terribile, et sanctura est, 4. et honor regis judicium diligit.

Tu parasti directiones: judicium et justitiam in Jacob tu fecisti.

5. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est.

G. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus: et Samuel inter eos, qui invocant nomen ejus.

Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos: 7. in columna nubis loquebatur ad eos.

Custodiebant testimonia ejus, et praeceptum quod dedit illis.

8. Domine Deus noster, tu exaudiebas eos: Deus, tu propitius fuisti eis, et ulciscens in omnes adinventiones eorum.

9. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus: quoniam sanctus Dominus Deus noster.

sanctoque [h. magne et terribilis, sanctum nomen ejus; et fortitudo ], et. imperium regis judicium diligit.

Tu fundasti aequitates: judicium et justitiam in Jacob tu fecisti.

Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus: quia sanctus [al. sanctum ] est.

Moses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus.

Invocabant Dominum, et ipse exaudivit [al. exaudiebat ] eos: in columna nubis loquebatur ad eos.

Custodierunt [al. custodiebant) testimonia ejus, et praeceptum quod [al. tac. quod ] dedit eis.

Domine Deus noster, tu exaudisti eos: Domine, propitius fuisti eis, et ultor super commutationibus [h. adinventionibus ] eorum..

Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus: quia sanctus Dominus Deus noster.

Argumentum. — Idem ac in superiori. Strophae duae: vers. 1-5, Jova est rex terribilis, augustissimus, justissimus: veneramini sanctissimum; 6-9, observantes praecepta sua exaudit, non observantes punit: veneramini sanctissimum.

Cherubis insidet, nutet terra!

2. Jova in Sione magnus est,

et alius ille est super omnes populos.

3. Celebrent (populi) nomen tuum magnum et terribile, sanctum est illud.

4. Et celebrent potentiam Regis (Jovse), qui quod justum est amat: tu enim sustentas quod rectum est,

jus et justitiam in Jacobo tu exerces.

5. Laudibus efferte Jovam, Deum nostrum, et prosternite vos ad scabellum pedum ejus: sanctus ille est.

6. Moses et Aaron inter sacerdotes ejus, et Samuel inter invocantes nomen ejus: invocarunt Jovam, et ille exaudivit eos.

7. In columna nubis locutus est ad eos; observarunt praecepta ejus,

et statutum quod dederat eis.

8. Jova, Deus noster, tu exaudivisti eos,

Deus condonans fuisti eis,

et ulciscens in facinora eorum.

9. Laudibus efferte Jovam, Deum nostrum, et prosternite vos ad montem ejus sanctum: nam sanctus est Jova, Deus noster.

Vers. 3. Alii, sanctus est ille. — Scabellum, arca, ait Hengstenberg; solium vel sedes, ait Maurer. — Vers. 6. « Quod Moses quoque sacerdos dicitur, id nil nisi cuXXwJ/t; est, quemadmodum quod vers. 7 legitur ad eos et ipsum sylleptice est accipiendum, quum ex columna nubis neque ad Aaronem, neque ad Sarrmelem, sed cum solo Mose locutus sit Deus. » Maurer. — Vers. 7. Hengstenberg, et legem Deus dedit eis: i. e. multa revelavit. — Vers. 8. Tertium membrum pertinere videtur ad ea, quae narrata legimus Num. xx, 10; xxvu, 13 seq. Deut. m, 23.

Psalmus ipsi David.

In hoc Psalmo nullus omnino titulus est apud Hebraeos; apud Graecos et Latinos titulus est, Psalmus ipsi David, quem eomdem titulum invenimus in Psalmo superiore. Argumentum est cohortatio Prophetae ad agnoscendum regnum Dei, eumdemque Deum adorandum et invocandum, ut fecerunt magna cum sua utilitate Moses, Aaron et Samuel. Est autem duplex sensus in verbis hujus Psalmi: unus deserviens tempore Davidis, cum regnum stabilitum e^setin domo David; neque enim negari potest quin in hoc Psalmo sermo sit de vero monte Sion, de vera arca Dei, de Patribus illis, qui hic nominantur. Alter sensus est de regno Christi, de sacrosancta ejus Eccb sia, et de glorioso corpore ejus: quorum typi fuerunt regnum David, mons Sion et arca testamenti. Utrumque sensum breviter aperiemus, ut fecimus in explicatione Psalmi xevi.

