Sectio 6, art. 6: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes,

qui simt participes gratiae?

Respondetur afirmaiivc cum S. Aug.. nam missio ista fit proprie sec. donum gratiae sanctilicantis.

Ad im In Patribus V. Tcstamcnti eo ipso quod erant m statu gratiae habitabat SS*. Trinitas, et ad eos invisibiliter mittebatur Filius et Spintus ^Sanctus; attamen Spiritus Sanctus non fuit visibiliter missus nisi super Jesum baptizatum et dic Pentecostes.

Ad 2m Notatur quod «eHam sccundum profcctum virluhs aut an«»nntum gratiac fit missio invisibilis... praesertim quando aliqui, proiicit actum vd novum statum gratiae, v. g. dum aliquis ex fervore cant ahs nonrt se martvrio, aut abrenuntiat his. quae possidet, aut quodcumquc opus arduum adSrnclnrpost purihcationem passivam sensuum, quae est velut sccunda conversil "l^nslundum a statu incipientium ad ^{^^^ tium scu ad viam illuminativan, A fortion speciahter nuttitur ^ r tus Sanctu^ post purificationem passivam spiritus. quando cst Pf^XpeS^ matio momento ingressus in pcrlcctam v.tam umoniS, ut iu.t di« PentecoStes

^Ad beatos mittitur Spiritus Sanctus in ipso instanti m quo inciprt visio beatifica, et tunc tres personae divinae sunt in ^ V« - viv, non amplius in *eJ^ "SSA dor sanctorum vocatur. 1 unc est perlccta assiniuai

Spiritu Sancto sed ctiani cum Verbo, a quo anima assiniilatur Patri, prout Vcrbum est figura substantiae ejus. - Lcgenda est haec resp. ad 3m.

Ad .|m. Missio divinae personae non fit ad sacramenta, quia non dicitur fieri nisi pcr modnm tcrmini, id est ad eos qui per sacramenta gratiam suscipiunt.

Ak i. VII. Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti.

ln hoc articulo S. Thomas explicat convenientiam missionis visibilis Spiritus Sancti dcscendentis supcr Jesum baptizatum in specie columbae (Matth. 111), et descendentis die Pentecostes in specie ignis.

Respondetur: Hoc convenit, quia cst modus connaturalis hominis ut pcr visibilia ad invisibilia manuducatur. Hae missiones visihiles se habent ad Trinitatem personarum sicut creaturae se hahent ad Deum unum. Id est Deus se manifestat ut trinum in his factis visihilihus, quae sunt Incarnatio Filii et ignis caclc^lis dic IYntccostes.

Differentia inter utFamque missionem visibilem est quod Filius missus est ut sanctificationis principium, et igitur ut persona cum natura humana unita, ad aliquid agendum, ut Redemptor, et Spiritus Sanctus, ut sanctificationis inJicium in aliquo signo: columba et ignis. Item ad 4*

Ad 2'". S. Thomas cum Augustino tenet quod columba quae descendit Super Jesum iiofl fuit soltHft objectum visionis imaginariae, sed quid reale cxtramcntalc; item ignis die Pentecostes. Ratio est quia « columbam illam et ignem oculis viderunt, quicumque viderunt », id est omnes tcstes praesentc-.

Ad .V". Ulae creaturae (columha, ignis) formatae sunt exterius ministerio angelorum.

Ad 6m. Explicantur Variae missiones visibiles quae convenientes erant in prmutiva Ecclesia a.l propagationem fklei. Sic Spiritus Sanctus sub linguis igneis se manifestavit, ad ostendendum ofiicium doctrinae

N

Articulus VIII.

k\ ,, !" '"K:. ;,;ti<,u!<) "lti.no ostcuditur quod una pcrsona divina non propric

JsJ mittitur n.s, ah ea a qua proccdit. ita Spiritus Sanctus mittitur a Patre Filioque,

S :« S* q 'l ""' A,la,,K'n d»« potesl minus proprie quod Filius mittitur a Spi- nlU * . ° ,,,rswna mittens intelligitur esse principiurn non ipsius per-

'"^ ';nT:,V 1 ,,,,ctus secundum quem attenditur missio. Sic dicitur dc Verbo

S " ,nV MU ,U'n:M ™st^°PQlitano (Denz. 86): «Et incarnatus est de Spiritu teJJ aancto cx Mana Virgme et homo factus est», ti ,u,»V~T lriTtUS de™nit*«> P- manifestationem hujusce my-

Stenj ad extra I er modum conclusioms possumus breviter aeerc de momento

,'i nawurai < t eiati.u . ct ;i<l vitam uratiae.

EPILOGUS Dc momcnto suprcmi mystcrii Trinitatis.

1" Bx hoc mclius apparct distinctio dttontm ordinitm. in quantum hoc uivsterium cst onmino indemonstrabile. Imo, ut dictum est, ejus possihilitas seii non repugnantia non potest probari, nec improbari. sed solum suaoVtur; et si demonstrarctur co ipso proharetur Trinitatis cxistontia. quac est non coit tmgens, sed necessaria.

' Ilcm p^r rcvrlationem SS. Trinitatis conftrmahtr cx aUo dogttia dc hbcrtate creationis; et clarius solvitur objectio optimismi absoluti Platoms, Leibnvtzu, Malchranchii, scil.: honum est essentialiter dilTusivum sui. Atqu, Deus est sumnmm homuu ErgO cst essentialiter diffusivum sui pcr creationem, quae ad nnnus est moraliter necessaria, ita ut mundus actualis debeat esse optimus mter possibiles Sic Leibnit/ dicit: « Si DeuS non creasset. neque bonus. neque sapiens esset'». Ad quod respondebat Bossuet: « Dieu n'est pas plus grand pour avoir crcc l'univcrs ». . . ^ . , ■,

1„ Conc. Vatic. dcfinitur absoluta libertas creat,on,s (Denz lj3). ■ U*

,„„„ consitio SUO DWS omnia creav.t lon ad augendam suam l.eatnnc nKm

U ,a,n acquirendaxn. sed ad mani(estandam qUae cr«aturis impertitur». ( reatio sic est express.o Ubertimae hlx r.d.tat.- seu

^tfafoSLm desumptam ex prindpio:

sivun, , responW distinguendo: aut pcr mdum n*** •< ' ^^, ' SUUHl aut \cr ,m»t<tm vahmlatis el HbcrahtaHs. I, q. 1% »• V « N'"" ««" bH'Ut M sV tu4, et ,sse possit s,ne aiiis. c«m «M c, ****** *»

J nnnnnn, , Sic generamdo F.l,»m snnm l>eu. . > ' , u " t ,„ justifi. idcas suas „i n, creatione rennn. non solum K«t um ' '( s •,•,„,„,,.

(,) HOO cvolvi.nus in al.o opcrc DUu, 1* PP- A97**$> ia _ GabR.OOU-Laokanoe, Dt D,o Trino et Crtatore.

KIMI.tx.rs est nulJo rnodo neccssaria sed Iiberrima, jam enim ante ereationem verificatur in Deo principinm <« bonum est essentialiter diffusivum sui » et verificatiir sud ordinem causalitatis sive emcientis sive finalis, per communicationem totius naturae divinae Filio per modum intellectionis, et Spiritui Sancto per modum amons.

2° Ostenditur m hoc inysterip vitam intimam Dei essc perjectam vitam intcUcctus cl amoris.

Est pcrfccta vita inteUectus, in gua scil. non solum concipitur verbum accidentale et multiplex, sed generatur Verbum substantiale et unicum, in quo nno intnitu cognoscuntur omnia possibilia et futura. Ratio est quia in I)eo intelligere non est accidens, sed est idem ac csse substdntiale, et pariter terminus intellecticnis, id est Verbum. I, q. 27, a. 1 ad 2m. In hac perfecta vita intellectiva, trcs pcrsonac una ct cadcm intcUcctione vivunt ex eadcm vcritatc infinita in perfecta comprehensione suae vitae intirnae.

ltem in mysterio Trinitatis revelatur vitam Dei intimam esse ■bcriectam vitam amons, ita ut tres personae nno et eodcm amore essentiali diligant idcm supremum bomm quocum identificanlur. Est perfectissima unio earum absque nlla inordinatione in amore seu absque ullo egoismo; imo ita ut tota personalitas v g. I atns Slt relatio ad Filium, tota personalitas Filii sit relatio ad Patrem tota personahtas Spmtus Sancti sit relatio ad Patrem et Fflium

Hoc auteni mysterium sic resumitur: Pater est Deus, Filius est Deus, Spi-

Patei et Fihus suni Spmtus Sanctus. Hoc remanet absconditum sed in

,X mVSl<'ni V,la,,,r C",ltr;i(1"-t- 'luannis non Sr^etS , t u t l * T/^11^ HaeC P^^as nec probatur, nec ■n ";,n 2eUt co"nt" Trinitatis, sei fecundrtatis n .s c u are T '"T"? COntiae Pi« semper magis ad ZdLn Tnon n " , "'"J profimdlsS1111^^ «d non demonstrativae, tendunt gonum mSt™ in^ fmonstr;itionis. *d visionis beatificae, sicut polymZ,(,Mrr£m m ™^entla ad eam tendit dum multiplicantur in infi-

"• ui joan. 1 1 i f collo- quium cum Xicodcmo, ct in Matth. V, 48: « Estotc ergo vos perfecti sicut ef pater vester caelestis perfectus est ». Sic intelliguntur verba S. Pauli, Rom. VIII, 29: « Praedestinavit (Deus nosj conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus». Cfr. Comm. S. Th.

Sed etiam processio Spiritus Sancti est supremum exemplar caritatis nostrae; nam, ut dicit S. Thomas 1, q. 43. a. 5, ad 2m: 1 Filius esl Verbum non qitalccumquc, scd spirans amorcm ». Ita pariter in nobis omnis cognitio Dei debet spirare amorem caritatis erga Deum et proximum. Daemon definitur a S. Theresa: 0 Ille qui non dilisit ». Haec similitudo expriniitur ab ipso ( hristo, dum dicit apud Joan. XVII, 11, 21: « Pater, serva eos... ut sint unum, sicut et nos unum sumus... sicut tu, Pater, in me, et ego iii te, ut et ipsi in nobis unum sint ». Cfr. Comm. S. Th. Id est, sicut Pater et Filius sunt unum unitate naturae et prout sese diligunt in Spiritu Sancto, qui est amor personalis, terminus amoris notionalis; ita Christiani sint unum cum Deo et inter se per gratiam quae cst participatio divinac naturae, et per caritatem.

Dcniquc sic pcr/icitur in anima imago non solum Dci unius, scd etiam Dei trini; nam sicut Deus Pater seipsum cognoscit in Verbo et scipsum ac Filium diligit in Spiritu Sancto, ita anima christiana debet non solum seipsam cognoscerc, sed Deum ipsum quasi continuo cognoscere quasi experimentaliter et diligere. Et imago Trinitatis pcrficietur dc/hiitivc in patria, in qua beati cognoscunt immediate et jugiter Dcum ut seipsum cognoscit, et dSigunt illum ut seipsum diligit.

