis. Probat autem Propheta Deum in sole posuisse tabernaculum suum tanquam in excellentissima creatura tribus rationibus, quarum prima ducitur a pulchritu-

dine, altera a robore, tertia a beneficentia. « Et ipse, inquit, tanquam sponsus procedens de thalamo suo. » Haec est ratio ducta a pulchritudine:

Ipse, inquit; decorus, nitidus, ornatus exoritur, tanquam si sponsus aliquis esset, qui de thalamo nuptiali procederet; et vere nihil pulchrius et lucidius sole inter omnia corpora reperitur.

6. EXULTAVIT UT GIGAS AD CURRENDAM VIAM, A Vers. 6. SUMMO COELO EGRESSIO EJUS.

7. Et OCCURSUS EJUS USQUE AD SUMMUM EJUS, Vers. 7. NEC EST QUI SE ABSCONDAT A CALORE EJUS.

Altera ratio ducitur a robore et viribus, quod sine fatigatione, summa celeritate decurrat viam prope immensurabilem. « Exultavit ut gigas,» vel ut fortis et robustus (ut ad verbum in hebraeo legitur TDJD), « ad currendam viam. » Exultatio alacritatem significat, quam habere solent, qui sine labore, imo cum voluptate aliquid faciunt.

Itaque significatur hoc loco solem immensum coeli spatium, velocissimo cursu, sine ulla fatigatione, vel labore peragere. « A summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus. »

Per summum coelum Oriens designatur. Non enim hoc loco per summum intelligitur altum, sed extremum, ut verbum hebraicum yp kets, et graecum axpou significat. Dicitur autem extremum, ubi res incipit, et ubi desinit. Incipit autem coelum ab Oriente, quia inde surgit ejus motus, et ibidem etiam desinit. Sensus igitur est, solem exoriri ab Oriente, et per Occidentem toto coeli ambitu decurso, ad Orientem reverti. Parum refert quod in hebraeo et graeco habetur in futuro exultabit, ubi nos habemus exultavit. Nam tempus futurum saepe accipitur pro praeterito. Itaque S. Hieronymus vertit ex hebraeo, exultavit; et sic etiam legunt in Commentario tam ipse quam S. Augustinus. «Nec est qui se abscondat a calore ejus. » Haec est postrema ratio ducta ab utilitate quam capiunt omnia inferiora a sole, siquidem ita fovet sol omnia calore suo vivifico, ut dici possit communis quidam parens omnium rerum, quae nascuntur in terra et in mari. Et ea causa est, cur sol tam assidue et tam sollicite totum orbem circumeat et visitet, ut res nulla se abscondat, id est, excludatur a participatione tam insignis beneficii.

8. Lex Domini immaculata convertens ani- Vers. «.

MAS: TESTIMONIUM DOMINI FIDELE, SAPIENTIAM PRiESTANS PARVULIS.

Applicat nunc Propheta comparationem, quasi dicat: Pulchrum est coelum, pulcherrimus sol, sed lex Domini multo pulchrior; lucidum coelum, lucidissimus sol, sed lex Domini multo lucidior; utile coelum hominibus, utilissimus sol, sed lex Domini multo utilior. Ponit autem ordine sex encomia legis divinae. Primum est: « Lex Domini immaculata convertens animas, » id est, giS dirilex Domini pulcherrima est, utpote sine ulla me. n$.

cula, vel foeditate, cum nullum peccatum permittat, sicut permittunt leges humanae, et ideo ubi lex Domini considerata et perspecta fuerit, « convertit animas, » id est, convertit ad se amandam animas, easque rapit consequenter ad Deum, tam pulchrae legis auctorem. Ad illud, convertens animas, subintelligitur est, et ideo explicuimus, convertit. Alterum encomium est in illis verbis:

« Testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis, » ubi per testimonium intelligitur eadem lex. Siquidem in Scripturis, et potissimum in Psalmis, lex Domini non solum vocatur lex, praeceptum, mandatum, statutum, et similia, quae apud alios quoque scriptores legem significant; sed etiam vocatur testimonium, justitia, vel justificatio, et judicium, ut perspicuum est praecipue ex Psalm. cxvm. Dicitur lex Domini testimonium, quia testificatur hominibus, quae sit voluntas Dei, quid a nobis requirat Dominus, quas poenas praevaricantibus, et quae praemia observantibus praeparaverit. Ait igitur: « Testimonium Domini fidele, » id est lex Domini, quae certissime bonos praemiis, et malos pcenis afficiet. « Sapientiam praestans parvulis,» id est, praestans est, sive praestat sapientiam parvulis, hoc est, hominibus parvulis sensu dat lumen prudentiae, ut sciant bona opera facere, et peccata vitare; parvulos enim hoc loco vocat Propheta homines, qui non pollent judicio spirituali, quales sunt omnes amici hujus saeculi. Et per sapientiam intelligit prudentiam spiritualem, quae corrigit mores, et format ad praescriptum divinae legis.

