Sectio 6, art. 2: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Status qu. Icl est: Estne in Deo pofcntia gcncrandi et spirandi? S. Thomas post Augustinum respondet affirmativc, quia potentia nihil aiiud est quam pnncipium alicujus actus, haec potentia est activa. Ut dicitur ad 2m, in Deo non potest esse potentia passiva, nec etiam possibile ut opponitur necessano quia tunc sumitur sec. potcntiam passivam.

Sed est difhcultas, quae enuntiatur in 3* objectione, scil.: potentia m Deo dicitur per comparationem ad cffcctus, sic loquimur de omnipotentia, non vero dicitur per comparationem ad opcrationcs divinas, ad intclligere et velle, nam Deus est actus purus; et igitur in Dco non cst facullas inkUcctiva, sed solum intellectio per se subsistens, ncc facultas volitiva. Personae vero divinae non sunt effectus Dei, crgo non ponenda cst in Deo potentia generandi, nec spirandi.

Respondetur ad 3m: Secundum hanc responsionem. potentia generah^i non est proprie principium generationis activae, sed prinapium pcrsonac gcmtac, sicut potentia creatrix non est principium actionis creatncis, quae non est accidens in Deo, sed principium effectus creati.

Ut notat Billuart, hae potentiae notionalcs, scil. generandi et spirancli nec ^ irtualiter distinguuntur ab actibus, quia in Deo non est fundamentum. ut Ueiib concii)iatur in potentia ad aliquid; est enim actus purus.

Sic in Deo neque virtuaUter distingvritur intelligentta ab inteUectione, nam ejus intelligentia est intellectu» per se subsistens, voi)ai; voi)oea>;. Item \oluntas ejus nec virtualiter distinguitur ab ejus amore, quo necessario dili^it seipsum et non necessario alia a se; hic unicus actus amons habet inchfferentum dominatricem erga bona quae possunt non esse.

\kt. V An potentia generandi significet relationem et non essentiam.

Respondetur: potentia generandi significat m recto naturam divinam et in obliauo rclationcm paternitatis. Hoc est quod diximus initio tractatus, quaestione dc processionibus, scil. principium quo proximum processionum est ipsa natura divina ut modiftcata rclationibus paternitatis et spiratioms.

Hoc principium quo proximum vocatur m praesenti articulo potentia no- tionalis gencrandi vel spirandi.

S. Thomas hoc probat pro potentia generandi quac melius cognoscitur quam altera. Etenim jam in ordine creato omnc agcns producit sibi similc quantum ad formam qua agit, prout determinat sec. suam propriam dcterminationem, sic bos gencrat bovem. et equus equum et onme generans producit sibi simile scc.spccicm seu naturam, unde natura cst in gcncrantc principium quo gcncrationis; sic Socrates gcnerat ut homo, et generat homincm; si vero generaret ut Socrates, generaret Socratem. Unde principium activum generationis est in recto natura generantis ct in obliquo personalitas generantis, sciL dum Socrates generat, prtnciptum quo generationis est natura humana ut est in Socrate, item in divinis principium quo generationis est natura divina ut cst in Patrc. Pariter superficies, ut est in primo trianguli angulo, communicatur secundo et tertio. Xotandum est id quod quasi in fine hujus corporis articuli dicitur: « Forma individualis in rcbus creatis constituit personam generantem; non autem est quo generans gencrat; alioquin Socrates generarct Socratem. Unde neque paternitas potest intclligi ut quo Pater generat, sed ut (forma) constituens personam generantis, alioquin Pater gcneraret patrcm ».

Sec. hunc modum loquendi Divi Thomac, personalitas Socratis est fonna individualis, scil. id quo aliquid est quod, seu primum subjectum attributionis, ut dicit ( ajctanus III, q. 4, a. 2, non vero haec forma individualis Socratis est matcria quantitate signata, nec conditiones individuantes, dicitur enim 'i forma individualis »; nec haec forma individualis Socratis est ejus existentia, quac in eo est praedicatum contingens.

Unde hic textus citari debet ad confirmationcm doctrinae propositae a ('ajetano in III, q. 4, a. 2, de personalitate.

Akt. VI. Utrum actus notionalis ad pmres personas terminari possit

Aliis verbis quaeritur: an possint esse plures personae genitae vel spiratae in divinis, sicut unus homo potest generare plures filios.

Respondetur ncgative. i° Quia h divinis non differt csse et posse, si ergo posscttt esse plurcs ftlii Dci, essent de facto plurcs filii, quod esset haereticum aifirmare.