Ouoad rclalioncs spccialcs fdiorum Dei adoplivorum cum quahhct pcrsona divina, notandum est: i° quod trcs pcrsonae suut unum principium opcrationis ad cxira (Dcnz. 703), quia operantur per intellectum, voluntatem et omnipotentiam, quae sunt cis tribus communcs; proinde adoptarc homincs convcmt toh Trinitati, sic in oratione dominica « Pater noster t dicitur Patcr essentiahter, et non personaliter dc sola prima persona (cfr. I, q. 33. 3)l 2° attamen adoptare appropriatur Patri ut auctori, FiHo lit exemplari, Spmtui Sancto ut imprimenti. Cfr. S. Thomam III, q. 3- *. 5. ad 2»: « FUiatib adoptiva est quaedam participata similitudo fiUationis naturalis, sed iit in nobis appropnate a Patre. qui est principium naturalis iiliationis, et pcr donum Spintus Saneti, qui est amor Patris ct Filii ». Item III, q. 23, a. 2 ad 3m: « Adoptatio licet sit commums toti Trinitati, appropriatur tamcn Patri ut auctori, Filio ut exemp lan, Spintui Sancto ut imprimenti in nobis hujus similituclinem exemplans . ». Haec adoptio fit imperfecte per gratiam viaeet perfectc per gloriain S ic Deus habi aiis in

Christi: « Ut omncs unum sint, sicut unum sint; ut crcdat mundus quia tu mc mis%sH ». JOan. a\ II, ZJ.

TRACTATUS DE DEO CREATORE

Locus ejus in theologia.

Ad inteJJigentiaro nostri tractatus in primis considcrandus est locus eius in synthesi S. rhomae, quae nunc classica est.

Prima Pars Summae Theol., quae est de Dco. theologiae objeeto formali «upnmano, est tnpartita; i»aSitur de Deo uno seu de essentia divina, o 2-26- 2° De rnmtate personanim, q. 27-45; 3° »e Deo creatore et guberaatore <V 44-"9. 'd est ad finem 1" Partis. 8 i ore'

Ratio Mus diMsionis est quod S. Theologia, quae est scientia de Deo „x

,;«,;.!;:,;";,''/ ; ,un,ine revchitionis ■•»»'» * su„ suojecto fo un.di.Md.,/,- &•„ ,„ s«, m sua essentia et quoadTrinitatem person .rum antequam tractet de ^tffe» Dei aU e*lra quae est creati,

Operan enwi sequ.tnr ,,s,.. et mcdus „perandi modun, ossendi ^""^ s Tl," ,1 ";! ,,;'''!/''/' A/ ' "''1' '' intCr methodum ^taphysicae' et methodum £d n n ! 'T <1Uae iU °rdine natunili' «ientia, non de Deo, s ■ 1 i, , " ' , Ct dC C"tC COg"ito '"""""" «>Odo, scil. in specnl,

M , m ^«^asensibiUbus ad apiritualia et divina; et se Ari- stoteies post lhysiciim Seu Pl.dosoph.am naturalem de entc mobili et Psvdhologian. de ente.an.mato, instituit metaphysieam, de ente „t ™ sci \ 1%

«otoris et Actns „ ri' d t 1,- ^ dem°»str=>t'°nem existentiae Dei Primi i-ipicnd„ , ,' , , etS: " C1 n0,,,is natunuiter, sefl.

I"- traetal de Deo qn m 7 c""tUriwtT n,' aUCt0ns Sic ' 1 'l--<> Trinitatem ,,■,„„ ' , '/ £ PnT dc "C° q"°ad s"»»' «sentiam "Otabilis difi,-„-„,„, ,u,r , , ,Z; h , CrCUt0rC ct eubernatore. Haec

^« doctrina procedi, Ni>m in doetrina phi,,^e.

LOCUS KJUS IN THEOLOClA

^//,;/i stf considcrat ct ex cis in Dci co^nitione pcrducit, prima CSt considt-ratio dc croatnris et ultima de Deo; in doctrina vcro fidei. quae crcaluras mmnhi in ordine j ftgfffH considerat, primo est consideratio Dd ct postmodum crcaturarum; et sic est perfectitn , utpote Dci cognilioni similior, qui soipsum co^uosrcns alia intuctur (in seipso). Undc, sccundum hunc ordinem, post ea quac de Dco in sc, in primo libro sunt dicta, de his quae ah ipso sunt restat proscqucndnm

Unde sic procedit S. Thomas non solum in Snmma Thcol. scd ctiam in Sunima C. Gcntcs, quae non est proprie Summa philosophica, nam incipit a Deo Sfid quae tamen prius tractat dc veritatihus naturaliter c.^nox ihililuis. et in 1. IV tantum de Trinitate.

Haec animadversio quoad discrimen inter methodum metaphysicae < t methodum theologiae valet etiam ad hene distinguendum Tractalum thcolodc hominc, ut cxponitur I, q. 75"™2. a tractatu philosophico dc homine ut cxponitur in lib. Dc Anima Aristotelis. Tractatus enim philosoplucus dc anima incipit a manifestationibus scnsibilibus vitae animae. sdl. vitae vegetativae, deinde sensitivae, postea intellectivac, et in fme tantum est scrmo de spiritualitate ct incorruptibilitate animae humanac. Est ordo im cntioms ct asccnsionis. E contrario Tractus theologicus de homine constituitur descendendo a Dco ad animam spiritualem a Deo creatam, et ideo jam m I» ejus quaestione (scil. I, q. 75, a. i, 2, 4, 5) agitur de spiritualitate et mcorruptihihtate animae, postea est sermo (q. 76) de unione animae ad corpus, (q 77) cle nntentiis in communi et in speciali. (q. 84) de operationibus partis intellcctivae tantum, quae solae ad Deum pertingere possunt cum auxiho gratiac spcciatim de cognitione animae separatae de qua parum dicere potest philosophus. et andem (q. 90) de prima hominis productione ut est ad imaginem Dei et (q. 93) ^ statu justitiae et sanctitatis originalis. ,

Ilacc differcntia methodi philosophiae a mcthodo theologiac, co magis est al. initio notanda, quo S. Thomas ut thcologus spcculahvus valde utitur philosophia in rebus theologicis, et quidam putant quod mmis P^p^ce Irocd in divinis; e contrano optime m.tavit et sexv^tdislm^em^m ordinum. Sed thcologia ulitur philosoPhia, tanquam supcnor ex alto u ur nKriori. per rcspcctum ad linem idtitucm, et sic theologia antequam u at r a u propositione philosophica, cam sub suo lumine supenon ^^tetsalto nJative approbat ut non contraria revelationi; postea autem utitui ea tan- £IS et commuuicat ilU altiorem certitiulincn ita ut co,, usio theologica qme habetur ex majore fidei, et ex mmore na.on.s qu eerta quair? ipsa fides, est tamen certior quam conclusio pMoso probatur et conlortatur lumine superiori revclatioius v,rtuah>. quac est ob,« ctum formalc quo sacrae Thcologiac .u^iwoin i*c T irtis

Necessarium erat hoc in memoriam revocare q«oad divisionem 1 Summac Thcol. et quoad methodum theologuic

DIVISIO TRACTATUS DE DEO CREATORE

h

U s guomodo nunc dividitur tractatus noster de Deo creatore et gubernatore? Dividitur in tres partes:

Ia Dc Productione creaturaruni.

2° De Distinctione rerum in communi, et de distinctione rerum in speciali, in qua sunt tres tractatus: de angelis, de creatura corporali, de homine.

3« De Conservatione et gubernatione rerum, sive in communi, sive in speciali.

Ordo harum divisionum est logicus, i« enim agcndum est de ipsa produetiojie oiOu creati ex nihilo, bene determinando in quo differt cratio ab omni aha productione rerum. 2° Agendum est de distinctione rerum creatarum ubi est sermo de magno problemate: quomodo muUimdo procedr.r possit ab unitate suprcma, quod i>roblema Plato, Aristoteles et Plotinus solvere non potuerunt prout «luo pnmi non pervenerunt ad notionem explicitam creationis ex nihUo e creationis hberrimae, et prout tertius loco creationis posuit emanatismum p:mtl.rist>o»m [tem ibi agitur de distinctione inter botmm et malum. 3° Denique og tractandum de gubernatione harum omnium rerum creatarum. tum spirituahum tum corporahum, prout actiones earum a directione et a motione divina ordmantur ad finem totms universi.

Qu. XLIV. Dc prima causa omnium cntium.

effide^ eS Vui- , , T 5CCUndl"" qUUtUOr rausas- Pro« Deus est causa c,,!,„ ' aUSa'ltaS °ninino convenire nequit supremo pri„-

• de CaUSalita^' "Plari jam actum est I, q. "Ut'°

I)E 1'KIMA CAUSA OMNIUM EXTIUM 231

Art. I. Utr. sit necessarium omne ens esse creatum a Deo.

Aliis verbis, ut dicit ipse S. Thomas in prologo: Utr. Deus sit causa efficiens oinnium entium.

Status quaestionis:

Titulus est clarus, omnc cns stat pro omni re quae proprie dicitur cns. scil. pro omni substantia vel supposito, de quo dicitur: est id quod est. Sic in art. sequenti adhuc quaeritur: utr. materia prima sit a Deo; materia enim prima non est proprie cns, id qttod est, sed pars ontis materialis, scil. id quo aliquod est materiale.

Item in titulo creatum significat tantum nunc causalum cfjcctivc quia nondum agitur de modo hujusce productionis, scil. ex nihilo, de quo erit sermo in q. seq. Quaestio est igitur: Utr. Deus sit causa efficiens omnium entium.

Status quaestionis melius apparet ex difficultatibus initio articuli positis: scil, videtur quod sint multa absolute necessaria in mundo, ut v. g. circulus a seipso est circulus et tales proprietates habet. Atqui quod est absolute necessarium non indiget causa efficienti. Ergo.

Responsio est tamen affirmativa: Dcits cst causa cfficicns omnium cnlium. Hoc est de hde.

i« 5. Scriplura hoc clare affirmat: Gen. I, i: tkl principio creavit Deus caelum et terram », ubi sub caelo omnia caelestia. et sub terra omnia mfenora continentur. Item Exod. XX, n: « Scx diebus fecit Dominus caelum et terram et mare et omnia quae in eis sunt ... Is. XI.I V, 24: 1 Ego Dominus iaciens omnia, extendcns caelos solus, stabiliens terram •. Ps. CXLV, 6: 1 Oui feeit caelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt ». Joan. 1. j: « Omnia per ipsum tacta sunt». Rom. XI, 36: «Ex ipso et per ipsum et m ipso sunt onima». Act. Avu. 24: « Deus qui fecit mundum et omnia quae in 60 sunt ».

2° In Symbolis Nicacno ct Const. dicitur: « Credo in Deum... factorem caeli et terrae, visibilium omnium ct invisibilium », Denz. 54, 86. Item IV Conc. Lahr.. «Credimus Deum unum, Patreni et Filium et Spiritum Sanctum esse umim universorum principium, crcatorem omnium visibihum et invisibilium, s>pintualium et corporalium », Denz. 428; cfr. 461, 700, 1782. uS°>

50 Probatur rationc theologipa. Antequam exponatur haec probatio. notandum est quod praesens problema accepit tres solutiones: duahsmum. pantheismum et doctrinam rCvelatam de creationc

Dualismus ait: mundus provenit ex materia prima aetenia. quae necessana est. sicut Deus ipse, et est potius coordinata Deo quam ei subordinata.

PantheisfHUS tenct quod Dcus est una et eadem substantia cum nmndo ita ut res mundi sint quasi accidentia vel modi nniti Dei; sive nnmdus fi a D u per evolutionem asccndentem. ut panth.istae moderni dicunt. «f» PCUS hat mundus per evolutionem descendentem de qua loquebantur neoplatowci sub termino cmanationis.

, {, DE DF.O CREATGRE

Dodrina autem revelaia dc crcationc tcnet quod mundus et quidquid in eo est, est effectus Dei.

