Sectio 6, art. 11: Utr. omnia immediate gubernentur a Deo

Status quaestionis: Videtur quod ita est, quia Deus potest per seipsum absque mediis causis omnia gubernare, in hoc differt a rege terreno qui propter imperfectionem creaturae non sufficit ad omnia agenda, nec est ubique praesens, sed debet habere ministros.

Respondetur: Providcntia, quae est ratio gubernationis, immcdiatc quidem ad onmia se extendit; sed quoad execulioncm, Deus gubernat mfcrwra pcr supe-

^'^Ratio est altissima, scil.: « Optimum in onmi cognitione practica est quod co-noscantur particularia in quibus est actus, ut patet de cogmtione n edic . unde Deus etiam minima cognoscit. Sed ex alia parte m^or ^uae communicat quibusdam rebus di.nitaicm "™^J**™*^ ^ alias, sicut melior est magister qui discipulos suos non solum scientes facit, sed d0Ctpeertinet igitur ad dignitatem Dei gubernatoris supremi, quod inferiora guberm, pL superiora, quamvis providentia ejus infima eUam .mmedxate cognoscat et ordinet.

Art vil - Utr. aliquid praeter ordinem divinae gubernationis contingere possit.

Israe1»' n eit nrirna causa universalissima (sine qua causae se-

Ratio est: cum Dem, si pnm m m ^ Qrd[_ cundae agcrc non possunt), lmpossmuc t»i 41 nem divinae gubernationis. , • t Deus iUutl permittit pro-

Malum non eve,ut j3Sfi2^tfS^K« « riJL ssssr^ - « eos misit ad eundem locum.

JOO art. VIII. — XJtr. aliquid possit reniti contra ordinem gubernationis divinae.

Respondetur: Nihil contranititur ordini divinae gubernationis ut procedit a Dco tar.quam a causa universalissima boni totius universi, bene tamen ut procedit a causa particulari.

Sic peccantes contranituntur cuidam determinato bono quod est eis conveniens secundum legem Dei, ideo juste puniuntur a Deo.

Ut notat Cajetanus circa resp. ad i,n: « peccantes mortaliter duo inspiciunt: alterum intentum, ct hoc constat esse aliquod bonum...; alterum praeter intentionem, et hoc est dcformitas actus, consistens in privatione debiti ordinis etc. Et in hoc declinant a quodam determinato ordine boni et contra illum nituntur ». Sed etiam haec deformitas permittitur a Deo propter majus bonum. saltem per respectum ad finem totius universi, sic peccantes non agunt contra divinam gubernationem in f e.ierali, sed in speciali.

Dc conscrvationc crcaturarum (q. i

Primus effectus divinae gubernationis est conservatio creaturarum; secundus effectus est motio creaturarum sive immediate a Deo. sive mediantibus aliis creaturis superioribus.

A.RT. I. — Utr. creaturae indigeant ut a Deo conserventur in esse.

Status quaestionis: Videtur quod non, i° quia plures crcaturae sunt incorruptibiles 2° quia aedificator potest facere acdificium quod per plura saecula permanet, a fortiori Deus, 3° quia in nulla crcatura est tendentia positiva ad non esse, 4° quia conservatio divina esset actio sine eifectu positivo. nam quod iam est, non fit.

Responsio tamen est afimaUva et dc 06 secundum S, Scripturam. Hebr. 1 > dicitur de Filio Dei « portans omnia vcrbo virtutis suatr, portare autem m UnLabibUca idem significat ac conservate, sec. LXX. PbUonem, e traditio- chrisrianan, Item dicitur Act. AP. XVII, 28: , In ipSO W ~ movemur et sumus , Rom. XI, 36: • E* ipso et per ipsum et m ip. o su nt omma. Col I 17: «Ipse (Filius) est ante omnes. et omma in ipso con.tant , Unde S Thomas respondet: . Necesse est dicere et secundum 6dem et secundum rattonem, quod creaturae conservantur m esse a Deo ,

Rationc brobaiur: 1° Deum indirccte conservare res eorrupUbues prout

KOWmc prouai ir x .linvte et per se conservare removet ab eis principia corrupUva, 2° Deum curecic Pcl omnes creaturas etiam incorruptibik-s. secundum

Etenim omnis effectus dependens ab ahqua causa non solum secunaum gJS ?ed dircctc smndvn&mm cssc induet abea omnis ceatura MrecU scanuUun s,unn ******* \ ^ £ ri a > o Esse oer essentiam Ergo omnis creatura mdlget directe consenan a

\t- u f„r- ^nl.m Deus est ens per essentiam, quu e)US essenua es«

Mnwr probatu, Sol us Di u - p;u ticipationem, sua enim essentia suum cssc; onuus autem cieatuia qsi ena j 1 v non est suum esse.

