Caput IV. De sapientia Dei

Si imago haberet intellectum, cognosceret totum suum bonum consistere in similitudine cum suo exemplari; et ideo frequentissime collocaret se ante suum exemplar et illud inspiceret curiosissime, seque ipsam niteretur expolire et accommodare, ut illud ad vivum referret. Et si hoc faceret omnis imago, etiam rei deformis, quanto magis imago rei pulcherrimae. Nos omnes sumus imagines Dei; rei nimirum infinitae pulchritudinis: proinde totum nostrum bonum consistit in similitudine Dei; quare deberemus nullam occasionem omittere praesentandi nos ante Deum et curiose inspiciendi quidquid in illo est, et nos ipsos poliendi et perficiendi, ut ei quam simillimi redderemur. Ad hoc proderit materia quam coepimus de cognitione Dei. Diximus de essentia et potentia Dei; nunc de ejus sapientia dicendum.

Ea sapientia habet infinitam latitudinem, longitudinem, sublimitatem, et profunditatem. Latitudo consistit in multitudine rerum quas Deus cognoscit. Novit enim Deus omnes species rerum, omnia individua, omnes partes eorum individuorum, omnes virtutes, actiones etc.. Scit numerum capillorum nostrorum, quanto magis numerum membrorum? Scit numerum passuum quos facimus: Tu, inquit Job, gressus meos dinumerasti. Quanto magis actiones majoris momenti. Scit numerum stellarum, arenarum, guttarum pluviae, utdicitur in principio Ecclesiastici; quanto magis numerum Angelorum, etc. Denique scit Deus infinitas perfectiones suas.

Longitudo divinae sapientiae in eo consistit, quod Deus habet oculum tam acutum tamque perspicacem; ut videat res futuras etiam post longissimum tempus, et ante longissimum tempus. Intellexisti, inquit David, cogitationes meas a longe; et (o) Tu cognovisti omnia novissima et antiqua. Cognoscit quid ego sim cogitaturus post mille

millia annorum et ultra, et hoc ab aeterno cognovit: et sic de aliis omnibus rebus.

Altitudo ejusdem divinae sapientiae sita est in excellentia cognitionis Dei quae multiplex est. Prima sumitur ex parte objecti. Nam objectum ejus non solum naturale, sed etiam proportionatum; est ipse Deus trinus et unus: quod nulli alteri intellectui contingit. Est enim visio Dei naturaliter iraproportionata omni creaturae. Nemo novit Filium nisi Pater etc. Et Lucem habitat inaccessibilem. Regi saeculo) um immortali et invisibili. Secunda Dei cognitio sumitur a specie: nam quo cognitio fit per species pauciores, et universaliores, eo est perfectior et nobilior. Dei cognitio est per unicam speciem, quae est ipsius essentia. Tertia sumitur ab actu, quo enim paucioribus actibus res cognoscuntur, eo cognitio est nobilior. Hominum cognitio est infima, quia per multos actus veniunt in cognitionem rerum, requiritur enim actus sensuum exteriorum et interiorum, discursus intellectus: et hoc in singulis rebus seorsim. Angeli non egent sensibus, nec discursu; tamen non intelligunt omnia uno actu, at Deus omnia unico ac simplici actu intelligit. Quarta sumitur a potentia. Nam in creaturis potentia est accidens, in Deo est ipsamet divina essentia; et ideo infinita) altitudinis. Quinta sumitur a modo, quia scientia Dei est distincta, comprehensiva, pura.

Profunditas diviase sapientiae, consistit in cognitione actuum liberorum futurorum. Deus enim sicut per infinitam potentiam operatur in nihilo, ex nihilo facit aliquid, et vocat ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt: sic per infinitam sapientiam suam scrutatur renes et corda, et ibi videt cogitationes et desideria, quae ibi actu non sunt. Nihil profecto profundius hac re fingi potest. Nam alia futura Deus scire potest vel ex determinatione suae voluntatis, ut diem judicii vel ex determinatione causarum creatarum, ut futuram pluviam, etc., et hoc non est mirum. At liberi actus futuri non sunt determinati in ulla causa praesertim mali. Ut, verbi gratia, negatio S. Petri, quam Christus futuram praedixit; non potuit videri in se, quia non erat; non in voluntate Dei, quia Deus non vult peccata: non in voluntate Petri, quia nec ipse tunc volebat