Caput primum

Adversarii falsa imputant Parisiensibus, ac pessime constituunt statum quæstionis ; anonymus auctor tractatus de Libertatibus Ecclesiæ Gallicanæ : Papæ suprema potestas et monarchia ecclesiastica à Gersone et aliis Parisiensibus agnita : Constantiensis consilii loci à Cajetano et aliis objecti : an recursus ad concilium in estraordinariis casibus supremam Papæ impediat in ordinariis casibus potestatem ?

Animadverti eos, qui antiquam Parisiensium sententiam, eique congruam cleri Gallicani Declarationem censoriis configunt notis, id facere ex conceptis de hoc dogmate falsis opinionibus, quos proinde, constituto statu quæstionis, facile refellemus.

Atque ille quidem, qui de Libertatibus Gallicanis scripsit anonymus, quæstionem de conciliorum potiore potestate ita constituit : « Sed quæstio est, penes quem sit suprema potestas, nn penes episcopos sine summo Pontifice, an penes summum Pontificem sine episcopis, dum invicem distinguuntur.¹« Quare toto libro v, quo hanc quæstionem tractat, ubique profitetur agere se de concilio, à quo Summus Pontifex ejusque legati absint. At profecto constat non in eo positam quæstionem : an Papa concilio subsit ei, quod sine ipso congregetur : quæ specialis est controversia tractata ab Orientalibus, tempore concilii quinti, congregati sine Vigilio ; sed an Pontificis decreta de fide aliisque hujus generis rebus, ea sint quæ à synodo retractari possint, atque interdum debeant ; et an congregato, ut nunc ordinarie canones jubent, ejus auctoritate concilio, ipsius, an Patrum ac sacri consessus sententia prævaleat. [569]

In eodem errore versatus est Emmanuel Schelstratus ac cæteri passim, qui intelligunt ejus tantum à nobis asseri concilii potestatem, quod seorsim à Papa fiat. Quo uno clarum est, à toto quæstionis statu aberrare eos, eorumque argumenta, censuras, tractationes universas in irritum cadere.

Sane apud omnes constat, certis quidem in casibus extraordinariis concilium absque Papa congregari posse ; idque non modo in schismatis casu, si Papa sit dubius, sed etiam extra schisma, si sit hæreticus, si detentus, si mente captus, si aperte simoniacus, si ea moliatur quibus universam pessumdet Ecclesiam, aliis denique in casibus, qui dilationem remedii non paterentur, quos casus evenire posse, theologi canonistæque omnes, et ipse etiam agnoscit anonymus² ; atque iis in casibus, Papæ concilium anteponi oportere nemo diffitetur. Quorsum enim attineret concilium absque Papa fieri, nisi auctoritas concilii prævaleret ? Rursus autem confitemur generale concilium absque Papa congregatum, nisi id ipsa necessitas expresserit, ipso jure esse nullum, ut iis de rebus litigasse, nihil aliud sit, quam operam ludere et aliis invidiam conflare voluisse.³

Sunt alia quæ nobis imputent æque falsa. Primum negari à nobis, eam qua Romanus Pontifex, Christo auctore, gaudeat supremam in Ecclesia potestatem, ac monarchicum Ecclesiæ Romanæ statum, sive ut Patrum magis utamur vocibus ; illam perfectissimam unitatem, in quam Ecclesiæ administrandae ratio tendere ex Christi instituto debeat. Hoc primum nobis imputant ; tum illud ex eo profluens, nullum à nobis poni controversiis [570] oborturis finem, nisi concilio generali congregato totoque orbe commoto ; quod cum sit difficillimum, ac sæpe ne possibile quidem, hinc dari hæreticis grassandi, et omnia perturbandi locum. Denique addunt, si fieri possit, id quod Parisienses asserunt, Romanum Pontificem de fide decernentem aliquando falli, etiam fieri posse, ut quæ catholica fides et Ecclesia est, non eadem semper Romana fides et Ecclesia sit. Ea vero esse quibus maxime moveantur, et quibus libros impleant, qui bona fide agat, nemo negaverit. Atqui ea ne objicerent quidem, si vel statum quæstionis cogitare vellent.