1. Do ii NLS KEUNAV1T, IRASCANTUR POPULI I QUI SEDET SUPER CUERUBIM, MOVEATUR TERRA.

Juxta priorem sensum significatur in hoc primo versiculo, stabilitum fuisse regnum Dei in Jerusalem tempore Davidis, quantumvis inimici ejus i lololatrse indignarentur et turbarentur. « Dominus, inquit, regnavit, » id est, jam Dominus expulsis Jebusaeis et Chananaeis idololatris regnum suum stabilivit in Jerusalem. Quamvis enim David rex esset, tamen sub Deo regnabat, et ipsi Deo principaliter regnum suum atlribuebat. « Irascantur populi, » id est, « Dominus regnavit, » invitis et repugnantibus populis idololatris; « regnavit, » inquam, quantumvis irascantur et indignentur populi; vel, ut exponit S. Augustinus, prophetia est, non jussio, et sensus est: «Regnavit Dominus, irascantur populi, » qui regnum ejus ferre non possunt. « Qui sedet super Ckerubim, moveatur terra, » id est, ille Dominus regnavit, qui sedet super Cherubim, moveatur licet et turbetur terra. Dicitur Dominus ad litteram sedere super Cherubim, quia sedem sibi elegerat propitiatorium, quod sustinebatur a duobus Cherubim ligneis, sed deauratis, sub quibus erat arca, quasi scabellum pedum Domini. Dicebatur autem Dominus sedere invisibibter in propitia-

torio, quia inde responsa dabat. Unde dicitur I Paralip. xui: « Arca Dei sedentis super Cberu- QU0m0l0 bim. » Sed altiore sensu dicitur Deus sedere su- Deus diper Cherubim, quia praesidet spiritibus angelicis; catursevel, ut S. Augustinus exponit, quia Cherubim interpretatur plenitudo scientiae, et Deus superemi- rubim? net omnem scientiae plenitudinem. Ubi etiam monet, posse nos fieri Cherubim et habere in nobis praesidentem Deum, si habuerimus plenitudinem scientiae, non cujuscumque, sed ejus, quam in nobis Deus requirit, quae est scientia voluntatis ejus, id est, scientia legis ipsius. Et quoniam « plenitudo legis est dilectio, » ut ait Apostolus Bom. xui, tunc erimus Cherubim, et habebimus praesidentem Deum, si dilectionem habuerimus, sicut scriptum est: Anima justi sedes est sapientiae. Illud, moveatur terra, declaratio est verborum praecedentium, irascantur populi. Voluit enim Spiritus Sanctus ostendere, eos qui irascuntur contra Deum, nihil esse nisi terram, et ideo nihil posse adversus Deum, qui sedet in coelo super Cherubim, neque esse timendos a nobis, si et ipsi fuerimus Cherubim, et Deum in nobis sedentem habuerimus. Juxta sensum posteriorem significatur hoc loco regnum Christi declaratum post ejus resurrectionem et ascensionem: tunc enim praedicari coepit per omnem terram, et continuo irati sunt populi, et commota est terra pugnantibus pro idolis suis contra Dominum suum; sed illis invitis et repugnantibus regnavit Dominus Christus, et contrita sunt idola. Quamvis autem ira populorum infidelium videatur praevaluisse adversus corpora sanctorum martyrum: revera tamen non praevaluit, quoniam corpora illa reformabuntur ab eo, qui mortem in se ipso occidit, et vivent in aeternum: idola vero semel contrita nunquam reficientur.

»m.*. 2. Dominus in Sion magnus, et excelsus su¬

Juxta priorem sensum redditur ratio, cur frustra irascantur populi adversus Deum, qui regnum suum stabilivit in Sion. Ratio enim est, « quoniam Dominus in Sion, » regnans, « magnus est, et excelsus super omnes populos, » id est, excellit omnes magnitudine, potentia et sapientia, ut nullo modo superari possit. Juxta sensum posteriorem, significatur Christum, qui regnat in Ecclesia tum militante, tum triumphante, quae per Sion et Jerusalem intelligitur, magnum esse, et excelsum super omnes populos, ut nullus ei resistere valeat.