Pantbeismus jam cojafutatUS est supra I, q. 3, a. 6 et 8. ostondendo quod Detis rcquiritur ut prima causa efficiens immobilis et simplicissima, prout debet essc suum agcrc et proindc suum cssc, sic re et essentia distinguitur a nnindo mutabili et coroposito. Insuper causa efficiens cst extrinseca et non venit in compositionem sui effectus. Item, ut dictum est ibid. a. 6, Deus ricquit habere accidentia, nam eis pernceretur, actuaretur, quod est impossibile, cum ipse rcquiritur ut Actus purus, Ipsum Esse subsistens, ultima actualitas irrccepta, cui nulla potest ficri additio; est enim jam plenitudo essendi. Dualismus autem confutabitur in nostro art. 2.

In corpore articuli demonstratio data est ipsa 4" via ad demonstrandairi existcntiam Dci (I, q. 2, a. 3); sed modo inverso proposita, scil. non ascer.dendo scd descendendo. Undein nostro articulo habetur optimum commentum 4*eviae quia est cadem via, sed nunc descendcndo.

4* via reduci potcst ad hane formam:

Quod est in aliquo per participationem causatur ab eo cui convenit per essentiam. Atque in rebus invenitur esse participalum, nam dicitur de iis sec. niagis et niinus. Ergo existit Ens pcr csscntiam, causa omnium, et hoc nominamus Dcum.

Majoi est ipsummet principium causalitatis: quod est tale non a siipso, cst ab alio, quod est tale per essentiam.

Minor apparet ex gradibus perfectionum: nam omnis multitudo praesup^ ponit unitatem supcriorem, quia non reddit rationcm unitatis similitudinis quae 111 ipsa est; nam «. quae sec. se diversa sunt non conveniunt in aliquod unum. nisi per aliquam causam adunantem ipsa n ut ait S. Th. I, q. 3, a. 7. Item omne imperfeGtum est compositum ex perfcctione et ex capacitate restricta hujus perrectionis, et omne compositum indiget causa. propter eandem rationem: nam quae sec. se diversa sunt non conveniunt in aliquod unum nisi per aJiquani causam adunantem ipsa. Aliis verbis: unio quae invcnitur in compositionc duo- 1,1,11 et "' ""Mitudine divcrsorum entium similium, dependet ab unitatc supo- ; um.° , ni,n participat unitati, et unitas igitur cst principium unionis, ut

J.J plunes dicit S. ihoinas; non potcst enim concipi unio nisi praeconcipiatur unij . tas, et non e converso; unitas est notio simplicissima, dum in unione cst jam i quaedam compositio aut multitudo. Unde principium: unio incausata diver, jljC. soruni cst nnpossibiKs, cfr. C. Gcnt., 1. I, c. 15. r, 2; /), Potentia. c. III, a. 5; h

;u,u vfo »' npstro articulo est eadem via, sed desccndendo, scilicet: >U 1,1 ,lu,,d cst ,u ;,llq»>« Per participationem cfhocntcr causatur in ipso ab wlJj: '" cui convenit per essentiam.

U Atqui I i. vis et Dcus solus est cns per essentiam, cum sit ipsum esse subsi-

brgo Deus est causa efficieris omnium entium.

ti Kx';t^S!. eViJ,CnS' Umm Prnrip" causaUtatiS- Cajetanus notat „. IV:

a naec propositio est commums ,. ,,latonicis et pe.ipateticis, si illud ner essen=

DE PRIMA ( VUSA OMtflUM ENTIUM suam dcfmitionem debet habere matcriam communem, ossa ct carncs. Atqui ossa et carnes non possunt existere quin sint hacc ossa et hae carncs, nam imortant quantitatem cujus partes sunt extra partcsetideo individuantur, rfr. I, 7- a. I et Vll Mct. lcct. (), 10. Unde homo per csscntiam potcst concipi ut %ea !n<?n vero cxisterc'- s*c in ^eo est 1(^ea bominis, et esse divimim non nisi virtualitcr continet hominem, prout potcst eum producerc.

Sed major nostra intelligenda est dc participata pcrfcctionc quac in suo conceptu non involvit nec materiam communem, nec imperfectioncm, ut es><\ vivcrc, intelligere.

Minor cst evidens, supposito quod Deus sit ipsum esse subsisk ns, ut svipra probatum est I, q. 3, a. 4: Primus motor dcbet esse suum agcre, et snum csse. Etenim cum ens dicatur ad esse, et sit id cujus actus est csse, si Deus est ipsuin essc subsistens, scquitur quod ipse sit ens per essentiam. Insuper ipsum esse, si rccipitur, recipitur in aliqua essentia v. g. hominis, plantac, lapidis; S| vcro esse subsistU ut irreceptum, tunc est talc per essentiam, et est unuum, sicul si albedo essct subsistens, esset una sola albedo. Aliqua perfectio nOn multiolicatur nisi per capacitatem perfcctionis in qua recipitur.

Sic S Thomas resolvit quaestioncm ex propriis. quia non potcst assignan magis propria causa entium in quantum sunt entia, quam ens pcr csscntiam. CertO agitur dc causa efficienti, nam id quod est per participationcm eSt cicnlcr ab eo quod est per essentiam. .

U lm Habitudo ad causam est proprictas cntis contingcntis, quod sic defmitur: est ens quod potest esse et non esse; ergo seqmtur quod non cxistat a sc sed ab alio. Hoc est necesse in 2» modo dicendi per se.

' ld l™ Objectio crat: multa sunt absolute necessaria in mundo. quae non

• R*P.: sunt in eo quaedam tamcn habcnt causam suae necessitatis, ut conclusiones demonstrat.u . COUC, cus nego . t

' Ad Ohicctio eraf quae suut mathematice vcra uou indigent caus» etficicn 1 i£ ^teS mathcmatica abstraint a causa cfficu,«.. d ™m non "abstrahlt ab ca tantum qnia considerat e- , « « mcrorum ct ligurarum gcomctnac, ncc consulcrat motum, 5*1 formalcm numcrorum ct figurarum.

Lcgcnduscst « P« q- 3. - 5. ^fZ^SS^^^ dc cad,"n conclnsionc: scd articulus brcv.or Sun, ac 1 ( c»,„_ citatc cst altior. lijus tamen alt.tudo non ^«J^™^^ in sua ptexitas articuli dc Potentia; tunc appatet wrtas supmor <x i virtuaUtate continet. Lgendae sunt tres «^«»»»»« „,,„„ PUUo Oceasione huju^e prim ZLim »tium

61 ArisMclcs, qui citantur luc a S 1 1 «... . . ™ rf^to^ l^,H hujusce mundi Jcpcnder » Dco ^^ ^ . n « l». Videl.im..s. quod l.i

„ /,„„,, s. Thomas ad hoc tespondc^ " el? alll f„rnu,lem et finalexn. magni |.hilosophi affirmavcrunt cxplic.tc dqxmuntu.

DE DEO CREATORJE sed multo mimis explicite dependentiam quoad efficientiam, non enim perven runt ad cxplicitam notionem crcatiouis ex nihilo, et a fortiori ad notionem Ub ' rimae creationis et crcationis non ab actcrno.

I nde dum S. Thomas in hoc i° articulo citat Platonem et Aristotelem non vult dicere quod isti conclusionem articuli formulavcrunt, sed ejus principi dederunt, ostendendo quod multitudo non reddit rationem unitatis similit dinis quae in ea est, scil. multitudo supponit unitatem superiorem, et perfectio imperfectione admixta praesupponit perfectionem puram imparticipatam, nam ut dicit S. Th., I, q. 3, a. 7: « Quae sec. se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum, nisi per aliquam causam adunantem ipsa i>. Id est multa non conveniunt in aliqua perfectione nisi per aliquam causam adunantcm ipsa; et divcrsa quae constituunt aliquod compositum, ut perfectio et capacitas in qua recipitur non conveniunt in aliquod unum, nisi per aliquam causam adunantem ipsa.

Objectiones pantheistarum.

ra obj.: Si esset albedo subsistens, esset una iantum. Ergo si est esse subsistens, est unum tantum.

Resp.: In antecedcnte supponitur quod albedo non posset participari- dum e contrano cssc participatur.

Inst: Est participatio quidem, sed fer cmanationcm accidcntis a substantia hcsp.; Dupliciter, a posteriori et a priori:

-I Posimoti, sec. experientiam lumine rationis illustratam, sunt in mundo , urcs substanhae, v. u. substantia aquae distinguitur a substantia hvdr^

1 ,1 ;iu,; m- rTmtur'^ habet Ln s , ; ' ^™** a substantia alimenti non viventis quam

; ' ;s' , I,n a?Paret «^vidualitas ^imalium superiorum et prae-

Uidividuahtas homims, quae confirmatur testimonio conscientiae sec

S , , /l l',ara,,,T ~ l™Tr ;"' l)robandam ^entiam Dei primi il U , 1 U , f SUprcmi Lntis' non ^css, est prius probare multi-

Rg prima o, , m ,i " lt,5'!^lcx- Br« ius, per quinque vias reqni.itur

^ ., SUOI . et eoneipi p„ss,mt. inc„:,l,iliU,- , xr, [sus ? ' qUae PCT lpSUm l)K PRIMA CAUSA OMNIUM ENTIUM 235 ultima actualitas, et ens cui nulla potcst fieri additio, cum jam sit ipsa plenitudo esscndi. Unde Spinoza potest a Deo deduccrc attributa infinita, non vero modos finitos. Unde: Si solus Dcus existit, nulla est mutatio, et nulla multitudo. ut vole- bat paxmenides.

Inst.: Sed Spinoza dicit: mundus non indiget causa emcienti, nec finali sicut circulus in se his causis extrinsecis non indiget; circulus est circulus a seipso.

Rcsp.: Spinoza utitur quidem methodo mathematica quae abstrahit ab existentia circuli ad ejus esscntiam considerandam, quae abstrahit etiam ab existentia omnium rerum, a motu, et proindc a causa efficiente et causa finali, considerando solum causam formalem numerorum et figurarum geometriae, ut S. Thomas dicit in nostro art. ad 3. Sed mcthodus mathcmatica est methodus specialis, ouae valet pro consideratione essentiae quantitatis sivc continuac, sive discrctae- non vcro cst mcthodus univcrsalis, quae valet pro consideratione entium, praesertim quoad eorum existentiam; si enim aliquid fit quod antea non erat, ut haec planta, hoc animal, hic homo recenter generatus, hoc generatum indiget non solum causa formali, sed etiam causa cfficienti et causa finali. Mcthodus mathematica non sufficit in physica, nec in metaphysica. Unde spinozismus est abusus methodi mathematicae quae legitime in suo ordine abstrahit a caus-.s efficientibus et finalibus. Metaphysica autem non potest ab eis sic abstrahere. Est scientia entis in quantum ens per altissimas causas ut longe ostendit Aristoteles initio metaphysicac.

Alia instantia pantheistarum.

Essentiae rerum sunt aeternae ut absolute necessanae, non dependent a Deo; v. g. ab aeterno et independenter a Deo, homo est animal rationale. Ergo non omne ens dependet a Deo.

Resp ■ Dist antecedens: esscntiac rcrum sunt aeternae, negative, prout abstrahunt ab hic et nunc, conc; positive. scil. semper fuerunt nego vel faveas probare Item csscnliac rcrum ut absolute necessariae non dependent a Deo. dist : si eoruni neccssitas non est partiapata. conc. . secus, nego. Essentiae quidem non dependent efficienter nisi actualiter producantur hic et nunc; sed dependent formaliter a Deo, nam sunt ipsa essentia divina ut imitab.hs ad extra s^akquam similitudinem participatan, l5, 2. Sicut enim omms existenUa P^esuppomt primam existentiam, ita omnis essentia praesupponit pnmam essent u n cuj est imitatio analogica saltcm in ratione entis, ita omms ventas p r. ^uP^ut veritatem primam Unde in nostro ari ad 2» ait: quaedam necessana habent causam suae necessitatis, ut conclusioncs necessame^

Uudc S Thomas dicit in C. Gcntcs, 1, II. c. 84: Ex hoc quod n ei itates 11 tc lectae a nc>b s siut actcrnac quantum ad id quod cludi quod anima sit aeterna, sed quod vmtates ^f^J^^^^. actcmo. Fundantur enim m iPsa prima I cntatc. S!CUt m causa unncrsah con tentiva omnis veritatis

^irif Una subsUvUia ncquit aiiam produccrc. EttfVuu Inst.: Spinoza etiam objiat ( >< • ^ distingueretui ut sub- secunda haberet eadcm attnbuta cssentiah.i. ct igiW no stantia a prima.