Unde cessante actione conservativa Dei omnis creatura annihilaretur, sicut, ait S. Augustinus, cessante actione Uluminativa solis « aer continuo tenebraturi Sup. Gcncs. ad Utt„ L VIII, C. 12.

Ad intelligentiam hujus rationis notanda est oppositio inter causas ipsius ficri et causam directam ipsius essc rei. Dum pater generat filium suum est dirccte causa generationis passivae filii sui, non vero ipsius esse ejus; sic filius saepe remanet vivus post mortcm patris sui. Imo si pater esset directe causa ipsius naturae et ipsius esse filii sui, esset causa sui ipsius, quia eodem modo natura et esse inveniuntur in patre et in filio, sunt enim cjusdem speciei.

E contrario Deus prout est Ens pcr essentiam est dirccte causa ipsius csse cujuslibet creaturae, quod est esse per participationem, ac dcpcndens quandiu durat ab Ente per essentiam, sicut lumcn diffusum in aerc dependet ab illuminatione solis, et cum ea cessat.

Hoc facilius intelligitur notando quod in mundo sunt causae a quibus dependet permanentia suorum effectuum post productioncm eorum ¹. Exempli gratia pressio atmosphaerica et calor solaris requiruntur ad conservationem anitnalis viventis sicut ad ejus productionem; item objectum sensationis non solum eam objective causat, sed eam conservat, cessat enim sensatio cum influxu objecti. Item in ordine intellectuali cognitio principiorum est necessaria non solum ad acquirendam sed ad conscrvandam cogrtitionem conclusionum, et pariter si cessat desiderium finis, cessat etiam desidcrium mediorum ad linem.

Ex his facilius intelligitur id quod dicit S. Thomas in hoc profundo articulo, in mcdio: « Manilestum est quod si aliqua duo sunt cjusdcm speciei, unum non potest esse per se causa formae alterius, in quantum est talis forma quia sic esset causa fortnae propriae, cum sit eadem ratio utriusque; sed potest esse causa hujus formae secundum quod est in materia, id est quod haec materia acquiral hanc forfnam (individuatam). Et hoc est esse causam secundum fieri, sicut homo gencrat hominem, et ignis igneirt ».

Manifestum est quod bos quantumvis perfectus sit, non potcst esse causa bovinitatis seu stirpis bovinae, esset causa suiipsius. Causa hujusce stirpis est idea divina bovis, seu hujusce spcciei.

Unde si causa est ejusdem speciei ac cffectus ejus non causat directe nisi ejus heri. Si e contrario causa est altioris naturae quam effectus ejus, non solum producit eum sed conservat eum. Sic Deus qui est ens per essentiam conservat omnem creaturam quae cst ens per participationem. I.ittera articuli sic pcrfecte intelligitur.

Ad im Potenti i id non esse non est positive in crcaturis incorruptibilibus, sed Dcus posset eis subtraherc suum influxum conservativum.

Ad 2m. Deus non potest communicare crcaturae, ut conservetur in esse sua actione cessante, sicut non potest ei communicare quod non sit causa illius.

Ad 3m. In creaturis corruptibilibus est tendentia ad non esse, prout ma- i)K CONSERVATIQNE CREATURARUM teria canim appetit allam formam, et indigent conservari etiam indirecte, per remotionem conrumpentis.

Ad 4m. « Conscrvatio rerum a Deo non est per aliquam novam actionem, sed per continuationem actionis quae dat csse. Quae quidem actio est sine motu et tempore », scil. est supra tempus continuatio actionis creatricis, qua Deus creavit sine instrumento, absque ullo igitur intermedio, materiam et ea quae non possunt produci nisi pcr creationem, scil. animas spirituales et angelos. Proinde conservat immcdiatc in esse materiam, animam et angelos, et igitur est in cis intimc p-racsens, ut supra explicatum est I, q. 8, a. 1.