vas. 3. 3. Confiteantur nomini tuo magno, quoniam

Juxta utrumque sensum hortatur Propheta populos, ut non solum non irascantur adversus Dominum, sed potius ad illum conversi laudibus celebrent nomen ejus, « quoniam terribile et sanctum est. » Dicitur autem nomen Domini terribile et sanctum, quoniam nomen est judicis, sive regis potentissimi et justissimi; et quia potentissimi regis nomen est, terribile est, et quia justissimi, sanctum ac venerabile. Id quod sequitur: « Et honor regis judicium diligit, » est Nomen quasi ratio quaedam, cur nomen Dei, sive Christi teribiiT *err^^e sanctum; hic enim est sensus: Teret^sane- ribile et sanctum est nomen Domini, qui rex justum sit? tissimus est, quoniam dignitas regia, vel sanctitas regia, vel auctoritas regia id proprie requirit, ut rex judicium diligat, hoc est, amore justitiae recte judicet, non timore, aut necessitate aliqua, vel passione coactus. Itaque illud, et, ponitur pro quia, ut alibi passim in Scripturis. Illud autem, honor regis, significat regiam dignitatem, sive auctoritatem: vox enim hebraea TJ7 multa significat, robur, auctoritatem, honorem, sanctitatem, substantiam, et similia.

Vm.,, A. TU PARASTI DIRECTIONES, JUSTITIAM ET JUDICIUM IN Jacob TU FECISTI.

Ostendit verum esse, quod paulo ante dixit: « Honor regis judicium diligit; » ostendit autem per apostrophen ad Deum, sive Christum, quasi dicat: Vere tu, ut rex optimus et justissimus, justitiam diligis; nam « tu parasti directiones, »

id est, leges directissimas, et ad dirigendos mores hominum aptissimas parasti et confirmasti: et praeterea tu non solum leges ferendo, sed etiam judicia rectissima exercendo demonstrasti, te justitiam diligere; nam in populo tuo « Jacob justitiam et judici um fecisti, » puniendo peccata et remunerando benefacta, cujus rei multa sunt exempla in utroque Testamento: quamvis enim ad tempus patiatur Deus pios affligi, et impios exaltari: tamen postea pios liberat et coronat, impios damnat et cruciat, saepe hic in terris, semper autem in saeculo futuro.

5. Exaltate Dominum Deum nostrum, et ado- vers. s.

Ex his colligit Propheta adorandum esse Deum, et hortatur ad id studiose faciendum; et quidem juxta priorem sensum hortatur ad Deum adorandum non solum in seipso, sed etiam in arca foederis, quae scabellum erat pedum ejus; sic enim legimus I Paralip. xxvm: « Ut requiescat arca Domini, et scabellum pedum ejus. » Neque mirum Arca c«r est, quod arca dicatur scabellum pedum Domini, dicatur cum propitiatorium, quod sustentabatur a duobus Cherubim, esset sedes Dei, ut in primo versi- dum uoculo dictum est: erat enim arca sub ipso propitiatorio, quasi scabellum suppedaneum sub solio. Ait igitur: « Exaltate Dominum Deum nostrum, » corde videlicet, et voce laudando et ma-. gnificando majestatem ejus; « et adorate scabellum pedum ejus, » corpore scilicet incurvantes et prosternentes vos ad arcam foederis, quse est scabellum pedum ejus. « Quoniam » arca, sive scabellum hujusmodi « sanctum est, » propter relationem ad Deum, cui dicata est, et propter ejus honorem adoratur. Ex hoc loco satis aperte colligitur adversus haereticos nostri temporis, res sacras, ut imagines Christi et Sanctorum, reliquias r„s sar.c_ eorumdem et altaria, sacra vasa et similia prop- t.e Dei ter relationem ad Deum, vel sanctos, sanctas esse, respPCt’' et honoraria adoratione dignas. Neque obstat, da sunt. quod in hebraeo ad verbum legatur, adorate ad scabellum, non, adorate scabellum. Nam vox hebraica Tinniort, pro qua habemus adorate, significat proprie prosternere se: idem est autem, prosternite vos ad scabellum, et, adorate scabellum. Neque etiam obstat, quod in graeco legatur, quoniam sanctus es^non autem, quoniam sanctum est; nam vox hebraica nnp ambigua est, et potest referri ad scabellum, et verti, quoniam sanctum est; et potest etiam referri ad Deum, et verti, quoniam sanctus est; utroque autem modo significatur scabellum esse adorandum propter relationem ad Deum, qui sanctissimus est, et sanctitatem impertit iis, quae ad eum pertinent, quatenus ipsius sunt. Nostra autem lectio reprehendi non potest: nam S. Hieronymus in Commentario, ubi exponit Psalmos juxta versionem Septuaginta, legit in textu et in Commentario: Quoniam sanctum

