Sectio 6, art. 9: Utr. mundum incepisse sit articulus fidei

Status quaeslionis: Ut patet ex ia difficultate hoc significat: utrum mundum incepisse sit articulus fidei an praeambulum lidei quod sit simul conclusio demonstrabUis, ut Deum csse causam efficientcm omnium entium, et sic esse creatorem ex nihilo. Hoc cst praeamoulum fidei et dcmonstrari potest. Sed articulus fidci diifert a praeambulis fidei. ( fr. 11-11, q. i, a. 6: sUbi occurrit aliquxd speciali ratione non visum, ibi est specialis articulus ». Ibid. a. 8: Sic sunt duodecim articuli fidei (aut sec. aliam computationem quatuordccim) , inter quos est articulus creationis: « Credo in unum Deum Patrem omnipotentem, creatorem caeli et terrae ».

Quaestio est igitur utrum intrinsece repugnet quod Deus creaverit mundum a tota aeternitate, ita ut Deus praecesserit existentiam mundi sola prioritate naturae et causalitatis, non prioritate durationis, sicut si pes esset ab aetemo in arena praccederet vestigium suum non duratione sed causalitate.

Insuper haec quaestio restricte proponi debet: an saltem aliqua creatura permanens et immobilis, ut angelus, potuerit creari ab aetemo, etiamsi motus et tempus dcbeant incipere.-

Pro repugnantia creationis ab aetemo stant S. Albertus. Henricus Gandav., S. Bonaventura, Toletus, Petavius et multi recentiores.

Pro non repugnantia stant S. August, S. Thomas. Capreolus, Cajetanus, Ferrariensis, generaliter thomistae et Suarez, ac fere omnes scholastici.

Quaestio non est tanti momenti, nisi sub uno aspectu scil. oportet ostendere quod probationcs cxislcntiae Dei, spcciatim quinquc viae S. Thomae, opltme valcnt ctiamsi mundus fucrit ab aclcruo.

Inter difficultates positas initio art. principales sunt 6a et ;a. l)u est: «bl mundus sempcr fuit, infmiti dies praecesserunt diem istam. Sed inftmta non est pertransire Ergo nunquam fuisset perveritum ad hunc diem ».

7a est: Si mundus fuit actcrnus, homo genitus est ab alio in mhnitum, et sic est proccssus in infimtum in causis efiicientibus subordinatis, proinde non potest demonstrari existentia primae causae. Insuper, ut dicit 8* dlffic, nunc esset multitudo actualiter infinita animarum defunctonun.

Responsio est: Mundum incepissc cst articulus fidci ct non conclusio dcmon- ll'o Prob. auctoritate: Deum esse creatorem in hoc sensu: rln principio Deus crenvit caelum ct terram » est articulus fidei proprie dictus. Atqui articuli fidei distinguuntur a praeambulis fidei in hoc quod non If^^11^ Ouoad creationem id quod ratione naturali dcmonstran potcst est W*<™** quae sunt praeter Deum a Deo sunt, et ex hoc sequitur quod Deus resprod^ ex nihilo. Cfr. q. 45, a. 2. Imo dcmonstraii potest quod Deus hbemme crea^ tt et non ex necessitate naturac. cnta Sed iuxta S Thomam quod Deus creavent mundum »0» ab a.Urno, sola fide tenetur Sun igitur in creatione trcs veritates: i° . Deus creav.t umversum et nm?™> ZrHme, 3° non ab actcmo, Tertia veritas non est demonstrabdis.

Obj ■ Sed hoe non est mysterium supernaturale, ergo sola rationc cognosci potest — Rcsp.: Hoc non est mysterium proptcr essentialem supernaturalitatem S conc • sed est mvsterium propter contingcntiam rei, sicut futurum contingens ordinis naturalis, sed hoc est praeteritum contingens, ut statim dicetur.

2° Probatur rationc conclusio nostra, sen impossibilitas demonstrandi mundum incepisse.

Novitas mundi non potest demonstran msi aut ex parte mundi, aut ex parte Dei. Atqui neutro modo demonstrari potest. Ergo est omnino indemonstrahilis.

Probatur i!l pars minoris: Novitas mundi non potest demonstrari ex parte mundi. . .

Demonstrationis principium est quodquid cst seu dehmtio rei.

Atqui definitio cujuslibet rei creatae abstrahit ab hic et nunc.

Ergo inccptio mundi ex parte ipsius mundi est indemonstrabilis.

Obj.: Dehnitio rei est principium demonstrationis a priori proprietatum hujusce rei; sed praeter eam est demonstratio a posteriori. Unde forsitan novitas mundi demonstrabilis est a posteriori.

Rcsp.: Si mundus non posset esse ab aeterno, novitas ejus esset ejus proprietas, et sic possct demonstrari a priori cx defmitione mundi aut rerum mundi. Aliis verbis, inceptio mundi, sicut finis mundi, est factum contingens non inclusum in definitionc mundi, et non potest cognosci nisi per experientiam, scil. a posteriori, sed a posteriori ut factum experientiae, non ut existentia causae demonstrata per elfectum.

Inst.: Si universalia sunt ubique et semper, necesse est quod singularia sint non ubique, nec semper.

Atqui mundus componitur ex singularibus.

Ergo mundus non potuit esse semper.

Rcsp.: Universalia sunt ubiquc ct semper ncgativc, prout abstrahunt ab hic et nunc. Sic singularia non possunt essc semper mgative, quia non abstraliunt ab hic et nunc, sed sunt hic ct nunc positive; non tamen sequitur quod non possint esse semper positive. Si motus caeli fuisset ab aeterno, semper fuisset verum diccre: nunc caelum movetur.

Insl.: Saltem demonstratur novitas mundi a posteriori per legem degradationis ener^iac, sec. quam energia mundi qualitative minuitur, prout calor productus a motu locali nequit restituere aequalem motum localem, sic mundus tendit ad statum immobilitatis et frigiditatis.

Rcsp.: Deus potuisset renovarc energiam physicam mundi, sicut quotidie renovat energiam spiritualem mundi, creando novas animas. Et insuper etiamsi valeret dcmonstratio ad plus probaret novitatem motus, non novitatem creaturae permanentis ct immobilis, praesertim substantiae angelicae.

Probatur 2U pars minoris, scil.: Novitas mundi non potcsl dcmonslrari ex tnirtc ipsius Dei cansantis.

Volunus liberrima Dei non manifest.it a per factum, per rationem nostram investigari non potest.

Atqui liberrime Deus crcavit mundum et quando liberrime voluit.

Krj,.. novitas mundi sic pendens a libero Dei arbitrio demonstrari nequit, et sola lide tenetur

AN MUNDUM INCEPISSE DEMON STRARI POSSIT

Major est clara, voluntas liberrima Dei potest manifestari per factum, v. g. quando adveniet hnis mundi, hoc factum manifestabit vohintatem liberrimam Dei circa fmem mundi; sed in prima partc artic.uli dictum est quodno-itas mundi non manilestatur neque ex dehnitione mundi, nequc perjfactum. Unde ratione non supernaturalitatis sed contingentiae, voluntas liberrima non potest investigari pcr rationem; sic non possumus cognosccre cum certitudine futura contingentia, quae dependent a liberrima Dei voluntate.

Minor est certa ex supra dictis I, q. 19, a. 3; Deus operatur ad extra liberiirae n6n ex necessitate naturae, nec ex neccssitate sapicntiae, quidquid dicet Leibnitzius, quia bonitas Dei infmita existit sine creaturis et ejus perfectio non augetur per eas, nec augeri potest.

' Apparet ex fine corp. art. quod tempore S. Thomae plures putabant dare demonstrationem de hac re; plures existimabant quod demonstrationes existentiae Dei dependent a non aeternitatc mundi seu ab ejus inceptione, contra Averroistas.

S. Thomas e contrario videbat quod positio Averroistarum de aetermtate inundi est contra hdem, scd non contra rationem, saltem si admittatur quod esse rerum dependet eihcienter a Deo.

Ad 1'". Si creatio fuisset ab aeterno, Deus haberet solum prioritatem naturae et causalitatis, non vero temporis, per respectum ad nuindum, ac si pes semper fuisset in pulvere, ut ait Aug., de Civ. Dci, X, c. 31.

Ad 2m. Adhuc verum esset dicere: Deus creavit mnndumex nmilo. scil. ex nullo praesupposito subjecto, sed non post nihilum. Item dc Pot., q. 3, *• J4> ad 8td 4'" Illi qui admittunt aeternitatem mundi, admittunt perpetuam reinventionem scientiarum et civilizationis. Id est civili/.atio quae videtur fuisse primitiva, forsitan non fuit prima omnium, ct si mundus fuisset ab aeterno non fuissct prima gens, nec prima circulatio solis, nec prima dies.

Ad 5™ Si mundus fuisset sempcr. non tamen parihcaretur Deo in aeternitate, qiiia in eo fuisset successio; ejus vita non fuisset tota sunul.

Ad 6™ Non fuisset prima dies, seu prima circulatio solLs. Ita II L. Gcntcs. c 38 respondet: « Haec ratio (infinitum est impertransibUe) non est cogens: si inundus semper fuisset, non csscl accipere primam {cvcutatwncm sohs) ct ,ta >uc transitum, qui semper exigit duo cxtrema ».

