Appendice : Critique des hymnes de Santeul

xtraite de lPHyuxonix HispaxicA du P. Faustin Arevalo, jésuite.

Scriptores Gallos in Santolii Victorini hymnis celebrandis vix ullum modum tenuisse, qui eorum hac in re judicia legerit, facile sibi persuadebit, et argumento esse possunt, quie in Dissertatione previa ad Hymnuodiam, 8 XXXX, num. 167, etc., exposita sunt, et notata. Non defuerunt tamen, qui multa, eaque non levia, in hujusmodi hymnis animadvertenda censerent; quorum ego censuram proferre constitui, non quod laudibus Santolii quidquam detractum velim, sed ut, auditis, collatisque inter se diversis hominum ejusdem nationis sententiis, equus rerum arbiter prudenter et incorrupte judicet; tum etiam, ut quid fugiendum, sequendumve sit in hoc lucubrationum generc, facilius possit intelligi. Ac primum quidem mihi occurrunt opera quedam posthuma P. Joannis Commirii cdita Parisiis 1704, in quibus sunt multi hymni, videlicet 12 in sanctum Martinum; 3 in sanctum Gildardum ; 1 in sanctum Perfectum Cordubensem martyrem; 8 in sanctam Ursulam, ct socias Virgines, ac Martyres; r in sanctum Liberatum, et socios martyres; r in sanctum Saturninum; 1 in sanctum Augustinum; 3 in sanctum Nicasium; 2 in beatum Aloysium Gonzagam; 3 in sanctum Symphorianum; 1 in sanctum Maximum. Mundities latini sermonis, ct venustas, quæ in reliquis Commirii operibus elucet, in hymnis maxime eminet; habita praterea est diligenter ratio modulationis ecclesiastice. Crederes Commirium cum Santolio olim amico, tunc rivali, de palma poeseos hymnodicæ certare voluisse. Nam, ut ad id veniam, de quo proposui dicere, Commirius plura epigrammata adversus Santolium inter hæc opera posthuma habet. Nihil ille quidem stylo Santolii objicit; nam eum antea plurimum laudaverat, vel potius maximis laudibus a Santolio ornatus, mutuum reddiderat. Nihilominus quoddam epigramma gallicum Nicolai Boelei Pratelli latinum fecit..in quo hymni Santolii dicuntur ampullis grares; suo vero nomine Commirius nihil fere nisi læsam a Santolio amicitiæ fidem queritur. Ceterum Dominus de La Monnove data opera, et severitate censoria omnes Victorini hymnos in examen revocavit. Tota ejus animadversio in noto opere, cui titulus est, Menagiana, edit. Amstelodamens. 1713- 716, tom. TI, pag. (o2. etc.. inserta est. Censor usus est collectione hymnorum Parisina, 1695. in-12, apud Dionysium "Thierry : eamdem ego pri manibus habeo.

1. In primo hymno, qui est auctoris anonymi, censor notat titulum, Sacris pignoribus, rulgo sanctis Reliquiis, quia simpliciter pro titulo. rectius diceretur. sanctis Reliquiis, quam Sacris pignoribus,

2. Pag. 24. In hymno Johannis Baptista Santeul junioris reprehendit hune versum: Gum rirgam quatiens ini - perat aride, quod vox arida pro ferra non accipiatur, nisi in sacris litteris.

3. Pag. 174. In hymno Claudii Santeul, in hoc versu : Quam pio plangas Paler impiorum. — Corde ruinam, negat plangere recte. sumi active pro /amentari, cum accusandi casu.

Reliqui omnes hujus libri hymni auctorem habent Jo» hannem Baptistam Santeul seniorem, qui adscito Santolii Victorini nomine solet appellari, in quibus hæc animadvertit censor.

4. Pag.5. Tormenta qua non horruit? De S. Barbara, qui versus efficit un contresens horrible. Sed fortasse Santolius interrogationem non apposuit.

5. Pag. 5. Frui sponso pro frui marito, atque alibi spousa pro uxore. De quo postea dicam.

6. Pag. 5. Si prole non lerras replent pro Si prole terras non replent:

7. Pag. 9. Vinclis ligant se mutuis — His conjuges liberrimi. De Christo, ac S. Barbara. Haud recte dicitur; per ea vincula Christum esse liberum, neque a vinculis, quibus se mutuo ligant, Christum, et S. Barbaram esse liberos.

8. Pag. 6. Ad dulce nomen Barbare — Vanos tremores ponimus. Cur tremores vani dicuntur?

9. Pag. ro. Substrahens, ct alibi substrahe pro subtraho.

10. Pag. 11. Æstimas auri pretiosa damna. Dici solet parvi, vel magni aliquem cstimare, non vero æstimo hunc esse bonum virum.

11. Pag. 11. Sicque dotatus pudor immolandos — Serrat honores : pro el sic; reprehenditur etiam locutio immolandos honores.