Supremum enim illud, ut inde ordiamur, ex concilio maxime Constantiensi repetendum putant. Vel Cajetanum audi contra nostros disputantem. Statim fundamenti loco ponit illud,⁴ in Constantiensi synodo per Martinum V ita definitum : « Papa supremam habet auctoritatem in Ecclesia Dei.⁵ » Cui est geminum illud ; ab eadem synodo in Viclefo damnatum, et a Martino V, approbante synodo, repetitum : « Non est de necessitate salutis credere Romanam Ecclesiam esse supremam inter alias ecclesias, » Idem urgent omnes, et eo maxime argumento Nicolaus Dubois Declarationem Gallorum oppugnat.⁶

Optime interim, quod ex ea synodo maxime argumentantur, quam maxime auctorem secuti sumus . Neque immerito ex ea synodo supremæ auctoritatis vocem ac titulum constabilitum volunt, qui in ea synodo primum appareat. Res enim ipsa antiqua ; sed prima, quod sciam, synodus Constantiensis fuit, quæ supremæ auctoritatis adhibita voce, Romanæ Ecclesiæ primatum commendaret. Hinc nostrum postulatum, ut ex ea synodo, supremum illud interpretemur, in qua primum fuerit summa auctoritate proditum. Hic jam adversarios trepidare videas. Satis enim sciunt synodum Constantiensem eam esse, quæ apud ipsas male audiat, quod consiliorum faveat auctoritati ; sed profecto necesse est, vel omnia jura conturbent, vel eo utantur judice quem ipsi elegerint. [571]

Nos inquiunt, non protulimus sessionum iv et v decreta, quæ concilium Pontifici anteponunt : nondum enim omnes obedientiæ convenerant. At nihilo magis convenerant sessione viii, cum illud in Viclefo damnatum est : « Romana Ecclesia non est suprema inter alias Ecclesias, » Una tam convenerat Joannis XXIII obedientia quæ sessionum iv et v edidit canones, quos pertimescitis. Certe sanctam synodum tam cito à sententia discessisse, atque à sessione v ad sessionem viii tantam rerum esse conversionem factam, nec vos ipsi creditis. Ergo suprema illa auctoritas Pontifici attributa, cum ea quam Constantienses conciliis asserunt auctoritate, non repugnat. Illud tamen omittamus : sessionum iv et v decreta in alium locum differamus. At certe adversarii non negabunt in sessione v ita intelligendam esse supremæ auctoritatis vocem, ut sessione viii explicata est ; atqui in sessione viii ita explicatum est supremam esse Ecclesiam Romanam ipsumque Pontificem, « quatenus primatum habet super omnes ecclesias particulares. » At forte Cajetanus ne eum quidem locum, tametsi est à Martino V aperte comprobatus, proferre voluerit : obscurus, ambiguus nimisque concilians est ille locus . Audiamus ergo tandem quid ex Martino V prolatum voluerit . Nempe id in Bulla Inter cunctas, sacro Constantiensi concilio approbante, editum : « Quod Papa canonice electus... sit successor beati Petri , habens supremam auctoritatem in Ecclesia Dei. » At ne illud quidem cogitas supremam dixisse in Ecclesia Dei. Tu continuo infers : ergo super omnem Ecclesiam, etiam congregatam. Statum quæstionis, et ipsa quæ laudasti verba mutas. Nos autem fatemur, supremam in Ecclesia, non tota Ecclesia, etiam congregata, superiorem, sive quod idem est, et in concilio Basileensi positum : « Papa in Ecclesia major, non tamen tota Ecclesia major. »

At enim Cajetanus ita philosophatur⁷ : Non est ille supremus etiam in Ecclesia, qui supra se agnoscit aliquam in Ecclesia potestatem, cui subsit ; atqui Parisienses talem Papam faciunt ; qui conciliari potestati subsit : non ergo papalem, sed conciliarem supremam faciunt potestatem. Cui argumento faciie [572] respondemus, utramque supremam esse diverso respectu : supremam alteram, nempe pontificiam, tanquam ordinariam ; supremam alteram, nempe conciliarem, extraordinariis in casibus, ac raro eventuris : quam distinctionem, ne ea quidem, qua plurimum Cajetanus utitur, philosophia respuat. At enim supremi vocem strictissimè vult acceptam, etiam in Constantiensi quod laudat decreto ; siquidem id fingit, omnes concilii Patres, quidquid antea cogitarint, edixerint, sanxerint ; Martanum vero V, quidquid audierit, approbaverit, exscripserit, oblitum esse penitus. Recte. Sin autem non ita est, ipse profecto Cajetanus est nimius, et suprema Papæ potestas, ex Constantiensi quo utitur decreto, mitius intelligenda est.

Vis monarchiae vocem ? Nostri ultro amplectuntur, et aperte Gerson : « Plenitudo potestatis ecclesiasticæ... à Christo collata est supernaturaliter Petro sicut Vicario suo et Monarchæ primo, pro se et successoribus usque in finem sæculi⁸ ; » et postea pro absurdo habet, « regimen ecclesiasticum non esse monarchicum, et habere multiplex caput : quod quidem, inquit, est aperte hæreticum, » et tractatu celebri, de Auferibilitate Papæ, postquam humanas monarchias in aristocratias aliquando converti posse memoravit, ut olim in republica Romana factura est, addit : « Non sic de Ecclesia Christi, quæ in uno Monarchâ supremo... fundata est à Christo..., et oppositum sentientes... errant in fide... contra articulum illum : Et unam sanctam Ecclesiam.⁹ »

Quod factum esse docet, ut non schisma fieret, sed reductio ad unum supremum ; et idem ipse, nostrique semper inculcant. Neque eo secius ipse, et alii iisdem in locis, concilii superioritatem ex Constantiensibus decretis vel maxime propugnant. Quare totum illud de suprema potestate, deque monarchiæ statu, extra quæstionem est, et nobis invidiose objectum.