2° Haec pluralitas filiorum non posset provenire nisi a matcria, quae in Dco non est, et insuper supponeret plures generationes numerice distinctas, hoc

DE POTENTIA GBNERANDI ET SPIKANDI 201 est impossibile, quia generatio et spiratio sunt actus naturalcs dcterminati a^t$m- ct quorum tcrminus cst velut fruclus adacquatus. Sic Filius cst perfeturVilius in quo tota filiatio et tota natura divina absque multiplicationc

C0ntNc^ium^tqu6d in hoc articulo 6, S.Thomas dicit (sicut ubique): «formae mius spccici non mulliplicantur nisi scc. materiam », unde forma irrecepta m HofAria non potest esse nisi una.

O idam hodie ctiam inter thomistas dicunt quod Deus pcr mtractdum possr-t facere quod essent plurcs angcli in eadem specie, i. e. plures michachtates mulri- Sae absque materia. Hoc autem sec. S. Thomam, ut infra dicetur, I, q. 5* ^ s impossibile: quia hic agitur de principio metaphysico practer quod non tturlniraclon, cfr. ibidem Comment. Joannis a S. Thoma et Gone ad cxph- IZZm^m textum S. Thomae, in dc Unitate Intcllectus: arc. hn. ¹: ■ VaWe

Qu. XLII. — Dc aequalitate et similitudine divinarum personarum.

Agitur hic de comparatione divinarum personarum ad invicem. Et circa earum aequalitatem sunt sex articuli; ubi etiam est sermo de ordine inter eas et de circuminsessione, prout una est in alia.

Akt. I. Utrum personae divinae sint aequales.

Itesp. est aflirmativa, et hoc est de fide sec. Symbolum S. Athanasii in quo personae dicuntur « coaequales n, item saepe in Conciliis. Cfr. Conc. IV Later cap. « Firmiter ». In S. Script., ad Philipp. II, 6, dicitur de Filio: Noti rafiinam arlntratus cst csse se acqualcm Deo. Ratio explicativa datur in corp art sic Inacqualc dicitur sec. differentiam in quantitate. Atqui in Deo quantitas est pcrjcctw divmac naturac, quae numerice eadem est in tribus personis. Ergo tres pcrsonae non sunt inacquales, sed coaequales.

Ad im bene explicatur quod duplex est quantiias, scil. molis et virtuth, ul .ma autem attenditur sec. pcrfectionem naturae vel formae. Unum in natura est idmi unum in quantitate est acqualc; unum in qualitate est simile. Hoc jam dixerat Anst. m V Met. c. 6.

s(,n-1l°n'1!:,ri-1 d/edl,cuntur in artt- sequentibus. ,1,/ 2» notatur quod tres per-

" , r- • qT agltUr de non molis sed virtutis, sec. com- inumi .ihonein m ima fornia.

A.81 U. - Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio.

V.hanasn: . Totae tres pcrsonae «oXJ sibi s„™ p^ £

AN SINT COAETEKNAE

„ Firmiter » (Denz. 428). Tres personae dicuntur . consubstantiales ^lales et coomnipotentes et coacternac». Ct °°F micatio thcologica est iacilis, cst pars claritatis in hoc claro-obscuro.

r itio est quia pcrsonac proccdcnlcs proceduni a principio eujut virtus Etcnun ,,r pcriecta pcr acliowm insianlancam inslanli unico aclernilalis.

"•'""'intoucclus et voluntas in Deo sunt semper in actu. Krgo nunquam mtel- ^T!» ivinus caruit Verbo, nec voluntas amorc personali seu Spiritu Sancto.

Adl". Vestigiun, hujus coaeternitatis habetur in solc prout sol nunquam canlit suo splendore.^ ^ ^ imparticipata cxcludit principium dura-

, nif sed'non principium originis. Sic FiUus oritur a Patre in umeo mstant, li s aeten itatis Hoc sic exprimitur in Ps. II. T- ' ™™ ■«» es tu' eS° S g'nut tc Hodie. seiL in hoc unico instanti aeternitatis, quod cst « nune

^"7/3'Ko^rificatur i„ Filio Dei principium: .Omne ,»d ^ • , \to » auia generatio divina non est transmutatio, non est mutat.o <lc inC'P s,c nd es^ sed fit per communicationem ipsius essc increati. ut supra "icTun 0 '7 a- * FiK<« scn,pcr generalur, cl Patcrsemper gcnerat».