2g£ DE DF.O CREATORE

AVs/>.: Disfc prob.: secunda haberet flntfctfj attributa analogice saltem, conc • numcricc, nego.

/;rs/.: Pcr subsiantiam inteUigitur id quod est /w subsistcns. Atqui quod cst per se subsistcns est ipsum csse subsistens unicum. Ergo c.xistit una soln substnntia.

AV/>.: Dist. maj.: indopcndcnter a subjecto inhaerentiae, conc., v. g. homo est snbstantia, non albedo; independenter a causa existendi, nego. Dist. min ■ quocl cst pcr se subsistens indepcndenter a causa existendi, conc; indepcridenter a subjecto, nego.

Unde substantia non debct dcfiniri, ut vult Spinoza, cns a sc, sed cns in sc ct non in alio, et potest esse ab alio.

Tnst.: Praeter infinituni nihil essc potest. Atqui substantia Dci est infinita. lirgo practcr cam nihil csse potest.

Rcsp.: Dist. maj.: nihil quod sit inhnitum et a se, conc; nihil quod sit finitum ct ab alio, ncgo.

Inst.: Xcque potest dari quid finitum praeter infinitum. Substantia finita addita infmitae efficeret atiud majus. Atqui hoc est absurdum. Ergo.

AV.s-/.-.: Dist. maj.: elTicerct aliquid majus inicnsivc, nego; cxtcnsivc, conc.

Etenim non efnceretur major entitas, scd plures entitates. Sic post crcationcni non cst plus cnlis, scd sunt plura cnlia: non plus sapientiae, scd plures sapientes. Imo hoc jam est dum discipulus intelligit S. Thomam, non est plus sapientiae,

Inst.: Id quod continet aliud nort rcaliter ab eo distinguitur. Deus autem mfinitus continef mundum, alioquin non esset infinitus. Ergo Dcus non rcalitcr distinguitur a mundo.

Resp.: Dist. maj.: id quod continet aliud formaliter vel matcrialiter, conc ; id qnod contmct ahud cminenter et virtualitcr, ncgo. Dist. min.: Deus continct tfnindnm formahter vel materialiter, nego; eminenter et virtualiter, conc, prout potest iUum producere, quatenus omnes perfcctioncs quae sunt in mundo prae* ox.stunt emmenter in tpso Esse per se subsistcnti, quod est plenitudo essendi.

Art' 11 Utr. materia prima sit creata a Deo.

Status quaestionis: Kic articulus non inutilis cst post praecedentem, nam materw pnma non est ahquod ens. nOn est id quod existit, sed id quo aliquid est matenale, est paxs entis materialis

II..- qu-^.auiculi II comcidU matcriatitcr cum quacstione de creatione. " « P nm no* potest produd nisi ex nihilo. Attamen nondum cst

I n I TT d0 qU° a"Cndum cst ™<l- N'unc non est quaestio

,°' sed ,l( ,uu Partc materialium quae esi materia prima

nam fiat. ErgO fieri nequit. Ut dicit A.ristoteles, cst ingcncrabilis ct mcorruptibilis, nr 0mnis generatio eam praesupponit, et omnis corruptio ad eam tcrminatur.

2:l diffic: Non potcst csse principium activum sinc passivo correlntivo. Atqui Deus cst primum principium activum. Krgo dcbct c.ssc matcria ci coordinata ut prhnum principium passivum.

3^ dilfic: Onme agcns producit cffcctuin in actu. Scd matcria prima cst pura potcntia. Ergo non potest produci a Deo.

Sic apparet difficultas quacstionis solvendae, et nodus diflicultatis rL-tooCa. Kst dubium methodicum antc et non post inquisitionem dcmonstrationis.

Responsio est allirmativa, scil. matcria prima cst crcata a Dco. Hoc cst de fide nam dc ftdc cst, ut dicctur infra, q. 45, a. 1, quod creatio mundi fviit productio ejus ex nihilo sui et subjccti. Sanctus Tbomas affert in arg. ■< scd contra » tcxtum classicum Augustini 1. XII Conj., c. 7: «Duo /ecisti, Dominc: unum prope tc, scU. Angelmn, ct aliud prope nihil, scil. materiam primam». Attamen notandum quod Augustinus non tam praedse loquitur de materia prima sicut peripatctici, sed forte potius de matcria cloucntari . terra inani ct vacua, quac potest existere sine alia iorma, quia jam formam elementarem habet Dum e contra pro pcripatcticis « materia prima non est quid, ncc qualc, nec quantum ... ( tst pura potentia, seu capacitas realis hujusce perfectionis quae est forma specifica rcrum matcrialium. Undc materia prima pro pcripateticis est non lignum caiefiabile, nec tcrra transformabilis, ncc acr. nec aqua, sed est ipsum dctcrminabilc a formis rerum. l*:t proinde non est td quod est, sed id quo aliquid est matenale, vt idco. ut dicit S. Tbomas, ad ;,n\ non potcst cxistcrc SHfc forma.

I loc non bcnc intcllexerunt Scotus et Suarc/.ius, qui putant matcnain pnmam non cssc puram potcntiam. scd liabcrc actualitatem essentialem, ct posse cxistcre sinc forma Est alia metaphysica quam nostra, nam in ca potentia est aetus unpcrfcctissimus, ac si potcntia quae praesupponitUr a motu esset jam mitium motu>.

In corforc articuli sunt duac partcs. pars b.istorica, ct. in ultnna paraurapho «hoc iuitur», pars thcoretica. LegendllS est aiticulus.

/;/ fartc historica S. Thomas distingUlt trcs claSSeS philosophorum.

ia calcooria cst eorum qui assignavetunt solum causas accuicnlalnun muiatimum, Aales, Anaadmenes, Anaximander, HeracKtus. Emjjedocles, e etiam Anaxagoras, quamvis Anaxagoras dixerit: existit Intelligentia separata quac omnia ordinavit. . ...

2« catogma cst eorum qui assignaverunt mpm «MiiMtai "«^~ seu eausas intis b quantum es( particulare ens, hoc «« mdlviduahte d «k . ■ generatum) vel MU m tf***». b«* bommt^ prmt v. g Um sepaiatas ct prdut Aristotclcs diccbat: geie. M -s «»»**™ „„„ ta hW, sed in vete, sec. taflussum astrorum, et praesertim ««W. M,,,,,. .

1„ hac*« «rtegoria S. Wm* P«» <^"^"\ r caueorm es eorum qui a^signaverunl causam mt* non solum m ^ntum cst L ^Snlite. . ve. taU m specMce sed etiam ... quantum

,„ hac tertk categoria sunt fWjT^.^S^^^tSSSS latae de creatione, qnae ihscribito initio .psms Genes.s I. i. • In pr.nc.p.0 Vtm .

creavit caelum et terram ». ;

DE DEO CREATOKE

B

Quidara as- entis signaverunt substan- / causam entis tialis in quantum est

Sic habetur hacc divisio ascendens:

/ Deus, Ipsum Esse subsisten*

? , . ; causa profunclens totum et proinde omnis < , 1 , ^iuni

I ens, et non solum trans partis entium f «ans-

1 V mutans.

/rt/t: cns spccifice: Idca bovis, vel circulus obliquus.

hoc Ols individuale: hic bos generat hunc bovem. : materia increata, coordinata Dco. entis accidentalis: motus localis vel qualitativi: Ignis.

Sola causa suprema projundit iotum ens, aliae sunt solum causac transmutanles aliquod subjectum. Ouoad hanc classificationem, notandum est quod S. Thomas non semper eodem modo eam proposuit:

in II Sent., d. 37, q. i, a. 1 (circa a. 1253) eodem modo classificat hoc philosophus.

in de Pot., q. 3, a. 5 (a. 1260) ponit Platonem et Aristotelem in 3"» categoriam prout saltem implicite dixerunt omne ens dependere ut ens a Deo.

in VIII Phys., lect. II (a. 1264) confutando dualismum Averrois dicit S. Thomas creationem ex nihUo « non cssc conira intentionem AristoteHs», id est: non esse contra ejus prineipia, sed potius contineri virtualiter in ejus principiis, cfr. I, 45. 5. quamvis ad notionem expUcitam creationis ex nihilo non pervenerit. Reyera dum Anstoteles dicebat « ex nihilo nihil &t »>, loquebatur de fieri proprie -I.cto quod est ex subjecto. dum creatio non est aliquod fieri proprie dictum ut mlra dicetur. 1

1« Pars Summae Thcol scripta est circa a. 1265; W ea S. Thomas ponit Platonem et Anstotelem m 2* categoria, quia loquitur potius de eo quod isti magni plnlosophi cxplicitc dixerunt.

Pars theoretica articuli ad hoc argumentum in forma reducitur

«» J nUT * T8 entiUftl in quantum s""t entia, est causa eorum sec! omne quod pertinet ad eorum esse.

ewA^n?nVSt v™S* 0mniUm entium in ^antu«u sunt entia. ad quorum esse, si sunt matenaha. pertmet materia prima.

hrgo Deus est causa efficiens materiae primae est toateri^^ a;ncll,sionis artif uli P^eeedentis ad hanc partem rerum quae est matena pnma. Major est evidens ex comparatione causae ipsius entis ut

! : CT CaUSi; CUtlS Ut est hoc ens ^dividualiter, vel tale en S S M inor formah medio demonstrativo dualism' ct solutionem obiretio""m -

DE PRIMA CAUSA OMKIUM ENTIUM 239

Objcclioncs dualismi sunt initio articuli:

1« obj.: Omne quod fit, fit ex subjecto. Atqui materia prima non habet subjectum. Ergo materia prima lieri nequit.

Rcsfi.: Omne quod propnc fil scu producitur, conc; quod improprie fit, in hoc sensu quod quocumque modo producitur, nego; conc. min., dist. concl.

2!l obj.: Non potest esse activum sine passivo. Atqui Deus est primum principium activum. Ergo debet esse materia prima aeterna ut principium prssivum.

Rcsp.: Dist. maj.: non potest esse principium activum transformans subjectum sine corrclativo principio passivo, conc; non potest esse principium activum non transformans subjectum, sed producens totum ens, sine correlativo principio passivo, nego; contradist. min.; nego concl.

3a obj.: Omne agens producit effectum in actu. Atqui materia prima est pura potentia. Ergo non potest produci.

Rcsp.: Dist. maj.: omne agens producit effectum in nctu et quidquid ad eum pertinet, conc; et non quidquid ad eum pertinet, nego; conc. min.; dist. concl.: materia prima non potest produci ut quid pertinens ad rem materialem, nego; sine forma, conc

Unde materia prima non proprie creatur, sed concreatur, dum creatur suppositum materiale cujus est pars.

Imo S. Thomas dicit I. q. 15, a. 3, ad 3m: « Materia habet ideam in Deo, non tamen aliam ab idea compositi. Xam materia secundum se, neque esse habet, neque cognoscibilis est ».

