Pars 12
Liber de conscientia, de gradibus humilitatis, sermones de Ccena Domini, et caetera usque ad finem secundi tomi, non solum longe distantia stylo Sancti Bernardi, sed etiam verisimile non est de iisdem argumentis toties Sanctum Bernardum disseruisse.
Petrus venerabilis Abbas Cluniacensis Sancti Bernardi aequalis fuit, ut epistolae testantur, ultro citroque missae. Fuit nobilis Aquitanus, ac primo miles, deinde Monachus. Scripsit libros duos de miraculis sui temporis.
Scripsit librum, per formam epistolae, adversus errores Petri de Bruis, in quo egregie tractat.
De baptismo parvulorum.
De auctoritate libri Actorum Apostolorum.
De auctoritate Ecclesiae.
De auctoritate veteris Testamenti.
Iterum de baptismo parvulorum.
De basilicis, templis, et aris.
De veneratione Sanctae Crucis.
De sacrificio Missae, et veritate transsubstantiationis. •
De suffragiis defunctorum.
De laudibus Dei in canticis, et musicis instrumentis.
rum ad diversos, quarum nonnullas refert Card. Baronius tomo 12. Annalium.
Addit Trithemius, eum scripsisse de conversatione Eremitica. Sed hunc librum non vidi, neque utrum exstet, scio.
De Hugone de Sancto Victore. 1130.
Hugo de sancto Victore, natione Saxo, professione Monachus, dignitate Abbas Sancti Victoris, aequalis fuit Sancti Bernardi, ut ex epistola Sancti Bernardi ad hunc ipsum Hugonem constat. Scripsit multa, quae tribus tomis comprehenduntur in editione Veneta, anni 1588.
Primi tomi haec sunt:
De Scripturis, et scriptoribus sacris praenotationes.
Annotationes elucidatoriae in Pentateuchum, Judices, libros Regum, Psalmos aliquot.
Annotationes elucidatoriae in Threnos, in Joelem, et Abdiam.
Annotationes elucidatoriae alllegoriarum in totum Testamentum vetus, exceptis Prophetis, et libris Sapientialibus.
Annotationes elucidatoriae allegoriarum in quatuor Evang.
Annotationes litterales et quaestiones in epistolas S. Pauli.
Annotationes elucidatoriae in Dionysium Areopagitam.
Secundi tomi haec sunt:
Institutiones in decalogum.
Expositio in regulam Sancti Augustini.
De institutione novitiorum.
De claustro animae.
De anima libri quatuor.
De arrha animae.
De laude charitatis.
De modo orandi.
De fructu carnis, et spiritus.
De nuptiis carnalibus et spiritualibus libri duo.
De vanitate mundi libri quatuor.
De meditatione libellus.
De arcae mysticae descriptione.
De arca Noe libri quatuor. Archiepiscopum Hispalensem apostatam a
Sermones centum de variis argumentis. fide, tomo 12. ad annum Dora. 1136.
Tertii tomi haec sunt:
Didascalici libri septem, quorum ultimus de Trinitate disserit: reliqui sex ad artes liberales pertinent.
De potestate, et voluntate Dei, libellus.
De quadruplici voluntate in Christo, libellus.
De sapientia animae Christi, libellus.
De unione corporis, et spiritus, libellus.
De Verbi Dei efficacia, libellus.
Apologia de Verbo incarnato.
De Verbo incarnato disputationes tres.
De perpetua Virginitate B. Mariae. Miscellaneorum secundi codicis, libri quinque.
De filia Jephte tractatus.
Speculum de mysteriis Ecclesiae.
De ceremoniis, Sacramentis, et officiis Ecclesiasticis lib. 3.
De canone mystici libaminis, libellus. Dialogus de Sacramentis legis naturalis, et scriptae.
Summa sententiarum septem tractatibus comprehensa, quorum est,
Primus de Fide, Spe et Charitate, de Trinitate, et Incarnatione;
Secundus de creatione et statu Angelicae naturae;
Tertius de creatione, et statu humanae naturae;
Quartus de Sacramentis in genere, et praeceptis divinis;
Quintus de Sacramento Baptismi;
Sextus de Sacramento Confirmationis, Eucharistiae, Poenitentiae, et Extremae Unctionis;
Septimus de Sacramento conjugii.
De Sacramentis Christianae fidei libri duo.
Observatio.
Non pauca sunt in operibus Hugonis, quae non videntur germana ejus opera, sed quoniam auctor editionis Venetae suis locis haec annotavit, et mihi non licuit per angustias temporis omnia excutere, remitto lectores ad notas, quae in ipsis operibus exstant. Hoc solum addam, exstare apud Card. Baronium ihsignem epistolam Hugonis ad Joannem
De Riccnrdo de Sancto Victore. 1130.
