Capitulum 9

Quantum excellant qui per caritatis affectum declinant a vitiis.

MULTUM etenim differt inter eum qui exstinguit in se vitiorum incendia metu gehennæ aut spe retributionis æternæ, et inter eum qui malitiam immunditiamque abhorret affectu caritatis divinæ, puritatemque possidet solum amore ac desiderio caritatis; et efficit bona non jam adspiciens remunerationem futuræ promissionis, sed delectatus conscientia tantum boni præsentis, non consideratione pœnarum, sed delectatione virtutum. Talis enim non potest abuti occasione facultatis peccandi, neque per occultas cogitationes delectationibus violari, etiam si nullus hominum adsit, dum medullitus retinens affectum ipsius virtutis, non solum non recipit, verum etiam horrore maximo detestatur quidquid virtuti contrariatur. Aliud namque est quempiam delectatum præsenti bono virtutum odire contagia vitiorum ac carnis, aliud illicitas concupiscentias refrenare intuitu remunerationis futuræ; aliud quoque est præsens detrimentum metuere, aliud futurum supplicium formidare. Postremo multo perfectius est propter ipsum bonum nolle a bono discedere, quam propter metum mali non præbere consensum malis. In illo quippe voluntarium bonum est, in isto autem quasi coactum, et tanquam violenter a nolente extortum metu supplicii cupiditateve præmii. Qui enim a blandimentis abstinet vitiorum ex metu, rursus redibit ad malum quod diligit, sublato timore, et non obtinebit stabiliter bonum virtutis, nec requiescet ab impugnatione tentationum, quia non possidebit firmam ac incessantem castimoniæ pacem. Nam ubi fuerit inquietudo bellorum, necesse est intervenire discrimina vulnerum. Necesse est enim quemlibet positum in conflictu interdum tangi gladio inimici, quamvis bellator sit ac fortiter dimicans, atque mortifera vulnera frequenter infligat adversariis suis. Porro si impugnatione vitiorum devicta, perfruitur pacis securitate, et in affectum virtutis transivit, jugiter retinebit statum boni illius honesti, cujus ipse jam totus est: quoniam credit nihil esse damnosius damno caritatis internæ, nec judicat aliquid carius aut pretiosius esse præsenti puritate quam habet; idcirco gravissima pœna est sibi perniciosa virtutum transgressio, ac virulenta peccati contagio. Hinc reverentia humanæ præsentiæ nihil honestatis adjiciet ei, nec solitudo quidquam inde diminuet, sed ubique secum portans conscientiam suam arbitram seu judicem non solum actionum, sed etiam cogitationum suarum, contendet præcipue illi placere quem scit se nec subterfugere posse nec fallere.