Sectio 6, art. 1: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Status qu.: Difiicultas est i° quia in Deo, cum non sit accidens, omnis actio ad essentiam pertinet, et igitur non est attribuenda personis 2* Confirmatio praeccdentis dillicultatis habetur ex S. Augustino, dicente L V de lrin., c. IV et V: «omne quod de Deo dicitur, aut dicitur sec. substantiam, aut sec. relationem »; ergo non est locus pro actibus notionalibus. 30 Propnum actioms est ex se inferre passioncm; sed in divmis non ponilur quid passivum, v. gr. generatio passiva esset quid impcrfectum non Deo tribuendum.

Responsio tamen est affirmativa, scil. actus notionaks sunt attribuendi personis, imo hoc necesse est ad signiiicandum ordinem origims in ^ef* Per,son*-

Prima pars hujus responsionis est de ftde sec. Scripturam ut statim dicen- dum est.

10 Tcstimonium Sacrac Scripturac cst clarum: Ps. II, 7: tFtltUS meus es tu, Ego hodic gcnui tc ». Hic textus, ut supra dictum est. majorem vi^™ sub luce Novi testamenti. Itefn Act. XIII, 33. Hebr. I, 5 et V'5; - J^ ^ 26: «Spiritus Vcritatis qui a Patrc froccdit». Dommus etiam dicit apud ^Jom VIII, 42: « Ex Deo processi et veni in mundurn , i> paxs ^XXZtiZ ditione mtclligitur de processione aeterna. Ita ( onciha atant J^Wjwj verba. In argum. « sed contra »> citatur textus S. Fulgentn: « Propnum quich m

Patris cst quod Filium gcnuit ». . ,;. j;c*;n>fin oPC

20 Ratio thcologica ista est: In divinis persoms attenditur c hs tmtt o origincm (cfr. supra q" 27). Atqui origo convementer des^an non^po^t per actus aUquos. Ergo convenienter generare attnbuitur ^**^^ Filioque. Haec ratio sec. praedicta est clara. Sed solvendae sunt difticultates positae in statu qu. • Ad 1». Quomodo aliquis actus, ut gcncrarc, qui non est relatio non ^rUneat ad essentiam dh inam? Rcspondetur: Si esset actus ad cxlra, ut creare.

DK PERSONIS IX COMPAKATIONI- AI) ACTUS NOTIONALBS

AX ACTUS XOTIONAI.ES SIXT VOLUNTAKII nertineret quidem ad essentiam, secl generare ct spirare sunt actus ad intra sec. proccssionem personae a persona; sic attribuuntur persoms.

Ad 2m. Instantia erat: Sed in Deo non est nisi essentia et rdatio, crgo actus notionales rcduci deberent ad relationes, generare auteni cst plus quam relatio. — Respondetur profunde: Actus notionalcs non rcalitcr, scd rationc solum distinguuntur a pcrsonis, quia si puriftcatur notio actionis ab omni modo crcato, actio ad intra in Deo non est nisi relatio saltem sec. rem. Etenim, in ordine creato, actio transitiva, ut generatio activa, est motus scu mutatio ut ab agente et passio est motus ut in patiente. Rcmoto igitur motu, ut in Deo, actio nihil aliud importat quam ordincm originis, sec. quod a principio proccdit in terminum. Fnclc cum in divinis non sit motus, gcncratio activa nihil aliud cst quam habitudo Patris ad Filium, et spiratio activa nilril aliud est quam habitudo Patris et Filii ad Spiritum S. Sed, sec. nostrum modum cognoscendi a creatis dcsumptum, distinguimus gcnerationem activam a Patre, sic sunt nomina distincta, sed absque distinctione reali. (Legenda est resp. ad 2m). Melius est loqui de generatione quasi activa et quasi passiva, item pro spiratione. Ouoad conceptum crcationis est similis purificatio notionis actionis transitivae, prout crcatio cst sinc ficri, Clim non praeexistat subjectum; sed in creatione est causalitas proprie dicta, dum Pater non cst causa Filii, sed solum principium ejus. S. Thomas dicit I I, q. 15, a. 2, ad 2: « Creatio non est mutatio, nisi sec. modum intelligendi tantum... nam sublato motu (ct sublato praeexistente subjecto) non rcmanent nisi diversae habiludiucs in creante ct in creato ».

Ita in Trjnitate, rcmoto motu, generatio activa nihil aliud importat quam ordinem ori^inis.

Ad 3m. Sed remanet alia instantia: Quomodo possit esse in divinis gcneratio passiva, quae videtur imperfectionem dicere?