Multa essent corollaria dcducenda ex principio sic formulato a S. Thoma in hoc art. c: « quando effectus non natus est recipere impressionem agentis secundum eandem rationem secundum quam est in agente,... tunc ejus causa cst causa non solum fiendi sed essendi ». Sic influxus Christi necessarius est ad conservationem Ecclesiae sicut ad ejus institutionem, item influxus B. Mariae Mediatiicis. Itcm quodammodo ctiam perdurat in caelo, v. g. per orationem, influxus fundatorum Ordinum ut isti Ordines perscverent in essc, item mlluxus S Thomae Ut verus spiritus suae doctrinae servetur ². Sic sub Deo conseryante sunt subordinatae causae conservantes, ita tamen ut effcctus universalissimus, scil cssc reducendus sit ad Causam universalissimam, cujus est etfectus propnus, ut supra ostensum est, q. 45. a. 5. Effectus enim propiius in I\« modo dicendi per se, necessario ct immediate dependet a causa propna, sicut in 11« modo. proprietates ab essentia a qua derivantur ³. Sicut illuminatio dependet a luce, ita csse rerum dcpendet a Deo qui est ipsum Esse per se subsistens.

Akt. II. — Utr. Deus immediate omnem creaturam conservet.

Respondetur: Deus immediate conservat ipsum esse renim m ^ essc scd agentia generalia Deo subordinata cortservant esse ut taie, v. fcw SSemt lumen in aere; pariter influxus aliarum c^^n^ sarius est ad cortServationcm vitae vegetativae et vitae M*""»"^ terrae;sicexmotu regulari astromm dependet successio «tt _mods ^ac uc cessio quatuor temporum anni. sine quibus non essent generationc ntc con

^tL^rdb* SpMtuali DeUS conservat immediate animas spiritualesin esse^et subi^o Deo an.eli et sancti suo modo illuminant ammas et eas adm-

(0 Sic S. Thomas vaUlc sunerat commentaU.es c,usct g g« se.l ctiam nos conservat. duru a «^^^^^ad^Cft infra Ttl?, a. I! Utrum solum cansa nostrae formationis SS^JSS SSiaA— * *

Ulius l.omo possit alimn dOCC»: • «locens, c.u.sat scum cognitionem eorum qnac ..nurabai .. Scl magna »n, n S A - a,Misccntls t altui. intclliRunt princtpia ct„,n modO ^^^TL^tZ S,c oucxlammoUo assnnUantur .n.elis Ulumman- supcnora et ca quac m eis virt\iamui <-u.

3°4 vant id co«nitionem et amorem rerum divinarum et acl conservationem princiniorum vitae spiritualis et socialis, cfr. corp. art.. ad I» 2- 3m. Cfr; infra q 106-114, de illuminatione angelorum, de eorum praesidentia super crcaturani corporalem, de actione eorum in homines.

Art. III. Utr. Deus possit aliqiiid in nihilum redigere.

Respondetur: Sicut Deus liberrime omnia creavit el conservat secundum illud Ps CXXXTV, 6: rOmnia quaecumque voluit Dominus fecit», ita potest •creaturis non influere esse, quod est eas in nihilum redigere. Annihilatio non esset actio, sed ccssatio conservationis.

Ad 2m Deus potuisset sine praejudicio bonitatis suae non creare. Leibnitzius immerito dicit contrarium, asscrendo: Deus non esset infinite bonus et sapiens, <i non creasset, et si non creasset optimum mundum inter mundos possibiles. Ad quod respondet Bossuet, sicut hic S. Tliomas: « Dieu n'est pas plus grand pour avoir crce 1'univers ».

\rt. IV. — Utr. aliquid in nihil redigatur.

Respondetur nesative, secundum Ulud Eccle. III, \ : «Didici quod omnia opcra, quae lecit Deus, perseverant in perpetuum ».

Etenim de potentia ordinaria Deus non annihilat nec entia materialia, quorum corruptio non est annihilatio, quia remanet eorum materia, nec entia immatcrialia, in quibus non est potentia ad non esse, cum sint incorruptibilia.

Xec de potentia extraordinaria seu miraculose Deus aliquid annihilat unquam, quia hoc non pertinet ad gratiae manifcstationem; unde nunquam est ex parte finis motivum ad aliquid annihilandum.

Ouidam thcologi ut Scotus putaverunt quod per consecrationem eucharisticam annihilatur substantia panis et adducitur corpus ( hristi, sed ad servandam proprictatem terminorum Conc. Florent. et Conc. Trid. oportct admittere quod non annihilatur substantia panis, sed convertitur in corpus ( hristi.