12. Pag. 11. Sic nos tenebras amare. Ambiguum.

13. Pag. rr. Cingere mitra aliquem pro cingere frontem, caput, comas, tempora alicujus.

14. Pag. 16. Per te, divus amor, frigida pectora — Puris ignibus ardeat (lege ardeant) pro dive amor, vel divum amorem.

15. Pag. 20. Virgo Dei puerpera. Puerpera non regit casum gignendi, quamvis apud Vidam id reperiatur.

16. Pag. 20, et alibi coærus. Hoc vocabulum non cepit essc in usu nisi post, vel circa dimidiatum seculum iv. Nam apud Ciceronem quod aliqui legunt cocus, legendum est Coguus, ut plures animadverterunt. 17. Pag. 25. Urgent ecce Rhemos gens fera Vandali. Prima vocalis in Rhemos est longa. Santolius iterum eam corripuit pag. 188, produxit vero pag. 68. 18. Pag. 25. Intrat templa Nicasius. Prima vocalis in Nicasius est longa, secunda brevis. 19. Pag. 32. Dicere. In præsenti passivo melius diceris. Nihilominus Terentius passim ridere pro videris utitur. 20. Pag. 32. In fervens olei conjicitur mare. Audacter mare olei pro aheno. In sacra Scriptura hiec metaphora Gi adhibita est pro zase amplo. HI Reg., cap. vir, v. 223. 21. Pag. 33. Sacre participes et socii necis — Discamusque mort. Præpostera conjunctionis que trajectio, sive transpositio. 22. Pag. 34. Et jugo Christi tibi pœna major — Subdere gentes. Perperam pæna pro labore peine quod sape alias occurrit. 23. Pag. 34. Quos du creasti, memor usque serias, Non constat versus, nisi legatur Quos creasti lu ; sed tunc abest nitor, et harmonia, 24. Pag. 34.et 125. Quen fides l’eri studiosa trinum — Credit el unum. Vix alios concinniores versus in omnibus his hymnis reperias; sed. fateri oportet, cos depromptos esse ex Sannazarii hymnis, 25, Pag. 36. Te rocant flexi poplite supplices. Melius, flexo poplite. - 20. Pag. 36. Puso liactaque sanguine, Vitiosa constructio, 27. Pag. 42. Æremus, Vox parum latina. 28. Pag. 45. Nola Sulpiti pietas, Primum (in Suipi est breve. 20. Pag. 45. Deerant Iyranni. Non est. trisyllabum deerant, et, si aliquando fit, producitur primum e. 3o. Pag. 4o. Ruenti, In ablativo absoluto dicitur rente. 31. Pag. 49. Cao nou hominum qua posit. nanus, Pro qua hominum manus non posuit. 51. Astra redire, pro redire ad astra. 55. Saule, tendis quos in hostes? Melior hæc Quos tn hostes, Saule, tendis? 55. Insecutor. Rejicitur hoc verbum Pruden- 56. Addunt — Seque triumpho. lncongrua conjunctionis gue. 57 et 258. Gliscit in mentem, pro venit in gliscere non est idem ac gallicum glisser. 57. O Genevenses. Reprobantur nomina hujuspresertim longa, in hoc versuum genere. 57. Tamdiu noctis gemitis sub umbra, pro 59. Nihil atque spirel, pro atque nihil 65. Christum anhelantis. Legendum, Chrisanhelantis, ut constet versus. 66. Sit fas beato sub sene nos mori. Rectius sermo est de Simeone cantante, Nunc 08. Cupiunt doceri — Teque magistro, pro 69. Demon ut cedat, jubet. Longum est o in 7o. Plangere dolores, pro lamentari. 71. Intras Pharos pro Pharon. 71. Qui nos foves, laus, Spiritus. Deest tibi. 75. Durusque pro throno lapis. Latine non thronus, neque crux idonee vocatur lapis. 74. Neque vocaret, pro nequa. 75. Vel cujus attactu, pro cujus vel attactu. 77. Præco, absolute positus pro concionatore, 78 (lege 8o). Nos infenso leg. rnoffenso" astris, pro ad astra. Il. 43 81. Quantis, et quibus suspiriis, reprehenditur prosaica. 83. Subdita proles, pro obsequens. 95. Non deest. Est monosyllabum deest. Vidc 96. Indiges non hic ministris, pro non in- 98. Quodque fugisli, fugiant caduci — Cul- Ineptum est precari, ut fideles fugiant culquod S. Ceelestinus V fugit. 99 et 202. Desertum in singulari reprobatur. 100. Lux redit lerris sacra Landerico, Lux sacra semper urbi. Variutur significatio verbi primo, et secundo versu. roi. Num suis dives salis est Olympus — Innon. 109. Assides convira nobis. — Ipse (u consensu Christus est conrira nobis in Eucha- 110. Nos rides quam dissitos pro Quam rides pro remoto non usurpatur. 114. Sepéimus mensis, neque claude! annuis — crum. Deest unum neque. 