Riccardus de Sancto Victore, natione Scotus, Monachus Ordinis Canonicorum regularium, Hugonis tempore claruit, et in eodem monasterio Sancti Victoris sanctissime vixit. Fuit quoque Sancti Bernardi amicissimus, ut ex libris ad eum scriptis perspicuum est. Ejus opera duobus tomis continentur.
Primi tomi opera:
De exterminatione mali, et promotione boni tract. 1
De eruditione interioris hominis libri 3
Benjamin minor, id est, de preparatione ad contemplationem.
Benjamin major, id est, de gratia con¬
De tribus appropriatis personis in Trinitate, ad Sanctum Bernardum, 1
De incarnatione Verbi, ad eumdem, 1 De Emmanuele libri Exceptionum,
De potestate ligandi et solvendi tract. 1
De contemplatione plagarum in fine mundi, 1
De judiciaria potestate in finali judicio, 1
De quatuor gradibus violentse charitatis, 1
Declaratio difficultatum Scripturae sanctae, ad Sanctum Bernardum. 1
Quomodo Spiritus sanctus sit amor Patris, et Filii. 4
De differentia peccati mortalis, et venialis, i
De missione Spiritus sancti sermo, 4
De comparatione Christi ad florem et B.
Quomodo Christus ponitur in signum populorum. {
De differentia sacrificii David, et Abrahae, 1
De differentia sacrificii Abrahae, et B. Mariae. 1
fc. bO
Opera tomi secundi:
Explanatio difficultatum ex tabernaculo foederis.
De templo Salomonis ad litteram.
De concordia temporum in libros Regum. Explanatio variorum locorum in Psalmis. Explanatio libri Cantici canticorum.
De visione Ezechielis.
De templo Ezechielis.
Decisio dubiorum in Apostolo.
In Apocalypsim Joannis libri septem.
Observatio.
Haec omnia opera, uno excepto, quod inscribitur, Exceptionum libri quatuor, videntur mihi docta, et pia, et dignissima ingenio acutissimo Riccardi, neque scio de eis ab ullo esse dubitatum, an sint legitima Riccardi opera. De libris exceptionum nonnihil ambigo, an sint ejusdem auctoris non quod non sint libri illi eruditione varia pleni, sed quod quaedam contineant, quae non videntur a Riccardo scribi potuisse. Libro primo cap. 24. sic loquitur: « Inventores Theologiae fuerunt apud Graecos Linus, apud Latinos Vatro, et nostris temporibus Joannes Scotus. » At cur Joannes Scotus inventor Theologiae? cur non magis Moses, aut Athanasius, aut Augustinus? aut Joannes Damascenus? Deinde non sunt noti Joannis Scoti nisi duo, unus trecentis annis ante Riccardum, alter centum et amplius annis post Riccardum: quis igitur ille est, de quo hic dicitur: « Et nostris temporibus Joannes Scotus? » Eodem capite dicit hic auctor, inventorem rhetoricae fuisse Demosthenem. Id quod est manifeste falsum: Demosthenes enim insignis orator fuit, sed ante illum fuerunt alii, ut Isocrates, Pericles, et alii; et cum ipso claruit.Eschines: et eodem tempore floruit Aristoteles, qui de rhetorica egregie scripsit. In tertio libro cap. 7. scribit de insulis, et Scotiam suam tantum nominat. Et cap. 8. describit civitates celebres totius mundi, et Lutetiam Parisiorum, ubi ‘ ipse degebat, ne nominat quidem, ut neque Londinum, neque Cantuariam, neque Edimburgum, neque alias Britanniae, vel Scotiae Civitates. In quarto libro numeratPontifices Hebraeorum, et omittit Aaron, Eleazarum, Phinees et nojmullos alios inter praecipuos,
Willelmus, seu Gulielmus, Monachus Anglus, dictus bibliothecarius, et Malmesberiensis, vixit eodem tempore, quo praedicti quatuor scriptores. Scripsit libros quinque de rebus gestis regum Anglorum, usque ad Henricum primum. Item historia novellae libros duos. Denique de rebus gestis Pontificum Anglorum libros quatuor.
Henricus Utidoniensis scripsit historiam Anglicanam libris octo usque ad Stephani regis obitum, id est, usque ad annum 1153.
Gratianus patria Clusinus, professione Monachus Sancti Benedicti, claruit tempore Eugenii tertii Pontificis, et Conradi tertii imperatoris, ad annum Dom. 1145. Scripsit Decretum, sive concordiam discordantium canonum: opus valde laboriosum, in quo canones plurimos collegit, ex Scripturis, ex responsis Pontificum, ex Conciliis, et ex Patribus. Et quamvis multi alii viri docti in hoc genere scriptionis laboraverint, ut Dionysius Exiguus, Isidorus, Cresconius, Burchardus, Yvo,et si bui alii sunt; ipse tamen solus obtinuit, ut publice in gymnasiis praelegeretur, et multorum doctissimorum virorum Commentariis illustraretur.