Respondctur: « Actio, sec. quocl importat originem motus, infert ex se passiunem (nam actio est motus ut ab agente et passio est motus ut in patiente). Sic autetn non ponitur actio in divinis personis. Rcmoto enim motu, non ponuntur ibi passioncs nisi grammatice loqucndo, quantum ad modum significandi: sicut Patri attribuimus generare et Filio gcnerari. Hoc est dicere, ex q. 27, Filius generatnr non sec. transitum de potentia passiva ad actum ut in generatione liumana, sed prout ei communicatur a Patre tota natura divina increata et ipsum essc lrreceptum ac subsistens. Unde haec expressio « communicatur natura* est magis propria quam flla « Pater producit Filium », nam productio activa sapit causahtatom, et productio passiva sapit transitum de potentia ad actum.

Stc inpco gencrari non cst minus pcrjcdum quam gencrare, item communicari non est rainus perfcctum quam communicare; ita analogice in triangulo aequilaterah angulus qui prius construitur non est magis perfectus qnam alii duo, ct m s angull h.ibent eandem numero supernciem; haec superficics erat prius supcr- Bcies pnini anguU constructi, non fuit ei communicata; et postea eadem omnino mnnerice superfiaes communicatur secundo angulo, et, si secundus angulus est aequahs pnmo, pariter tertius est aequalis duobus prioribus et accipit candem numero superficiem non causatam in eo, sed ei communicatam Mirum es quod inter res ita remotas, sicut Tnnitas et triangulus, adhuc sit haec anatogia satis intelligibihs et clara. F.st vestigium Trinitatis omnftus crcatis

\i;t. II. Utrum actus notionales sint voluntarii.

Status Q.U. Sensus est: Utrum Pater voluntarie generet Filium, Pater et Filius voluntarie spirent Spiritum Sanctum.

Difftcultas est ut constat ex diversis textibus Patrum hic initio citatis, prout ex una parte non possumus dicere quod Pater gcnuit libcrc Filium, sic Filius esset creatura, ut dixerunt Ariani; ex alia parte autem non possumus dicere, quod Pater non volunlarie, sed quasi coacte genuit Filium. Augustinus citatus in arg. « sed contra » hanc difiicultatem vidit dicens: « neque voluntate genuit I}ater Filium, ncque necessitatc (coactionis) ».

Responsio. St. Thomas difticultatem solvit pcr distinctionem inter voluntatem concomitantem et voluntatem antecedentem, quae subdividitur in necessariam et liberam. Notandum est quod voluntas antecedens non eodem modo dicitur per oppositionem ad concomitantem et per rcspectum ad consequentcm (1). Pcr respectum ad consequentem est inefticax (I, q. 19, a. 6, acl 1), per respectum ad concomitantem potest esse efftcax. Unde divisio hic data a S.Thoma ad hoc reducitur:

ut natura: scil. ut principium naturale et necessarium, sic homo vult naturaliter beatitudinem in communi. ut libera: ut principium cum indifle- Voluntas i rentia judicii agens, sic Deus

VUit libere creaturas.

I sic volo et mihi placet esse homi- Concomitans J nemi se^ non sum homo depen- non ut principium effectivum j (iontcT a voluntate mea.

Hac divisione posita, sunt tres conclusiones.

ra Actus notionalcs, generare et spirare, sunt voluntarii voluntatc concom,tanlc, sic Pater voluntarie genuit Filium, sicut vult se esse Deum: non cnim Pater mvitus aut coactus generat Filium, nequc Pater et FlllUS mv.te et coactc spirant Spiritum Sanctum. . ,

Sic, ut dicitur ad i"m, S. Hilarius scripsit: « non naturah neces,itate md - ctus Pater genuit Filium... Non enim coactus... genmt FiUum» 1. 1. ^yn^ ad can 25 Item t oncilium ^ardicensc, et Augustinus citatus m argum. « ,cd C» merito dixit: « Pater non necessitate (coactioms) geniut hihum ».

Antcccdcns ut principium eftectivum ma

(>, Per rcspeclum ad consequcntcm. voluntas antccMcns «toto ^ptout ^ considLtionc bfni alsoluU su^n. non in srcunda considtraltotu c,ule m bon iu<* « ^ -.p,l ccna-i. v. R. pro mcrcatorc in tempestate bonum cst sen-arc merces eb lu e .umpta ^ - ^ 1 ^ ^ bonum cst cas projicere in mare. Romim autem non eristit msi hic et nunc un.lc voluntatc antecedcntc. prout dlstinguitur a voluntatc conscquente.

