Capitulum I

detegitur, et verae condescensionis

1. Igitur libelluni illum caluraniosum, cuius luculenter valet advertere, priraum quidem, quia in defensionem illius libri erronei, qui sic incipit: « Ecce, videntes clamabunl foris », paucis revohitis temporibus per Sedera apostolicam reprobati, non absque nota rebeliionis esteditus, legislatoris spreta sententia, quani in Deuteronoraio sanxit: Si difflcile et ambiguum apud te iudicium esse perspexeris, venies ad sacerdotes levitici generis et sequeris sententiam eorum nec declinabis ad dexteram, vel ad sinistram. Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto iudicis morietur. Quodsi tempore sacerdotii figuraUs pontificis sententiae adversari malum erat morlis poena mulctandura; multo fortius tempore veritatis et gratiae revelatae, quando Christi Vicario plenitudo potestatis collata esse dignoscitur, malum esse constat nullatenus tolerandum in fide vel nioribus eius definitioni dogmatizare contrariura, approbando quod ipse reprobat, reaedificando quod ipse destruit, defensando quod damnat.

2. Dehinc, si quis hbri totahs continentiam vigih circumspectione consideret, non sanam, sed potius insanam et impiara disseminare doctrinara, oculata fide perpendet. Nam in primo hbro fugam persecutionis et mortis tanquam actum maxime corapetentem viris perfectis et sanctis magnis extoUit praeconiis, abstinentiam vero et ieiunium tanquam spiritualium medicamenta morborum maxime astruit competere In A secunda manus addidit quein composuU Gerardus Christi sublimis perfectio declaratur. imperfectis. in secundo vero statum opes habentium ostendere nititur orani laude dignissimura, et econtra statum nihil liabentium periculosura astruere conatur et imperfectum. In tertio quoque mendicantium religiosorura pauperiem et abiectionem quantis potest cavillationura versutiis irapugnare mohtur. — Ex quibus patenter colligitur, quod huiusraodi perniciosa doctrina non tantum Sedi apostolicae, sed etiam sedi Dei et Agni adversatur aperte. Cura enim sacrum Evangelium beatos dicat pauperes, beatos, quilugent, beatos, qui esuriunt, bealos, qui cura gaudio et desiderio persecutionem patiuntur, ut sic hos ad arctam inducat viam, quae ducit ad vitam; hic e contrario dograalizat perfectos et beatos, qui persecutioneni fugiunt, qui ieiunia solvunt, qui reditibus aftluunt, qui etiam sunuuis honoribus extolluntur. Quod quara sit alienura a Salvatoris doctrina, nerao Christianus ignorat, cum ipse raagister omnium Christus non ad solatia carnis, sed ad supplicia crucis discipulos suos semper invitet.

3. Denique, quam perversi fuerit zeli amaritudine molus qui praefatum edidit librum et hbri declarat titulus et processus et terminus. Nam cum adversus eura scribat, qui contra libellura daranatum opusculum quoddam coraposuit, cuius initium est: « Manus, quae contra Omnipotentem erigitur », in quo secundum totalera intentionem scribentis et continentiani libri paupertatis exiraiae perfectio defenditur, astruitur et laudatur; hic e contrario titulum libello suo praeraittit, quod liber hic est « contra adversarium perfectionis christianae et praelatorum et facultatura Ecclesiae », quasi non possit paupertatis celsitudo laudari nisi in iniuriam Christi et

ecclesiasticae dignitatis; in quo se ostendit vel impium, vel ignarum, dum vel scienter innocenti falsum crimen impingit, vel ex inconsideratione propria non advertit, quod diversi status in Ecclesia Christi commendari possunt laudibus praecelsis et propriis, non tamen dissonis, quaraquam diversis. Nunquam enim qui commendat virginitatem adversarius censendus est esse coniugii, aut qui laudat solitudinem adversarius dicendus est coenobiticae vitae. Certe sancta mater Ecclesia, quae in laudibus cuiuslibet Confessoris pie decantat: Non esl inventus similis illi qiii conservaret legem Excelsi, non propter hoc glorioso Apostolorum detrahit choro, vel candidato exercitui Martyrura, cum quilibet status suam habeat praerogativam, de qua potest sine ahorum iniuria specialiter commendari. Porro, si laus filiorum non diminuit, sed amplificat laudem patrum, commendatio spiritualium pauperum potius censenda est exallatio et glorificatio quam depressio praelatorum.