Dubiuni: An causac transmutanics, seu producentes mutationem vel substantialcm vel accidentalem, sint aliquomodo causac cntis in quantum cst cnst

Resp.: Non per sc, scd per accidens, seu ratione alterius, in quantum producunt tale cns vel hoc ens. Cajetanus notat quod bos generans bovem, producit aliquod cns simplicifcr, scil. suppositum aliquod, pcr transmutationem matenae. sed per se non producit cns in quantum cns, quia actio generantis suppomt materiam quae in alio composito praeexistebat.

Tunc in generationc, non per sc fit ens in quantum ens, quia antea erat ens in potentia. scd pcr aa uicns fit cns in quantum cns, prout per se fit hoc cns. scil. bos gcneratus. Sicut cx nigro per se fit album, et per accidens lit coloratum. quia jam erat color in nigro.

Potest fieri objectio contia articulum ex notione cartesiana materiae ut inteUecta cst a Spinoza: Matcria nihil aliud cst quam tnna iXtMsio longi, lati et profimdi, est idem ac spatium, nullos habens fines. et sic omma spatia imagmana sunt jam repleta. vacuum est impossibile. Atqui spatium sic conceptum %ndetur esse quid a sc cxislcns independenter a Deo, aut est attnbutum divinum. nt ait Spinoza. Ergo matcria cst incrcata, ita Spmoza.

Hrevius objectio Spino/.ae ex notione cartesiana ad hoc reduatur.

Spatium infinitum est cpnd increatum. Atqui matena est spatmm mhmtum. Krgo materia est quid incieatum.. attributum divmuin.

/vV.s/).: Dist. maj.: spatium imaginarium, ut possibilitas ponendi corpus, hacc possibilitas non est quid creatum, conc; spatium reale seu extensio realis alicujus corporis cst quid increatum, nego. ( ontradist. min.: materia est spatium imagmarium, nego; est in corporibus realiter extensa, conc et nego conclusionem,

Insuper spatium nequit esse attributum divinum quia est quid ordinis corporei et sic tninus perfecium quam ipse spiritus, in Deo autcm nihil est imperfectum, cum sit ipsum Esse per se subsistens, ipsa Perfcctio subsistens. Amplius spatium est divisibile, divisum, habct partcs extra partes, quarum una non est ita perfecta ac altera, etc. (IV11 via). Denique spatium cst ordinaturo pcr partes, sursum, deorsum, sinistrorsum, dextrorsum secundum trcs dimensiones. Id autem quod est ordinatum non est primum principium ordinis (Va via).

A.RT. III Utr. Deus sit causa exemplaris rerum, an sint alia exemplaria praeter ipsum.

Agitur de rcbus naturalibus non artilicialibus.

Sic S Thomas ipse formulavit titulum in prologo hujusce quaestionis. Editores hunc titulum abbreviaverunt postea, initio hujuscc articuli.

Status quaestionis apparel ex argumentis Platonis ad probandam existentiam idearum, quibus correspondet materia incausata, quae scc. ipsum est « aliquod non-cns quodammodo existens », in quo recipitur partieipatio idearum.

iB obf.i Exemplatum habet similitudinem exemplaris. Sed creaturae longe sunt a divina siinilitudine. Ergo practer Deum requiruntur aliqua exemplaria ] subordinata. v. g. excmplaria bovis, rosae, lilii etc.

2» obj.: Omne quod est per participationem reducitur ad aliquid per se cxistens. Sed hacc rosa esl rosa per participationem, cum sint multac aliae rosae. gj Krgo debet existcrc rosa per essentiam. item lilium per esscntkmi, ttem bos per esscntiam.

j/'.cj :V"t>i Scientiae sunt non de singularibus, sed de universalibus, v. g. psy-

! ehologia cst de homine in genere, non de hoc Atqui scientiae istae habent va-

' • 1,,rem objectivum, ontologicum. Ergo universalia debent existcrc formaliter

• .;' a paite rei. seu extra mentem. Imo, ut dicitur in obj. Dionysius ita quandoque

V; yidetur loqui, quia videtur dicere quod Ipsum esse subsistcns sit prius quam ipsum vivere subsistens.

Sl!j Responsio tamen est: Exenvplaria rerum naiuralium non sunt cxtra Deum)

V;' }* l""1*- auctoritate Augustini in arg. itsed contra d qui tenet quod excm- fcuj l,laila rcn"n Sll»t ideae divinae tn mente divina existentcs. Imo Augustinus

Dgv putavit quod haec erat doctrina ipsius Platonis. Item Dionvsius vel Pscudo- dionysius. E contrario Aristoteles (VII et VIII Met.) existimat quod sccundum ;?J ifrtonem, exemplaria sunt extra Deum, sicut formae subsistentcs scparatae n <-t conratat ibid hanc doctrinam. quia homo sef>aratus, ut sit non anima sepa- l* ■ r;lta/. sed hon,° ^P-^atus ab individuis, deberet habere materiam non indivi-

<lu'aiter sed communem, ossa et cames; sed ossa et carnes, eo ipso quod importal

DE PKIMA CAUSA OMNIUM ENTIUM quantitatem cujus partes sunt extra partes ct individuantur. non possunt existcre quin sint hacc ossa et Jrne cames: cfr. VII McL, tect. 0 et ro et in nostro articulo, ad 2m et inlra I. q. 84, a. 7; q. 85, a. 1, ad 2.

Iu corpore art. S. Thomas ostendit legitimitatem exemplarismi platonici dummodo intelligatur, ut vult Augustinus. de ideis divinis, in mente divina existentibus, cfr. supra I, q. 15. Argumentum articuli ad hoc reducitur:

Ad productionem alicujus rei necessarium est exemplar. ut effectus deterniinatam formam consequatur.

Atqui manifestum est quod ea, quae naturaliter fiunt, determinatas formas consequuntur. v. g. rosae, lilii, leonis, etc.

Ergo habent causam exemplarcm, seu in divina sapientia, quae ordinem universi excogitavit.

Hoc argumcntum quasi coincidit cum probatione existentiae Dei per ordinem mundi, sed nunc potius consideratur exemplar rerum quam ordinatio earum ad finem, et potius earum forma quam finis. scd forma generati est tinis generationis. Minor est evidens; sed major explicatione indiget. Major illustratur exemplo artificis; sed non est solum empiricc vera, est dc sc evidens et necessaria et probatur cx explicatione terminorum et per reductionem ad absurdum, sicut principium finalitatis: « omnc agens agit propter hnem Sanctus Thomas ostendit veritatem principii linalitatis I-II, q. i, a. 2: i° explicando terminos ejus, nam agens tendit ad aliquid sibi conveniens, et finis nihil aliud est quam bonum conveniens ad quod tendit agens. — 2° Defendit hoc principium ibid. per absurdum dicens: « Agens non movet, nisi ex intentione finis. Si etiim a%ens non essct detertninatum ad aliqucm effectum, twn magis ageret hoc, quam illud. Ad hoc ergo quod dcternunatum effectum producat. necesse est quod determinetur ad aliquid certum quod habet rationem fmis ». Id est: si oculus non ordinaretur ad visionem, non magis videret, quam audiret: si pes non ordinaretur ad ambulationem, non magis ad eam serviret, quam ad volandum etc

Haec autem ordinatio passiva oculi ad visionem. pedis ad ambulationem supponit ordinationem activam. Sed sapicntis est ordinaie; quia ut aliqius ordinet diversa, oportet «piod cognoscat rationctn csscndi mediorum m hne, et sola intelligentia, non vero sensus, nec imaginatio, potest cognoscere rationes essendi rerum et non solum colores et sonos.

Imo requiritur, quidquid dicat Kantius, suprema intelligcntia quae est Ipsum intelligere subsistens; nam omnis intelligentia. v. g. angelica quae non est lpsum intelligere, ordinatur ad intellectionem. et haec ordinatio passiva praesuppomt ordinationem activam, quae non potest igitur provenire msi ab ipso Intelhgere subsistenti. in quo ideae rerum sunt, ut quid iutellectum ab ipso in seipso. absque pluralitatc reali. . , . .

Major nostri argumenti est igitur eadem ac major pro bation.s exi^tu i\ ku Dei per ordincm mundi. ct eodemmodo defenditur per absurdum, sci . si ad pioductionem rei naturalis non esset necessaria 09* dfrectrtx, SCU extmpiaf, tuncreS naturalis non determinatam formam consequeretur, non mat is heret hoc. quarn iUud. V. g. si ad cvolutionem germinis glandis non esset idea d.rectnx. ex hoc g« 1 inine non

Objcctio: Sed suilicit q.K Hegel in suo evolutionismo pantheistico.

16 — GAPniO"l,-, AfiRA>Jnr r>r Ofo Trlnn el Crtalorr.

on magis procedcret qucrcus, quam frumentum. aut pirus. iectio: Sed suilicit quod sit idca rectrix immanens 111 ipsa evolutione. lta

242 I)l£ DEO CREATORE

Resp.: ldea rcctnx mmiancns cst ad moduni ordmationis passivae hujusce germinis ad quercum, sed omnis ordinatio passiva praesupponit ordinationem activam, et solus sapiens cognoscens rationes essendi rerum, et rationem essendi medionim in line, potest ordinare. Alioquin in evolutione ascendente sine causa suprema ordinatrice et dirigente, plus producitur a minori, perfeclius ab imperfectiori, et tunc per evolutionem fU plus entis, non solum plura entia. Quod est multo magis tnacceptabile quam dogma creationis, secundum quod plus non proccdit a minori, etenim: post creationem sunt plura entia quidem, sed non plus entis, sicut nec plus sapientiae. Et ideo Hegel debet negare valorem onto- Iogicuro principii contradictionis, sed hoc est dicere: absurditas radicalis est principium omnium rerum. Ad hoc mens devenit rejiciendo creationem. Supral, (j. 15, a. 2, S.Thomas ostendit quod pluralitas ideanim in Deo non est nisi objectiva, prout Deus intelligit imitabilitatcm suae essentiac ad extra, seu potius relationem imitabilitatis alicujus rei, v. g. leonis, ad suam essentiam, prout leo participat vitae et cognitioni.

Rcsponsio ad objcclioncs confirmat conclusionem.

Ad I™ Humanitas non est formaliter in natura divina, sed solum virtualitcr; attamen idea homini est formalitcr cmincnter in Deo, ut terminus intellectionis divinae. Et ipsa multitudo objectiva idearum est formaliter eminenter in Deo, dum cst formaliter non eminenter in angeslo, in quo revera sunt multae idcae subordinatae. Unde notio ideae est notio analogica quae solum sec. similitudinem proportionum dicitur de idea humana, de idea angelica, dc idca divina; nam « ea quac sunt divisim in infcrioribus sunt unitc seu per modum unius in supcrioribus » ut ait sacpe Dionysius.

Ad 2m. Homo per sc subsistens importarct materiam, et igitur non posset esse sine materia saltem communi, quae non potest existerc sine materia individuali. Ossa et carnes eo ipso quod existunt sunt haec ossa et hae carnes.

Ad 3m. Universalia non existunt formalitcr extra mentem seu a parte rei, sed solum iundamcntaliter in individuis, scil. sec. eorum similitudinem tum specificam, tum genericam, quae potest abstrahi; sed modus abstractionis et umversalitatis non existit formaliter nisi in mente.

Spinoza tcnet e contra quod ens substantialc universale existit formalitcr a parte rei, et tunc ens universale confunditur panthcisticc cum ente divino. Ad hoc tendit Malebranchius, quia putat se videre prima principia rationis, non so um in ente mtelUgibili abstracto, sed etiam in Deo. Tunc voluntas nostra naturalis specificaretur, non a bono universali, sed immediate a Deo ipso, ut caritas infusa, esset confusio pantheistica ordinis naturae et ordinis gratiae, nam ipsa nostra natura jam esset, sicut gratia sanct.t.cans. participatio divinae naturae.