est; et S. Augustinus, quamvis uno in loco legat: Quoniam sanctus esi, tamen in textu et in Commentario pluribus in locis legit: Quoniam sanctum est, ex quo intelligimus graecum textum varium fuisse. Neque obstat, quod in fine Psalmi dicatur: « Quoniam sanctus Dominus Deus noster; » nam in fine Psalmi non dicitur: Adorate montem, sed in monte; et jam dictum erat: In monte sancto, unde non erat opus iterum repetere, quoniam sanctus mons est. Juxta sensum posteriorem, hortatur Propheta ut omnes adorent humanam Christi naturam, quse scabellum est divinitatis longe nobiliore modo, quam esset arca lignea. In illa enim erat verbum Dei scriptum in tabulis lapideis, in hac autem est ipse Deus Verbum; illi conjunctae erant tabulae legis sola unione extrinseca, quia continebantur in illa, ut in vase: isti unitum est Verbum hypostatice, ut vere dictum sit a Joanne, cap. i: Adoran- « Verbum caro factum est. » Neque solum adoranti* huma- ^am esse Christi humanitatem, ut est in propria nitas, et forma, sed etiam ut latet sub speciebus sacras. Eu- mentalibus in Eucharistia, docent ex hoc loco chans lia. pS£qmj g_ Ambrosius lib. III De Spiritu Sancto, cap. xii, et S. Augustinus in explicatione hujus versiculi. Ex quo refellitur alius error haereticorum, qui negant Christum in Eucharistia esse adorandum.

Hic jam ponit Propheta exemplum, quod imitemur, trium insignium virorum, qui Dominum exaltaverunt, et adoraverunt scabellum pedum ejus, atque adorantes invocaverunt Dominum, et audivit eos Dominus, et mirabilia per eos operatus est. Nominat autem tres principes viros, qui super omnes eminuerunt post rempublicam judaicam constitutam: Moses enim fuit summus princeps politicus, et summus sacerdos Hebraeorum; Aaronfuit summus sacerdos tantum, Samuel summus princeps politicus tantum. Quamvis enim nonnulli Patres Samuelem sacerdotem appellent, ut S. Ignatius in epist. ad Magnesianos, S. Cyprianus in epist. 63 ad Rogatianum, S. Athanasius in homil. De Semente, S. Joannes Chrysostomus hom. 2 in epist. II ad Timotheum, et S. Augustinus lib. XVII De Civit. Dei, cap. iv, et lib. II Retract. cap. xliii, et in explicatione hujus Psalmi: contra tamen S. Hieronymus lib. II in Jovinianum, et auctor Quaestionum veteris Testamenti ( apud Augustinum Samuel tom. IV), Qucest. XLVI, constanter docent Samuenon fuit fem non fuisse sacerdotem, sed simplicem le-

sed levi- vitam, et probant his argumentis: primo, quia ta tan- non erat de filiis Aaron, ut manifestum est exgetnm* nealogia ipsius, lib. I Paral. cap. vi, vers. 34, quae est conformis genealogiae patris sui Elcanae, lib. I Reg. cap. i, vers. 1; constat autem solos posteros Aaronis fuisse sacerdotes, caeteros vero levitas, ministros sacerdotum, Num. xvi et xvm. Deinde, quia Samuel ministrabat amictus ephod lineo, ut

patet ex lib. 1 Reg. cap. n: is vero habitus proprius erat levitarum, non sacerdotum. Tertio, quia Elcana, pater Samuelis, erat Levita, non autem sacerdos. Quarto, quia David in hoc Psalmo distinguit Samuelem a Mose et a Aaron sacerdotibus, dum eum non numerat in sacerdotibus, sed in iis qui invocabant nomen Domini, id est, qui studiose Deum colebant, et invocabant pro se et populo.

7. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat Vers- 7* eos; in columna nubis loquebatur ad eos.

Ostendit viros istos fuisse amicos Dei: nam «invocabant Dominum » pro se et pro populo, et «ipse» ut amicos fideles «exaudiebat eos.» Id constat ex testimonio Scripturarum, de Mose quidem Exod. xxxn, de Aaron Num. xvi, de Samuele IReg. vii. Quod autem in columna nubis loqueretur Deus ad Mosem, constat ex lib. Exod. xxxm; quod etiam ad Aaronem, constat ex lib. Num. xn; de Samuele nusquam legitur. Itaque vel illud:

« Loquebatur ad eos in columna nubis, » intelligendum est, ad aliquos eorum; vel, ut exponit S. Augustinus, per columnam nubis significatur obscura locutio, quomodo certum est, ad Samuelem quoque Deum esse locutum. Nam I Reg. nr,

Deus in tenebris noctis Samueli loquebatur, ita ut vocem Dei loquentis audiret, neminem autem loquentem videret.

