Sectio 6, art. 16: Utr. unum miraculum sit majus alio

S Thomas dividit miracula, prout exccdunt facultatem naturae creatae, a,U LadsZstanHam jacti (ut glorificatio corporis, quam nullo modo natura qualm ad subjcclum im am fil (ut resurrect.o cadavcr s, nam Xa potcst causarc vitam, scd non in mortuo), .* quoai motom aacnd* (ut conv^rsio instantanea aquac in vinum, nam natura hoc non potcst faccre nisi oaulatim pcr maturationcm uvae).

Cfr infra I q Ii6 dc fato. In ca ostcnditur quod fatum cst quaedam dispositio causarum naturnlium ad aliquid dctcrminatum produc endum; sed haec dispositio dcpendct a providentia divina ct non impcdit intc^cntioncm hbertis divinac nec nostrae in mundum. Nec excludit casum, qui existit per respectum ad causas sccundas (aliquis fodicns scpulcrum fortuito mvenit thesaurum quamvis non existat per respectum ad Deum qui ordmavit etiam ea quae dicuntur casualia et fortuita. .

Nunc, terminatis his quaestionibus annexis quaestioni de creatione, agen- dum est de distinctionc rerum in communi et in speciali.

Dc distinctione rcrum in spcciali.

Dc distinctionc boni ct mali (q. 48-49)-

Agitur primo de distinctione boni et mali, deinde de ctistinctione spirituaJis et corporalis creaturae.

Mcthodicc procedit S. Thomas, nam prius consideravit ens creatum in quantum ens, in quaestione de crcatione, in quantum unum et multiplex in q. de distinctionc rerum in communi; nunc in quantum bonum et prout tamen malum in eo esse potest.

Sic S. Thomas considerat crcaturas prius per respectum ad proprietates transcendcntales entis, antequam per respectum ad genera earum ct species. Non tamen ex professo tractat de eis ut sunt verae, quia verum est formaliter in intcllectu, ut jam ostendit agcndo dc Veritate in Dco, q. 15, et in nostra quaestione potius tractat de malo quam de bono, nam tracta\it de bono in communi agendp de bonitatc divina, q. 5 et 6.

De malo sunt duae quaestioncs: q. 48 de ipso malo per respectum ad ens et ad bonum; — q. 49 de causa mali praesertim ad solvendum problema: quomodo Deus se habet pcr rcspectum ad malum, an possit esse aliquomodo causa mali saltern physici.

Quacst. 48 dividitur in duas partes, scil. ia quid sit malum, 2a quotuplex sit.

fa pars, quid sit malum, contim t quatuor art.: i° utr. malum sit natura quaedam, 20 utr. inveniatur in rebus, 30 utr. bonum sit subjectum mali, 40 utr. malum totaliter corrumpat bonum.

II» pars, quotupkx sit malum, continet duos art.: 50 De divisione mah per poenam ct culpam, 6° Ouid habeat plus de ratione mali, poena vel culpa.

S. Thomas longius has quaestioncs exponit in suo opere dc Malo, mitio.

De eiTOribus. In his quacstionibus cxponitur ct magis detcrminatur do- ctrina tradita a S. Augustiho et a Diom sio tum contra manichaeos, qm admittebant duo principia, principium beneficum et principium maleficum, tum contra neoplatonicos, speciatim Plotinum, juxta quem matena, quae est ultimus terminus emanationis, est quasi non ens et causa mali tum phvsici, tum morahs. Quaedam breviter dicenda sunt igitur de Manichaeismo et de doctrma

Manichaci, rcnovantes errores mareionitarum, gnosticonim, imo /oroastn, ad explicandum malum existens in mundo, cum non possit esse a Deo pnncipio bono, 10 statu.-hant duo prineipia suprema, scil. p.meipium beneficum et prmcipium malefiaim, pariter aetema. 2° Dicebant matenam et camem esse a malo piineipio item in homine animam inferiorcm seu sensitivam, dum amma spin-