4. Ex quibus aperte relinquitur, praefatum titulum a falsi criminis impositione sumsisse originem, quam pauperum hostis molitur procurare dissidium inter patres et filios, tutores et orphanos, nutrilios et alumnos, ut sic patronorum suorum praesidio destitutos deghitiat inopes, rapiat pauperes et interflciat innocentes. Huiusmodi enim pauperes, de quorum numero fuit ille, conlra quem scribit, in ipso sui hbri exordio de praesumtione notat, de amore privato, de sui complacenlia, iactantia et arrogantia inaudita, videhcet, quod se praeferant Christo, dum in prima sui oris apertione sic ait: « Tantum sibi praesumtionis assumserunt quidam homines se ipsos amantes, sibimetipsis placenies ac suam, non Christi iustitiam praedicantes, ut, cum dicat Apostohis: Estote imitatores mei, sicut et ego C/msti, ipsi e contrario dicant: Estote imitatores nostri in quibus non sumus imitatores Christi ». Haec namque sunt prima verba ipsius, in quibus aperte declaratur, quod liber ipse totahs ab ipso trahit originem, qui est mendacii pater et in veritate non stetit, qui homicida fuit ab initio et accusator est fratrum.

5. Qui enim sunt tales inter Ecclesiae membra, certe si qui sunt, omnino tanquam luciferiana tumescentes superbia, ex hac et aeterna sunt vita dein ventum loquitur, vel innocentes calumniatur, non attendens illud Sapientis: Qui calumniatur egentem exprobrat factori suo; honorat auten eum qui miseretur pauperis. Nec dubium, divina hoc providentia gestum esse, quod tali dogmati tale praemitteretur initium, ut qui legit agnoscat, quod libelh huius conscriptor ut detractor loquitur, non ut doctor. Sane, quia detractionis vitium excaecationem inducit, Gregorio in Registro dicente: « Quid aliud detrahentes faciunt, nisi quod in pulverem sufiflant atque in oculos suos terram excitant, ut, unde plus detractionis perflant, inde magis nihil veritatis videant »? ideo perversi huius dogmatis cultor semper, dum scribit, in peius proflcit et tanquam caecus in foveam ruit. Nam consequenter annectit: « Quid enim aliud dicere volunt qui in suis scriptis dogmatizant, quod Christus Dominus ahqua egit non in summae perfeclionis ostensionem, sed in inflrmorum seu imperfectorum condescensionem, cuius contrarium aliquando perfectis viris facere licet, non vituperabiliter, sed laudabiliter, immo laudabiUus agitur, quam omittatur »? Hoc est, quod pro summo habet errore, quod tanquam venenuin abhorret et respuit, quod Christus Deus, cuius perfecta sunt opera, aliquod opus effecerit, per quod imperfectis condescenderet et inflrmis, ac per hoc condescensionem huiusmodi tanquam rectitudini perfectae contrariam ab exemplari omniraodae perfectionis omnino astruit esse alienam. — Quod quamvis superflcietenus videatur excelsam iustitiae perfectionem in Christo praetendere, et ideo ad laudem eius pertinere; quia tanien ab ipso actura summae pietatis excludit, nihil ahud est quam fontis misericordiae venas salutisque vias inique praecludere, nec non et Regis aeterni condescensivam clementiam impie blasphemare.

6. Ad defensionem igitur veritatis et improbationem erroris ehgere disposuimus exemplo David quinque limpidissimos lapides de torrente redundantis sapientiae catholicorum doctorum, quibus si pia flde veritati assentiri voluerit, nobiscum armetur; si autem ut effrons resistere, in fronte feriatur. — Audiat igitur primo, quid super Psalmum centesimum tertium dicat Augustinus: «Habuit, inquit, Dominus loculos, sicut dictum est de quibusdam religiosis feminis, quod ministrabant ei de substantia sua. Futurus erat Paulus nihil tale aliquando

quaerens et omnia provincialibus donans. Sed quia multi inflrrai ista quaesitiiri erant, magis infirmorum personam suscepit Christus. Sublimius Paulus, nunquid et Christo? Sublimius Christus, quia misericordius. Cum enim videret, Paulum ista non esse quaesiturum, providit, ne damnaret quaesiturum, et praebuit exemplum infirnio; quomodo, cum videret, multos promptos et gaudentes ituros ad martyrium passionis, exsultaturos in ipsa passione, fortes, centenarios, matnros ad horreum, tamen quorundam inflrmorum, quos videbat posse conturbari ventura passione, ne deficerent, sed potius volunlatem humanam voluntati Creatoris coniungerent, ipsorum personam voluit suscipere in passione Christus, dicens: Tristis est anima mea usqiie ad mortem ». Haec Augustinus. — Quid hoc clarius, quid limpidius contra veritatis adversarium dici potest? Non enim valet intorqueri ad infir.mitalem carnis, quodait,in loculis et in formidine passionis infirmorum personam suscepisse Christum. Nam et Paulus ipse et illi quos ad passionem dicit ire gaudentes, quos etiam ab huiusmodi inflrmis in verbo praefato distinguit, a carnis inflrmitate, cum mortales essent homines, nequiverimt esse immunes.