Scripsit hoc opus Bononiae in monasterio Sancti Felicis ex sententia Trithemii in secundo libro de viris illustribus Ord. Sancti Benedicti, anno Dom. 1127. vel, ut alii volunt, anno dom, 1151 nisi forte Trithemius inchoationem, alii consummationem operis annotaverint.
. Porro hoc opus a mendis purgatum, et suae integritati restitutum fuit a viris quibusdam eruditissimis auctoritate Gregorii XIII. Pontificis anno salutis 1580.
Observatio in Gratianum.
Gratianus id unum habet, quod reprehendi posse videtur, quod non habuit delectum auctorum, ex quibus decreta collegit, annotabo hic aliqua loca per modum exempli.
Primo, distinctione xvi. cap. Septuaginta, citatur epistola Sancti Athanasii Episcopi Alexandrini de canonibus Nicsenis incendio consumptis, ad Marcum Papam. Sed Card. Baronius tomo m. Annalium demonstrat, eo tempore Athanasium fuisse exulem in Galliis, et incensionem illam canonum Nicaenorum contigisse diu post obitum Marci Papae, et ipsum Marcum defunctum jam fuisse, quando scribitur respondisse ad epistolam Athanasii: ut undique nutet fundamentum harum epistolarum, et septuaginta canonum Nicaeni Concilii.
Secundo, distinctione 63. can. Adrianus, et can. in Synodo: ponuntur duo canones ex historia Ecclesiastica Sigeberti, quibus affirmantur investiturae Episcoporum concessae imperatoribus ab Adriano primo, et a Leone octavo summis Pontificibus: quos canones confictos fuisse a Sigeberto schismatico historico probat multis argumentis Card. Baronius tomo ix. annalium, ad annum tertium Adriani primi Pontificis. Neque obstat, quod idem canones habentur etiam apud Yvonem in Pannomia lib. vm. cap. 135 et 136. cum tamen Yvo Sigebertum aetate praecesserit. Hoc (inquam) non obstat: quoniam Pannomia non dicitur Yvonis, quia sit ab Yvone composita, sed quia sit ex decreto Yvonis maxima ex parte decerpta. Quod autem auctor Pannomiae sit recentior Yvone, perspicuum est ex libro octavo, ubi multa sunt decreta Innocentii secundi Pontificis, qui fuit Yvone posterior.
Tertio, causa 24. quaest. i. can. Haec est fides, tribuitur iste canon Sancto Hieronymo in symbolo ad Damasum. Sed re vera desumptus est ex libello fidei Pelagii haeresiarchae ad Innocentium planum Pontificem. Id satis constat ex sancto Augustino libro de gratia Christi cap. 30. 31. 32. et 33. ubi ponit ipsa verba hujus symboli, et dicit esse verba libelli, quem de fide sua Pelanius ad Innocentium misit.
Quarto, causa iO. quaest. 1. can. Quia Sacerdotes, iste canon sumitur ex epistola Sancti Hieronymi ad Damasum, de oblationibus altaris. Sed ea epistola indigna est, quae Sancto Hieronymo tribuatur: nam inter sancti Spiritus organa numerat auctor hujus epistolae Eusebium chronographum, quem Sanctus Hieronymus Arianum Haereticum passim appellat.
Item scribens ad Damasum citat Chrysostomi commentarium in Matthaeum: at eo tempore, quo Chaysostomus scripsit in Matthaeuih, Damasus jam ante multos annos obierat. Obiit enim Damasus anno septimo Theodosii Senioris: Chrysostomus autem anno sequenti ordinatur Presbyter, et inci¬
pit concionari ad populum: inter quas homilias sunt etiam illae, quibus explicatur Evangelium Sancti Matthaei. Omitto quod stylus hujus epistolae impolitus et barbarus cum sit, nihil habet simile cum stylo Sancti Hieronymi.
Quinto, causa 22. can. Nec artificioso: citatur Sanctus Augustinus in libro de conflictu virtutum et vitiorum cap. 1 9. At is liber non potest esse S. Augustini, cum in fine ejus libri commendetur regula S. Benedicti, qui fuit plus centum annis Augustino posterior.
Sexto, causa 27. can. Nubendi licentia: iterum citatur idem liber cap. 24. qui nullo modo Augustini esse potest. Adde quod plurimis in locis Gratianus citat Chrysostomum pro auctore operis imperfecti, et Hieronymum pro Origene.