Hialis cst a bono principio; sic diccbant: concupiscentia carnis adversus spiritum rtSDiritus adversus carncm nihil aliud est quam pugna duarum animarum. Unde generationem execrabantur et nuptias damnabant, non vero unionem scxualem infecundam, unde immoralitas kujusce scctae. 3° Docuerunt proinde Christum non fuissc in came vera. 40 Juxta cos finis mundi ent scparatio regni boni a rcgno mali, prout animac bonae separabuntur m pcrpetuum a materia aliac vcro in aeternum alligabuntur materiac

Unde haec theoria reducit Christianismum ad quandam philosophiam naturalem et plus minusve confundit malum cum materia. Cfr. Denz., Enchir., n -8 62 85, 223, 271, 705, 1461. Ex Manichaeismo processerunt in Hispania, saec V, PrisciUianistae,w Bulgaria, IX s., Bulgari, qui indc in occidentem transeuntes diversas sectas Albigcnsium et Catharorum produxcrunt. Ncc difhcile est reperire plurimos illorum crrores in doctrinis Hussi, Wiclefi et Lutheri circa peccatum originale et hominem lapsum.

PlOtmus autem admisit unicurn Principium, scil. Unum-Bonum, sod intimam relationem mali cum materia pariter affirmavit. Pro illo mundus cxplicatur per emanationem non liberam a supremo Uno et Bono; est eyolutio descendens, scil. pejr seriem gencrationum divinarum gradatim descenditur a pcrfecto ad imperfectum, et tandcm cncrgia primitiva successivis emanationibus iam dcbilis evadit, ut jam non sit capax gignendi cns realc, sed solum aliquod non-ens quodammodo existens, scil. materiam, quae declaratur radix omnium malorum tanquarri principium corruptionis rcrum. Sic Summum Bonum ex necessitate suae naturae tandcm producit radiccm cujuslibet mali! Hoc est paradoxum hujusce emanatismi. Unde pro Plotino materia csl mala et primum malum proitt cs/ privalio entis (non-ens) ct boni. Sic est radix omnium malorum, tum mali physici, tum mali moralis. Nam malum physicum est, ut acgritudo et mors, quaedam corruptio, prout matcria effugit dominationem formac; anima autem spiritualis in se bona est, sed fit mala, prout fit serva corporis, pcr intcmperantiam aut ignaviam; inde oriuntur falsac opiniones, errorcs. Matcria aggravat animam. Cfr. Enncadcs, T. VIII, 3; III, vi, 7, 14, 15.

Contra manichacismum et doctrinam ncoplatonicam dc malo scripsit Augustinus in 1. dc Civitatc Dci (413-426), 1. IX, c. 10; 1. X, 29; 1. XIV, 3, 5, 6.

In his locis Augustinus adinittit quidcm corpus accidentalitcr aggravare animam, sed ostendit quod materia non cst mala, quod caro in suo ordino bona est, ct quod erit resurrectio corporalis. Unde non dcbemus peccata nostra tribuerc carni nostrae et indirccte Dco, auctori corporis nostri; ncc omnia pcccata vcniunt a scnsualitatc, v. g., superbia spiritualis, quae cst in daemone. Insupcr Augustinus in hoc insistit quod conditio mali moralis cst libcrtas noslra quae non est sua regula et potcst deviare a rcgula.

In libro dc Nalura Boni scripto ann. 405, contra manichacos, PL., t. 42, c 18, S. Augustinus ostcndit quod matcria prima non csl mala. >< Nec ista vh\ nialum dicenda cst.quae pcr oinnimodam speciei privationcm cogitari vix potcst. Habct enim ct ipsa capacitalcm formarum. Porro si bonum aliquod cst forma, proculdubio bonum aliquod est etiam capacitas formac ». S. Thomas conservat ct evolvit hanc doctrinam.