Beatus quoque Ambrosius super illud Salvatoris in Luca: Transfer calicem hunc a me: « Errant, inquit, in hoc loco, qui tristitiam Salvatoris ad argumentum inolitae potius a principio quam susceptae ad tempus infirmitatis inchnant et naturalis sensum cupiunt detorquere sententiae. Nusquam raagis pietateni eius maiestatemque derairor; minus enim mihi contulerat, nisi meura suseepisset affectum». Haec sanctus Ambrosius. — Ex quibus aperte colligitur, quod praeter illura generalem mortis horrorem, qui communis est omnibus, tam in passione gaudentibus quam etiam ceteris, ahquem aflectum susceperit ad condescendendum non lantum carne, sed etiam mente inflrmis.

Chrysostomus etiam super Matthaeum homilia vigesinu septima: « Vides, ait, quanta est Christi in condescensione diligentia, sicut cum comedat et bibat, cum videatur ex adverso loanni faciens; et hoc ludaeorum gratia salutis facit, magis autem orbis terrarum universi ». — Quid his clarius dici potest? in quibus Christum asserit condescendisse in cibo et potu ludaeis, qui utique inflrmi erant, non tam carne quam mente; nam et inflrraitatera carnis ipse loannes habebat.

' Ua B C D cum texlu originali; eJd. Cnm enim.

Gregorius in Moralibus libro duodecimo super illud: Pulasne mortuus liomo rursum vivat? « Solent, inquit, viri iusti in eo quod ipsi certum sentiunt, quasi ex dubitatione ahquid proferre, ut infirmorum in se verba transforment; sed rursura per fortem sententiani dubietati oontradicunt, quatenus per hoc quod dubie proferre cernuntur, infirmis aliquatenus condescendant, inflrmorum mentes ad soliditatem trahant. Quod dum faciunt, exemplum nostri capitis sequuntur, qui passioni propinquans, inflrmantium in se vocem sumsit dicens: Pater, si possibile est, transfer calicem hunc a me; sed vita fortitudinis ostendens, ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu ». Hucusque Gregorius. — Per quae patenter ostendit, condescensionem ad infirma et imperfecta mortalium non solum ad membra Christi fortia pertinere, sed eliam ad caput.

Tandem raagister Hugo in Expositione Psalmi illius: Bonum est confiteri Domino, dicH sk.: « Habebat Lesus loculos et ea quae dabantur, suscipiebat, conforraans se imperfectis. Paulus autem noluit sumtus accipere de Evangelio, sed gratis factus est minister verbi, et invenitur Paulus aliquid maius fecisse quara Christus. Christus autem in numero imperfectorum inveniri voluit, ne praesumerent non accipientes, et confunderentur accipientes, et aestimaretur non esse Chrislianus, faciens quod noluit facere Christus ». — Hoc catholici doctoris testimonio quinto directe hostis condescensionis Christi in fronte percutitur, quo uon solura astruitur, quod Magister perfectionis ex condescensione loculos habuerit, verura etiara, quod oppositum huius non solura laudabiliter, sed laudabilius habet fleri quara omitti.

7. Ut autem hoc clarius elucescat, consideratione pervigili attendendum est, quod sicut tripliciter dicitur bonum et eliam malura; sic et perfectum et iuiperfectum, videlicet m genere, ex circumstantia et secunclum se. — Bonum namque in genere est actus transiens super materiam debitam, ut ire ad ecclesiam, dare eleemosynam. Bonum ex circumstantia est actus circurastantiis laudabilibus informatus, sicut dare eleemosynam, servatis debitis circumstantiis circa datum, dantem et accipientem, quantum ad loca, tempora et personas. Et haec duo bona depravari possunt per alicuius circumstantiae defectum, et maxime propter inordinationem intentionis, utpote si quis in dando eleeraosynam vel ieiunando vel cundo ad ecclesiam hoc faciat, ut

gloriam captet huQianam. Tertium autem est bonum secundum se, quod nullo modo potest male fieri, sicut est opus virtutis ex caritatis radice procedens.

Per hunc etiam modum tripliciter dicitur malum: mahim, inquam, in genere dicitur actus transiens super materiam indebitam, sicut occidere hominem. Malum ex circumstantia dicitur actus informatus circumstantia deordinata, ut comedere extra horam. Malum secundum se est quod nullo modo potest bene fieri, ut sunt illa « quae mox nominata coniuncta sunt malo », ut mentiri, fornicari, odire veritatem et approbare errorem.