Tnst ■ Sed sequeretur quod infimio heret additio novae diei. Rcsp- i"nnito a naite ante, potest heri additio a fafU post. et sic tempus es^t UmgiUS 1.1 ratione hniti, scil. a partc host, quamvis cssct inhn.tum a parte ante

Inst ■ Sed multitudo dierum esset numcrus in/intlus. qui repugnat Acs,.. Esset multitudo innumcrabilis. non vero numerus, nam numerus addit supra multitudinem relationem determinatam ad umtatem prout numen , upiunt ab uno primo Unde numerus mhnitus repugnat, non vero mulntudo mnumerabihs. ut erit multitudo actuum intelhgentiae et voluntatis annnae separatae

" ^l^Mi 1« dies. nec secunda. nec tertia, crgo proinde nec dies

,,CtU/'^/. • Concedo antecedens: si non fuit 1« dies, nec secunda. nec teitia luit. Nego consequens. quia non necesse est quod multitudo dierum praetentarum sit numcrabilis et numcrata. In hvpothesi Aristotelis esset multitudo innumcrabilis. nam, ut ait S.Thomas Phys., 1. III, c. 8: ot addit numerus supra multitudinem rationem mensurationis. Kst enim numerus multituclo mensurata per unum ». Lnde conceditur quod in hypothesi Aristotelis, non fuissct ia dies, nec 2«, nec 3», etc; scil. quod non possit csse numeratio dierum progressiva, sed solum numcratio rcgrcssiva ascendendo ad antiquiora tempora, e! nunquam perveniendo ad antiquissimam dicm. Ita rcspondet S. Thomas a. 2, ad 6.

Actcmitas, cujus nunc est semper stans et non flucns, se haberet tunc ad tcmpus inftnitum a partc antc sicut culmcn coni ad basim cjtts circularcm quae scmpcr rursus dcscribcrctur sine principio et sine fine; in culmine est unicum punctum dum in circuitu baseos essct perpetua successio.

Inst.: Sed si tempus esset ab aeterno, multitudo iniinita et innumerabilis horarum esset multo major quam multitudo iniinita dierum. Atqui aliqua multitudo infinita non potest esse major quam altera pariter infinita.

Rcsfr.: Dist. min.: non potest esse major, in rationc injiniti, conc; in rationc ftniti, nego. Sic multitudini infinitae a parte ante, potest fieri additio a parte post, et sic fit major in rationc finiti.

Ad ym. Non potest esse processus in infinitum in causis eflicicntibus pcr sc subordinalis, sed hoc non videtur repugnarc in causis pcr accidcns subordinatis, intcr quas causalitas posterioiis non dependet a causalitate antecedentis, v. g. « accidit huic homini, in quantum generat, quod sit generatus ab alio, generat enim in quantum cst homo, ct non in quautum cst filius alterius hominis ».

Aii <Sm. Sed objicitur: animae dcfunctorum constitucrent multUudinem actu infinitam.

Jvespondet Algazel: hoc esset infinitum per accidens, et a parte post tantum. S. Thomas hoc improbavit supra, q. y, a. 4, dicens « omnem multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis », sed disputatur an haec improbatio sit apodictica, quia S. Thomas ipsc in Phys. 1. III, lect. 8 dieit quod haec argumentatio est solum probabilis, quia multitudo innumerabilis non videtur repu-nare. Kt in opusc. 270 De aclcmitaic mundi, S. Thomas scripsit (a. 1204): « Adhuc non est demonstratum quod Deus non possit facere ut sint iniinita in actu ». Itcm Quodl. 12, q. 2: « Facere aliquid iniinitum vel infmita esse simul in actu non repugnat omnipotentiae divinae absolutae, quia non implicat contradictionem... ». Hoc longius examinavimus alibi: Dieu, son cxislcncc ct sa nattirc. yc ed., p. 78 sq.

Sed S. Thomas in fine resp. ad 8m notat: etiamsi generationes humanae non possent esse ab aeterno, non sequitur quod mundus physicus non possit esse ab aeterno, ct quod serics generationum bmtorum incepit

Ullima obj.: Ut aliquid sit creatum, oportet quod aliquando fuerit veruril dicerc: nnnc crcatur. Atqui quod non habet principium durationis nunquam potest dici: nunc crcatur. Frgo.

Re$p>: ln hoc casu fuisset vemm dicere: scmpcr mundus crcatus est, sicut si pcs ab actemo fuisset in arena. verurn csset diccre vestigium cius scmbcr impressum cst. r

Inst.: Scd tunc nullum fuisset discrimen inter creationem ct conservationcm. nam crcatio est prima rei productio, et conservatio est illius productionis contmuatio. Hoc est dicere: creatio ficri deberet in aliquo inslanli

Kcsp.: ( onccptus creationis ab aetemo est difficilis, quia concipimus aclioncm divinam ex analogia actionis crcatae, quae incipit. Attamen nego illationem et dist. probationem: creatio in tempore cst prima rei productio, conc; creatio ab aetcrno, nego. Revera creatio et conscrvatio sunt unica actio, quae, prout dat essc dicitur creatio, prout vero continuatur idem esse per durationem sive finitam sive infinitam dicitur conscrvatio, et hoc discrimen staret si mundus esset ab aeterno; quamvis hoc non possit per imaginationem repraesentari, hoc non videtur repugnare, sicut quod pes esset ab aetemo in arena. Ergo saltem probabilius est mundum potuisse esse ab aeterno.

Dubium: CJtr. haec thesis sit probabilior tum quoad res pcrmanenles, ut angclus, anima rationalis, lapis, caclum, tum quoad res succcssivas, quae in quodam fluxu consistunt, ut motus et tempus.

Flures thomistae, ut Joannes a S. Thoma, Billuart, dicunt: est thesis probabilior quantum ad res permanentes; sed probabilius est mundum non potuisse esse ab aetcrno quantum ad res successivas, ut motus et tempus, quamvis Aristotcles putaverit motum et tempus fuisse ab aetemo.

Argumentum vero homm thomistamm, pro secunda parte, non est juxta ipsos apodicticum, et pluribus aliis non videtur probabilius. Dicunt enim: si motus corporum caclestium esset ab aeterno, durasset infmita duratione absque fluxu partis prioris desinentis et posterioris incipientis; ergo iste motus tuisset simul quid permanens et quid successivum, quod est impossibile. Alii thomistae ut Cajetanus (IX), Capreolus, Fcrrar., Salmant., conccdunt possibilitatem motus ab aeterno.

Rcsp.: Si motus corporum caclcstium esset ab aetemo, non fuisset prima circulatio solis, ut ait S. Thomas supra, et semper motus (uisset quid successivum, scil. semper cuin fluxu partis prioris desinentis et postcrioris incipientis. Unde non sub eodem aspectu fuissct simul successivum et pcrmanens. sed successivum quoad partes desinentes, et permanens quoad totum. Sulncit notare quod si motus non incepisset, non fuisset in eo aliqua pars quae prima omnium fuisset, v. g. non fuisset prima circulatio solis.

Insuper S. Thomas tenet non repugnantiam mundi ab aetemo codem modo quo tenuit Aristoteles. Atqui Aristoteles tenuit mundum esse ab acterno etiam quoad successiva.

Denique si angelus creatus fuissct ab aeterno non fuissct in eo prima cogitatio. Saltcm hoc non dcmonstratur impossibile: Si probabilc cst quod tempus incipere debcat, cst quia vidctur quod crcatio, ut distincta a conserxationc. dcbcat Jicri in aliqtto insianli, in qtto incipit lcm.pits. Sed nostra distinctio exphcita intcr creationem et consm ationem potcst applicari mutatis mutandis creatiom ab aeterno. .

Notandum est W fmc. quod hoc problcma. rursus apparuit apud Kantium, est 1" antinomia, cujus thcsis cst: mnndus inccpi! in tempore ct hnutatur 111 spatio. ct antithcsis: mundus est iniinitus tum in tcmporc tum in spario.

In thesi probatur quod mundus inccpit, quia, ut ait Kantius, repugnat quod scrics tnftnita dicmm sit nunc tcrmnutta ad dicm p.acscntcm. I-acilhma est rcsponsio- si haec serics csset iniinita tum a partc antc, tum a partc post,

I)E DEO CREATOUE conc • scd si haec scrics sit infinita a parte ante tantum, nego. Sine ulla difficultatc potest esse nunc fimta a parte post.

inlithcsis demonstratnr sic a Kantio: si mundus incepit, antea fuit tempus vnruum ct nulla cst ratio quod mundus incipiat hoc momento potius quam Htius aut tardius - Rcspondcret S. Thomas: incepit momento a Ubenima Dei voluntate statuto. Kantius concludit ex his antinomus: metaphysica esl impossibilis, et tcmpus sicut spatium est forma a prion sensibilitatis et causa- Utas est fonna a priori inteUigentiae nostrae.