Ad 2m. S. Thomas notat: » Ea quae non habent contrarium, quamvis habeant fmitam virtutem, persevcrant in aetcrnum ». Quidam affenint hunc textum ad defendendum principium inertiar. quoad « inertiam motus», scil.: « st aliquocl mobile actualiter in motu subtraheretur omni influxui, perse-erarct semper in motu si non invcniret obstaculum ». Hoc non potest i^njbari a posterion quia non possumus subtrahere aliquod mobile omni influxui etiam invisibili, nec verificare an semper duraret motus si non esset obex. Principium inertiae est postulatum admissum si.-cnndum su^gestionem experientiae, sed non est evidens, non demonstrat\ir a priori nec a posteriori, ut fatentur plures physici inter mcliores sicut in Galli;i II. Poincarc (t) ct P. Duhem; hoc alibi explieavimus ⁴.

I)E CONSERVATIONE CREATURARUM

Ad 3m- Formae rerum corp(jralium, quae desinunt esse per corruptionem compositi, non ;mnihilantur, sed remanent in potentia materiae.

Sic suflicienter constat conservationem rerum esse continuationem liberrimae crcationis ex nihilo. Si mundus creatus fuisset ab aeterno, Deus non haberet per respectum ad mundum nisi prioritatem causalitatis, non durationis. Attanien semper unicum instans immobilis aeternitatis infinite tempus superaret et ambiret totum tempus quod fuisset infinitum a parte ante.

OARR.GOU-LA0RAN0F. Df Deo Trino et Crealore.

Dc mutationc creaturarum a Dco (q 105).

Ouamvis haec quaestio sit in se magni momenti, non immorandum est multum in ea, quia supra solvimus principales dimcultates ad eam pertmentes, cfr I q 19 a 8: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus vohtis nnponat.

In hac' q. 105 est gradatio ascendens a materia usque ad voluntatem creatam.

Art 1. __ utr. Deus possit immediate movere materiam ad formam.

Status quaestionis: Yidctur quod causa universalissima non potest immediate producere nisi universali-in.um effectum, scil. esse omnium rerum m quantum est esse, non vero immediate effectum particularissimum, v. g. formando ex materia hoc corpus.

Responsio tamen est affirmaiiva, nam dicitur in Gen. II, 7: «Formavit Deus hominem de limo terrae

Ratio quia ens in potentia passiva reduci potest in actum a potcntia activa, quae eam sub sua potestate continet. Matcria autem continetur sub potestate divina, utpote a Deo producta; ergo potest reduci in actum per divinam potestatcm.

Ail im. Angclus autcm hoc facere nequit, quia materia non est in potestate ejus, cfr. infra q. no, a. 2 ⁵.

Non posset statim convcrtere aquam in vinum pcr actionem immediatam in ipsammet materiam ad educendam statim formam vini, sine alterationibus praeviis; potcst solum corpora localiter movere, hoc quidem celeriter et ani? ficiose ct prcstigia facere. Cfr. q. 110, a. 3 et 4.

Ad 2m. Si Deus ageret ex necessitate naturae non posset produccre nisi unum effectum, sed agit liberc, ncc solum libcre, ut homo qui libere gencrando

DE MOTIONR CRE ATURAR U*M A DEQ non potest generare nisi hominem, sed agit immediate per voluntatem et intellectum (I, q- l9- a- 4). ac cognoscit non solum rationes universales rerum, sed Jianc formam particularem imprimcndam in limo terrae.

Footnotes

1. S. Xhomaa <lat cxcmpla antiquae physicae, secunclum quam lux convcnit csscntialiter et immftrUate BOlij nunc scimus quo«l sol cst solum una intcr innumeras similes stellas. Sed sunt alia exempla, v. g. calor non solum nccessarius est a<l producendam dilatationem metallorum sed ad c.im conservan.lam. Itcm bonum propositum a facultate cognoscitiva non solum ncccssarium est ad suscitandura dcsulerium ejus, sed ad illud conservandum. ↩

2. La science ct 1'hypothtse, p. t «2-119. ↩

3. Cir. Posl. Analyl- • l c- * lcct- ,0' ↩

4. Clr. Dicu, son existence et sa nature, 7* «1. p. 774-770. ↩

5. Eadem univcrsalitas in causa rcquiritur ad aliquid immc.linte produccn.lum et art iUud immcdiale immutan Inm, non me.liante alio ellectu infcriori. Sic nuaginatio quae non potcst producerc judictum intcllectualc, non potest Hlud immediate immntarc. scd solum mc liante aliquo phantasraatc. Solus autem Deus potest producerc materiam. quia cum ipsa sit ultimum subjectum mutationum. non potcst produci nisi pcr crcattonem cx nihilo. Ergo solus Deus potcst immc.liate movcre matcriam atl lormam absquc dispositionibus accidcntalibus praeviis, v. g. convertcre statin» aquam in vinum, ct non solum progressive ut factt natura per maturationem uvac. ↩