Petrus Lombardus, Episcopus Parisiensis, eodem tempore floruit, quo Gratianus, et sicut iste collegit Canones, et Ganonistarum quasi magister fuit: sic ille collegit sententias sacrorum Theologorum, et magister sententiarum et Theologorum scholasticorum dici meruit. Ferunt Gratianum, et Petrum Lombardum, et Petrum Comestorem, germanos fratres fuisse: sed fundamento caret ea opinio. Certe in patria non conveniunt: Gratianus enim Etruscus fuit ex Clusio civitate: Magister Petrus Lombardus ex Novaria; Petrus Comestor Gallus ex Trecis. Quse scripserit Petrus Lombardus, ex epitaphio sepulcri ejus, quod est in Ecclesia S. Marcelli Parisiis, cognosci potest: sic enim ibi legitur: « Hic jacet Magister Petrus Lombardus Episcopus Parisiensis, qui composuit librum Sententiarum, glossas Psalmorum, et epistolarum. »
Porro libri Sententiarum, quod est prsecipuum opus Magistri Petri, quatuorsunt.
Primus continet sententias Patrum de Trinitate, et unitate Dei.
Secundus, de creatione mundi, ac prsecipue Angelorum, et hominum, et de gratia Dei.
Tertius, de incarnatione Verbi, deque virtutibus, et vitiis.
Quartus, de Sacramentis, et novissimis, id est, Resurrectione, Judicio, etc.
Observatio.
Quamvis Petrus Lombardus Magister appelletur, tamen discipuli ejus scholastici doctores, viri acuti, et docti, non omnia probant, quae Magister docuit: notantur enim articuli viginti sex, in quibus Magister rejicitur, in additione ad Magistrum excusa typis. Nec solum opiniones ejus aliquando refelluntur: sed etiam non defuerunt, qui eum ad Alexandrum tertium Pontificem detulerint, haeresis nomine, quod docuisset, Christum, ut hominem, non esse aliquid. Quam ejus sententiam damnatam fuisse in Concilio quodam Parisiensi, jubente Alexandro Pontifice, testatur Matthaeus Paris in historia Anglicana, in Henrico secundo pag. 132. quae damnatio contigit annis novem decim post obitum ejusdem Petri. Non diu postea accusatus fuit a Joachim Abbate, quod docuisset, unam summam rem. esse Patrem et Filium, et Spiritum sanctum. Sed Concilium Lateranense sub Innocentio tertio, Petri Lombardi sententiam approbavit, et contrariam Joachimi Abbatis reprobavit.
Otho Frisingensis Episcopus, insignis nobilitate, pietate, et doctrina, fuit Henrici quarti imperatoris nepos, Henrici quinti sororius, Conradi regis frater uterinus, Friderici primi patruus, initio Monachus fuit Cisterciensis, ac paulo post Abbas Morimundensis, deinde Episcopus Frisingensis: tandem in ipso eodem monasterio pie Deo animam reddidit anno Dom. 1159 et quoniam Gilbertum Porretanum aliquando valde laudaverat, in morte revocavit, si quid in ejus laudem dixisset, quod fidei Christianae contrarium videri posset. Siquidem aliqui articuli in Concilio Episcoporum ab Eugenio tertio Pontifice damnati fuerant sub nomine Gilberti. Vidi haec omnia apud Radevicum lib. ii. de gestis Friderici imperatoriscap. 1 1.
Scripsit Otho Frisingensis libros septem chronicorum ab orbe condito usque ad annum Dom. 1146. quibus addidit librum octavum de fine mundi, Antichristi persecutione, resurrectione mortuorum, judicio finali, et gloria beatorum, ac suppliciis damnatorum.
Scripsit praeterea de gestis Friderici primi imp. libros duos; quibus duos alios addidit Radevicus Canonicus Frisingensis.
Petrus Comestor, qui et Magister historiae scholasticae, hoc ipso tempore floruit: dedicavit enim opus suum Wilelmo Archiepiscopo Senonensi, cui Alexander tertius Papa commisit, ut sententiam quamdam Petri Lombardi damnaret, ut supra diximus. Scripsit historiam sacram xvi. libris, qui sunt libri sacri historiales, videlicet Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Josue, Judices, Ruth, primus Regum, secundus Regum, tertius Regum, quartus Regum, Tobias, Ezechiel, Daniel, Judith,Esther, Macchabeeorum, historia Evangelica, et historia Actuum Apostolorum. Scripsit autem inserens verbis sacris multa ex glossis, et ex profanis auctoribus, et non raro admiscens incertas historias.
Theorianus quidam Graecus vir doctus, missus fuit a Manuele imperatore ad Armenos, ut eos ab erroribus circa fidem Christianam revocaret: quod ille egregie praestitit anno Dom. 1170. Exstat dialogus Theoriani orthodoxi cum generali Armenorum, in tomo quarto bibliothecae sanctorum Patrum edit, secundae estque dialogus lectu dignus, quamvis Genebrardus lib. iv. chronologiae conetur excusare Armenos ab errore Petri Gnaphaei, tamen judicent lectores, an recte excusaverit.