Unde diceret S. Thomas: non est antinomia, quia antinomia est contradiclio cuius duae partes apodictice probentur, sic ostenderetur impossibilitas metaphysicae Atqui nulla pars probatur, quia hoc dependet a libernraa Dei voluntate, qui potuisset, si voluisset, mundum ab aeterno creare, sicut creavit in temporc.

2a antinomia est de subStantia composita ex partibus simplicibus seu divisis in infmitum, sed ex indivisibilibus punctis non constituitur continuum.

Resp.: Continuum est divisibile in inlinitum, non divisum in infinitum.

3» antinomia est de libero arbitrio, ac si electio esset contra principium: eadem causa in iisdcm circumstantiis semper producit eundem effectum. - - Resp.: eadem causa ad unum detcrminata, conc; non ad unum determinata, nego.

4» antinomia est de existentia primae causae: Ouia si Deus, inquit Kantius, incipcrcl agcre mensuraretur a temporc. — Rcsp.: Actio aeterna producit effectum in tempore, quando vult, ut supra explicatura est.

\kt III. Utr. creatio rerum fuerit in principio temporis.

Hic articulus esl ad determinandum sensus horum verborum: « In principtp Deus creavit caelum et terram ».

S. Thoraas notat quod haec verba triplioiter exponuntur:

i° ln principio temporis. Ita S. Basilius et S. Ambrosius contra vetcres philosophos.

2 In principio. id est in Filio, cui appropriatur principium exemplare. Ita Aug. et Hier. contra manichaeos.

Ante omnia, scil. simitl ab initio temporis creata sunt omnia etiam angeli. Ita Aug.

Prima ct tertia expositii» sunt litterales; secunda cst mystica seu spiritualis. Attamen Aug., XI dc Civ. Dci, c. 6, vult invenire duplicem sensum litteralem Ln his verbis in principio, et etiam in hoc caelum, sci. caelum corporeum ct caelum Spirituale seu angelos. Hoc non repugnat quia haec vcrba sunt analogica et Deus ac smpioi sacei sub illuminatione divina potest intelligcrc et analogatum inferius et analogatum supiuius, sicut dum Christus nos docebat sic orarc: «panem nostrum quotidianum da nobis hodie », inteiiigebat et « panem ordinarium \ ct « pancm supersubstantialem ut refert Matth. VI, ir.

Qu. XLVII. Dc distinctionc rcrum in communi.

Post productionem creaturarum in esse considerandum est de distinctione rerum. Ouare? quia prima proprietas entis est unum seu indivisum, cui opponitur multitudo, quae importat distinctionem rerum. Unde primo agendum est q 47, dc distinctionc rerum in communi, ubi tractatur non via inventioms, ut in 4a via, sed synthetice ex alto, inagnum problema valde agitatum a philosophis graeeis, speciatim a Platone, quomodo multitudo possit proccdcrc ab ahquo Principio suprcmo uno ct simplicissimo. Philosophi graeci non potuerunt so vere hoc problema, quod rursus apparet in evolutionismo. - Postca q. 48 agitur de distinclionc boui ct mali; quare? Quia bonum est alia proprietas entis, et ibl dabitur definitio metaphvsica mali. - Dcmque q. 50 est dc distimtione spintuahs et corporalis crcaturac Sic habetur in his tribus quaestionibus qmdam tracUtu* de proprietatibus entis creati, et complcmentum hujusce ^***^**^ in r. dc Anoclis initio, ubi agcndo de prima creatura, tractat etiam S. rhomas de creatura ut sic, v. g. utr. substantia creata sit immediate opera t va. .m ndi treat facultate seu potentia operativa ad operandum, ctr. i, q. 54» a. i, g pu 47 continet in codice parisiensi (bibl nationali) tres . tantum ^uk^ 10 Dererum multitudine et distinctione. 2« De carum ^f^^^S^ mundi. In codicc vero cassinensi additur unus arbcuta? WX^wX scil,: Utr. in creaturis sit ordo agentium Hic articulus * * ipso S. Thoma, aut ab aliquo cjus discipulo ex his ^g^J^^ c 42. Editio leonina hunc articulum pubhcavit m paxviS^tens, ctrto ^ COmplementum quaestionis et praeambulum articuh lUtmu. est ^erc secuncli dbctrinam S. Thomae.

Ak, I. Utr. rerum multitudo et distinctio sit a Deo.

Status quaestioms: Titulus ^nif.cat: utrum renun ,n„ni.,ul« ct disim^o sit a Dco, non quomodolibet, sed nt pcr sc mteflte.

Esl „,,cnu,n problema de origme "^expead probandan, exisfentiam Dei, ^^..^^^SuL unitafe rientU constat, ad „„„„» supremum. q.na mul. „ ,« u» simiUtudinis el compositionis, 9uae m ea ""«^"^SS ^e^rvenit ad dine portetponereumtatem-.cstaK.lec.n.,.-, ml I " ' ^ , m ,„u.

supremam ide iom; e. similiter ^J^*^ ,,,, om„, vrrum ct omne cns pracsuppon.t m.iM.m verum, <|

Sed si satis facile est ascendere a multitudine rcruni ad Unitatem supremam, valde diflicile est descenderc ab uno supremo ad multitudinem, scil. qU0modo Unum supremum possit esse causa multituclinis. Pro nobis, qui ex Revelatione habemus ideam creationis liberrimae, facile est, sed pro illis, qui eam non habebant aut eam rejiciunt ut evolutionistae moderni, est problema insolubile.

Parmenides in antiquitate dicebat, incipiendo ab idca entis et unius: multitudo est inintelli»il>ilis. Quare? Quia non potest inlclligi quod enti aliquid supcrveniat pcr quod divcrsificetur (Cfr. S. Th. in I Mct., lect. 9). Aliis verbis: ens est ens et non potest diversificari nisi per aliquid aliud ab cntc. Atqui aliquid aUud ab ente est non cns, quod nihil est. Ergo ens diversificari nequit, ab acterno est umim et semper remanebit unum et immutabile. Est Deus. Unde Parmenides concludebat: Multitudo est illusio sensuum.

Item argumenta Zenonis Eleatici (v. g. Achilles nunquam poterit attingere testudinem) intendebant demonstrare absurditatem thesis pluralitatis; et revera si continuum componerctur non ex partibus semper divisibilibus, sed ex indivisibilibus punctis, insolubilia essent Zenonis argumenta.

S. Thomas initio articuli ponit similcs difficultates, sed ex parte Dei, scil. 1» et 2a obj.' omne agens agit sibi simile, prout determinat sec. suam propriam determinationem; atqui Deus est maxime unus; ergo effectus ejus est unus tantum et non multiplex. — 311 obj. : item finis creaturarum est unus, scil. divina bonitas manifestanda. Hodic evolutionistae laborant ad ostendendum quo modo ex homogcneo primitivo orta est multitudo entium.

In 1. II C. Gcntcs, a cap. 39 ad 45 longius tractat S. Thomas de his difficultatibus, scil. c. 39: Quod distinctio rerum non est a casu (contra Democritum); c. 40: Quod materia prima non est prima causa distinctionis rerum (contra dualismum Platonis et plurium aliorum); c. 41: Quod distinctio rerum non est propter divcrsitatcm aut conlrarictatcm agcn/ium (contra Avicennam); c. 42: Quod oausa prima distinctionis remm non est ordo secundorum agentium; c. 43: Quod distinctio rcrum non est per angclum inducentem in materiam diversas formas; c. 44: nec procedit ex diversitate meritorum et demeritorum (contra "l Origenem); c. 45: sed est pcr sc intenia a Dco crcalorc libcrrimo, ut inveniretur in rebus quaedam creatoris similitudo prout possunt ei assimilari; cfr. etiam £ de Potcntia, q. 3, a. r6.

g Hoc magnum problema de origine multitudinis, valde agitatum a Platone in Dialogo cui titulus « Parmenides », remanet in evolutionismo moderno sub ista forma: quomodo ex materia primitiva homogenea orta est distinctio rerum, mineralium, plantarum, animalium, hominum? Quomodo apparuit vita vegetativa, sensatio, intellectio? Evolutionistae volunt difficultatem abscondere dir» i cendo: haec rerum distinctio solum progressive et lente apparuit. Sed metaphy-

;; sice loquendo parum refert quod lente aut subito apparuerit, parum rcfert quod j nonnisi post muTe annos, aut post sex dies, aut subito; haec quaestio de tempore, sicut pro ipsa creatione, cst minoris momenti.

Magna quaestio est, abstrahendo a tcmpore, quomodo multitudo oriri possit •'■ .?m™i t>rimitiva. Sicut in qu. scquenti alia magna quaestio similis ponitur,

■■ scil.: Sl Deus mhnite bonus est causa omnium. quaenam est causa mali?

Responsio S. Thomae ostendit: praesens problema de origine nmltitudinis jj, rerum esse msolubile sine idea creationis liberae.

DE DlSTINCTIONE ET IN AEQU ALITATE CREATURARUM 283

ReSponsio est: Distinctio rcrum et multiludo est ex intentione primi agentis, qnod cst Deus.