8. Custodiebant testimonia ejus, et prjECep- vers. s. ■

Haec est ratio, cur Deus prompte audiret Mosem, Aaronem et Samuelem, quoniam obedientes erant imperio ejus. Nam, ut Dominus ait in Evangelio, Joan. xiv: « Si quis diligit me, sermonem meum servabit; » et ideo qui vult audiri a Deo in orationibus suis, debet audire Deum in praeceptis ipsius. « Custodiebant, inquit, testimonia ejus, » id est, omnia mandata, quae communia erant omnibus. « Et praeceptum quod dedit illis, » id est, non solum custodiebant praecepta communia toti populo de noti colendis idolis, de sanctificando sabbato, de parentibus honorandis, de non occidendo, non mcechando, et ceetera ejusmodi; sed etiam praeceptum de recte gubernanda, et docenda multitudine, quod proprie ad ipsos, ut principes populi pertinebat. Principes enim non sunt exempli a praeceptis divinis, imo debent de iis custodiendis toti populo praelucere.

9. Domine Deus noster, tu exaudiebas eos: vers. 9. Deus, tu propitius fuisti eis, et ulciscens in

Haec verba dupliciter exponi solent. S. Augus- viri per- i| tinus ita exponit, ut velit hic significari viros feapnuetiam perfectos in conspectu hominum, habere Aliquid aliquid purgandum coram Deo, et Deum hoc ipso benevolentiam erga illos ostendere, quod Deo.

non sinit impunita eorum errata, quamvis levia. Ponit exemplum in opificiis quae oculis imperitorum videntur omnino perfecta, et tamen ab artifice adhuc poliuntur, quoniam aliter judicat peritus artifex, aliter imperitus inspector. Sic igitur exponit S. Augustinus: « Domine Deus noster, tu exaudiebas eos, » cum justa peterent; « Deus, tu propitius fuisti, » facilis ad ignoscendum cum in te peccarent; « et ulciscens in omnes adinventiones eorum, » non sinens impunita peccata eorum. Quia vero Samuelis peccatum nullum legitur inScriptura, ut neque etiam aperta vindicta; S. Augustinus recurrit ad communem poenam omnium praelatorum sanctorum, quam patiuntur dum vident peccata populorum, et coguntur tolerare infirmitates eorum, et cum Apostolo II Corinth. xi dicere: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror?» Posset etiam dici, quod hic legimus de propitiatione et vindicta peccati, referendum esse ad Mosem et Aaronem tantum, quemadmodum ad eos tantum proprie referendum est, quod supra dictum est: « In columna nubis loquebatur ad eos. » Nam Mosis et Aaronis peccatum, et poena peccati legitur Num. i, ubi cum nonnihil haesi tassent in educenda aqua de petra, dixit Dominus ad Mosem et Aaron: « Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israel, non introducetis hos populos in terram, quam ego dabo eis. » Altera expositio est Graecorum, Theodoreti et Euthymii, qui non admittunt hoc loco reprehendi ullo modo Mosem, Aaronem, Samuelem. Sic igitur exponunt: « Deus, tu propitius fuisti eis, » quando te invocabant pro peccato populi, nam in eorum gratiam toti multitudini parcebas; et « ulciscens in omnes adinventiones eorum, » id est, et ulciscens fuisti omnes injurias, quas ipsi patiebantur ab iniquis, qui adinveniebant varias calumnias et insidias adversus sanctos principes suos. Ubi illud, adinventiones eorum, volunt accipi passive, id est, adinventiones, quas Moses, Aaron et Samuel non faciebant, sed patiebantur.

Utraque expositio probabilis est, sed prior videtur simplicior et facilior.

•10. Exaltate Dominum Deum nostrum, et ver*. io.

ADORATE IN MONTE SANCTO EJUS I QUONIAM SANCTUS Dominus Deus noster.

