Caput XII. Expositio Doctrinae catholicæ illustrissimi ac reverendissimi Domini Meldensis Episcopi in medium adducitur ; duo Innocentii XI Brevia ad eam approbandam : his consen…

Expositio Doctrinae catholicæ illustrissimi ac reverendissimi Domini Meldensis Episcopi in medium adducitur ; duo Innocentii XI Brevia ad eam approbandam : his consentiens Perronii cardinalis locus.

Idem comprobamus altero argumento, et Innocentii XI hodie sedentis gravissima auctoritate. Jam non modo toti regno, sed toti orbi christiano notus est libellus illustrissimi ac reverendissimi Domini Meldensis episcopi, serenissimi Delphini Praeceptoris, cui titulus : Expositio Doctrinæ catholicæ, anno 1671 gallice editus, non modo in Latinam linguam, verum etiam in Germanicam, Anglicanam, Hibernicam, Belgicam denique ac Italicam versus, quæ Italica versio Romæ est edita anno 1678, typis congregationis de Propaganda fide, ejusque congregationis cardinalibus summa cum operis commendatione inscriptus ; item cum approbatione summorum virorum Michaelis Angeli Riccii, et Laurentii Brancati de Laurea, postea Ecclesiæ Romanæ cardinalium, ac Stephani Gradi Abbatis, viri doctissimi ac facundissimi, bibliothecæ Vaticanæ præfecti : item cum approbatione et permissione Raymundi Capisucchii, tunc sacri Palatii magistri, nunc sanctæ Romanæ Ecclesiæ amplissimi cardinalis, qui omnes, cum in congregatione sancti Officii, sive generalis Inquisitionis, præcipuis muneribus fungerentur, hujus libri doctrinam miris laudibus extulerunt . Antecesserat per litteras, iisdem cum laudibus, approbatio ipsius cardinalis Bona, quem nominasse laudasse est, Sigismundi Chigii item cardinalis, atque Hyacinthi Libelli, tum sacri Palatii magistri ac postea archiepiscopi Avenionensis, cujus memoria in benedictione est, virorum ornatissimorum approbatio . Quas approbationes videre est in ea editione libelli, quæ anno 1679, præfixa auctoris admonitione, adornata est. Sed omnem commendationem exsuperat Breve apostolicum Innocentii XI, ad eumdem episcopum in hæc verba scriptum, [604] quod in eadem editione visitur : « Venerabilis Frater, salutem et apostolicam benedictionem. Libellus de catholicæ Fidei Expositione, à fraternitate tua compositus nobisque oblatus, ea doctrina eàque methodo ac prudentia scriptus est, ut perspicua brevitate legentes doceat, et extorquere possit etiam ab invitis catholicæ veritatis confessionem . Itaque non solum à nobis commendari, sed ab omnibus legi atque in pretio haberi meretur . Ex eo sane non mediocres in orthodoxæ fidei propagationem, quæ nos præcipue cura intentos ac sollicitos habet, utilitates redundaturas, Deo bene juvante, confidimus ; ac vetus interim nostra de tua virtute ac pietate opinio comprobatur, » etc. Quæ nemo pius bonusque , sine summa animi voluptate legerit ; adeo apostolicam pariter gravitatem ac pietatem spirant. Datum 4 Januarii 1679.

Cum autem utilissimi libelli auctor articulos fidei pro instituto secrevisset ab ea doctrina, quam vel omnino falsam, vel non eadem fide certam, hæretici Ecclesiæ catholicæ tanquam ejus dogma necessarium imputarent, devenit ad eum locum, quo de Sede apostolica vera Ecclesiæ fides exponenda esset. Eam autem ita exposuit, ut hæc stabiliret tantum : nempe, « Ecclesiam unitate nixam, tuendæ ac firmandæ unitati primatum sancti Petri a Christo institutum, Sedemque apostolicam hujus unitatis centrum ac radicem esse, ac propterea Petri successoribus deberi obedientiam eam, quam concilia ac Patres semper agnoverint.¹ »