Prob. auctoritatc: Gen. I, 1-7: « In principio Deus crcavit caelum et terram... Deus distinxit lucem a tenebris, ... dividitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum ». Haec est popularis expressio hujusce veritatis, accommodata intclhgentiae israclitarum, qui concipiebant caclum ut firmamcntum solidum; scd dum revelatur: caelum (quod vos concipitis ut firmamcntum solidum) creatum est a Dco, non revclatur quod caelum est firmamcntum solidum; nam in propositione revclata verbum csl cadit supra « creatum » (vel Deus creavit caelum) et non cadit supra solidum. Unde potest esse error admixtus in notione subjccti propositionis, quin sit error in ipsa propositionc, formalitcr sumpta, scil. quoad verbum esl et quoad id circa quod cadit verbum cst. ltem alibi clarius dicitur v. g. quod Deus creavit visibilia et invisibilia, Col. I, 6, et « omnia fccit in mensura, numero et pondere », Sap. XI, 21.

ln corpore art. S. Thomas prius refert et confutat duas opiniones, scil. materialistarum (evolutionem ascendcntem) et Avicennae (speciem evolutionis descendentis), et postea solvit quaestionem. Commentum hujusce art. sumi potest ex de Pol., q. 3, a. 16.

I* opinio est matcrialistarum antiquorum, sc.U.: disiinctio rcrum provenit a casu sccundum motum materiae; ita Democritus. postea Epicurus. Matenalistae moderni in evolutionismo nihil aliud dicere possunt. sic non possunt expncare nisi pcr casum aut per actioncs virium ignotarum, ut aiunt, quomodo ex matcria primitiva homogenea ortac sunt primae nebulosae postea astra mmta deinde terra habitabilis, item pro eis remanet aenigma insolubfle apgintio vitae vegetativae, vitae sensitivae, vitae intellectivae. Debent dicere: ^J™*** a minori, pcrfcctius ab impcrfccliori , ct nequeunt ipsam multitudu lem ac d >tmctionem o,,anismorum explicare nisi a casu; hoc autem non cst cxp to^ carentia explicationis. nam casus est causa per accidens, quae suppom uu per se ordinatam ad unum effectum, et si non est causa per se ^ue ^ ca^ per accidcns. Aliquis fodiendo sepulcrum non invemret accKlcntahtcr Oiesautum. si per se non fodisset terram et si alter non posuissct lb ^ oroblematis

Anaxagoras, ut notat S. Thomas, incepit invemre solutionem P^^a^ prout admisit causam intelligentem ordinatncem umvcrsi . ^ putavit quod jam praccxistebat distinctio in matena actcrna. SdL bomeomeriae.

Responsio S. Thomae ad materialistas: Rcspondct duo quae valent etiam contr^vXtionismum ascendentem materialistarum hodiernon, m.

10 Oportct distinctumcm, si qua cst ex paric matcnac ^J^J^L rcducen, Quare? quia materia est creaia • Deo, ut ^^'^ est ens a se, qnia materia movetur, perfiatur, ergo^ab a u m n t , etp ^ . materia non semetipsam movet et perfiat, non sibimehps ; ^^H^ vam sensitivam et humanam, non est suum agere, nec promd > um c c .m

~\r p,itcntl;l t tr:: f r ultimam actuahtatcm ommum, ut A est A. noc

Pkitonis.

zo Matcria cst proptcr formam ct non c converso. Atqui distinctio rcrum est per formas specificas. Ergo distinctio refum non est propter materiam sed , converso materia est propter distinctionem rernm. Est emm princvphim indiwduationis, et ordinatur ad multitudinem specierum,

Efaec secunda ratio valet ctiam contra evolutionismum, nam non potcst esse evolutio cum tendentia ad aliquid dcterminatum et conveniens, sine aliqua finalitate; alioquin directio hujusce tendentiae esset sine ratione essendi, ct nunquam pervenisset ad constitutionem organismi nostri, cordis, capitis, oculi, etc;

[oannes a S. Thoma sic resumit has duas magnas confutationes materialismi: i° Actits cst simplicitcr prior quam potcntia, crgo materia quae est potentia ad actum pcrfectiorem non est incrcata, ncc proinde prima causa distinctionis rerum, v. g. distinctionis vitae vegetativae, sensitivae, intellcctivae, quas producere nequit cum sit illis infcrior. Materia est solum realis capacitas perfectionis recipicndae.

2" Potcntia dicitur ad actum, est propter actum; seu materia est propter formam, ac propter diversas formas, sic non est causa distinctionis specifkae earum, sed est propter earum distinctionem.

la conclusio igitur est: DisUnctio specifica rerwn explicari nequit per causain matcrialcm.

2a opinio confulata a S. Thoma vocari potest per oppositum evolutionismus dcscendcns, qui revocat in memoriam cmanatismum Plotini. Est opinio Avicennae, qui vult explicare distinctionem specificam rerum pcr causas cfjkicntes. Avicenna dicit: Deus, intelligeiido se, producit intelligentiam primam (logon Plotini, secundam hypostasim); postea prima intelligentia in quantum semetipsam intelligit producit animam mundi (tertiam hypostasim Plotini, quae est Deus stoicorum).

Notandum est quod fere similiter volunt explicare distinctioncm reruin moderni pantheistae qui admittunt evolutionem potius dcscendentem quam ascendentem; sdl. Spinoza qui ex substantia divina vult deriucere duo attributa infmita: cogitationem ct extensioncm infmitam, et etiam modos fmitos sive cogitationis, sive extensionis, sed non potcst hos modos finitos ex substantia infmita deducere, rejiciendo creationem libcram, et ideo affirmat simpliciter sine piobatione, quod hi modi finiti successive fiunt ab aetcrno modo nccessario.

Ita Schelling vult explicarc distinctionem rerum incipiendo ab Absoluto, sed quia rejicit veritatem revelatam creationis libcrae, loquitur dc aliquo lapsu Absoluti, quo Absolutum descendendo fvt mundus. Hcgcl, qui admittcbat e contra evolutionismum ascendentcm, multum ridebat de isto lapsu Absoluti, quem somniavit Schelling, sed positio hegeliana non est minus ridicula, nam juxta llegel Deus fit in mundo, et nondum existit ac nunquam propric erit, ut aiebat E. Renan.

Responsio S. Thomae huic secundae opinioni emanatistarum.

i° Respondet: Crcarc solius Dci cst, ut supra probatum est, et totum cns alicujus rei non potest produci nisi per creationem ex nihilo, quae non est ema-

DE DISTINCTIONE ET INAEQUAI.TTATE CREATtJRARUM 285 natio, nam in crcationc Dcus cst solum causa cfficicns et finalis, nullo modo vcro aiusa matcrialis, unde Deus non fit mundus, nec mundus fit ex Deo. F.rgo 2tt livpostasis A\ icennae, si est creata, non potuit crearc tertiam, nec tertia potuit creare aliquid sibi infcrius.

2° S. ThomaS respondet: Tunc univcrsilas ct distinctio rcrum non provenirct ex intcntionc primi agcntis, sed concursu multarum causarum agentium; hic autem concursus sine intentionc primi agentis et hnalitate csset a casu. Casus autcm, cum sit causa pcr accidcns, pracsupponit causam per sc ordinatam ad suum cficctum, et proinde non potest esse causa prima distinctionis specificae rerum. Manifestum est quod non a casu est distinctio vitae vegetativae, vitae sensitivae, vitae intellcctivac in mundo. Aliis verbis, nulla esset finalitas in mundo, et ieitur agentia naturalia sine ratione essendi tenderent ad aliquid determinatum et convenicns; ordo rerum veniret a privatione ordinis. plus proveniret a minori, perfectius ab impcrfectiori sine causa.

Nec dici potest quod prima causa distinctionis rerum est jorma causarum sccundarum, nam hae formae non cxistunt a seipsis, et sunt distinctae ab invicem ergo ipsa eanim distinctio explicanda cst.

'Nec etiam dici potest quod causa distinctionis rerum sit Deus prout ex nccessitatc suac naturac oPcratur. Hoc excluditur pcr rcsp. ad I- et contutatum est supra I, q. 19, a. 4, sic: « Ad agens naturale pertinet, ut unum effectum producat quia natura (ad unum determinata) uno et eodem modo operatur. msi impcdiatur (v. g. ut principium vitale in planta ^^^ff^JJ^ circumstantiis operatur); et hoc ideo est quia agens naturale sec. quod c>t tal agit; unde quandiu est tale, non facit nisi talc... ( um igitur infmitun .. non potest esse quod agat per necessitatem naturae. ni^ forte causaret aliquid infinitum in essendo, quod cst impossibile. Non i.itur agit pcr necisUatcm naturae. scd cffcctus dctcrminati ab infinita ipsu.s pcrfecturnc Proccdunt sccundum dctcrminationcm voluntatis ct inlcliccius iPs,us*.