Concludit Propheta repetens versiculum quintum, quoniam in hoc versiculo continetur summa totius Psalmi, sive finis et quasi scopus, quo omnia diriguntur. Hoc solum interest, quod in quinto versiculo dicebatur: « Adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est; » hic dicitur: «Adorate in monte sancto ejus, quoniam sanctus Dominus Deus noster. » In hebraeo sicut in quinto versiculo dicebatur ad verbum: Prosternite vos ad scabellum pedum ejus, id est, ad arcam, ita hic dicitur: Prosternite vos ad montem sanctum ejus; et potuisset latine verti, adorate montem sanctum ejus, id est, montem Sion, ubi erat tabernaculum et arca. Sed latinus interpres imitari voluit graecam interpretationem: Graeci enim de scabello dixerant, wjoff/.ovei-s tu u-o-orfiu, adorate scabellum; de monte autem dixerant, irpcoxuvetTa ei; ope;, adorate in monte. Nec solum Graeci, sed etiam S. Hieronymus in sua versione ex hebraeo, posuit, adorate scabellum; et postea, adorate in monte sancto ejus. Quare credere debemus versiculum hebraicum non debere in utroque loco eodem modo accipi: et retinendam esse lectionem Vulgatae latinae editionis, quae et a graeca Septuaginta Interpretum, et a S. Hieronymo testimonium habet.

Igitur juxta priorem sensum hortatur David Hebraeos, ut adorent Dominum in monte Sion, ubi erat tabernaculum, et ubi futurum erat templum.

Juxta sensum posteriorem hortatur Christianos, ut adorent Deum in Ecclesia catholica, quee mons est sanctus et Sion spiritualis, et fugiant conventicula schismaticorum et haereticorum: quoniam sanctus est Dominus Deus noster, ac per hoc odit montes pollutos sordibus falsarum religionum; et sicut ipse sanctus est, ita in monte sancto, in coetu fidelium adorari vult.

2. Jubilate Deo, omnis terra, servite Domino m laetitia.

Introite in conspectu ejus in exultatione.

3. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus: ipse fecit nos, et non ipsi nos.

Populus ejus, et oves pascuae ejus, h. introite portas ejus in confessione, atria ejus in hymnis: confitemini illi.

Jubilate Deo, omnis terra, servite Domino in laetitia.

Ingredimini coram eo in laude: scitote quoniam Dominus ipse est Deus.

Ipse fecit nos, et ipsius sumus, populus ejus et grex [h. oves ] pascuae ejus.

Ingredimini portas ejus in gratiarum actione [h. in confessione ], atria ejus in laude.

Laudate nomen ejus: 5. quoniam suavis est Confitemini ei. benedicite nomini ejus:

Dominus; in aeternum misericordia ejus, et Quia bonus Dominus,

usque in generationem et generationem veritas In sempiternum [h. SCBCulum ] misericordia ejus. ejus, et usque ad generationem et generationem

fides ejus.

Argumentum. — Ejusdem argumenti atque indolis Psalmus, cujus sunt qui proxime praecessere. Strophae duae: vers. 1-3, laudate Deum, qui nos creavit, cujus tutelae sumus; 4-5, laudate Jovam, cujus perpetuo manet gratia ac fides.

Exsultate Jovse, omnis terra.

venite in conspectum ejus cum jubilo.

3. Scitote quod Jova Deus est,

ipse fecit nos, et ipsius nos sumus, populus ejus et grex pascui ejus.

4. Intrare portas (templi) ejus cum laudo, laudate eum, benedicite nomini ejus.

in aeternum manet gratia ejus, et in omnes aetates fides ejus.

Vers. I. Ad laudem invitans. Quia vero nomen thorah etiam sacrificium gratiarum actionis significat, sunt qui hebr. inscriptionem de sacrificio illo interpretentur, ad quod hunc Psalmum accinuerint. Ita Chaldeeus. Sed probabilius videtur hae inscriptione indicare, non Psalmi scripti occasionem, sed usum tantum, ad quem posteritas eum adhibuerit. Quo posito, non male conjectat quidam, hunc in Tabernaculorum festo decantatum fuisse. — Vers. 3. Et ipsius nos sumus, kS ex antiquiore scribendi ratione posito pro *|S, ut Levit, xxv, 30; I Sam. n, 3, et pluribus aliis in locis. Alexandrinus negandi particxdam habuit, is fecit nos, et non ipsi nos, populum suum, etc.: quod ferri potest. — Vers. 4. Laude, laudate: alii, gratiarum actione, gratias agite.