Articulus 24

QUOMODO EXCLUSIS QUI EXCLUDENDI SUNT, MINISTRI ET FIDELES VENERABILE SACRAMENTUM LAUDENT.

DEINDE divino fiunt foris templo et superexcellenti ejus sacrificio, id est a templo materiali Deo altissimo consecrato, et ab intuitu ac communione superexcellentis sacrificii ejus, sensibilibus signis et formis velati : teletarum indocti et imperfecti, id est, qui nondum spiritualium sensuum sunt capaces ; vel, « indocti teletarum », id est nondum instructi de sacramentis ; et cum ipsis, a sacra apostatæ vita, id est, qui recesserunt a vita virtuosa quam ad tempus habuerunt, potissime suscepto Baptismo.

Consequenterque his, adversus contrariorum et vincula et phantasias propter infirmitatem bene patientes, id est, correspondenter et convenienter cum prædictis expelluntur a templo « bene patientes », id est, hi qui faciliter patiuntur læsionem interiorem propter infirmitatem, id est ob suam pronitatem ad mala, quia nondum armati sunt sanctis virtutibus, « adversus vincula », id est voluptates et consuetudines pravas, « et » contra « phantasias », id est imaginationes et apprehensiones phantasticas, « contrariorum », id est hostium humanæ salutis. Unde dixit Apostolus :¹ Resipiscant a laqueis diaboli, a quo captivi tenentur. De quibus in Proverbiis Salomon : Iniquitates (ait) impii capiunt eum, et funibus peccatorum suorum constringitur. Rursus quoque de juvene lubrico loquens : Occurrit illi (inquit) mulier ornatu meretricio ; statim sequitur eam quasi bos ductus ad victimam.²³ Quippe non pervenientes ad divina per corroboratum et non indigentem contuitum, id est, accedere non valentes sacramenta ac divina mysteria per contemplationem firmam ac stabilem, et sufficienter idoneam, perducentem in deiformis habitus incommutabile et activum, id est ad immobilitatem mentis et indesinentem agilitatem et actualitatem « habitus deiformis », id est puræ et ferventissimæ caritatis, quæ otiosa esse non valens, incessanter stimulat cor amantis, et excitat illud in Deum.

Deinde cum ipsis, contraria quidem recedentes vita, id est, consequenter cum prætactis expelluntur templo, « recedentes vita contraria », id est vitiosa, utputa pœnitentes; nondum autem et phantasiis ejus, habitu et amore divino et claro, purgati : id est, necdum emundati ab importunis memoriis ac reliquiis pristinarum culparum : quæ reliquiæ sunt pronitas ad peccandum, et debilitas resistendi : a quibus nondum purgati sunt « habitu », id est habituata et firma exercitatione in bonis, quæ contrariam dispositionem excludit, et stabilit cor in bonitatis affectu : quod potissime efficit amor divinus in exercitium assiduum ductus, tanquam ancora firmans et immobilitans animam in dilecto ; qui amor est clarus a commixtione inordinati affectus. Et post hos, qui non omni modo uniformes, et legaliter dicendum, immaculati et incontaminati sunt perfectissime, id est, ultimo post præmemoratos egrediuntur ecclesiam qui non sunt adhuc sufficienter perfecti, « uniformes » ac stabiliti in bonis « perfectissime », id est multum perfecte : qui forsan ex humilitate egrediebantur cum aliis.

Ex his copiose instruimur quam ineffabiliter præcordialem reverentiam, devotionem, fervorem habuerunt sanctissimi illi primitivæ Ecclesiæ filii, circa supervenerandissimum Eucharistiæ sacramentum; et heu, heu ! quod nos miserrimi tam negligentes et desides circa id sumus. Præterea dico, quia si omnes jam tacti, modo ab ecclesia expellerentur, vereor quod admodum pauci manerent in ea.