2*COnclusio igitur est; Distinclio rcrum non vcmt a Dco oPerantc cx neccssitate natUr\ndc Pot q 3>a, 16, S. Thomas excludit adhuc ultimam opinionem sciL: distina o 4 um venit a Deo opcrante ex necessitatc sapu-ut.ac. nt vult optidistinctio rerum venu modernos I.eibnitzius. !>ic isti cx causa

L metaphvsiea. nec pby^. scd % ^ ^ tfHat° r2 ttett ^"oV^Tv^Tt. Quod quidem potcst umvcrsum produccn, ut ^ ^ ™ * Vespiciamus. non autcm si rcspi- esse verum. si solum quantum acl ea quai biu ^ i ontimum corum ouae ciamus ad ea quae esse possunt. Uoc cnim unwe m ^^^Zamcn bonitas sunt, et quod sit sic optimum, ex summa Dci U 1 dt t- universum f6i M u <)bl la ^><r^ rebus facere potuisset». Item L, q. »5» *0 v-,i11lit,tnr *a alioucm dctermmatum proptcr finem toXs. ^tia ^ttS^^^ <« ordinem. Scd dwina bomlas est fi m •^'^ rerum «.

Undc divina sapicntia non determinatur ad aliquem o

3» conclusio igitur est: Distiuclio rcrum nou vcnit a Dco opcrantc cx ncccssitatc sapicntiac:

Sic pervenimus ad conclusionem positivam, pcr eiiminationeni causae materialis, causarum cfiicientium naturalium, causae finalis ex qua oriretur necessitas productionis rerum.

Conclusio positiva est, ut diximus: DistincUo rcrum est ex intentione ct intcntionc liberrima Dci creatoris, ut ostenditur in ultima sectione art.

Probatio faciliter conficitur conjungendo hanc ultimam sectionem cum resp. ad im, in qua magis affirmatur libertas divina. Sic ergo probatur conclusio.

Agens libcrum potest distinctos effcctus producere secundum distinctas formas intellcctas. Atqui Deus, ut agens liberum, voluit bonitatem suam manifestare pcr diversas creaturas (subordinatas). Ergo ex intentione Dei liberrime creantis explicatur distinctio creaturarum, quae aliam causam habcre nequit.

ExpHcatur major ad im: Agens per naturam agit pcr formam per quam est, quae unius tantum est una, et ideo non agit nisi unum; agens autem voluntarium agit pcr jormam intcllcctam.

Explicalur minor: Deus est agens voluntarium et liberum I, q. 19, a. 3 et 4. Et non repugnat unitati ct simplicitati ipsius quod mulla iniclligat, nam multa ab eo intellecta non ponunt in co distinciioncm rcalcm I, q. 15, a. 2. ("um igitur multa possit mtelligere, ita potest multa facere.

Voluit autcm liberrime bonitatem suam manifestare per diversas creaturas. Quare? Hoc dicitur in ultima sectione corp. art.: «Quia pcr unam crcaturam sufficicnlcr rc/>racscn/ari non polcst bonitas divina, produxit multas ct divcrsas, ut quod dccst uni ad rcpracsentandam divinam bonitatcm, supplcatur ex alia*. Item ad 2m et ad 3m, ct dc Pot., q. 3, a. 16.

ij, De valore hujusce solutionis.

I:sl dc fuic. — Et sub aspectu philosophico necessaria est, nam evolutionismus <isccndens materialistarum aut ctiam Hegelii repugnat et principio causalitatis (plus nequit produci a minorij et principio iinalitatis (omnc agcns agit propter fmem ad qucm ordinatur), ct nullo modo explicat distinctionem rerum. Itcm cvolutionismus dcsccndcns nullo modo explicat distinctionem rerum, nam si Deus operatur ex necessitate naturac, producit necessario unum effectum tantum.

Item optimismus absolutus Platonis et Leibnitzii non servat disproportionem tnfmitam inter quemlibet mundum creatum et infinitam bonitatem manifestan- "Oi-j ,1;mi- ^rgo de necessitate recurrendum est ad libcrtatcm Dci creatoris, vel ncganda

Saj est cum Parmenide omnis multitudo et rcrum distinctio. In fine solutio est quod unitas cmincntissima Dci continct virlualifcr multiludincm infmitam possijhttj bilium, mtcr <]i<ac libcrc clcgit Dcus ca quac crcarc voluit.

In hoc differt unitas superior ab inferiori unitate, scil. prout virtualiter 4 continet mukitudinem, ct eo sic est virtualiter ditior quo altior est; nam « ea gj quae sunt divisa in inferioribus sunt unita in superioribus » ut ait Dionvs.

n Hoc speciatim apparct quando assurgimus ab uno ordine ad alium1 sic princi- pium vitale plantae virtualiter continet actiones agentium sibi 'inferiorum; altius visio, quae ex parte facultatis visivae simplcx est, se extendit ad immen-

DE DISTINCTIONE ET INAEQUALITATE CREATURARQM sum panorama; sensus centralis in sensorio communi coadunat objecta sensuum ■ rticul uium; intelligentia cognoscit universale quod virtualiter continet sin- ^ ilaria Magni musici ut Mozart audiunt melodiam quam scribunt totam simul, aut in pracludio partitionis totam partitionem virtualiter exprimunt. Magni ribilOSOphi ad quaedam pauca sed alta principia totam philosophiam primam reducunt. Sancti denique ad vitam unitivam pervenientes, in hac unitate superiori varias virtutes coadunant. Altius unitas et simplieitas Dei virtualifr continet multitudinem infinitam possibilium, inter quae liberrime eligit Deus ea, quae vult creare. Sic per libertatem divinam solvitur problema quomodo tnultitudo proccdit a suprcmo ct simplicissimo principio; Plato et Aristoteles hoc problema solvere non potuerunt, quia ad ideam explicitam creationis liberae non pervenerunt.

\rt. II. — Utr. inaequalitas rerum sit a Deo.

Status quaestionis: Inaequalitas entium est quasi scandalum pro mulbs oui non possunt intelligere quomodo haec inaequalitas sit a Deo; ita ohm manichaei qui eam explicare voluerunt per duo principia opposita, et Ongenes \olens hunc errorem corrigere, admisit quod initio Deus creavU solji ^tuias «tdlectuales ct omnes aequales; inter quas quaedam peccaverunt et proinde poenae unitaesunt corpori. Alii inter ^™5^^» quarc tanta sit inaequalitas intcr species ^^^f^.^^^^ ut lunu^ aenum hoc non potest venirc a Deo. Et mter hommes quare sit tan ta £SS ^ap^um sUb aspectu intellectuali et morali. Ita loqmtur egah- IS ut videbimus m corp. art.. thcoria materiahstrca, quae non consa- dcrat subordinationem formarum agentium et hmum. <;chopen- H-,o iuaenuilitatcs quae sunt causa dolons, non possimt. inqu t cnopen et conatu ad pcrseverandum in esse; conatus ^W"» « ;

sicut sitis inextinguibilis; unde pessumsmus conclud t ext pand.

rium vivendi, ad pervenicndum ad beat.tudinem negatoam, quae ccssa d°'lL aimcuUatcs mnnmatae a **««^^£^t£t tatcs positas initio nostn art.cuh: ^J^^BS^ Deus dis.ribuoret et proindc aequalia. alioquin, ut a.t 3« ob,., esset mjust.t... ..

inaequaliter bona sua creaturis.

R^sponsio tamen est: SU.U M«a ^M. « '"s » ^ ct itc un. lux lucem, et annus annum a s„K . a m in ^.aitas r^irss 3-s tz^zsjfx spiritualem et corporalem. et deinde humanam, quasi communem ex spiritu et corpore constitutam ».

2a prob. rationc dupliciter: i° per refutationem theoriae Origenis, 2° positivc. i° Secundum Origenem contra manichaeos, Deus creasset initio creaturas spirituales tantum et omnes aequales, et illae quae peccaverunt fuerunt alligatae corporibUs, et eo magis quo magis peccaverunt; aliae quae non peccaverunl constituunt divcrsos gradus angelorum, pro diversitate meritorum.

Origencs in hoc coadunat doctrinam de peccato originali cum mythis platonicis de praeexistentia animarum (cfr. Phcdr., Time., De republica, 1. X).

Respondet S. Thomas: « Universitas corporalium creaturarum non esset (tunc) propter bonitatcm Dei communicandam creaturis, sed ad puniendum peccatum. Sed hoc est contra Genesim, I, 31: « Vidit Deus cuncla quae fecerat, ct crant valdc bona ». S. Augustinus dicit, De Civ. Dei, 1. II, c. 23: k Quid stultius (Hci potest quam per istum solem, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis vel saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum; scd hoe potius evenisse, quia una anima sic peccaverat? ».

Quid stultius dici potest: stellas esse, aerem purum existere, rosam, lilium, columbam, agnum, quia fuit peccatum? Augustinus loquitur formaliter dum dicit: quid stultius... nam stultitia est oppositum sapientiae quae explicat pulchritudinem mundi, etiam sensibilis, per manifcstationem bonitatis divinae, dum haec theoria eam explicat per peccatum, id est non per altissimam causam, sed per aliquid quod est infra nihilum. Doctrina tamen Schopenhauer est adhuc magis stulta dum affirmat lapsum Absoluti seu Dei. Inaequalitates et dolores vult explicare per voluntatem primitivam non omnipotentem, et potius impotentem. Gausa prima est ipsum Esse subsistens infinitum, et proinde omnipotens, quia operari sequitur esse, et quidquid potest habere rationem entis continetur sub objecto potentiae divinae, quae igitur potest efficere quidquid non repugnat ad esse. I, q. 25, a. 3.