9. Justitia; Domini recta:, laetificantes corda: praeceptum Domini lucidum, illuminans

Tertium encomium divinae legis est, quod posteaquam coepit amari, ut habet primum encomium, et observari, ut habet secundum, mirabili laetitia perfundit hominem: nihil enim jucundius bona conscientia. «Justitia, inquit. Domini, » id est lex Domini, sive praecepta Domini, quae dicuntur justitiae, quia justissima sunt, et quia justum faciunt observatorem, ista, inquam, praecepta, cum recta sint, laetificantia sunt, id est, « laetificant corda;» corda enim recta valde bene conveniunt cum rectis praeceptis, et ideo laetantur et gaudent, cum observandorum praeceptorum occasio venit. Quartum encomium est: « Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos, » id est, lex Domini lucida luce divinae Sapientiae, illuminat oculos mentis, quia facit intelligere voluntatem Dei, et quae sint vera bona, et vera mala. Docet etiam caeremonias Dei plenas divinis mysteriis. Illuminat etiam lex Domini per modum dispositionis; nam in malevolam animam non introibit sapientia, nihil enim magis impedit cognitionem Dei, in qua vera sapientia consistit, quam impuritas cordis. « Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt, » ut ait Christus Matth. v.

10. Timor Domini sanctus, permanens in sa;- Vers.io. culum saeculi; judicia Domini vera, justificata

Quintum encomium est, quod superiora bona non temporalia, sed aeterna facit esse lex Domini.

« Nam timor Domini sanctus, » id est, timor Domini, quo quis Deum offendere trepidat, qui alio nomine pietas dicitur, « manet in saeculum saeculi, » quoad praemium suum; non terminantur in morte bona quae producit observatio legis, sive timor castus legem observare faciens, sed manent in aeternum. Quo modo alibi dicitur,

Psalm. ix: « Patientia pauperum non peribit in finem. » In hebraeo est, timor homini *TVirU3 tehorah, id est mundus; et in graeco similiter est apd?, non apo;. Itaque significatur timor filialis, qui non habet admixtam servilitatem, de quo dicitur in alio Psalm. exi: « Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupit nimis. » Nam qui timet timore servili, servat mandata non volens, sed invitus: at qui timet timore filiali, « in mandatis ejus cupit nimis, » id est, cupit valde, et vult omnino ea servare. Ultimum encomium est, quod lex Domini sit vera, et justa per se ipsam, non egens aliunde justificari. « Judicia Domini vera, justificata in semetipsa, » id est, mandata Domini, quae dicuntur judicia, quia per ea Deus judicat homines, et quae sunt norma ac regula discernendi virtutes a vitiis, et opera bona a malis: ista, inquam, mandata verissima, justificata sunt in semetipsa, id est, non egent ut ab aliquo demonstrentur justa: hoc enim ipso, quod sunt mandata Dei, justa esse probantur. Et praeterea decem praecepta, de quibus potissimum David loquitur, cum sint prima principia juris naturalis, continent in se talem justitiam, ut in omni loco et tempore, et casu particulari sint justa, et nullam admittant dispensationem; cum aliae leges saepe indigeant circumstantiis loci, temporis et personarum, ut j ostae sint. Itaque sola lex Domini justificata est in semetipsa. In hebraeo habetur, judicia Domini J1DN, veritas, id est verissima, justa sunt, sive justificata sunt, Vin’, quod significat pariter, simul, in idipsum; sed recte noster Interpres vertit, in semetipsa. Hoc enim loco, justificari simul, vel pariter, nihil est aliud, nisi non egere, ut aliunde justificentur.

41. Desiderabilia super aurum, et lapidem vers. n.,

Haec est conclusio ex superioribus, quasi dicat Propheta: Cum tam bona sint praecepta Domini, certe praeponenda sunt omnibus divitiis et deliciis hujus mundi: nam « desiderabilia sunt super aurum et lapidem pretiosum multum,» id est, in maxima copia habitum; et « dulciora super mei et favum, » id est, non solum super mei quodeumque, sed etiam super favum plenum, et

Judicia carnalium, diversa a sanctorum judiciis.

redundans meile purissimo. Positum est enim illud, et favum, ad significandam copiam, ut correspondeat ei, quod dictum erat, lapidem pretiosum multum. In hebreeo est, super aurum et topazion multum, et super mei et redundantiam favorum; sed Interpretes sensum verterunt. Est autem topazius species lapidis pretiosi: sed Propheta posuit speciem pro genere. Quam longe remota est haec veritas a sensu carnalium hominum! quotusquisque carnalium est, qui pro parvo lucro, vel exigua delectatione non contemnat omnia divina praecepta! Et tamen verissimum est utiliorem et jucundiorem esse legis observationem omnibus thesauris, atque omni voluptate.

12. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis ILLIS RETRIBUTIO MULTA.

Probat exemplo, sive experientia sua, verum esse quod dixit. Nam, inquit, « servus tuus custodit ea » praecepta, « et in custodiendis illis retributio multa » illi contingit, id est, experimento probavit servus tuus, se multa bona percipere, dum praecepta custodit. Ex hebraeo S. Hieronymus vertit, servus tuus docebit ea. Pagninus autem vertit, servus tuus illustratur in eis. Sed Septuaginta rectissime verterunt, custodit ea. Nam vox hebreea “inU nizhar, tametsi in aliis conjugationibus docere, vel splendere significet, tamen in passiva conjugatione, qualis est hoc loco, significat custodire se, sive cavere, vel seipsum admonere. Itaque ad verbum sic verti potuisset, servus tuus custodit se in eis, id est, abstinet a peccando, praecepta tua custodiens, quod est idem cum eo, servus tuus custodit ea, id est praecepta.

13. Delicta quis intelligit? ab occultis meis

Dixerat se custodire mandata Dei, corrigit se atque excipit peccata ex ignorantia, quae vix caveri possunt. Quasi dicat: Servus tuus cavet a peccatis, legem tuam servando, non omnino, sed quantum patitur humana fragilitas. Pulchre in hebraeo legitur ad verbum, ignorantias quis intelligit? Ubi opponit ignorantiam intelligentiae, demonstrare volens esse difficillimum cavere peccata, quae ex ignorantia committuntur; et tamen quia vere peccata sunt, et caveri potuerunt, addit orationem: « Ab occultis meis munda me. » Quod sequitur, « et ab alienis parce servo tuo, » non significat, ut Deus nobis ignoscat peccata aliena, ut vulgo hic locus citari solet; sed, ut Deus custodiat nos a sodalitate perversorum hominum.

Homines enim bonae voluntatis, qualis erat S. David, ab ignorantia propriorum delictorum, et a seductione pravorum sodalium imprimis cavere debent. Pro voce alienis, habetur in hebreeo C3HT zedim, quod superbos significat. S. Hieronymus vertit, a superbis libera servum tuum. Sed Septuaginta legerunt zarim, non C3HT zedim: significat autem C3HT alienos. Sensus est fere idem, nisi quod secundum hebreeum, ut nunc se habet, significatur liberatio ab uno genere malorum, ici est a superbis: at secundum graecum textum, et veram hebraicam lectionem, significatur liberatio generalis ab omnibus perversis amicis. Nostra igitur lectio sic exponenda est: Ab alienis, id est, ab iis qui alienis moribus sunt, parce servo tuo, id est, parcendo remove illos ab amicitia servi tui.

14. Si MEI NON FUERINT DOMINATI, TUNC IMMA- Vers. 14. CULATUS ERO, ET EMUNDABOR A DELICTO MAXIMO.

Reddit rationem, cur tantopere timeat improborum familiaritatem: Nam, inquit, si isti alienis moribus praediti, « non fuerint dominati mei, » id est, si per nimiam familiaritatem non me sibi Mortale subjecerint, et ad suam voluntatem me non re- peceadegerint; « tunc immaculatus ero, et emunda- t!"" cn.r bor, » id est mundus ero, « a delicto maximo, » auuaY" id est a peccato gravi et mortali; omne enim mortale crimen maximum dici potest, cum a Deo bono maximo avertat, et ad poenam gehennae plane maximam perducat. S. Augustinus legit, a delicto magno, ut habetur in greeco, sed parum refert.

45. Et ERUNT, UT COMPLACEANT ELOQUIA ORIS Vers. 15. MEI, ET MEDITATIO CORDIS MEI IN CONSPECTU TUO SEMPER.

Non solum tunc immaculatus ero, sed etiam tunc « erunt, ut complaceant, » id est, fiet ut complaceant eloquia oris mei, « et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper, » id est, hymni, quos in laudem tuam corde et ore decanto, placebunt tibi semper, quia de mundo corde et simplici ore prodibunt.

16. Domine, adjutor meus,et redemptor meus. vers. 16.

Placebunt, inquam, tibi cantica mea, ex gratia tua, non ex meritis meis: quia ut sim immaculatus, mundus a delicto maximo, et proinde placeant tibi verba mea, dono tuo habeo, qui es « adjutor meus, et redemptor meus, » adjutor in bonis, et redemptor a malis