~ nI7 pggSOglS IN COMPAKATIOXE AD ACHS XOTIONALBS

2» 4rfi« noHonatos tibn suni vOhmiarii volutitale antecedente ut libera, qufc id ouodMc a volunlate libera procedit, potest non cssc; atqui actus notionales non possunt non esse; alioquin Filius et Spiritus S. possent non esse. S. Thonvds potuissct hoc tantuni dicere, sed in corpore artic. alte revocat in memoriam radices libertatis, dc quibus jam locutus est supra I, q. 19, a. 3, utrum Deus velit alia a se libere. Et dicit: dum foima per quam agcns naturale agit estuna tantum. scil. forma naturalis, cx quo sequitur quod in iisdem circumstantiis semper producit eundem cffcctum (piincipium inductionis), quia agens naturale est determinatum ad unum, e contrario forma per quam vohintas ut libcra agit non cst una tantum, sed sunt plures rationes intellectae, et plura judicia possibilia, sic est in dcliberatione indifferentia dominatrix judicii et proinde electionis. Et ieitur id quod cst libere volitum potest sic esse vel aliter. Hoc autem non potest esse in ipso Deo, in processionibus, alioquin Filius et Spiritus Sanctus possent non csse ct sic esscnt creaturae, ut Ariani voluerunt.

3!l Spiratio activa est a voluntate antcccdcnte ut natura est, non vcro gencralio, quac, u/ dictio, procedit non a voluntate, sed ab intcllcctu, et ab eo procedit ante voluntntem; prius crgo Deus intclligit generationem quam illam vclit. Ratio est pro spirationc, quia Spiritus S. procedit /// amor, consequenter per voluntatem, scil ut terminus illius volitionis qua Patcr et Filius se naturaliter et necessario diligunt. It;i homo naturaliter sibi vult beatitudinem in communi, saltem neeessitate specificationis; ita etiam beati diligunt Deum clare visum actu voluntatis, omnino quidem spontaneo, sed necessario, ac non infra libertatem sed supra libertatem; quia invincibiliter rapitur eorum voluntas a bonitate Dei clare visi. I -I I , q. 5, a. 4. In hoc amore beatifico neque est libertas specilicationis, neque libertas exercitii, est tamen maxime spontaneus, et est igitur melius CXemplum ad intelligendam spontancitatem non liberam spirationis activae, Sic Spiritus S. procedit non per modum naturae, quia non est. genitus, sed taincn a voluntalc ul natura.

Notandum est quod Scotus, qui videtur in hoc procedere quodammodo cx S. Bonaventura et ex Richardo a S. Victore, tenet quod processio Spiritui S. est « actus liber libertatc essentiaJi ». Thomistae merito respondent: haec libertas essentialis non potcst essc libcrtas a ncccssitatc seu libertas indifferentiae, quia tunc Spiritus S. possct non cssc et esset creatura. Unde per haec verba: « libertas esscntialis » non potest intelligi nisi libcrtas a coaclionc, quae est simplcx spontaneitas volitionis naturalis et necessariae; et tunc quaestio esset solum de nomine, quia thomistac hanc spontaneitatem libcntissime admittunt sicut in amore beatiiico, quam declarant non infra sed supra libertatem, hic amor bcatiiicus nullo modo cst liber, scd spontancus maxime.

Scotus, quasi a vcritate coactus, debet dicere quod spiratio activa, quamvis libera libertate essentiali, est necessaria, prouC Spiritus S. necessario spiratur et rxistit; sed non vult hanc voluntatem spirantem vocare naturalem. Cfr. Cajet.

Akt. III. Utrum per actus notionales, persona procedat de aliquo, an ex nihilo.

Hic articulus est ad explicanda verba Symboli circa Fitium gcnitum, non jactum cx nihilo, contra Arianos dicentes Filium esse creaturam. S. Thomas ostendit quod proccssiones, scil. generatio et spiratio, sunt cmanalioncs, et non creationes cx nihilo. In hoc enim differt gcnitus a jacto, quod genitus est de substantia gcncrantis, jam enim in generatione humana hlius est ex semine patris, sed tunc multiplicatur natura; in generatione vero divina Filius genitus est de substantia Patris, sed, absque multiplicatione, tota natura divina indivisibilis ei communicatur. E contra id quod est jactum, v. gr. ab artifice, non est de substantia artificis, sed producitur per transformationem materiae, aut si aliquid cst factum ex nullo praesupposito subjecto, tunc dicitur factum ex nihilo.

Sic melius explicatur quare S. Scriptura dicat de Filio Dei, quod est Filius non solum sensu lato, ut lilii adoptivi, sed Filius proprius (ad Rom. VIII, 32) et Filius unigcnilus (Joan. I, 18).