8. SimiJi etiam modo perfectum tripliciter dicitur. Perfectum namque in genere est actus difficilis et excellens, utpote omnia rehnquere, utpote intrare Religionem. Perfectum ex circumstantia dicitur actus difficilis debitis circumstantiis adornatus, ut relinquere divitias gaudenter et ad aedificationem proximi. Perfectum autem secundum se est actus difficihs a caritatis subhmitate procedens, ut est motus fervidae et ecstaticae dilectionis in Deum, vel purae et plenae dilectionis ad inimicum.

luxta hunc etiam modum imperfectum dicitur tripliciter. Imperfectum quippe in genere dicitur actus j.pjjjg gj qygjj-j humana infirmitas inchnatur, sicul fugere mortem vel pecuniam possidere. Imperfectum ex circumstantia est actus informatus circumstantia inchnante ad infimum iustitiae statum, ut vim facienti dimittere vestem propter fugam maioris iniuriae. Imperfectum secundum se, quod nuUo modo potest stare cum evangelica perfectione, sicut ducere uxorem, vel refugere paupertatem.

9. Cum igitur tam multiformiter dicatur tam perfectus quam imperfectus actus, clarum est, quod sicut malum in genere potest fieri bonum ex circumstantia, ut occidere hominem, quia maleficus est, et quia lex iubet et reipublicae confert, et e converso bonum in genere potest fieri malum ex circumstantia, utpote dare eleemosynam propter vanam gloriam; sic et perfectum in genere potest fieri imperfectum ex circumstantia, utpote sua relinquere modica, ut quis accipiat maiora ecclesiastica bona, vel ab omni actu carnalis libidinis abstinere propter vitam corporis prolongandam; et e contrario imperfectum in genere potest fleri perfectum ex circumstantia, utpote fugere mortem, ut quis gloriosius et fructuosius et opportunius pro Domino patiatur, quomodo fugit Christus et etiam Apostolus Paulus. Sic et in consimihbus simihter est iudicandum.

10. Ex his patenter hquet, quid de Christi operibus veraciter sentiendum est. Nam cum loquimur de Christi operibus, potest fieri sermo de eius opei'e interiori, aut exteriori. Interius dicimus opus operans, exterius opus operatum. Omne autem opus Christi operans sive interius est perfectissimum, quia ex perfectissima caritate processit, et est actus perfectissimae voluntatis et virtutis. Opus vero eius exterius in se consideratum ahquando fuit perfectum de genere actus, utpote morti se offerre, vel animam pro ovibus ponere; ahquando imperfectum, ut a facie persequentium fugere, ut se ipsum abscondere, ut pro amotione calicis exorare. Verumtamen hoc opus, relatum ad Christi caritatem et rationem et causam, quare hoc faciebat, et ad personam suam, efficitur perfectissimum. — Unde Bernardus in sermone de beato Andrea, tractans illud: Si fieri potest, transeat a me calix iste, ait: « Agnosco in duce belli pusillanimem trepidationem, agnosco aegroti vocem in medico, agnosco infirmantem gallinam cum puliis, considero caritatem, stupeo dignationem, expavesco humilitatem. Misericors Dominus non beati Andreae robustum sibi suscepitaffectum, quia nonest sanis opus medicus, sed male habentibus. Si quem forte dignatio scandalizat, plane meretur audire: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Huic enim odor vitae in mortem est. Quid magnum fuerat, Domine Iesu, si, accedente hora, propter quam veneras, intrepidus stares, tanquam qui potestatem habebas ponendi animam tuam, et nemo tollebat eam a te°? Aut non longe gloriosius fuit, quandoquidem totum propter nos agebatur, ut non solum passio corporis, sed etiam cordis affectio pro nobis faceret, ut quos vivificabat mors tua, tua nihilominus et trepidatio robustos, et moestitia laetos, et taedium alacres, et turbatio quietos faceret, et desolatio consolatos»? Usque huc Bernardus. — Et hoc ipsum est, quod dicit Augustinus in auctoritate superius allegata, quod « sublimius ahquid fecit Paulus, quam fuerat opus, quod fecerat Christus, nec tamen Paulus sublimius Christo, immo Christus subhmius, quia misericordius ». Quod ideo dicit, quia ipsa condescensio Christi, qua Christus membris

condescendebat inQrmis et imperfeclis, ex sublimitate procedebat perfectissimae caritatis. Sicut enini humanam assumendo naturam, in nostris quidem factus est humilis, sed in propriis permansit excelsus; sic ex summae caritatis dignatione ad actus quosdara nostrae imbecillitati et imperfectioni conformes deprimitur et a suiiimae perfectionis rectitudine non curvatur.

11. Ac per lioc verum est, quod Cliristi perfecta sunl omnia opera ad ipsuni relata; verura etiam est, quod Christus aliqua fecit opera, infirmorum in se suscipiendo personam et ad nostra condescendendo infirma et imperfecta; verum nihilominus, quod illorum opposita laudabiiiter possunt fieri, et laudabihus est facere illa pro loco et tempore quam omittere; verum etiam, quod nunquam ex hoc est discipulus super magistrum, quia nullus tanta