Hæc erant quæ certa fide stabilita esse vellet ; hoc est, ea tantum in quæ omnes catholici consentirent. Quibus explicatis D. Meldensis etiam hoc addidit : « Quod attinet ad ea de quibus in scholis variæ sunt ac discrepantes sententiæ, etsi ministri ea catholicæ Ecclesiæ imputare solent, ut pontificiæ potestati invidiam conflent, nihil attinet hic commemorari, cum de fide catholica non sint. Sufficit agnoscere caput à Deo institutum, ad gregem universum in via Domini gubernandum. »

Vides quid sufficere D . Meldensis dixerit, quid deinde Romani doctores, atque etiam cardinales, et ipse etiam Summus Pontifex approbarit : nempe, id sufficere de quo omnes consentiant ; alia, de quibus in scholis disputatur, sive superioritatem, sive [605] infallibilitalem spectent, sive illam directam vel indirectam in temporalibus potestatem ; non esse necessaria ; atque id nationes omnes christianæ, dum huic libro applaudunt, et ipse Innocentius XI confitetur.

Nec mirum ita esse quæstionem à doctissimo antistite constitutam, aut his comprehensam finibus ab omnibus catholicis, ipsoque adeo summo Pontifice comprobatam ; cum pridem Pius IV ac Tridentina synodus, et ante Florentina et Eugenius IV, aliique Pontifices, in eo voluerint fidem collocatam, de quo omnes convenirent.

Quare qui controversias optimè tradiderunt, iisdem finibus quæstionem circumscriptam volunt. Notum illud doctissimi cardinalis Perronii in epistola ad Casaubonum, Apologiæ praefixa : « Ecclesiam Romanam radicem episcopalis unitatis et ecclesiasticæ communionis esse... ; eique ab omni antiquitate delatum esse primatum, et praefecturam earum rerum quæ ad religionem et Ecclesiam pertinerent, idque unum esse quod Ecclesia postulet ab iis qui ejus communionem amplectantur : qua tessera secernat societatem suam à Græcis eorumque asseclis, qui se à visibili ac ministeriali Ecclesiæ capite ab aliquot sæculis segregarunt.² »

Ex his doctissimi cardinalis verbis discimus id quidem ab omnibus agnoscendum esse, quo Ecclesia ab hæreticis secernatur, non autem id quo Scholæ doctores à se mutuo differant. Atque id vir maximus luculentius postea exponit his verbis : « Quæstio de auctoritate Papæ inter catholicos agitata sive in spiritualibus respectu conciliorum œcumenicorum, sive in temporalibus respectu jurisdictionum sæcularium, quatenus saluti animarum obsunt, non est quæstio ejusmodi, quæ res complectatur ab alterutra parte inter articulos fidei recensitas, aut quæ ab iis exigantur qui ad Ecclesiam redeunt ; ita ut alii alios pro hæreticis habeant, aut à se mutuo quoad communionis vinculum separentur. Quare ea omnia communioni ecclesiasticæ sarciendæ impedimento esse non possunt ; cum hujus conditionis sint, ut quamcumque partem serenissimus Rex amplectatur, haud eo secius ab utraque parte jus et nomen catholici obtineat.³ » Quare [606] ex doctissimi cardinalis verbis, erroris, hæreseos atque omnino anathematis et excommunicationis metus, quocumque prætextu, procul abest ab iis opinionibus ; reique essent Ecclesiæ violatæ pacis, qui eas sub excommunicationis metu prohibendas putarent.