Hugo Etherianus natione Tuscus, vir doctus Graece et Latine, Constantinopoli degens scripsit valde erudite librum de processione Spiritus sancti, adversus errores Graecorum: quem librum ad Alexandrum tertium Pontificem misit anno 1 177., teste Card. Baronio tomo xn. Annalium, ubi et epistolam ejusdem Alexandri ponit, qua gratias agit Hugoni. Scripsit etiam de regressu animarum ab inferis. Utrumque opus exstat in tomo 9. bibliothecae SS. Patrum, edit. 2.
Arnoldus Carnotensis, Abbas bonae Vallis, vir admodum pius, et doctus, et Sancti Bernardi discipulus, et amicus in primis, ad quem etiam scripsit epistolam 310. de obitu suo jam imminente. Scripsit insigne opusculum de septem verbis novissimis a Christo in Cruce prolatis. Scripsit item de laudibus Virginis Marise Matris Dei: qua! duo opera exstant in bibliotheca sanctorum Patrum tomo primo edit, secundse. Scripsit quoque secundum librum vitee Sancti Bernardi, qui habetur ad finem operum Sancti Bernardi.
Joannes Saresperiensis, Episcopus Garnotensis, vixit tempore Alexandri tertii. Scripsit multa, et in iis vitam S. Thoma! Gantuariensis, Opus pcenitentiale, Objurgationem Cleri, Polycraticum libris octo, de nugis curialium, Epistolas ad diversos. Exstant impressa anno 1513.
Petrus Blesensis, Archidiaconus Bathoniensis, vixit tempore Alexandri III. Pontificis, et Henrici secundi regis Anglorum, cui diu familiaris et administer fuit. Scripsit multa sapienter et eloquenter, qua! nunc exstant opera Joannis Bussei: edita sunt Moguntise anno 1600. videlicet epistolse 180.
Tractatus de transfiguratione Domini.
Tractatus de conversione sancti Pauli.
Compendium in Job.
Tractatus de Hierosolymitana peregrinatione.
Instructio fidei ad Soldanum Iconii.
Liber de confessione Sacramentali.
Liber de satisfactione a Sacerdote injungenda.
Canon Episcopalis, sive de institutione Episcopi.
Invectiva contra depravatorem.
Tractatus de amicitia Christiana.
Ad hsec meminit ipse in invectiva aliorum operum suorum quae non videntur exstare. Inveniuntur multae hujus Petri epistolae in tomo xn. Annalium Card. Baronii: et instructio fidei ad Soldanum, invenitur etiam apud Matthaeum Parisiensem ad annum Dora. 1 169. sub nomine Alexandri III. Pontificis. Pontifex enim eam direxit nomine suo, quamvis a Petro Blesensi conscriptam.
Gulielmus Archiepiscopus Tyri vivebat anno Dom. 1180. quo anno Manuel impera¬
tor Graecorum obiit, ut ipse testatur libro xxii. historiae suae cap. 4. et 5.
Scripsit historiam de bello sacro libris viginti tribus, sed liber vicesimus tertius ab ipso inchoatus, non absolutus fuit. Incipit ab anno Dom. 1095. et perduxit historiam usque ad annum 1180; sed continuavit Joannes Heroldus additis libris sex ad annum Dom. 1521.
Helmodus Canonicus Butsoniensis eodem tempore scripsit historiam Henetorum, sive Sclavorum, a Carolo Magno usque ad annum Dom. 1168.
Gothefridus Viterbiensis Notarius Conradi III. Friderici primi imperatorum, scripsit chronicum universale, quod appellavit Pantheon, fortasse, quod contineat res gestas omnium principum, tum ecclesiasticorum, tum temporalium. Principes enim dii appellantur in Scripturis; Scripsit autem partim prosa, partim carmine, et divisit opus suum in partes viginti, et dedicavit illud Urbano III. summo Pontifici, ad cujus Pontificatum historiam suam perduxit, id est, ab initio mundi usque ad annum Dom. 1186.
Porro hoc ipso anno nupsit Constantia filia Rogerii regis Siciliae, Henrico sexto filio Friderici primi, adolescenti annorum viginti et unius adhuc vivente parente ejus Friderico primo, ut idem Gothefridus testatur parte decima septima extrema.
Ex quibus refellitur fabula de Constantia filia Rogerii, Sanctimoniali, et vetula, per dispensationem Ccelestini III. nubente Henrico sexto.
Ccelestinus enim tertius sedere coepit anno Dom. 1191.
Gulielmus Neubrigensis eodem tempore scripsit historiam Anglicanam libris quinque, et lib. iv. cap. 13, deplorat infelicem exitum Friderici primi, ob injustam persecutionem factam legitimo Pontifici Alexandro III. Coepit historiam suam ab anno Dom. 1066. et brevissime pertransiit usque ad annum 1135., quo anno se natum fuisse testatur, et ab hoc anno fuse scribit historiam gentis suse usque ad ann. Dom. 1197.
Rogerius de Hoveden insignis historicus scripsit libros duos annalium Anglicanorum valde diligenter, et pervenit usque ad Joannem regem qui regnare coepit anno Dom.