Ad C- Quando Dionysius dicit De div. nom., c. 5: « ipsum cssc prius est co quod est pcr sc vilam esse, et eo quod est pcr sc sapicntiam esse » aut vult d ccre quod pnus concipimus Deum ut Primum Esse, quam ut Primnm vivcns, aut toquituc de ente ct cssc participato, quod cst in omnibus creaturis ctiam m mhmis, dum vivcrc et inlclligcrc non est nisi in superioribus.

DE l'KIMA CAUSA OMNIUM F.NTIUM 243

Art. 1 V Utr. Deus sit causa finalis omnium.

Status quaestionis: Hoc quidem affirmatum est ab Aristotele, scil quod Actus purus cst finis omnium et movet immobiliter alliciendo omnia, movet ut suprcmum dcsidcrabile XII Mcl., c. 7.

Sed plures negavcrunt Deum esse causam finalem, v. g. Spino/.a qui nogavit causas linales simplicitcr, dicendo: finis non movet agens, quia finis nondum existit vel nondum obtinctur quando agens operatur, ac si absque fundamento esset distinctio inter ordinem intentionis, in quo finis est prior, et ordinem executionis, ih quo finis est posterior. Kantius dicit: Deus non creavit nos propter se, scd propter nos, secus essct egoismus in Deo transcendentalis.

Objectiones positae initio articuli ostendunt difiicultatem quaestionis de niotivo creationis.

iu obj.: Agere propter finem vidctur esse alicujus indigentis fine. Sed Deus nullo modo est indigens.

2tt obj.: Finis et agens in generatione numericc distinguuntur. Sed Deus est primum agens, ergo non potest esse ultimus finis.

3tt obj.: Non omnia Deum appetunt, quia non omnia cum cognoscere possunt.

4tt obj.: Finis est prima causarum. Si igitur Deus sit agens et finis, in eo est prioritas et posteriorit;^.

Responsio tamen est affirmativa, et est dc fide sec. haec verba Conc. Vat., Denz. 1783: « Hic solus verus Deus bonitate sua et omnipotenti virtute, non ad augcndam suam bcatitudincm nec ad acquircndam, sed ad manijestandam perfcclioncm suam pcr bona, quae creaturis impertitur. liberrimo consilio condidit creaturas... ... Sensus definitionis est: Deus creavit non proptcr fmcm creatum.

nequidcm propter gloriam suam cxtcrnam. si his verbis intclli.utur quui crcaium, scil. claram Dci notitiam cum laude quam habent beati in caelo; nam haec cLin Dei notitia creata ipsa cst ordinata ad Dcum ultimum fincm. Sic m 1. I rov. XVI, 4 dicitur: « Univcrsa i^roptcr scmc/ipsum opcratus est Dommus n.

Unde omnia creavit proptcr fincm incrcatum. scd finem habct rationem bom. ergo proptcr bonitatcm incrcatam. non quidcm angcndam cum sit jam lnhmta, ncc acquircndam. cum sit Essc pcr sc subsistens, sed ad pcricctioncm suam increatam manifcstandam per bona quae creaturis impcrtitur. Haec verba t onc. Vaticani jam erant ad litteram in corp. nostri articulL

2° Prob. rationc ex hoc quod Dcus cst suprcmum agcns, ut supra q. 0, a 1. quia sec. theoriam quatuor causarum ordo agcutium dcbct corrcspondcre ordim finium. Virtute hujusce corrcspondentiae. e converso proban potcst ex hoc quoc Deus est ultimus iinis omnium (ut clare affirmavit Aristoteles . quod cst pr causa efficiens (quod philosophus minus explicite dixit). Sie Aristotete ex hoe quod explicite d.xcrit Dcum cssc ultimum finem omn.um dcluut quodamn odo saltem intclligcrc quod Dcus cst causa efikiens ommum. Hoc cxnutur sec. tteoriam quatuor causarum et sec. hoc principmm anstotchcum Mct. 1. U, e. 2 quod in nullo genere causarum est processus in mfimtum.

Argumentum articuli ad hoc rcducitur:

Omne agens agit proptcr finem et finis agcntis cst idcm ac palientis prout patiens acquirit id quod imprimit agens.

Atqui suprcmum agcns, quod nullomodo patitur, non potest habere alium fincm quam communicare suam bonitatem, quam aliac res intendunt participare Ergo divina bonitas communicanda est finis omnium rerum. Major est principium fmalitatis, quod hic rursus demonstratur indirecte per absurdum: « alioquin ex actione agentis non magis sequeretur hoc quam illud, nisi a casu »; v. g. ex conformatione oculi non magis sequeretur visio quam auditio, cx germine glandis non magis sequerctur qucrcus quam pirus. Ouidam scholastici moderni dicunt has demonstrationes per absurdum tum principii causalitatis efficicntis, tum principii finalitatis, continere circulum vitiosum. Hoc dicunt quia nesciunt distingucre inter demonstrationcm indirectam et demonstrationem directam seu ostensivam, quae sola dat evidentiam intrinsecam rei demonstratae. Demonstrationes istae per absurdum admittuntur ab omnibus scholasticis, etiam a Scoto et a Suarczio; nunc hi modcrni loquuntur sub infhixu cmpirismi aut Kantismi. In his demonstrationibus per absurdum, S. Thonias non vult deducere ostensive ex principio contradictionis principia causalitatis cfficicntis ct finalitatis, sed solum ostendere quod haec subordinata principia ncgari ncqueunt, quin negetur supremum rationis principium, scil. princii)ium contradictionis quod immediate fundatur in notione entis et in ejus oppositione ad nihilum. Si non valent hae demonstrationes per absurdum, oportet dicerc: contin^cns incausatum non est impossibile, non est absurdum; tendentia sine finalitate, non est impossibilis, . non est absurda. Tunc esset purus norainalismus ernpiricus, ncgatio totius metaphvsicae et probationum existentia, Dei, • Et insuper principiiim finaiitatis est immediate evidens si bcnc intelliguntur termini ejus: nam omne agens ut sic tendit ad producendum aliquid [•» determinatum sibi conveniens, et hoc vocatur fmis. Casus autem non potest cJj Cssc c:'usa Prima ordinationis rerum, quia casus est causa per accidcns quae

^ praesupponit causam per se ordinatam ad suum erXectum.

,• In nOStni mai°re ad,ditur: finis agentis cst idcm ac palicntis, scd alitcr ct 'A . pi;out Pat,cns acquirit id quod imprimit agens; v. g. gcncrans intcndit dare l£ Simihtudmem spcciticam suae formae, quam accipit generatum, ut dicitur ad 2"

^ Mwor est evidens, ex supra dictis. Dcus cst agcns tautum, non patiens, cum sit ut pnmus motor, suum agcre. proinde suum esse, id est cum sit Ipsum esse »'U subsistens et Actus purus. Ergo Deo non convenit agere propter acquisitionem ■ ;; aucujus fims, nec ad augendam suam bonitatem quae de sc est infinita, sed ad

VJ& «,n, commumcaiulaiii 1,1 dicit < onc. \ ,„, QoroU, An,.„ Dei dat, non proprie ac- S uj c p,t, quia non p,r,lc.tur. ()uo n,a,is rl.vatur liomo, ,0 nia.is ejus amor erga pro-

S5; s, u r',' ;utlVlm .,,;' "l^tolus, dum iUi qui matrimonium contrahunt non ftju^ soiun, dantj scd accipiunt.

co„J,r am"m M"m Sh "nis a"nUH V{ p,tientis' omnia :,lia entia intendunt Zhtac Perfectlonem «l»ae cst similitudo participata hujuscc boniiatis

S.c ut dicitur ad 3* «onmia appctunt Deum ut Jinem, appetendo quod- ^que bonum sive appetitu intelli ibili, sive sensibiii, siv; , „ , , cst ^ sme cogumone; quia niUil habet rationem boni ,t ^^^^3

DE PRIMA CAUSA OMNIUM ENTIUM 245 pai ticipat similitudinem Dei ». Et hoc dixerat satis expUcite Aristoteles in XII Mct., c. 7. quamvis minus explicite aff.rmaverit Deum esse causam efficientem omnium.

Imo S. Thomas dicet infra I, q. 60, 5: « Quia omnis creatura naturaliter, secundum id quod cst, Dei est, sequitur quod omnis creatura suo modo natura- Uter dili^it Deum plus quam seipsam ».

Ita tendunt ad quandam simiJitudinem Dei astra secundum attractionem universalcm neccssariam ad cohaesionem universi, terra mota circa solem, plantae quae tcndunt ad suam conservationem et propagationem, item animalia, avis dum volat; gallina dum congregat pullos sub alas contra milvium, et dum dili-it bonum suac specici plus quam se; oculus dum vidct, aures dum audiunt, apis argumentosa dum alvearium suum aedificat, aut mel suum facit; homo dum tendit non solum ad bonum delectabile aut utile, sed etiam ad bonum honestum, quod maxim, invcnitur in supremo bono. Hoc dicitur in cantico trium puerorum. Bcncdicilc omnia opcra Domini Domino, ... bcncdicite cacli Domino.

Ergo stat conclusio nostra: divina bonitas est fmis omnium rerum.

lunl dubium: Uir. bonitas divina verc sit causa finalis per respeclum ad action$m crcatriccm. Difficultas est quia haec actio nullo modo est effcctus nequidem in ordine linalitatis.

Rcspondetur: Bonitas divina non est causa finalis rcalitcr distincta ab actione creatrice, ncc finis produccndus, aut obtincndus, scil. acquirendus ut dictum est. Attamcn analogicc bonitas divina habct pcr respcctum ad actionem creatricem rationcm finis. Ut dicit S. Thomas ad 4m: « Primum principium omnium rerum est unum secundum rem. Nihil tamcn prohibet in eo considcrari multa scc. ralioncm quorum quaedam prius cadunt in intcllectu nostro quam alia ». ( fr. I, q. 19. a. 2, ad 2. Thomistae notant: « Divina bonitas non est proprie et stricte cattsa finalis divinae operationis immanentis; quia inter causam proprie dictam et efi,ctum necessario debet esse distinctio realis ct realis dcpcndcntia ciicctus a causa. Kecte tamen dicitur quod divina bonitas sit ratio divinac opcrationis seu sit Deo ralio volendi et agendi ». Ad hoc suflicit distinctio rationis, nec etiam rcquintur dcpcndcnlia rcalis unius ab alio. Sic, ut dictum cst supra, I, q. 10, a. 1: immutabilitas D,i cst ratio actcrnitatis, ct immaterialitas ejus ratio ejus intelleetionis. Unde ex hoc quod Deus perfecte amat suam bonitatem. vult libei;c illam alus communicari participative.

aum dubimn: Quomodo ipsa actio crcatrix ordinatur ad crcaturam d bomtatcm creatam produccndam?

Rcsp.: Non ut mcdium ad fincm, tunc Deus subordinaretur creaturae, scd actio ereatrix ordinatur ad crcaturam, ut causa cmincns ad eftectum mfenorem. etiam absque ulla rclatione reali ad crcaturam, cum relatio rcahs sit solum creaturae ad D,um ,t non e converso. Ita fncarnatio ordinatur ad redemptionem, non ut mcdium, scd ut causa eminens. Creatura nullo modo cst tims ip^ius actus amoris increati, sed finis boni qucm Dcus vult ei dare. In ho, scnsu dicitur in Prov. XVI, 4: 0 Univcrsa proptcr scmctipsum opcralus cst Dominus ».

Kanlius objicit: sed tunc est egoismus transcendcnla/is in Deo.