Cum generatio autem F ^a^C^^ ^ <l^ , na.us » signi- KSilSt S3K*-S* ahquid in fieri et nondum

PWf Pukhra thesis scribi potest circa ipsum nunc =iUt,s comparatum cum temporc continuo. quod est mensura mrtus^Mu « • ^ pore discrcto angelorum, quod es mensura coru ™ £>™ instantibus ct affectionum (cfr. infr.a ^«ff^^fiw potest cum doetrina fecta possessio ».

Aut. III. - TJtrum in divinis personis sit ordo naturae.

,rtim pv 1* diflicultate ubi St. qu.: Hie statns quaostionis apparet pm«*rUm ■ ^ dicitur: ,,, quibuscumcjue est ordo «^-^^7^ cl M»»«> ttt sal,,,n „:„„,:, ,1 mML-t,. N, 1 ... dnm , I 1 ' , t,/fm,pll,,^,n., et u«dicitur in Sv mb. S. Athanasu. Insuper m d, n ^ nat, ^ merice eadem in tribus personis. ^ ,mlllrac. „„„ ,„„/.■, sa:

Responsio ta.nen est: In dmnts pcrsoms cst prius et posterius. sed scc. origmem.

DE AEOUALITATB F.T SIMIUTUDINE PERSOXARUM

V i» Probatur cx communibus in arg. sed c: Ubicumque est pluralitas ' ordine, est confusio. Sed in divinis personis non est confusio, ergo est ibi orff°

2° Probatur cx propriis: Ordo semper dicitur per comparationem ad al° quod principium, v. g. ad principium lineae, aut ad principium numeri, aut i principium demonstrationis, aut ad principium influxus causalis, aut ad princi palem finem.

Atqui in divinis dicitur principium scc. origincm, sed absque prioritate Ergo ibi est ordo originis absque prioritate et posterioritate. Minor supra explicata est, q. 33, a. 1, ad 3: « Licet hoc nomen principii, quantum ad id a quo imponitur ad significandum, videatur a prioritate sumptum, non tamen significat prioritatcm, sed originem. Non enim idem est quod significat nomen et a quo nomen imponitur ut supra dictum q. 13, a. S ». Sic substantia lapidis denominata videtur ab aliqua ejus actione, quae laedit pedem.

Ad 2m. Ordo in creatis est dispositio secundum prius c/ posterius per rcspectum ad aliquod principium, v. g. ad principium lineae aut motus, aut ad principium dcmonstrationis, aut ad principium causandi in quolibet ex quatuor genenbus causarum. Sed in divinis ordo analogice salvalur scc. originem pcr respcctum ad principium originis, absque prioritate et posterioritate; nam bosterwntas aut in durationc aut in esse esset imperfcctio, quae non potest esse in Hho nec m Spintu Sancto. Brevius: Quod altero natura postcriits est debct secundum suam naturam ab alterius natura dependcre (ut natura radii a natura SOUS), ^quod non potcst dtci in divinis pcrsonis quarum una cst natura In liac rc- •sponsione ad t« S. Thomas ostendit quod in creatis ubi deest prioritas tcmporis remanct prmritas naturae, v. g. sic sol est prior suo splendore. Scd addit

7Zt7lZ- T?S CaUSa6' SCd) ipSaC yClati0neS CaUSac ct ««'<*> P^cipii t n : i nK,n/,f('StU/m, l'st ^d SUni simul natura ct inlcllectu , in l i l ^ W^^tmm. Sed in divinis rclationcs sunt subsi- nmm , n Z "fS ' neqUe Parte natura. "eque ex parte

K. u n I ™ IT°n,\CSt *** Ulia' neqUC etiam s<*undum "aturam et mtellectum». Haec est pulchernma mvsterii exprcssio mv^L3"r^^« SinC Pri°ritate etiam naturae- Hoc est quidem

^n^JrCTr n°tat qU°d plures ***** admittunt tamen « prioried n,uan c 7 TT eis resPoudet: < Sententiam teneant.

prou 1 ?l^^-?m Probabtcr dicere: sententiam tenere possunt 2n o ^iP7taS et P°sterioritas «cundurn nostrum imperfectum ^SeTSt^f secundum rem- et debemus corrigere quantum c uin S '11 1011 1 • . d s 11 T "? mc°dUm 'mt^ndl Unde melius est loqui Xus,Tumirf^t 1 bV,,;b0li S- Athanasii: ^ihil est prius et ^XJXn^rZ^- "e\ }r,n SiC SCrVatUr notando Lmulitudo noLl?(S Ulta SimiIitUd°' qUiU Sit Semper mai°r o^r^Smi^t^i f^sT™1" in qn° tres sunt hoc sensu quod in c,n> ri ct one h^T j^V abiUC Prioritate. in

«nter ab unoquoqu, ,,,„ , ,, • , P°^nu,s incipere indiffe- cjus fiat extrlitis .«Z et e ^T^™ ita «t culmen

Ad r, • Ordo naturae dicitur non quod ipsa natura divina ordinetur, sed

AN SIT INTIiK PERSONAS OHDO NATIKAK 20=> quod Ordo in dix inis personis attenditur secundum naturalem originem », nam Patcr sec. suam naturam generat, et Patcr et Filius spirant Spiritum Sanctum per voluntatem, ut natura est.