At enim Richerius hanc monarchiam odit, et ubique insectatur, et aristocratiam ecclesiasticam laudat. Non ille quidem absolute, sed monarchicum esse Ecclesiæ statum suo sensu profitetur. Verum, utcumque est, ipse viderit : non clerus Gallicanus [573] tutandum eum suscepit : Gersonem potius et Parisienses tueretur. Sed ne ipsos quîdem, nisi quatenus antiquæ traditioni, et synodo Constantiensi consentiunt. At, inquis, non est supremus Romanus Pontifex, si semper ab eo ad concilium recurratur : et hoc nobis imputas extra quæstionem. Ad certos enim casus, eosque

extraordinarios atque generales, quibus Ecclesia tota concutitur, sese ipsa redigit Constantiensis synodus, quam sequimur ducem. Eo vero prætextu continuo sollicitari Ecclesiam, ac christianum orbem commoveri, Sedisque apostolicæ auctoritatem, in ordinario etiam regimine et quocumque casu dato, à concilii auctoritate suspensam, adeoque impeditam semper, et invalidam teneri, ac nomen nudum esse pejus omnibus malis odimus. Neque eo magis probamus Pontifici etiam delinquenti, aut delinquere viso, semper intentari concilii generalis auctoritatem, ac sub concilii nomine schismati præberi fomitem : Gerson enim et alii inculcant assiduo, valere concilii auctoritatem ad Papam judicandum, certis casibus,¹⁰ iisque ita extraordinariis, ut vix mille annis, bis aut ter eveniant : quibus tamen haud secus ac quotidianis casibus in antecessum provideri, stabilita concilii auctoritate necesse sit, quod scilicet Ecclesiæ ipsi in æternum duraturæ, mille anni sint tanquam dies unus ; totque tentationes expertam ac tantis præliis præparatam, vigilare sibique cavere oporteat.

Neque ex eo quod Constantiensis synodus Papam subesse concilio velit, etiam in negotio reformationis generalis, ideo probamus reformationem eam quam sine Papa aggredi vellent. Nam Cameracensem audimus, ita concionantem in ipso Constantiensi concilio : « Manifestum est quod Ecclesia fuit multipliciter deformata, indiguitque et nunc maxime indiget, ut in fide et in moribus reformetur ; » explicata fide scilicet, ejectis hæreticis purgatisque moribus, « Sed nunc membris Ecclesiæ separatis à Capite, per tetrum illud schisma, et apostolico dispensatore et directore carentibus , nequaquam bene fieri posse speratur .¹¹ » Quod quidem secuta synodus Constantiensis, reformationem distulit, et electionem Pontificis expectavit. [574]

Footnotes

1. Anon., de Libert., etc., lib. V, c. v, vi, xi, xv, xvi, et pass. ↩

2. Anon., ibid., c. v, n. 13. ↩

3. Tous les catholiques, ceux qui attaquent les prérogatives da saint Siège comme ceux qui les défendent, reconnaissent que le concile ne peut exister sans le Pape, puisque le Pape doit convoquer, présider et confirmer le concile. Mettez d'un côté six cents évêques contre le Pape, de l'autre cent évêques avec le Pape: là, vous aurez un conciliabule destitué de toute autorité; ici, vous serez obligé de reconnaître un véritable concile revêtu du pouvoir souverain. Donc, point de concile sans Pape: par conséquent, point de concile au-dessus ni à l'encontre du Pape. Le Pape et les évêques réunis en concile forment un seul corps: pourquoi séparez-vous le chef des membres? Le successeur de Pierre et ses frères sont unis comme le Père et le Fils: pourquoi les divisez-vous? Ah! pourquoi brisez-vous les liens de foi et de charité que le souverain Pasteur a jetés autour de son bercail ? ↩

4. Cajetan., de Auctor. Pap., c. i ; post tom . in Comm. in S umm. S. Thom. ; n. 6. ↩

5. Bull. Martin. V Inter cunctas, tom. XII Conc. , col. 265. ↩

6. Disq. , art. iv, pag. 21. ↩

7. Cajet., loc. cit., c. vii. ↩

8. Gers., de Potest. Eccl., cons. x ; tom. II, p. 239 ; et concl. ii, p. 239, 256. ↩

9. Id., Iract. de Aufer. Pap., cousul. viii ; ibid., p. 213. ↩

10. Gers., de Potest. Eccl., loc. cit. ↩

11. Vid. P. Alliac., inter op. Gers. ↩