Ueniquc Augustinus in Enchiridion (421) PL., t. 40, c. 10, 11, 12 dat defi- nitionem mali, quae postea classica remanet, ct solvit problema de malo, solutionc qnac di intlc ab omnibus theologis citatur ct explicatur.

Dic it quod malum nihil aliud est qicam privatio boni, inde definitio classica: Malnm est privatio boni dcbiti, v. g. acgritudo privatio sanitatis, et malum moralo privatio rectitudinis moralis.

Dicit Augustinus: Aegritudo non est, ut patet, substantia, est privatio sanitatis in carne, quae ipsa est substantia et quid bonum.

Allunuit quod naturac omncs sunt bonac, quoniam nalurarum omnium Conditor summc bonus cst, scd in cis bonum minui polest, ct bonum minui est malum. Denique SOlvit problcma dc malo dicens, Enchiridion, c. 11: « Deus, cum sit snmmc bonns, nullo modo sincrcl aliquid mali cssc in opcribus suis, nisi esset adeo omnipotcns ct bonus, ut bcnc jaccrct clium dc malo ».

S.Thomas saepe citat hacc verba Augustini, v. g. I, q. 2, a. 3, ad 1, tanquam solutionem problematis de malo, scil. : Deus non permittit malum nisi propter maius bonum. Hoc jam clixerat Plato et acquivalenter dicitur in multis locis S ^ Scripturae. Alioquin divina pcrmissio mali non esset bona et sancta, quia non cssct ad bonum ordinata, et in universo non omnia ad bonum cooperarentur.

S Thomas perfecit pariter doctrinam Dionysii dc malo, quae exponitur in 1 le Divinis Nominibus, c. IV, a 1. 13 ad 22 S. Thomae. Dionvsius his locis corrieit doctrinam Plotini ostendendo quod maicria non cst mala.

Prius (lect 13 sq S. Th.) ostcndit quod « malum ncquc cst cxtslcns, neque cx cxisicntc, neque in c.xistcntibus >. Haec ultima verba significant, ut ait S.Thomas (lect. 17): rnalum non est aliquid (positivum) in existentibus ut pars vel accidens Itcm lcct. 18: In crcaturis malum non est ahquid (positivumV Item leet 20:'« In dacmonibus et in animabus, malum non est ut existens, sed sicut Afite.ctAi% nerfectionis propriorum bonorum

' 21 oJulUur contra Plotinum ql,od matma rnn «t mala el hoc tripliciter, scil. per re.pectum i° ad formam. 2° ad Deum creatorem matenae.

ad bonum totius universi. . 3 Ft -nim 10 pet mpcdum ad lormam: matma s„b forma part.c.pat ent, et nnlchritudini ereo non est mala. Imo diam si.u lcrma uon est mala. nec prmcin^m omnSm nS<£l. tum quia sine fonna non est princpium acUoms ta» ^Xe pXst, necqcorrumpi potest, tun, nuia cst ca^Uas rcccp.va

^XZ^lt^ Sfqua eopiatomci Jj* =

• C° ft" rcspcclitm aa >L„ ircni: materia est necessar^ gcncrationi plantarum, aninudium, nutnt.on, corum: et W prout h.dut sec.

« ^JSSlI^ c ult., ostcm.it quod «»»m t ^iUcns matcia est non-ens, scil. non ratione suiipsius, sed ratione privationis, quae in ea est; sed revera materia est quid positivum, scil. realis capacitas jormac suscipicmiae, scu potcntia passiva; ct proinde non est mala.

Dcniquc Dionysius ostendit quod materia non est causa malitiae animae dc necessitate trahens animam ad malum, nam multae animae non sic trahuntur ad malum, sed ad bonum tendunt. Et addit quod malitia provenit a libero arbitrio, quodinordinate opcratur, ut dixerat Augustinus.

'Hacc autem doctrina tum Augustini, tum Dionysii evolvitur a S. Thoma modo magis metaphysico. ut patet initio pracscntis quaestionis.