Sanctissimi tunc sanctissimorum sacrificatores , id est, illis expulsis, manent in templo devotissimi sacerdotes, quorum est consecrare et offerre hoc sacrificium laudis : quod interdum singulariter appellatur Sacramentum et Sacrificium, quia est una completa oblatio, et ad unum completum effectum est ordinata; aliquando vero pluraliter dicitur Sacramenta et Sacrificia, propter diversitatem sacramentalium specierum atque materiarum ex quibus fit consecratio. Unde in collecta oramus : Purificent nos, quæsumus, Domine, Sacramenta quæ sumpsimus, etc. Et contemplationis amatores, id est homines contemplativi : in quorum persona dixit Apostolus, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes; et iterum, Sapientiam loquimur inter perfectos.⁴ Sanctissimam teletam, id est ipsum Sacramentum dignissimum seu symbolicam speciem sub qua continetur. Hinc alia habet translatio, Sanctissimam consecrationem; tertia vero, Sacrosancta mysteria. Sancte et decenter inspicientes, præsertim in elevatione, cum ingenti devotione et adoratione, cum interna compunctione aut aliquantula pectoris tunsione, memores suarum culparum, et quanta pertulerit Filius Dei. Laudant hymnologia catholica, id est proferendo seu decantando symbolum fidei ab Apostolis editum : quod dicitur « hymnologia », id est sermo laudatorius, et « catholica », id est universaliter continens quasi summatim quæ spectant ad fidem, ita quod alia credenda ibi non expressa, includuntur in eis aut reducuntur ad illa. Laudant, inquam, beneficium et bonorum largiens principium, id est Deum Patrem omnipotentem, qui est principium tam Filii et Spiritus Sancti, quam omnis boni creati; estque « principium beneficium », id est liberale et benefactivum respectu creaturarum, quarum etiam est causa et causale principium. Filii vero secundum divinam naturam, et Spiritus Sancti, est quidem productivum et fontale principium, non proprie causale, nec causa, quoniam causa est ad cujus esse sequitur aliud; nec proprie beneficium, quoniam Pater non est factor Filii vel Spiritus Sancti. Porro tres supersanctæ Personæ sunt unum principium omnis entis creati, cujus tamen Deus Pater specialiter pater asseritur, quia ex se creativam habet potentiam. Filius autem et Spiritus Sanctus, quidquid habent et sunt, a Patre se accepisse cognoscunt : quem et ob hoc et ob alias rationes, superæstuantissimo ac simpliciter infinito amant amore.

Subintroducentes salutares nobis, quæ revelatæ sunt teletæ, sanctam perfectorum deificationem sacrificantes : id est, recitantes in symbolo fidei et aliis verbis Scripturæ, « salutares nobis », id est sermones et gratias, donationes et visiones nobis salubres, « quæ sunt teletæ revelatæ », id est mysteria desuper patefacta; et « sacrificantes », id est, pro tota Ecclesia militanti Deo offerentes, « deificationem sanctam », id est virtuosissimam conversationem, « perfectorum », per quam ipsi perfecti fuerunt deificati, id est Deo sublimiter assimilati. Fit enim in canone Sanctorum memoria, dum dicitur, Communicantes et memoriam venerantes, etc.; ut Sanctorum fide ædificemur, et eorum meritis adjuvemur, qui hac fide ad sanctitatem meritorumque copiam ac salutem pervenerunt æternam.

Hymnum autem hunc, videlicet symbolum fidei, alii hymnologiam vocant, id est sermonem loquentem de Deo ipsum laudando;⁵ alii autem vocant ipsum Religionis symbolum, id est canticum summarie continens principia et fundamenta atque articulos fidei et legis christianæ; alii vero (ut æstimo) divinius, hierarchicam eucharistiam, id est, alii nominant eum magis divine et alte « eucharistiam hierarchicam », id est bonam et ecclesiasticam gratiam, tanquam comprehensivam in nos divinitus pervenientium sacrorum donorum, id est recitantem divina charismata nobis a Deo influxa. Nam tangit dona naturalia, dona quoque gratuita desuper nobis collata, donaque gloriæ divinitus nobis promissa, mysteria quoque salvifica quæ Unigenitus Dei pro nostra assumpsit salute.

Videtur enim mihi laudandorum omnium divinorum operum actionem circa nos fieri, id est, mihi apparet quod in symbolo isto sit « actio », id est regratiativa commemoratio, « omnium operum divinorum circa nos » exhibitorum, quæ maxime sunt laudanda, tanquam piissime, sapientissime et potentissime facta aut fienda. Est quippe in symbolo hoc mentio de operibus creationis et recreationis ac glorificationis, de beneficiis et promissis, de mysteriis nostræ redemptionis, de omnipotentia Dei, de futuro judicio et præmiis ac tormentis æternis, de beatissima Trinitate, de emanatione ad intra et ad extra. Essentiam quidem nostram et vitam deiformiter substituens : id est, inter alia substitutam affirmans nostram naturam « deiformiter », id est ad participandum esse divinum, per dona gratiæ in præsenti, et per dona gloriæ in futuro, dum ait : Sanctam Ecclesiam catholicam, sanctorum communionem, remissionem peccatorum ; similiter « vitam », id est animam quæ est corporis vita, vel vitam spiritualem, aut vitam beatam, dum addit : Carnis resurrectionem, vitam æternam.