In 2a parte art. positivc probatur conclusio, ex principio finalitatis, ex quo oritur tanquam corollarium principium subordinationis finium, formarum ct ageniium, contra egalitarismum matcrialisticum. Argumcntum S. Thomae servatur a Leibnit/.io, imo exaggeratur ab eo, ut dicemus. Legenda est littera.

Arg. S. Thomae ad hoc reducitur:

Principalior csl distinclio formalis seu specifica quam matcrialis seu numerica, qoia materia est propter formam, et individua cujuslibet speciei rexura conuptibilium sunt ad conservationem ejus.

Aiqui distinclio formalis scmpcr requirit inacqualitatcm, nam formae rcruin sunt subordinatae sicut nUmeri, ascendendo ab elemcntis ad mixta, ad plantas, ad animalia, et in singulis horum una species perfectior aliis invenitur, v. g. adamas aut radium inter mineralia. rosa forte inter flores, homo inter animalia.

Ergo inacqualitas cntium rcquiritur ad pcrfcctioncm univcrsi, ut diversimode BCC, Dei sapientiam repraesentet ejus bonitatem.

Major est evidens, quia materia cst propter formam, secundum enim principium fmalitatis imperfectum est propter perfectum. Item multa individua ejusdem spectei rcrum corruptibilium sunt ad conservationem ejus Ouarc sint pluis rosae et non una? ad conservationem speciei. Ab^tractione facta ab anima res

DE DISTINCTIONK V.1 INAEQUALITATE CKfcATURAKUM spirituali subsistente, individua ordinantur ad speciem conservandam, sic individua transeunt, species vero remanet, est aeterna negative prout abstrahit ab hjc et nunc, sic est quodammodo supra tempus, et repraesentat ideam divinam, ideam rosae, lilii, leonis, etc. Fropterea dicit S. Thomas: gallina congregat pullos suos sub alas, et eos defendit contra milvium, sacrificando etiam suam vitam individualem, quia gallina naturaliter maf>is ttilifpt bonum suac specici, quam bonum suum proprium. Cfr. I, q. Co, a. 5, ad 3.

Major igitur est certa: principalior cst disJinctio formatis scu speci/tca, quam distinctio materialis et numerica; aliquod individuum materiale talis vel talis specici est minoris momenti. Hoc tamen non dicitur de persona, quia anima personae est subsistens et immortalis et sic plus valet quam species leonis aut equi. . . . ,. , j-

Minor. Alqui disdnclio formalis rcquint xnacquahtatcm scu subordinatwnem jormarum. Hoc dicitur cum serenitate et non cum tristitia Origenis. In hoc

S Thomas totaliter differt a pessimismo Schopenhauer. Attamen notandum est quod S. Doctor loquitur de prima distinctione et inaequalitate creaturarum ante peccatum, et nunc non considerat quomodo post peccatum originale et

•ictuale haec inaequalitas saepe aucta est usque ad miserabUem statum semtutis in quo multi homincs per totam vitam doluerunt ante propagationem ( hnstia- nismi. . . . - •

Ratio primae inaequalitatis creaturarum pertmct ad earum naturas indcpendenter a peccato; ctenim. ut dicit Aristotcles in Mctaph., 1. VIII, c. 3 (lect. 3 S ThomaeY: «specics rcrum sunt subordinatac sicut numcn », nam numen variantur per additionem aut subtractionem unitatis. et ^riter species rerum variantur pcr addilioncm aut subtractioncm diffcrcntiac spccificac: y. g. substantia est aut incorporalis aut corPoralis et in hoc est inaequahtas. item sub^stanUa corporahs est aut vivcns aut uon vivcns: si vivens. est aut ^™r*»£ si sensitiva, cst rationalis, aut non. Et ubique mvenitur maequahta.s et subordinatio formarum. sicut numerorum.

Imo dicit S. Thomas: 0 in singutis horum una sPcacs Pcr,ccUor ,lus >nvm**^ v. g. homo inter animalia, et animalia quae habent omnes sensus tum in ten ^o tum externos, superiora sunt animalibus, quae non haben omnes sensus. o tr a videtur habe e solum tactum. item spongia. Ita est quaedam subordmatio mte ;!antas et flores, necnon inter mineralia, adamas videtur pretiosissunus ommum minme"v^ - mechanismum. qni non considerant nisi JSatem non vero qualitatem, Si qualitas es t quu prms q uam =t - • 1 • nr.wi„ TOo -lf1 -»()0 ost lorte valde dixeisa .1 \anauoiH .1 tas, vanatlO calons a gradu io° aa 20 im s, animalia cssent machinae, et acsi amma hmnana on e>^ a« u 1* ,r »V£ ret annnan, brotorum. Est egalitarkmus ahselntus

E contrario spiritualisitms potius on.ma consule,^ , « ^un dun "^" ^

10 - OARHlOOU-l.AaRANOK, Df Dto Trlno el Creaiore.

cum coordinationc, v. g. dum comparantur Causa prima et causa secunda cum <hiobus hominihus qui navim trahunt.

Confirmatur conclusio ex solutione objectionum.

Ad im. Optimi agcntis est producere totum effectuin snum optimum, sed secundum subordinationem partium, v. g. organorum et functionum in organismo plantac vel animalis. Animal esset minus perfectum si omnes ejus partes essent aequales, et haberent dignitatem oculi.

Sic universus orbis perfectior est cum angelis, hominibus, bnitis, plantis, mineralibus, quam si cssent solum angeli et angeli acqualcs. In hoc erravit Oiigenes. Imo pro S.Thoma angeli non possunt esse aequalcs, sed praesertim in his est subordinatio formarum, cum sint purae formae subsistentcs. Insuper, cum individuatio sit pcr materiam, non cst nisi unum individuum pro qualibet specie angelica. Michael est unicum individuum suae speciei. Sic in angelis est perfecta hierarchia seu subordinatio.

Ad 2m. Est aequalitas in Trinitate secundum processioncs ad intra quibus communicatur tota divina natura. Verbum et Spiritus Sanctus sunt aequales Patri. E contra debet esse inaequalitas in processione ad extra, quia creatura est manifestatio inadacquata bonitatis divinae, unde requiruntur multae creaturae et subordinatae.

Ad 3m. Inaequalitas primitiva non est injusta, quia cst propter perfectionem Universi. Hoc non vidit Origcnes.

Itcm quidam nascuntur inclinati ad fortitudincm, sed debent acquirere mansuetudinem, alii nascuntur inclinati ad mansuetudinem, ut agni, sed debent acquirerc fortitudinem. Debent ascendere ad montem perfectionis per diversas partes montis. Cfr. supra I, q. 21, a. 1: Justitia Dei non est commutativa quae regit commutationes inter aequales, sed distributiva, sec. exigentiam boni communis, cfr. ibid. ad 3; Deus sibi ipsi est lex, cfr. C. Gcntes, II, c. 28, 2q. Cajetanus ait: « Ideo potius est justum condescendentiae, in ordine ad suam bonitatem manifestandam, quam simpliciter justum ».

Lfibnitzius cxaggeravit hanc doctrinam inaequalitatis, prout negavit mateliam in sua monadologia, et omnem substantiam reduxit ad monades spirituah s, quae subordinantur sicut pro S. Thoma angeli. Tenet Leibnitzius quod non possunt csse in mundo duo entia absolute similia (est principium indiscernibilium), quia Deus sine ratione suflicienti haec entia perfecte similia creasset, sieut aliquis sine ratione sufhcienti haberct in sua bibliothcca duo exemplaria perfecte similia ejusdem editionis Virgilii.

Respondctur: Duo individua pcrfectc similia possunt esse praesertim successive ad conservationem specici et distinguuntur ab invicem per materiam quantitate signatam, ut duae guttae aquae aut duo gemelli perfectissime sirai* lcs. Concedendum est solum quod non possunt esse duo angeli perfecte similcs secundum speciem et ita esset de hominibus si essent monades sine materia.

S. Thomas admittit quandam inaequalitatem individualem animarum in eadem spccie humana: sic anima Christi altior est etiam in ordine naturali quam anima Judae; attamen hacc inaequalitas animarum non est sine relatione ad corpus quamvis ex altera parte corpus melius dispositum sit propter animam lndividuahter altiorem, quia causae ad inviccm sunt causae in diverso genere.

DU DISTWCTIONE ET INAEQUALITATE CREATURARUM

20,r a.rt III Artic. Codicis Montis Cassini publicatus in ed. Leonina, habet pro titulo: TJtr. in creaturis sit ordo agentium.

Si hic art. non est ex propria manu S.Thomae, est compositus ab aliquo ejus discipulo ex his quae dicuntur de hac re in C. Gcntcs, 1. II, c. 45, et 1. III, c. 97. Hoc complet quaestionem, et est quasi praeambulum art. quarti Utr. sit unus mundus tantum.