Quæ cum animadvertisset D. Meldensis episcopus eas opiniones, et omnibus notas, atque à praestantissimis controversiarum auctoribus designatas, ad catholicam fidem pertinere merito negat ; quod iterum atque iterum inculcandum putavit in ea Monitione, quam supra memoravimus post Innocentii XI approbationem suæ Expositioni esse præfixam. Sic autem in ea legitur : « Neque miretur quis, tam facile approbatam Meldensis episcopi Expositionem eam, quæ auctoritatem Sedi apostolicæ divina institutione concessam , iis in rebus collocaret, de quibus scholæ catholicæ omnes consentirent. Nihil enim eget Cathedra Petri concertationibus nostris ; quodque in ea catholici omnes unanimi consensione venerantur, plane sufficit ad eam tuendam potestatem, quam Sedes apostolica ad ædificationem, non autem ad destructionem accepit.⁴ » Vides iterum atque iterum quid sufficere edoceat. At hanc monitionem uti diximus, Expositioni præfixam, cum idem episcopus Innocentio XI obtulisset, hoc tulit responsum : « Venerabilis Frater, salutem et apostolicam benedictionem. Accepimus libellum de Catholicæ Fidei Expositione, quem, pia, eleganti, sapientique ad hæreticos in viam salutis reducendos, oratione auctum ; reddi nobis curavit fraternitas tua, et quidem lubenti animo confirmamus uberes laudes quas tibi de præclaro opere merito tribuimus, et susceptas spes copiosi fructus exinde in Ecclesiam profecturi, etc. Datum Romæ, 12 Julii 1679. »

Quæ cum sacro cœtui D. Meldensis episcopus rogatus legeret, pietatem incomparabilem, charitatem ac prudentiam singularem sancti Pontificis miris laudibus commendabat, quod, quantum in ipso esset, omnes difficultates remotas esse vellet, quibus oves perditas laborare, atque ex grege suo aberrare intelligeret.

Nempe cum alia multa vera et utilia Summus Pontifex iterum atque iterum approbabat, tum illud imprimis, Sedis apostolicæ [607] majestatem in his rebus esse positam, de quibus catholici consentirent ; idque ad ejus Sedis sanciendam potestatem sufficere testatus, ex ea Expositione uberes fructus expectabat.

Neque falsus animo est : nam innumerabiles hæretici hac Expositione, seu potius sancti Pontificis auctoritate victi, ad unitatem redierunt, et redire porro pergunt, adeo necessarium erat cum in omnibus articulis, tum in hunc maxime, quem hæretici omnium invidiosissime proponebant, id clare doceri, quod Ecclesia catholica ut necessarium pariter, ac sufficiens postularet. Hoc enim facto, catholicam doctrinam ex omni parte splendentem, nullo fastu turgidam, ubique moderatam, atque inter prærupta et extrema tuto incedentem, agnitam dilexerunt eique adhæserunt.

Jam si rescinderentur ea, et alia requirerentur quam quæ summi Pontifices , et maxime Pius IV, et ipse Innocentius XI postulavit ; quid aliud eveniret, quam ut tot hominum millia deceptos se esse ab Ecclesia catholica quererentur, atque eorum, quod absit, vacillaret fides ; cæterorum vero odia concitarentur ea, quæ cum nulla responsione lenire possemus, infelices animæ perderentur, et Sedis apostolicæ, quam firmam et inconcussam esse oportet, labasceret auctoritas ; Sedisque ejusdem majestate indignum videretur, negare fidem in eo esse reponendam, in quo catholici omnes uno ore consenserunt⁵ ?

Footnotes

1. Exp., art. xxi. ↩

2. Du Perr., Repl., etc., ep. à Casaub. ↩

3. Ibid. , lib. IV, p. 745. ↩

4. Expos. Avert., edit. 1679. ↩

5. L'auteur parle de l' Exposition dans cette partie de son ouvrage comme tierce personne, tandis qu'il en a parlé en son propre nom dans la Dissertation préliminaire ; c'est pour cela qu'il l'élève ici plus haut qu'il n'a fait précédemment. Mais pourquoi attache-t-on tant de prix à l'approbation du saint Siège, et pour quoi fait-on tant d'efforts pour prévenir la censure de la Déclaration gallicane ? ↩