Theodorus Balsamon Patriarcha Antiochenus vixit temporo Xiphilini Patriarchae Constantinopolitani, cui dedicavit suum opus; Georgius autem Xiphilini anno 119!. sedere coepit, teste Baronio Gard. tomo xn. Annalium, ad annum »191. Scripsit Balsamon duos libros Commentariorum, unum in Nomocanonem Photii, alterum in canones variorum Conciliorum, et SS. Patrum. Fuit autem Balsamon schismaticus, et Romanae Ecclesiae infensus, non minus quam Photius. Vide Baronium loco citato.
Joachimus Abbas Florensis Monasterii vivebat anno 1193. Scripsit in Isaiam, et Hieremiam, et Apocalypsim, et Concordiam Testamenti veteris et novi: quae omnia exstant. Circumferuntur quaedam vaticinia sub ejus nomine de futuris Pontificibus Romanis, quae quam fidem mereantur, aliorum sit judicium: illud mirum est, quod cum ea vaticinia ad solos quindecim Pontifices pertineant: tamen curiositas hominum ad nostra usque tempora extendere illa conatur.
De Innocentio tertio Pontifice.
Innocentius III. Pontifex maximus sedere coepit in Apostolica Sede anno 1198. et sedit usque ad annum 1216. Vir fuit multae pietatis, et doctrinae, nec minoris prudentiae in Ecclesia gubernanda. Ejus opera duobus tomis continentur.
In priore habentur:
Sermones de tempore.
Item de Sanctis, tum proprii, tum communes.
Item de consecratione Pontificis, quatuor.
Ad haec libri:
Eucomium in Christum, et ejus Matrem. Precationes de passione Christi, 3
Hymnus in Christum et ejus Matrem.
Acta atque decreta Concilii Lateranensis.
In posteriore tomo sunt:
Epistolarum libri duo, et Constitutionum decretalium libri quinque.
Observatio.
Qui libros Innocentii tertii edidit, praemisit ante Concilium Lateranense admonitionem, in qua dixit, Concilii illius decreta non a Concilio, sed ab ipso Innocentio post Concilium conscripta, atque edita fuisse: quod inde probat, quia in capitulis quibusdam fit mentio Concilii Lateranensis jam peracti, ac praesertim in cap. 29. 33. et 41. Sed hic auctor, quicumque fuerit, omnino deceptus est, et alios nonnullos scriptores decepit. Siquidem Concilium Lateranense, cujus fit mentio in his capitulis, non est Lateranense sub Innocentio III. sed sub Alexandro 111., atque ad hunc errorem tollendum e medio, in editione Romana Conciliorum generalium Graece et Latine editorum. In Concilio sub Innocentio III. notatur ad marginem, ubi sint capitula Lateranensis Concilii sub Alexandro III. ibi citata. Itaque decreta Concilii sub Innocentio III. edita, vere Concilii generalis sunt, et ab ipso Concilio constituta, et edita, non a solo Innocentio post Concilium.
Guntherus Monachus Parisiensis scripsit historiam Constantinopolitanam, quae tempore suo contigit, quando videlicet Constantinopolis a Latinis capta est, et Balduinus Flander, imperator creatus: quae historia
exstat apud Henricum Canisium tom. v. pars. 2 antiquae lectionis.
Helinandus Monachus Gallus scripsit historiam ab orbe condito usque ad annum 1212. libris quadraginta octo; quem auctorem praecipue secuti sunt Vincentius Bellovacensis, et S. Antonius in historia scribenda. Scripsit etiam sermones, et epistolas, et alia, quae utrum excusa exstent, ignoro.
Nicetas Acominatus, sive Choniates, floruit post annum 1200. Scripsit enim historiam, quae exstat Graece, et Latine, ab anno 111 8. usque ad annum 1205., id est, ab Imperio Jo. Comment, Alexii filii, usque ad obitum Balduini primi ex Latinis imperatoris Constantinopolitani. Dicitur etiam scripsisse libros quinque de fide orthodoxa, Graeco idiomate, quos non vidi, sed Parisiis excusos esse accepi.
Abbas Urspergensis, cujus nomen diu fuit incognitum, sed tandem Conradum esse innotuit, vivebat tempore Innocentii III. Pontificis: testatur enim ipse, se anno Dom. 1202. factam Presbyterum, et anno 1207. factum esse Monachum Prsemonstratensem: et anno 1215. factum esse Abbatem Urspergensem.
Scripsit historiam, sive chronicum a primo Rege Assyriorum Belo usque ad Fridericum secundum imperatorem, id est, usque ad annum Dom. 1229. et Friderici imperatoris nonum.
Observatio.