Et principalibus exemplis, id est exemplarissimis ac sanctissimis Christi actionibus, tolerantiis, passionibus : cujus omnis actio et passio est nostra instructio. Propter quod dixit : Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me;⁶ princeps item Apostolorum :⁷ Christus passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Et pulchris deiforme nostrum formans, id est, supremam animæ nostræ portionem, in qua supersanctissimæ Trinitatis imago relucet, præclare reformans, ornans, perficiens virtutibus et saluberrimis suæ passionis effectibus : quia ut ait Joannes, De plenitudine ejus omnes accepimus gratiam pro gratia.⁸ Unde ad Ephesios scribit Apostolus : Jam estis cives Sanctorum et domestici Dei. Et summus Apostolus in secunda sua Canonica :⁹ Pretiosa (inquit) nobis dona donavit, ut per hæc efficiamur divinæ consortes naturæ.¹⁰ Et diviniori habitu et renovatione in participatione constituens, id est, collocans intellectualem partem animæ nostræ « in participatione » supernorum charismatum, « habitu diviniori », id est recentis ac fervidæ caritatis, aut gratiæ gratum facientis, quæ est virtutum et donorum, fructuum quoque ac beatitudinum fundamentum, et « renovatione », id est per spiritualem et internam nostræ animæ renovationem :¹¹ de qua ait Apostolus : Renovamini spiritu mentis vestræ.¹² Et denuo : Exuite, ait, veterem hominem cum actibus suis, et induite novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis.¹³¹⁴

Segregans autem ex negligentia ingenitam nobis solitudinem, id est, per gratiam suam tollens ab anima nostra derelitionem qua a Deo relicta fuit et deserta virtutibus :¹⁵ quam contraximus per negligentiam pessimam qua Dei præcepta implere negleximus (juxta id Psalmi :¹⁶ Maledicti qui declinant a mandatis tuis); aut¹⁷ intimorate, quantum ad substantiam facti, servavimus (secundum id Jeremiæ : Maledictus homo qui facit opus Dei negligenter), aut non integre, ut S. Jacobus loquitur : Si quis totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Unde per Prophetam minatur : Ponam te ut solitudinem. Divinorum reficiens nos bonis, id est, alens nos ecclesiasticis sacramentis, gratiarum muneribus, sanctis operibus, consolationibus contemplationibusque supernis, prout Christus effatur : Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Atque in Canticis : Comedite, amici, et bibite; et inebriamini, carissimi. In Ecclesiastico quoque : Cibabit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potabit illum. In antiquum revocat, id est in pristinum innocentiæ statum, saltem per imitationem et appropinquationem quotidianam, juxta illud in Psalmo : Custodi innocentiam, et vide æquitatem; rursusque, Perambulabam in innocentia cordis mei.

Et perfectissima nostrorum assumptione, id est sua vera et benedictissima incarnatione, in qua integre nostram assumpsit naturam, etiam cum indetrahibilibus suis defectibus, juxta illud Apostoli : Debuit per omnia fratribus assimilari. Aut « perfectissima assumptione nostrorum », qua quotidie nos assumit, et sibi gratiose ac plene conjungit : Domini est enim assumptio nostra. « Assumptione » quoque nostri ad gloriam et patriam Beatorum. Unde apud Joannem ait : Iterum venio, et assumam vos ad me ipsum. Consummatissimam propriorum largitionem optime operatur, id est, dona gratiæ ac gloriæ suæ copiose, sapienter ac ordinatissime nobis largitur. Etenim incarnatio ejus, est deificatio nostra, et ejus ad ima inclinatio, est nostra ad summa provectio, ut asserit Leo Papa. Hinc tempus evangelicæ legis, tempus gratiæ appellatur. Propter quod ait Evangelista : Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Et hanc communicationem nobis Dei et divinorum donat, id est, istam assimilationem, imo et familiaritatem quamdam cum Deo et Sanctis, et Dei quoad aliqua ad nos, Salvator nobis concessit per incarnationem suam, et per charismata beneficentiæ suæ : quoniam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Qui per Osee protestatur : In manibus Prophetarum assimilatus sum. Et in prima Joannis Canonica habetur : Societas vestra sit cum Patre et Filio ejus.

Hebr. II, 17.

Ps. LXXXVIII, 19.

Joann. XIV, 3. traditionem

Joann. VII, 39. societatem

Joann. I, 14.

Osee XII, 10.

Joann. I, 3.

Footnotes

1. II Tim. II, 26. ↩

2. Prov. V, 22. ↩

3. Prov. VII, 10, 22. ↩

4. II Cor. III, 18. ↩

5. * alii qui- dem ↩

6. Luc. IX, 23. ↩

7. I Petr. II, 21. ↩

8. Joann. I, 16. ↩

9. Ephes. II, 19. ↩

10. II Petr. I, 4. ↩

11. * Et divi- nioris ha- bitus et re-novationis ↩

12. Ephes. IV, 23. ↩

13. Ephes. IV, 24. ↩

14. Coloss. III, 9, 10. ↩

15. * sollicitu- dinem ↩

16. Ps. CXLVIII, 21. ↩

17. Ps. CXVIII, 21. ↩