24f) l>I« DBO CRRAtORE

Rcsp.: Kgoismus definiendus est et statini apparel quod non est perfectii simplicitcr simplex ponenda in Deo, etiam cum adjectivo transcendentali, n. egoismus quidcm cst pcrfcctio sec. quid. Etenim egoismus est amor inordinatul suiipsius quo aliquis magis seipsum diligit quam bonum familiae, aut bontim patriae, aut bonum supremum. Deus autem non potcst seipsum magis diligere quam bonum supremum quocum identiiicatur.

Ergo nullus potcst esse egoismus ne transcendentalis quidem in Deo.

Imo si Dcus non diligcrct scifisum, id est suam bonitatem snper omnia, diligeret magis aliquod bonum creatum, v. g. dignitatem nostram. Et tunc esse{ peccatum mortalc in Dco, seu summa absurditas, nam peccatum mortale consistit in avcrsione a summo bono, cui praeeligitur bonum commutabile seu finitum. Denique minueretur et valde nostra beatitudo, quia tunc creatura haberct pro rine ultimo bonum finitum, v. g. suam propriam dignitatcm diligendam ct non fmcm ultimum infinitum.

Corroll.: E contrario niillus cst cgoismus in Dco, sed sunima liberalitas, quia omnia creavit absquc ulla indigcntia, cum csset jam intinitc beatus ante creationcm, et omnia crcavit ad bonitatcm suam manijcstandam: quod est proprium summae liberalitatis; aliquomodo ita se habet cantor dum cantat ad replendum aerem harmonia melodiae ab ipso conceptae, cfr. ad im legere. « Ipse solus Deus est maximc liberalis, quia non agit propter suam utilitatem sed solum propter suam bonitatem i communicandam. Cfr. Ps. CV: aConfitemini Domino quoniain bonus ». Sic determinavimus quod Dcus est omnium remm causa efficiens, exemplaris et finalis, ita ut omnc quod ad earum esse pertinet, ut materia prima, causctur ab eo.

Qu. XLV. Dc modo emanationis rcrum.

Sunt in bac quaestionc octo articuli, dividitur in duas parte.v ia Pars quaestionis usque ad art. 4m incl. est venatio seu inquisitio dcfi- ■nitionis realis crcationis incipiendo a dclinitione ejus nominah, et considerando terminum a quo: ex nihilo; 2° causam efiicicntem: utr. Deus possit creare qo causam ejus formalem, quid sit creatio passive sumpta in rerum natura; terminum ^tl quem: utr. crcari sit proprium compositorum.

211 Pars determinat condiliones crcationis ex -parte causae efficicntis: a. 50 utr. solius Dei sit crcare, ubi profundius scrutatur doctrina jam enuntiata in a. 2: a. 6° utr. creare sit propriuni Patri, atit commune Trinitati. Deniquc conditioncs crcalionis cx partc cjfcctus: a. 70 et 8° an in creaturis inveniatur vestigium Trinitatis. et utr. creatio admisceatur in operibus naturae

\kt. I. Utr. creare sit ex nihilo aliquid facere.

Hic art. est venatio definitionis realis crcationis ex parte termini a quo; esl applicatiO conclusionis art. 1 et 2 quaestionis praecedentis.

Status quaestionis: Videtur quod non, i° quia creaxe dicitur quandoque in alio scnsu, v. g. crearc aliqucm episcopum, seu elevare cum ad altiorem statum; 20 quia « ex nfliilo» designaret causam matonalcm. nilnlum autexn non potest esse causa matcrialis.

Responsio tamen est aljirmativa i" Prob. ex auctoritate S. Scripturae: In Gmesi I, 1 dicitur * l<n prtncipio crcavilDcus caclum ct tcrram 0. Vox bara (creavit) in formis kal et fl^ftoJ mmquam usurpatur in Scriptura nisi dc ojwrationc Dci propria. et proinde aptissima cst ad designandam productionem ex nihilo, scil ex nullo praesuppoato subjecto, quac cst actio Deo propria. Hoc apcrtc dcclarat ipsc Wcllhauscn etsi rationahsta. Prolcgom. zur Gcschichtc Isracl, Bcrlin 1883, p. 321, Insupcr. quod de facto vox bara hic significet ereationem proprie dictam apparet ex alus verbis liujusce trxtus. h, priucipio. caclum ct terram », ex quibus constat quod agitur de prima Origine omnium rerum. nam voces « caclum ct tcrram d sigmhcant rerum univcrsitatcm; ncc ulla praccxistcns matcria commemoratur ex qua res factae fuissenl dum deinde dicitur quod homo lactus est de umo terrae

Insuper prophetae dum loquuntur de potcntia crcatruc Dei, omnem dua- Hsmum cxcludunt. cfr. Amos IV. 13; J"cm. X. 12-17: l*. MAM. Pantei

DE DEO CHEATORE

Psalmista dicit omnia simplici verbo Dei facta esse, Ps. XXXII, 6, 9; CIH; ( XIII 3' CXXXV, 5-10. Eadem doctrina invenitur in libris sapientialibus: Prov. VIII, 22-32; EccU. XXXIX, 30-30- Denique in II Machab. VII, 28 matef Machabaeorum in spiritu Dei dicit uni ex filiis suis: « Peto, nate, ut aspicias ad caelum et terram, et ad omnia quae in eis sunt, et intelligas quia ex nihilo fecit Ula Deus». Et solus Deus dicere potest: aEgo sum qui sum », id est non ab alio. Exod. III, 13, i5l VI, 2, 3.

In N. T. - Joan. I, 3: « Omnia per ipsum (Deum Verbum) facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est ». Ergo omnia originem habent a Deo ct quidem cx nihilo, non autcm ex materia praeexistente et non producta; sccus res ipsae cssent ex sc aliquid, ncque totaliter a Deo essent et ad Deum, neque totaliter Dei dominio subjacercnt.

Act, IV, 24, primi christiani confitentur: s Domine, tu es qui fecisti caelum et terram, marc ct omnia quae in ei.s sunt » (cfr. Ps. II, 1). Act. XIV, 14 eadem verba leguntur. Rom. XI, 36: « Ouoniam cx ipso (Deo) et per ipsum et in ipso sunt omnia ». I Cor. VIII. 6: 0 Deus Patcr, ex quo omnia et nos in illum ». Col. t, 16-17: «Ouoniam in ipso (Filio Dei) condita sunt universa in caelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestatcs; omnia pcr ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes et omnia 111 ipso constant ». Denique Deus est omnium rerum «Alpha ct Omega, principium et ftnis» Is. XLI, 4; XI. VIII, 12; Apoc. I, S. Ita tota traditio judaica et christiana.

Nec obstant vcrba Sap. XI, 18: «creavit orbem terrarum ex materia invisa seu infonni », nam haec verba ex eontextu significant quod Deus produxit mundum sensibilem ox materia informi prius a seipso producta.

Patres etiam primitivae Ecclesiae, absque ulla haesitatione Dcum vocant unicum omnium rerum crcatorem ¹ et contra haereticos, materiam improdu- ( tam et aeternam rejiciunt ², res ex nihilo productas esse asserunt ³, et hartc doctrinam ad fidem pertincre declarant (4).

R. de Journel in suo Enchirid. Pa/rislic, index theologicus, n. 18S-IQ7, merito recolligit textus Patrurh sub his propositionibus: Deus omnia creavit — ex nihilo — solus crcat — Hbcrc — secundum ideas divinas — ex bonitate — utquc suae perfectiones manifestentur et agnoscantur. Trinitas creat. — Mundus (materia) non cst actcmus — Deus non est auctor mali (5).

Speciatim S. Augustinus dicit: « Arigeli nullam omnino possunt creare naturam; solus enim unus cujuslibet ereaturae, seu magnae seu minimae, creator est Deus» ⁴. Item explicat quod Deus omnia creavit cx nihilo, dicendo: « non de seipso, nam (ens creatum) essct acquale Umgenito» ⁵, « de nulla re » fecit

AN CKEARE SIT EX NIHILO ALIQUID FACERE 249 id quod creavit ⁶. Cfr. Dict. Thcol. cath., art. u ( reation »: S. Augustin col. 2072 ss : «Comme afnrmation de la crcation ex nihilo, il consigne seulement la doctrine traditionnelU-'. Ses vues profondes sur la limite et son origine... sur l'immobilit6 ct la simplieite de l'Etre premier, sur lcs idecs (Hcrnclles, marquent pour le do(,me present un progres dont on 6xagerera difficilement 1'importance ».

Concilia pluries definiverunt quod Deus trinus mundum cx nihilo crcavit, quando voluit, non ab actenio, sed libcre ex bonitate sua. Cfr. praesertim Conc. Later. IV (Denz. 42S); Conc. Florent. (Denz. 706); Conc. Vatic. (Dcnz. 1782 sq.).

Errores. Judicio Kcclcsiae creationem falso explicant:

Origenislac, Denz. 203 (quoad praeexistentiam animarum humanarum ante generationem corporis quocum deinde uniuntur), Ekardus, Denz. 501 ss. (qui admisit creationcm ab aeterno), Ontologistac, Denz. 1065; Rosmini, Denz. 1903^ Panlhcistae, Denz. 1S03 sq.; Emanalistac, Denz. 34, 232, 1665, 1804.

Gnostici pariter de hac re erraverunt dicendo materiam aeternam; Manichaei, qui duplex rerum principium admiserunt: unum bonum, altcnim malum; Albi»cnscs eundcm crrorem renovavenmt. Abaclardus contendit Deum res creavisse nec libcre nec ad gloriam suam (Denz. 374, sq.); hunc crrorem rursus proposuerunt Wicleff, Hcrmesiani, Gucnthcriani, Rosmini ⁷. t fr. mfra m fine Comm hujus art., de hoc errore Kosmini et aliorum.

llis ultimis temporibus Thcosophi docucrunt pantheismum cvolutiomsticum. // Bereson voluit etiam omnia explicare per cvolutioncm crcatnccm; sec. ipsum nihil cst proprie loquendo, omnc /il, res et mentes sunt in fluxu perpetuo. in evolutione perenni, et loquitur pluries ac si ipsc Dcus esset in fien ⁸.

00 Probatur ratione. Corpus articuli continet non discursum illativum, scil. inferens novam veritatem ex alia, sed discursum explicativum, in quo ht transi us a notionc confusa creationis ad ejus notionem explicitam ex parte ternnni a OUO Tnde non inlertur nova veritas, scd exphcatur eadem notio et eadem veritas Hoc argumentum explicativum est exemptan evolutioms dosuuUis, seu evolutionis alicujus assertionis revelatae, et sic in forma ^J^.^

Productio totius entis alicujus rei est cx nullo cntc, sicut productio honums

^ Ato^ pcT crLionem mtelh.itur productio tottus cnlis alicujus rei, cf,

4 "l Ergo2per crcatione.n intellidtur productio aheujus rei cx >^

In hoe discursu non est solum progressus verbahs, sed etuun pio^re.su. eonee pt^hs^on tamen ex uno conce^tU ad albm, sed « UUO adeundem ut distinctum, nam conceptus es m men , a < ^ ^ ^cpraesentativa seu habitus quichun, cpii augetur vitahter sicu^ ^planta ^ supposito Wbjecto, scu « mhilo, s.c«t gcneratu, hominis cst ..x

2(50 D& DBO CRBATORK scil. ex semine quod nondum est homo. Si enim jam esset homo generatus, tune non gcneraretur, quia id quod generatur antea non erat. Unde eadem creationis notio evolvitur, seu eadem veritas « Deus omnia creavit >■; additur nunc: ex nihilo; non deducitur alia secunda veritas, sed explicatur eadem, sicut in onun venatione definitionis realis quae incipit a definitione nominali, prout « quid nominis i continct confuse « quid rei », nondum determinando genus et differentiam Haec venatio non est igitur demonstratio; unde optime ostendit Aristoteles in II Post. Analyticis (Icct. 5 5. Thomae) quod definitiones rerum non demonstrantur, sed inquiruntur per divisionem descendentem generis supremi et per ascendentem inductionem comparativam differentiae speciiicae; directio autem hujusee venationis procedit a conceptu confuso expresso in definitiont nominali, qui tendit ad statum distinctum. Ouandoque tamen de aliqua re jam est definitio ex parte finis, ex qua deduci potest definitio ex parte formae, sicut si scrra est ad secandum dcbet esse facta ex metallo duro et cum dentibus. Sed si agitur de deimitione per causam formalcm prius confusa, postea distincta, transitus non est dcmonstratio, non est syilogismus objcctive illativus et tamen potest esse magnus progressus conceptualrs in eodem conceptu, v. g. a notione vulgari animae humanae ad conceptum explicitum definitum in Conc. Viennensi: Anima humana est corporis forma vere per se et essentialiter (Denz. 480). Iteni pro personalitate (hristi, pro consubstantialitate Verbi ct nunc pro creatione. l'ndr in hac quaestione quatuor primi articuli sunt venatio definitionis realis completae creationis, incipiendo a dcfinitione nominali. Cfr. ea quae scripsimus initio tract. dc Deo uno: de Mcthodo S. Thomae quoad vcnationem definitionis ei quoad demonstrationem proprietatum cx detinitionibus realibus jam statutis; demonstratio proprietatis ad novam veritatem perducit, etiam si agatur de attnbutis divinis, v. g, deducendo. ex hoc. quod Deus est intelligens, quod e>t Uber; est nova veritas.