Necesse est, hanc historiam, vel non esse unius auctoris, vel Conradum hunc, inservisse aliqua in historia sua, ex scriptis aliorum. Siquidem anno 1102. scribit se Romae fuisse, cum Paschalis secundus Pontifex feria quinta in Ccena Domini publice imperatorem Henricum excommunicatum pronuntiavit. At ipse (ut paulo ante notavimus) scribit, se anno 1215. factum esse Abbatem Urspergensem: quae certe non cohaerent, nisi forte factus sit Abbas cum esset plusquam centum
et quindecim annorum. Sed neque hoc dici potest; cum ipse idem loquens de initio Pontificatus Innocentii tertii, id est, de anno 1198. dicat, se tunc fuisse in minori aetate, et adhuc laicum: quomodo enim esse poterat in minori aetate, si plusquam centenarius erat?
Illud quoque observandum est, hunc auctorem, ob amorem erga imperatores suae nationis, non pauca contumeliosa scripsisse de Innocentio tertio, et Gregorio nono Pontificibus valde piis et doctis: alioqui autem scriptorem esse satis diligentem, et dignum, qui legatur.
Honorius Augustudunensis Presbyter claruit anno Domini 1220. ex Trithemio, qui ei multa opera attribuit, quae fortasse non exstant. Exstat autem excusa Basileae anno 1544. summa historiarum, sive chronicum magnum: exstat etiam commentarius in libros Salomonis editus Coloniae anno i 544. Exstat quoque liber inscriptus Gemma animae, qui liber solet excudi cum auctoribus qui scripserunt de officiis divinis.
De S. Antonio de Padua. 1220.
Sanctus Antonius, de Padua appellatus, quia in ea civitate post multa sanctitatis edita signa, obiit, et in eadem sepultus mirifice honoratur: patria fuit Ulyssiponensis, et vivente adhuc Sancto Francisco, ejus ordinem ingressus, doctrina, et miraculis plurimos convertit, vel ab haeresi ad rectam fidem, vel ab improbis moribus ad poenitentiam agendam. Exstant ejus conciones tum de tempore, tum de sanctis. Migravit in coeum anno Dom. 1231., et anno sequenti a Gregorio nono Pontifice inter sanctos relatuest.
Sanctus Raymundus de Pennaforti Barci nonensis, Ord. Praedicatorum, floruit tempore Gregorii noni, cujus jussu collegit in unum volumen quinque libris distinctum epistolas decretales summorum Pontificum, ut ipse Gregorius Papa testatur in prooemio Decretalium. Idem scripsit egregiam summam, quae cum diu manuscripta ferretur, tandem typis mandata est. Obiit senex admodum Barcimonse anno Dom. 4275. iilu- In Ecclesiastem, 1
stris vitse sanctitate, et miraculorum gloria: In Cantica canticorum, 1
et nostro tempore, ac me ipso prmsente, in In Evangelium Matth. 4
sanctorum numerum relatus est a Clemente Sermonum, 4
octavo summo Pontifice, anno Dom. 4601. Epistolarum, * 4
De collatione, et pluralitate beneficiorum De Gulielmo Autisiodorensi. 1240. Ecclesiasticorum tractatus duo.
Gulielmus Autisiodorensis Episcopus hoc sseculo scripsit summam Theologicam scholastico more, distinctam in libros, tractatus, capita, et quaestiones. Una ejus sententia notari solet, ut singularis, quod videlicet merita hominum justorum prius et principalius a fide quam a charitate dependeant. Sic enim docet libro tertio, tractatu duodecimo, capite primo, quaestione secunda: et capite secundo quaestione prima. Et quamvis ipse fidem praedicet longe alio sensu, quam Lutherani faciant; tamen sententia ejus, hoc potissimum tempore, vitanda esse videtur. Vide, si placet, quae scripsimus libro quinto de justificatione cap. 15.
Gulielmus Episcopus Parisiensis vivebat anno Dom. 1240. ut colligitur ex articulis quibusdam ab ipso hoc anno damnatis, qui habentur in additione ad libros sententiarum Petri Lombardi.
Vir fuit admodum pius, et doctus: ejus opera haec exstant Venetiis excusa:
Jacobus a Vitriaco, natione Gallus. S. R. ' E. Cardinalis, et Episcopus Tusculanus a Gregorio nono creatus, multis laboribus pro Ecclesia Dei perfunctus in Oriente et Occidente, pie obiit anno Dom. 1240., de quo multa narrat Thomas Cantapratensis ejus ferme aequalis.
Scripsit magnum volumen concionum de tempore, in quibus multus est in sacris Scripturis citandis, et exponendis.
Scripsit libros duos historiae Hierosolymitanae et Occidentalis.
Item librum unum contra Saracenos.
Item libros duos de vita B. Mariae OEgniacensis, quia exstant apud Surium, die 23. Junii. Denique scripsit epistolas ad diversos.
Sanctus Edmundus Archiepiscopus Cantuariensis a Gregorio nono Pontifice creatus, obiit anno Dom. 4240. et paulo post ab Innocentio IV. Pontifice in sanctos relatus fuit.