In hoc 30 art. inquiiitur utr. sit subordinatio non solum formalis sed rtynamica. Videtur quod non: i° quia Deus omnipotens potest a^ere sine agente mtcrmedio subordinato, 2° quia hoc esset redire ad Ideas separatas Platoms, nam agentia subordinata essent simul exemplaria. 30 Si una creatura est causa activa alterius, erit etiam causa finalis ejus: atqui solus Deus est fims omnmm

^ Responsio tamen est affirmaiiva, scil.: in crcaluns cst subordinatw a%entium, quac corrcspondct subordinationi finium.

1. Prob. auctoritatc: ex Ep. ad Kom. XIII, 1: « Quae a Deo sunt, ordinata sunt ». Sic regit Deus inferiora per superiora, ut ait Dionysius.

2. Prob. raiionc duplicitcr, scil. indirecte et directe.

a) Indirccte per rcfutationcm occasionaliswi jam propositi hoc tcmpore, et scc. quem ignis non calefacit. sed Deus in igne. Cfr. etiam I q. 105. a 5-

RcsP ■ Frustra essent attributae rebus virtutes activae. et quahtate, et formae, si per eas nihil operarentur. Imo dicet I, q. 10$, a. 5: • ^™^^^ creatae viderentur quodammodo esse frustra, si propna ^^J^^ rentur; cum omnes res sint propter suam operationem seu propter seipsas

°Pe^d^^^^ defectu potentiae quod Deus mediante creatura agit, sed ex abundantia bonitatis ipsms. prout ^^!^^ tatem causaUtaUs ». Insuper haec causaUtas exphcatur f^^0^ ^ potentiam et actum, quam neglexerunt Malebranchms ^«^^^ runt ad occasionalismum. non potentes exphcare actionem transitnam creatur

Cotwbatur ex inaequalitate reqmsita ^^jf^^ nem bomtatis divinae, ut dictum est m art. P^JJ^fJ^ ' ' de Pericctius comparatur ad ^J^^^ sunt successivi hommes sec. f^^iZ^Tin potentia ad aliquam Maior: si »\ Ho, i. in actu est quod agat in perfeetionem accipi endam Iu; t maturationem calore indigeant.

2^S»5S - clihdus in aetu. calorem terrae praebeat.

■|1 mmr est evidens. Ergo dcbct cssc subordinatio agcntium.

Coroll ad 3m: Ordo seu subordinatio agcutium corrcspondct subordinationi finium ut saepedicit alibi S.Thomas, v. g. I-II, q. 109, a. 6: « Necesse est, cum omne agens agat propter finem, qnod omnis causa convertat suos effectus ad *uum finen, et ideo cum secundum ordincm agentium sive moventium sit ordo nnium.necesse est quod ad ultimum finem convertatur homo per motionem primi moventis». Hoc corollarium sequitur immediate ex principio finalitatis: onine agens agit propter finem proportionatum.

Unde ut dicitur in nostro art. 30 ad 3m: « matcria ordinatur ad formam, clemcn/a ad mixta, plantac ad animalia, animalia ad homincs » (Gen. I). Et sic patet quod ordo universi attenditur sec. quod una creatura agit in aliam, et sec. quod una fit ad similitudinem alterius (nam omne agens agit sibi simile saltem aliquomodo), et sec. quod una cst finis alterius». Sic mineralia assimilantur a plantis, plantae ab animalibus, animalia ab hominibus. Sic existit finalitas cxtcrna inferioris ad superiorem, quae probari potest cx finalitatc inicrna superioris, nam v. g. animal agit propter finem, et assimilando plantam ad subsistcntiam propriam, utitur ea ut mcdio appropriato suae subsistentiae, sic apparet quod secundum fmalitatem externam plantae sunt propter animalia. Cfr. P. Janet, Lcs Causcs finalcs, p. 497.

lHm coroll.: Cum homo sit microcosmos, quasi compendium universi, praesertim in eo apparet hacc subordinatio agentium et linium. Nam pars intellectiva animae movet facultatcs sensitivas et membra et eis utitur ad suum finem superiorem, nam idem est finis agentis et patientis, sed aliter et aliter. Item pars sensitiva utitur parte vegetativa, et pars vegetativa utitur alimentis inferioribus quae assimilat per nutritionem et respirationem. •••j. Sic apparet ordo dynamicus totius universi in lioc microcosmo; est triplex subordinalio agentium, finium cl ctiam formarum, prout agens superius agendo sibi simile est aliquomodo exemplar effectus producendi in inferiori, cfr. ad 2m: « Deus est primum cxemplar omnium, sed secundario una creatura est exemplar t*f^ alterius », v. g. in nobis ratio, in qua est prudentia, est exemplar rcctitudinis f V. appetitus sensitivi per temperantiam.

2umcoroll.: Pantheistae volunt in univcrso invenirc unitatem substantialem et immerito negant duas causas extrinsccas mundi, scil. cfricientem ct finalem; )i$ e contrarfo in mundo est unitas dynamica sec. participationem efficientiae et linalitatis.

3um coroll.: Ex his omnibus apparet quod principium finalitatis « omne agens ^ a ! agit propter finem » non est minus necessarium et pcr se notum (saltem pro

JjSjJ sapientibus) quam principium causalitatis efficientis: omne quod fit habet cau-

Bwj >am efticientom. Imo non potest esse causalitas emciens sine finalitate, nec ten- jtit£ dentia quae ad nullum finem tenderet; finis enim est prima seu suprema quatuor

5j ^ causarun, et sic, saltem quoad se, principium finalitatis prius est principio cau- salitatis efiicientis. et magis per se notum

Si

\kt. IV (III). - Utr. sit unus mundus tantum.

Status quaestionis: Agitur de unitate numerali totius universi, et de facto, non de possibilitate. Vidctur quod sint plures mundi: i° quia Deus potuit creare multos mundos. 20 Hoc melius esset, quia plura bona sunt meliora paucioribus. ao Sicut multiplicatur homo, quare non multiplicaretur mundus? Democritus putavit ex concursu atomorum factos fuisse plures mundos. Unde quaestio sic posita non est eadem ac quaestio de pluralitate mundorum in sensu de astrorum inhabitatione, haec opinio, quae a pluribus propugnata est, non est contra con clusionem hujusce articuli, nam astra et omnia quae -moventur in ipsis, unum universum constituunt.

Responsio S. Thomae cst: Univcrsus mundus cst unicus.

1° Probatur quod est unicus ex modo loqucndi S. Scripturae: Joan. 1, 10: ,1 Mundus per ipsum factus est ». Cf. Rom. III, 19, 22.

2° Prob ratione ex ordinatione divina ad unum et eundem finem: omnia quaecumque sunt a Deo ordinem habent ad invicem et ad ipsum Deum; «. coordmantur et subordinantur, sic faciunt totum completum quod vocatur umvcrsum. Unitas igitur mundi est unitas ordinis.

Ad *», sic Arist. in XII Mct., c. 10, ex unitate ordinis in rebus existentis concludit unitatem Dei gubernantis. dicendo: «Entia ^^^^^ bona cst plurahtas principatuun, Unus ergo pnnceps , TextoS affertur ad probandum quod pro eo. Deus non solum est fous ultanus muncn omnia alliciens, sed gubernator, saltem quoad genera et speae>, Si non quoad individua, ut tenuit Avcrroes. .pnH.. orfiinata non

Ex isto argumento sequitur etiam quod Deus de pottntu J*™** n potest facere plures mundos disparatos sine relatione ad ™y*™'J^™!" ordhfarentur p^er respectum ad eundem tinem ultimum. cm subordmarentu. .

SaPi^^^^ pluralitatcm materiatcm ^ teriaUs multitudo non habet certum t.rminun, ^J^^J^X ad aliquid altius ut materia ad forman, Exhoc f^^^^S^ quare ratio ad creandos duos mundos similes. et solum numma di.tmao q duos, potiusquam trcs, quatuor. etc ? aliam terram quam istam:

Ad 3» S. Thomas dicit: « Non est fSSl^ JSS e ana h quia omms terra ferretur naturahtcr ad to"rfw^ \ fw J \ed non est Hacc est opinio antiquorum exposita ab Anst. I dc Coih <t mumto, probata (1).

»■ a t nH »»' « \d aliquam rem duplicitcr inducitur ratio. Uno (,) Dicit S. Thomas I, q. 3 • • >• ^'J^tta***** natutaU indudtur ratio suffiaeus mfHlo ad probandum suftcunter alu,uam rad am aicutl nxodo inducitur ratio. non a,l probandum quod motus caeli semper sit «»»^» » ^ ^io ^U-ndet cnv^u coMcquente. etiequae snmcienter probct radicem. sed quac ratltci j m ^..donun ex hoc quod hac positione facta. ctus. sicut in astrologia ponitur ratio ^™™^^lameH ratiokaiC sufficu nUr probai. Possunt salvari apparcntia scnsib,l,a circa motuS caelestea. Hi«a etiarn fortc alia positiont facta salvan posscnt.

Cajetanus dicit: S. Thomas loquitur non de impossibilitate absoluta, sed de impossibilitate pliysica, statutis legibus mimdi, et sec. systema ptolemaicum,

Dubium: Utr. Deus posset crearc duos mundos inaequales. IIoc non videtur impossibile, quia subordinareniur ratione hujusce inaequalitatis.