Ad 4m. Dicitur ordo naturae, potius quam essentiae, qtiia natura hnportat quodammodo rationcm principii.

Akt. IV. TJtrum Filius sit aequalis Patri sec. magmtiidinem.

St. qu.: Agitur de aequalitate perfectionis, ad explicanda verba Christi: «Pater major me est » (Jo. XIV, 28). Difticultas est quia paternitas pertinet ad dignitatem et non convenit Filio. (Sic ponitur quaestio quam supra tangimus: an paternitas sit perfcctio simpliciter simplex proprie dicta, quamvis Filius eam non habeat). Est eadem quaestio ac in art. i°, sed cum hac speciali difftcultate quod patemitas videtur esse specialis dignitas.

Responsio est amrmativa: Filius cst aequalis pcrfectionc Patri. Hoc cst de fidc. Cfr. ad Philipp. II, 6: « Non rapinam arbitratus est essc se acqualcm Dco ».

Ratio theologica est pulcherrima, scil.: « Est de ratione paternitatis et hliationis quod Fihus per generationem pertingat ad habendam pcrjcctioncm naturae quacest in Patre, sicut et Pater ». Et ad eam pertingit, nisi virtus generandi sit defectiva. Atqui in Deo virtus generandi non est defectiva et ab aeterno exercetur pcrfcctissime. Ergo Filins ab aetemo habet totam perfectionem Patns.

Ad im. Christus solum ut homo dicit: « Pater major me est ».

Ad 2m puomodo vero solvitur dilhcultas: Filio deest dignitas paternitatis.

Kespondet S Thomas: «Patcmitas cst dignitas Patris sicut et csscntia Patris Nam dignitas cst absoluta et ad essentwm pcrtinct. Sicut igitur cadcm esseniia. quae in Patre est paternitas, in Filio est filiatio, ita eadcm dignitas, quae in Patre est paternitas, in FiUo est filiatio... Sed haec digmtas m Patre est secundum relationem dantis, et in Filio secundum rdationem accipientis ... sed absque imperfectione transitus de potentia ad actum; nam generatio divina non est mutatiO sed communicatio ipsius esse increati. lta in triangulo aequilaterah superficies eadem est in primo angulo constructo et in secundo, sed m primo est secund m relationem dantis et in secundo secundum relationem accipientis. Hoce^t d ccr . ut supra notavimus. quod relationes ut tales. secundum «'W^hunt a perfectione et ab imperfectione. unde non sunt perfcc^^^U^ simplice proprie dictae. nam quamvis non involvant nnper ectionem non m^ Uus-est eas habere quam non habere. Alioquin Fihus careret ahqua perfectione

^ ffjfiffi t 7171 Kelatio halnt quod sit aliquid, sed solum quod sit ad ahquu , ^^^^ resp. ad 2m: « Mutatur quid in ad aliquid prout oadem chgn qiia n FatTO est paternitas, in Filio est filiatio. Sic non nnnus pcrlec a «^^aZTS paternitas divina, sicut in vestigio Trinitatis. m tnangulo acquilatciah non nunu. perfectus est quilibet angulus baseos quam angulus culminis.

Ad 3m. Trcs personac non constituunt simul nuqorcm perfectwnem quam

DE AEQUAI-ITATE F.T SIMILITUDINE I'EKSON AKl M uua sola, quia infinita et tota perfectio divinae naturae est in qualibet personarum; sicut tota superficies trianguli aequilateralis in quolibet trium angulorum.

Ibid. S. Thomas notat quod «in divinis relatio et persona non sunt quid universale, quia omnes relationes sunt unum secundum csscntiam ct cssc >.. E contra humanitas est quid univcrsale, scil. unum aptum in esse multis per multiplicationcm formae receptae in diversis partibus materiae.

Footnotes

1. Ed. LlITMIEM.EUX, lS/j. p- 4r»5- ↩