Scripsit utilem librum, qui speculum Ecclesiae dicitur; et exstat in tomo quinto bibliothecae sanctorum Patrum, edit. 2.
Innocentius quartus Pontifex, patria Genuensis, vir doctrina et prudentia clarus, sedere coepit anno Dom. 1243. et obiit anno 4254. Scripsit apparatum super Decretales, brevem, sed eruditum. Scripsisse dicitur.etiam alium librum, Novellas, sive authenticas, appellatum, necnon librum de Pontificis auctoritate, et imperatoris juribus contra Petrum de Vineis. Sed hos duos posteriores libros ego non vidi.
Alexander Halensis, natione Anglus, Ordinis Sancti Francisci, vir doctissimus, et
de scriptoribus ecclesiasticis
Sanctorum Bonaventurae et Thomse Aquina* tis praeceptor, scripsit jussu Innocentii Papa? quarti summam Theologia? egregiam, et copiosissimam, quae notissima est. Scripsit postillam in tota Biblia: necnon summam virtutum, Obiit anno Dom. 1245. ut testatur Petrus Rodulphus Tossiano in historia Seraphica.
Hugo de Sancto Caro, natione Burgundus, Ordinis Praedicatorum, Cardinalis Sanctae Sabinae ab Innocentio quarto Pontifice creatus fuit anno Domini 1244. et pie ac sancte obiit anno 1264.
Scripsit Commentaria brevia in universa sacra Biblia.
Scripsit etiam seorsim in Psalmos: quamvis omnino non corutet an Commentaria illa in Psalmos sint hujus Hugonis, an Alexandri Halensis.
Item Hugo excogitavit 'concordantias Bibliorum, teste Sancto Antonino 3. par. summae historialis tit. 19. cap. 5. §. 2. et per homines a se delectos opus laboriosissimum perfecit: cui operi (ut facile est inventis addere) posteriorum industria multa addidit.
De Humberto, quinto Generali Praedicatorum.
Frater Humbertus, patria Viennensis, natione Gallus, quintus Generalis Ordinis Praedicatorum, aequalis fuit Hugonis, quem etiam traxit ad Ordines S. Dominici. Scripsit multa utilia et valde pia, videlicet:
Expositionem regulae Sancti Augustini.
Librum de septem gradibus contemplationis.
Librum de votis essentialibus religiosorum.
Librum de eruditione concionatorum.
Alium de officiis Ordinis Praedicatorum a Generali usque ad janitorem.
Alium de vitis primorum Patrum sui Ordinis.
Denique sermones, multos valde utiles, qui nuper, id est, anno 1603. recusi sunt Venetiis.
Matthaeus Paris, sive potius Parisiensis
(sic enim vocatur in ipso ejus libro, et in indice libri) fuit monachus Albanensis in Anglia tempore HenricitertiiregisAnglorum.
• Scripsit historiam Anglicanam a Willelmo primo usque ad annum tricesimum quintum Henrici tertii, id est ab anno Dom. 1067 usque ad annum 1250,ethocipso anno habentur haec verba: « Hic terminatur fratris Matthaei Parisiensis Monachi S. Albani Chronica, » et ibidem insinuatur ejus mors. Continuavit autem aliquis alius usque ad obitum Henrici tertii, id est, ad annum Dom. 1273.
Odservatio.
Haec historia multa habet scitu digna, praesertim de rebus Ecclesiasticis, de Concilio Lugdunensi, de dissidio inter Ecclesiam, et imperium. Sed quoniam edita est ab haereticis Tigurinis, caute legenda est: non pauca enim leguntur, tum in ipso libro, tum in notis marginalibus, quae videntur addita ab haereticis, ad invidiam conflandam Ecclesiae Romanae.
Martinus Polonus natione, Monachus professione, Archiepiscopus dignitate, et Pcenitentiarius Innocentii quarti Pontificis, scripsit Chronicum, in quo breviter res gestas Pontificum et imperatorum persequitur usque ad sua tempora, id est, usque ad Honorium quartum, qui sedere ccepit ad annum Dom. 1285.; quem auctorem in hoc meo libro non posuissem, nisi citaretur ab historicis Magdeburgensibus, atque ab aliis haereticis: fuit enim Martinus vir simplex, et fabellas pro historiis obtrudit, qualis in primis est illa de Joanne Papa femina. Quod enim Magdeburgenses dicunt, hanc narrationem de Joanne femina haberi apud Marianum ' Scotum, et Sigebertum, qui Martinum Po-r Ionum praecesserunt, falsum est, ut ostendi in lib. m. de summo Pontefice capitul. 24. nam in impressis codicibus Mariani et Sigeberti irrepsit haec fabula ex Martini Poloni libro: sed in antiquis manuscriptis non habetur.
Chapter 12 of 15