Caput I. Utilis rerum Divinarum commentatio

De cognitione Dei tractare incipiam, primo, quia Scriptura passim hortilur nos ut quaeramus Deum: Quaerite, inquit, Deum, et vivet anima vestra: Quaerite faciem ejus semper 1): Quaerite Dominum, dum inveniri potest: Bonus est Dominus sperantibus in se, animae quaerent / illum.

Deinde quia sancti id fecerunt. S. Augustinus in confessionibus suis dicit, se toto tempore, quo non cogebatur intendere negotiis, vacare solitum contemplationi, quo conferret Deum cum creaturis: et videbat Deum esse altiorem, et meliorem omnibus. Et alio loco monet vacandum esse contemplationi; et solum propter necessitatem proximi vacandum actioni. « Otium, inquit, sanctum quaerit charitas veritatis: negotium justum suscipit necessitas charitatis: sed nec sic omnimodo veritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur ista suavitas, et opprimat ista necessitas». Explicat exemplo ejus, qui fert onus et non comedit, nec dormit. Idem monet Gregorius in Pastorali, ubi dicit, debere esse pastorem contemplatione suspensum. Et Bernardus, qui in libro I. de considerat., monet aliter si fiat, perveniri ad cor durum. S. Bonaventura fecit itinerarium mentis in Deum, etc.

Tertio, quia hoc utile est ad excitandum amorem et timorem Dei. Item ad liberandum cor ab amore et timore rerum temporalium. Denique ad reverentiam et devofionem mysteriorum Christi, quai tuto anno celebramus; ut Incarnationis, Nativitatis, et praesertim sancti Altaris.

Quarto, ut aliqui rudiores habeant materiam meditandi. Ideo omnia reduci possunt ad illa quatuor, quae ponuntur in Epistola ad Ephesios cap. III. Ut possitis, inquit Apostolus, comprehendere quae sit latitudo, longitudo, sublimitas, et profundum. Applicavi haec nuper gloriae coelesti, et poenis inferni; alias passioni Christi: nunc divinitati applicabo, postea attributis ejus.

Magnitudo ergo divinae Essentiae cognoscitur ex eo, quod est infinita in latitudine, quia immensa: in longitudine, quia aeterna: in sublimitate, quia nobilissima: in profunditate, quia simplicissima et incomprehensibilis.

Primo est immensa multis modis Essentia divina. In primis, quia continet in se omnes perfectiones creaturarum quae sunt, et quae possunt esse per Dei omnipotentiam, et adhuc plures in infinitum. Ut, si quis haberet unam rem in cubiculo, quae contineret objecta omnium sensuum, ita ut non cuperet exire ad aliquid vivendum, vel audiendum, vel odorandum, vel gustandum, vel tangendum, et hoc non quia nausearet, ut aegroti, sed quia vere haberet omnia illa oblectamenta. Quod si eadem res haberet tantam copiam omnium opum, quantam potest avarissimus quisque desiderare, ita ut non vellet egredi ad aliquid lucrandum: item haberet omnes dignitates, quas ambitiosissimus homo desiderare potest; item haberet omnia bona quae Angeli desiderare possunt; nam Angeli qui plura et majora norunt, plura majora desiderant; magna profecto esset res illa, sed longe tamen inferior Deo} qui habet in se tot bona, quae ab infinito appetitu desiderari possunt. Hinc dicitur ab Apostolo, quod in patria Deus erit omnia in

Psalm. XXXIII. — Psalm. CIY. - Isai. LV. — Lib. X, cap. 10. - Eodem lib, X, Confess. cap. 13.

omnibus: quia sancti in coelo non habent cibum, potum, vestes, pecunias, tectum: et tamen nula re egent. In hoc etiam mundo Deus est omnia illis, qui sciunt intrare cubiculum Dei, et cum illo vivere, cumque amplecti. Unde B. Franciscus dicebat: « Deus meus et omnia ».

2° Deus est immensus, quia replet omnia loca.Coelum, inquit, et terram ego impleo; et si essent alii mundi, etiam innumerabiles, omnes Deus impleret. Nec solum corpora, sed etiam spiritus Deus replet. Itaque etiam si quis duceretur in desertum quodcumque, vel in profundum maris, vel extra coelum, ubi nihil est, non tamen esset solus. Magna hinc oritur consolatio justis, et timor injustis.

3° Deus replet omnia non solum praesentia, sed etiam gloria sua: Pleni sunt coeli et terra gloria ejus. Domine Deus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Id est: Plena est omnis terra laude Dei, quae etiam usque ad coelum pertingit, et supra coelum effertur. Omnes enim creaturae Deum laudant, et sunt quasi thuribula quaedam emittentia incensum Deo. Et quamvis multi blasphement Deum, tamen ipsum quoque laudare cogentur eo modo quo opus laudat opificem suum: quia in ipsis quoque lucet mirabiliter potentia, sapientia et bonitas Dei, quia ex malis eorum elicit bona, et ordinat eos juste ad pomam, vel misericorditer ad poenitentiam. « Multi quidem surdi sunt, inquit Augustinus, ad has voces creaturarum, tamen ipsa; clamare non cessant, nec desunt aures innumerabilium Angelorum, et sanctorum qui eas attendunt. Ideo Isa. vi. duo Seraphim clamant alter ad alterum: Plena est omnis terra gloria ejus; et David Coeli enarrant gloriam Dei.

4° Deus omnia replet dominio suo; quia omnia possidet ut sua, et est vere solus ijfee absolutus dominus omnium rerum: tum quia solus ipse nulli servit, quia a nullo pendet; tum quia omnia ab illo pendent, et omnia pro nutu suo et voluntate potest mutare, destruere, etc., non sic domini hujus mundi etc.

Longitudo Dei est aeternitas ipsius. Deus enim semper fuit et erit, et hoc sine muta¬

tione et necessario, ita ut nulla ratione possit aliter esse: et in his distinguitur ab omnibus creaturis. Aliae enim non semper fuerunt nec erunt, et semper mutantur. Alite semper erunt, sed non semper fuerunt et mutantur alio modo: denique omnes possunt non esse, si Deus velit. Quare Paulus recte ait; Qui solus habet immortalitatem. Hinc sequitur summa securitas Dei, et servorum ejus, cum hoc tantum bonum nullo modo deficere possit.

Altitudo Dei est excellentia divinae naturae: non enim solum illa continet omnia, sed etiam continet in Esse altissimo: quo modo nummus aureus continet multos denarios. Consistit autem haec excellentia in abstractione a materia etpotentialitate: quo enim res aliqua est purior, eo est altior, ut etiam videmus in elementis. Porro solus Deus est actus purus, et ideo altissimus: ita ut Angeli non possint tam alte aspicere nisi per gratiam.