Breve compendium: Quoad distinciionem rerum in communi, Sic vidimus originem multiplicitatis et distinctionis rerum prout pendct a libertate divina et ab ideis divinis, scil. in ultima analysi ab unitate divina quae virtualiter continet infmita possibilia eligibiKa.

Et in hac multiplicitate et distinctione invenimus unitatem ordinis seu subordinationis jormarum, agentium et finium, scil. unitatem simul staticam et dynamicam. Hanc solutionem praeparaverunt Plato et Aristoteles, solvendo argumenta Parmcnidis contra multitudinem, sed non pervenerunt ad explicitam notionem creationis ex nihilo et creationis liberae, ideoque eorum doctrina remansit valde confusa quoad originem multitudinis et distinctionis rerum in communi. In hoc apparet superioritas philosophiae christianae, et a fortiori theologiae christianae.

Dc gubcrnationc rcrum in communi (q. 103).

Post considerationem creationis et distinctionis rerum in communi, gratia brevitatis, agimus de gubernatione divina antequam de creaturis in speciali. Ut dictum cst supra, agendo de divina providentia I, q. 22, a. 1, ad 2, gubernatio rerum est executio providentiae. Ad providentiam enim pertinet ratio ordims rerum provisarum in finem, et executio hujus ordinis dicitur gubernatio. Ita m humanis distinguitur potestas executiva a potestate iegislativa. Cfr. circa has quaestiones de gubernatione divina Commentarium Dominici Bannez.

S Thomas considerat gubernium divinum secundum quatuor causas: 10 an sit et quid sit formaliter, 2° quisnam sit finis ejus, 30 quare debeat procedere ab una sola causa efficiente suprema, 40 circa quod versatur et quomodo (de ejus efficacitate). Sic consideratur quidquid per se ad gubermum divinum pertinet Item societas humana debet considerari secundum quatuor ejus causas. et paritcr Ecclesia,si velimus cognoscere quidquid ad eas de necessitate pertinet.

Akt. I. - Utr. mundus ab aliquo guberaetur.

Status quaestionis: Negant materialistae, W*» %°™^^{ dentiam divinam rejiciunt. Tenent, ut dicitur m terba ^^te'^° f^ quod principaliores mundi partes quadam necessitate determmantur ad unum m suis actibus et motibus, et ideo gubernatione non indigent.

^sponsio tamen -1 affirmativa et est dc fidc. IWnt man =je^u Scripturae quae affirmant existentiam divinae providentuc S 1 h » - e ' vTV , « Tu aittcm Patcr, gubcrnas omma providcntia ». Deus consiacratur !K?£tt2£ nutrit%levat. gubernat cum intcUigent» et magna bcnevolentia filios suos. . . ...

Probatur a (wstcriori existentia gubernatioms . mundi rf

Sapicntiam et Veritatem, alioquin .psa ordmaretur ad nMMM» Veritatem ab altiori Onlinatore. ,iivinae ex conside-

Qmsi a priori etiam prohato «Mttta ,v.t»u* ratione bonitatis dh inae, sicut enim .psa f^^S^Z £ pm m- t,m ut rcs ad fmcm perducat. quod cst gubcrnare. Gubernare emm p F ad debitum iinem convenienter perducere, sicut sagitta dirigitur a sagittante, ( tr. ad im.

Ad 3nl: Hst quidem in rebus naturalibus neccssitas qua determinantur ad unum fmem, ut oeulus ad videndum, aures ad audiendum, pes ad ambulandum. ita ut finis iste sit ratio essendi mediorum naturalium ad ipsum ordinatorum, sed haee ordinatio supponit intelligentiam ordinatricem in Auctore naturae Alioquin intelligibilitas quae est in rebus proveniret ab inintelligentia, a caeca et materiali necessitate, ordo a privatione ordinis, et perfectius ab imperfectiori, contra principium causalitatis; omnia entia essent sine ratione essendi, scil. sine rationc propter quam sunt potius quam non sunt.

Akt. II. - Utr. finis gubernationis mundi sit aliquid extra mundum.

Status quaestionis: Videtur quod linis mundi sit ordo et pax ejus, id est quid intrinsecum mundo, nam bonum multitudinis est pax ejus.

Responsio tamen est quod Deus ipsc est finis idtimus gubernationis mundi,

Ptobatur cx S. Scripturis: Prov. XVI, 4: » Universa propter se operatus esi Dorainus»; Deut. XXVI, 19: «Dominus gentes crcavit in gloriam suam», i[uod multoties dicitur in psalmis; id est omnia fccit Deus ad manifestationem bonitatis suae. Hoc definitur a Conc. Vatic. (Denz. 1805): « Si quis mundum ad Dei gloriam conditum rsse negaverit, a. s. » et in cap. correlativo (1783): « Deus bonitate sua et omnipotenti virtute, non ad augendam suam beatitudinem nec iid eam acquirendam, sed ad manifcstandam perfectionem suam pcr bona, quae crcaturis impertitur, liberrimo consilio ... omnia ... condidit ».

Proba/ur rationc: Cum omnc agens agat propter linem proportionatum. liuis correspondet principio. Atqui principium efficiens mundi est causa ei extrinseca. Ergo pariter finis ejus ultimus est quoddam bonum ei extrinsecum.

Aliis vcrbis, et hoc est corollarium principii finalitatis (omne agens agit piopter finem proportionatum): ordo seu subordinatio agentium debet correspondere ordini finiumj ergo supremo agenti universalissimo correspondet ultimus fmis universalissimus, scil. bonitas suprema manifestanda, per bonitatem participntam in rebus.

Ad zm. « Ad hoc unaquaeque res tendit ut participot bonum et assimilctur bono supmno quantum potost •<.

Ad ;,m. Ordo universi est finis ejus proximus, sed iinis ejus ultimus est Deus ipse, seu bonitas divina manifestanda. Ita ordo exercitus ordinatur ad quid altius, ad victoriam seu ad defcnsionem patriae.

Creaturae autem inferiores non possunt quidem Deum cognoscere et pos- Sldere, bcnc tamen creaturae intellectuales, praesertim dum elcvantur ad ordinem Kratiae.

Cfr. I, q. 19. a. 2: « Deus vult se ut finem. alia vero ut ad finem » Si Deus .M)t;raretur propter bonum creatum, tanquam propter iinem ultimum esset quicl omnino mordmatum et absurdum. velut peccatum mortale in Deo- et crea-

DE GUDERNATIONE KKRUM !N COMMUNI 297 sic inordinatc dilccta infelix esset, quia ordinaretur ad seipsam et non ad Deum summum bonum. In hoc apparet insipientia doctrinae secundum quam peus nos creavit ultimatim propter nosipsos ct non ad bonitatem suam mani-

^ Manifeste. cum omne agens agat propter finem proportionatum. subordinatio agentium debet correspondere subordinationi finium.

\kt. 111. - Utr. mundus gubernetur ab uno.

Status quaestionis: Proponitur difficultas manichaeorum (2» obj.) scil res creatac Sro contra se invicem pugnant. ac si quaedam procederent a bono principio, et aliae a malo prmcipio.

Responsio est affimativa et dc fidc, secundum iilud S. Pauli 1 Cor. VIII, 6:

Hocestri!!orosedcmonstr,itumetlioc< run sapientem et sed haec optima Rubernatio per unum suppomt Subeniatorem s p honum cajJaccm pcrduccnd, subditOS ad ^^^^L est arduns Haec gubcrnatio neccssarn, est =B~^*S£S3E et si multitudo ct magnam complexitatcm de qua ^«^'^ Sta magnis populis remanet incapax pervcmend, ad luinc ; tom^ acpe « indi. quorum ordo cst difficilis. Si vero subd.t. aceedujt ad p ostendunt gc.t torti regin,i„e. nan, b iUte venl,ca,.t,,r verlx ,. «P^^ impcrlcctum opus legis scriptun, i„ cord.bns s„,s , . k. v H + . ^ ^ sufficit pcrfc lis, scd reg.men perfcct ui « L ,,rov. XI, W m„l,it„dini qnae sccundum se remanct "".</<;' 'm nullt;, consifia..

«Ubi non est guben.ator. populus cor > • ; ' sibi rcscrvando ultimun. Undc convcnit quod rex ^^^J^S „PPlica„t„r ctiam m *» i»<«ci pmcticum ct .mpcrmm^ ^«g^S cictate humana prmcp.a quibus regltu. fi° „co„tr.,ru,. otsi dis-

M Kespondc,,,, ad ^"Z^^u^n ip.anU.m ad iinem sentiaat quantum ad fines proxunos, »nx .n r ^ ^ crraUC non

"1«im«m prou< condudunto sub uno^e^u« ^ hoc tcm raro contra se invicem pugntmt per , s Vugustmus, .Beus.

esset adco orompotens et bonus,

Art. IV. Utr. effectus gubernationis sit unus tantum et non plures.

Respondetur: Effectus principalis gubemationis divinae, per conservationem rerum ct motionem earum, est quod creaturae assimilentur Deo per participationem boni et prout movent alias creaturas ad bonum. Effectus autem particulares gubernationis divinac sunt nobis innumerabiles.¹

Footnotes

1. cfr. Mt. q- '°s.*- '•'ul '"' ↩