Coniirmatur venatio corporis articuli nostri ex solutione objectionum.

Ad ira. yjuandoque Augustinus utitur aequivoce nomine creationis, v. g. n-.i.«- ep.scopum. Sed in sensu proprio creatio significat productionem aJicuius rei ex mlulo.

Ad 2« Mutatic. accipit speciem et dignitatem non a tcrmino a quo, sed a termino ad quem, nam respicit id ad quod ten.lit. S,c en-atio quae producit toUm cns ahcujus re, est perfectior quam generatio quae producit generatum ex praesuppOSito subjecto.

MJT- B nihih: jx.test dupliciter inteiligi: i« pos/ nihilum, tunc non t A raU;San; n:iltCn^em' SGd °rdinem tantum' 20 Profundius ex nullo pracc 2£ r ni T ' T deSlgnat CaUSam materiille^. sed negatam; seu aliquid pt on h ° 1)r0duc,tur.''-' « Unde in secunda et profundiori acce- l hab Z JST" " ^ m U,° "i-Ut didt S- Thomas iu fi™ respP ad . importat nabitudmem causae matenahs. quae negatur ...

ex lilnr^^ ,CfSSGt HCUriCUS BCrgSOU UOU quod notio creat.onis ex ulnlo < st j^eudo-idea, quia non possumus habere ideam nihili - Rcsbondcturno, possuinus conciperc positive nihilum. sed negative concipitur per TplclZn adens, ut negatio cjus absoluta. Et ad concipicndam crcitionon, n«n rLSpcciu"

AN CREARE SH KX NIHIl.O ALIQUID PACERE

2*1 concipitur creatio ut productio alicujus rei ex nullo praesupposito rabjecto, et hoc verilicaretur etianisi creatio ex nihilo fuisset ab acterno.

Antequam gencraretur hic homo, non erat, et ideo geneFatus est ex non hominc, paritcr antequam produceretur totum ens rerum, non erat, ideo productum est ex nullo ente, seu cx nihilo. Hoc rron «st pscudo-idea, sed vera idea nihili. negativa quidem, per negationem entis.

lum dubium: Ouare scholastici dicant: creatio est productio alicujus rei „ (>x nihilo sui et subjecti ...

Hoc est dicere quod id quod proprie creatur, antequam crearetur, nihil omnino erat in se, et insuper non habebat subjectum ex quo fieret. Dum e contra id quod generatur, antea nihil omnino erat in se, ut bos generatus. sed crat sub- jectum ex quo fieret.

Obj.: Sed ante creationem praesupponitur saltem possibilitas rei produi cndae, atqui hacc possibililas, non est solum quid logicum ut ens ralionis quod potest concipi et non effici, v. g. praedicatum, universalitas ejus, syliogismus. leges ejus, sed est cns rcalc possibilc seu cns realiter possibilc extra animam.

Sic ens dividitur in ens reale actuale a se m se ab alio in afio f realiter possibile ens rationis, quod potest concipi. non effici.

Rcsp ■ Haec possibilitas praerequisita creatiom non est solum ens ratioms. seu secundae intentionis, ut leges syllogismi quae non possunt effici, produci realiter. sed solum concipi, concedo. .

\ttamen haec possibilitas non est quid existens extra Deum, sed expnmit id quod potcst produci ad extra a Deo. Unde ki quod est extra rnentem est solum realis possibililas, non realis miitas, nec realis potentia, ut matena pnma. bed hoc est jam magm momenti, prout principium contrad,et,oms non soluni mentissedlex entis, V. g. circulus quadratus non solum est mcogitabite ^ titer impossibihs, et hoc evidentissime, quidqmd dicant sub^ectivistae. Ess ntiae rerum non pendent a libertate et ab omnipotentia Dei, quidqmd ^dicaA l«» sius, asserens principium contradictionis esse verum quia Deus ite voiu • esset veritas contingens. Creationi p, aesupponuntur chvmae ideae ^'J? creatio est ex nihilo materiaU, non ex nihilo ideah. Unde ^ quando ^ ^ ex nihilo, non est intelligendum ex nihUo ipsius possibihtatis, quod esset «apossi bilitas, sed cx nuUo praesupposito subjccto praeexistenu,

2«""dubium: ln quo consisiit crror Rosmxni circa notiontm creaHoms, Roamm erra "t inho^od putavit ens reaic mdeterminate acceptum^p^oapp^ hendit intellectus noster et de omnibus praedieat, esse qu^ ; frm » « - quod in eo sit eadem essentia ac in Deo. Loquitur ac si ens naU ^b,U (n creatum) esset jam aliquod esse inihaU eonnnune Deo et J^f"S-

Unde diecbat quod illud cns iniiialc non creatur, et es. n a ^ ^ rum >u,n sunt quid positivum, sed quid uegaUvum ^^^^TcS Deus addit ipsienti imtiali. Haec aetio divma hm.tans ^ mUtah est⁹ pro RosmM Cfr. Denz. 1903 ct scq. a pr. XI ad XVII. Hoc esse initiale cst pro Rosmini minimum univocltatis in analogia intcr Deum et creaturas. Hoc csse initiale positivc detcrminatur a Dcitate, negative ab essentia creata quae est limitatio seu ncgatio. Deitas cst sicut lux alba, et creaturac ut colores. Essentia creata pro Rosmini est quid negativum, pro nobis quid potentialc.

Rosp.: Crcatio, ut dictum cst, nihil aliud praesupponit nisi realem possibilitatcm creaturarum, quac non est aliquod esse initiale, sed solum non repugnantia ad esse. Doctrina Rosmini cst realismus immoderatus confundens ens in communi cum entc divino.

3"'" dabium: In quo consislit error Victoris Cousin dc creatione in sua *Intrc4 d r/iisl. dc la Phil. », cd. 4", p. 10.

Dicit: <f crcamus quotics actum libcrum proditcimus, scil. hunc actum educimus ex reali potentia nostra. Paritcr Dcus crcans univcrsum, eum cduxit cx scipso, quia non potuit eum produccre cx nihilo, nam nihilum non est, neque esse potest, et cst purum nomcn ». Bergson dicit quasi idem: aereatio ex nihilo est pscudoidca, sicut idea nihili, ct loco illius ponenda est " evolutio creatrix " ».

Rcsp.: Victor Cousin ct postea Bergson confundunt creationem cum productione cx aliqua potenlia rcali pracsupposita, sive materiali, sive spirituali, ut dnm producimus actum liberum, prout voluntas actualiter volens finem, scse reducit ad actum volendi media. S. Thomas rcspondit jam in corp. art. sicut cductio formac bovis generati fit cx non gcncrato (scd ex materia), ita productio totius entis rei productac fit cx nullo cntc, scil. cx nnllo praesupposito subjccto. Et ad hoc non necesse cst quod nihilum sit aliquid, aut possit esse.

Insuper si Deus educeret universum non cx nihilo, sed ex seipso, sicut voluntas nostra, aetualiter volens finem, se reducit ad actum elcctionis liberae mediorum, et sic cducit actum Uberum ex seipsa ut est potentia determinabilis, si ita essct Dcus cssct in potcntia ad ultcriorcm actum, et non csset aclus purus (1). It;i paritcr evolutio crcatrix Bergsonii rcpugnat: csset rcalitas adhuc in polcntia quac a sapsa pcrficcrctur, et in ea pius productrelur a minori, perfcctius ab impcrfectton. Imo cssct motus sinc subjccto mobili, sine motore extrinseco, sinc iiue pracmtcllccto; dum e contra omnis motus praecxi-it motorem, et in ultima analysi pnmum motorcm qui sit suum agcre ct proinde suum essc, scU. actum pu.u.n nullo modo in potentia. V. Cousin et quodammodo Bergson confundunt causam matemlem cum causa eflicienti. Deus ncquit csse causa matcrialis, unde non tccit mundum de se ipso, scu cx scipso, sed ex nuUo praesupposito subjccto. E contra Iulius Dci est genitus, non factus cx nihilo.

Concl. ultima. Sic suificientcr cxplicavimus quid sit creatio ex parte termini a quo dicendo. cst productio alicujus rei ex nilulo, scil. ex nullo praesupposito 5 I) ccto, cx nuUa reali polcntia; pracsupponit solum rcalcm possibi/itatcm, quae wlde chsttnguitur a rcaU potcntuv, nam realis possibilitas est solum non rcpu-

AN DEUS j>OSSIT ALIQUID CREARE gnantia ad esse, dum rcalis potentia passiva est realis capacitas suscipiendi actum, v. g. matcria prima est realis capacitas suscipiendi formam substantialem rcrum matcrialium, sed haec realis capacitas non potest existere sine forma quae in ea recipitur et ab ea limitatur et individuatur.

Obj.: ad Rom. XI, 36 dicitur dc Deo: u Ex ipso, et per ipsum et in ipso sunt omnia ». Undc Deus creavit mundum non ex nihilo, sed ex seipso.

Rcsp.: Ex scipso significat, non dc se ipso tanquam ex causa materiali, sed ex sua virtutc.

Footnotes

1. Hrkmvs. Mandi, I, i; Ei\ ad Diot.n.. VII. i; .\ristii>ks. Apol. i; S. Iukn.. Adv. haer., I. II. c- 3°. n. 9; c. 34. 11. 3. U. pb Jovrnel. n. 8s, 98. 110. 205, 207. ↩

2. Cfr. U. de Journel, op. cit., n. \ 54, i6t, 171. 178, 2hj. ↩

3. Cir. ibid. n. 85, 179. 199. 275, 323, ja8, U) Cfr. ibid.. in finc Index Theol., n. 188. 189. ↩

4. D» Gen. ,vt Ult., I. IX. c. is ' ' 5 ' ↩

5. C<mf.. I. c. 8. ↩

6. Cfr. <lc nac rc Dirt. Thtol. eath., att. < Crfation v Epoque natristi.ine c i >-S ioro ↩

7. C(r. Vacant. Etudu sur Is ConciU du Vattettn, t. l. &. 2«. — ↩

8. Utvohition criatrice. 1907. P 27°- ttc ↩

9. Ibid., 1. XII, c. 8. • 4, ↩