124. Securis. Prius dixerat fuisse onsem, 725. Victor exemplis animosiores — lac tuis sociare palmas. [Improbatur syntaxis. 126. Rulilautem in auro, pro rutilantèm 127. Graviora ferro rulnera, pro rulnera graquie ferrum infert. 134. Ut nos reducat. Legendum, uf. reducat supra num. 23. 135. Quod fil. Pros& id convenit. non car- 135. Victricem Der, ambiguum. 70. Pag. 135. Qui christiano gloriantur nomine — Ahena frustra vincla captivos tenent. Censor hoc loco ait: L’auteur s’est très mal à propos imaginé je ne sais quelle élégance dans ces sortes de transpositions dont ses hymnes sont loutes pleines. 71. Pag. 151. Obstupendis. Veteres dicunt obstupescendis. 72. Pag. 153. Ingenito Patri, pro nou genito. 75. Pag. 158. Nil damnas temere, nil leviter probas. Ultimum e in temere creditur breve ab auctore censuræ ex versu in tragoed. Octavia. Nihil in propinquos temere constitui decet.. 74. Pag. 168. Suprema laus sit Parenti, legendum Laus suprema sil Parenti. 75. Pag. 168. Remeare urbes, pro ad urbes. 76. Pag. 171. Ire recessus, pro ire ad recessus, seu recessus petere, quod aptius dicitur. 77. Pag. 172. Subigisque menti. Perperam subigo cum dativo. 78. Pag. 170. Regibus qui dat, repetitque regna, pro repetit a regibus. 79. Pag. 177. Monte sub celso Sequanas ad oras. Longum est a in Sequana, quamvis Ausonius corripuerit. So. Pag. 179. Invasor, non est verbum latinum. 81. Pag. 179. Ibat qui toties, dum furor impetit — Ferro Christiadas, erudiit mori. Obscurum. 82. Pag. 183. Lance pendis non severa — Luce functi crimina, de S. Michaele, quasi is peccata supplicum dissimulet. 83. Pag. 184. Nuncium, neutrum non est, sed masculinum. &4. Pag. 188. Nedum vir; impubes sed annos — Judicii gravitate vincit (leg. pensat.), pro Impubes, nedum vir, vel pro nondum vir; impubes sed annos — Judicii gravilate pensat. 85. Pag. 196. Sic renascenti cruciata poena — Corpora subdunt pro renascente pena, et subdunt pro subigunt. 86. Pag. 197. Nesciens solis pro nesciens solem. 87. Pag. 1:98. Sacris barbara gens, jam docilis regi — Christum fontibus iuduit. Non recte exprimitur sensus. 88. Pag. 198. Tres celo simul adrolant pro ad celum. 8o. Pag. 200. Clatra pro clathros. 9o. Pag. 203. Si non vincla grarant manus pro gravent. 91. Pag. 204. Compita per, absolute positum pro per compita. 92. Pag. 204. Viscera mariyris — Quando nuda patent, illius intimam — Rimeris penitus fidem. Ridicula sententia, ac momi propria. Damnantur quinque strophæ paginæ 203, ob vitium obscuritatis. 93. Pag. 209. Accensæ rutilant undique lampades, — Te presente micant minus. Frigide dictum. Q4. Pag. 211. Que subduntur. et imperant. Sine dativo subdo non significat subjicio. 95. Pag. 2:1. De cathedra docent — Pleni numine Martyres. — Pensée burlesque (ait censor) burlesquement exprimée. 96. Pag. 213. Qui flerere, — Serenus aóstergit lacrymas Pater. Decst eis, aut Ars. 97. Pag. 218. Moe, luce functi spiritus — Tam triste munus exigunt. Idem est luce fungi ac mori, quod spiritibus non convenit. o8. Pag. 223. Media tunica, pro dimidia tunica. 99. Pag. 224. Turo. Fit longum u, quod est breve. 100. Pag. 224. Ora deformi dabal una ririus — Unde uileret, Obscure. iot, Pag. 225. Nec rct quamris capul immolaudum — Pro Dei causa posuit sub ense, — Martyris palmam retulit rel isto — Dignus honore. De S. Martino confes sore, informis et intricata constructio,

17. Pag. 229. Valeriano sese addidit. Legendum est, se addidit : autrement (ait auctor censure) il y aura trop d’une syllabe pour le chant. Il est vrai qu’il restera encore deux inconvénients, la rudesse de l’élision : Valeriano sr addidit, dans un vers qui se chante, et la seconde syllabe de Valeriano allongée.

18. Pag. 230. Flammis aheno ferrido — Pudica virgo mergitur. De S. Cecilia, que non in ere, ut forte legit Santolius, sed in aere balnei sui inclusa est, ex Actis apud Baronium.

19. Pag. 232. Divis invidiam facis, neque catholice, neque latine.

20. Pag. 240. Aperta non, euntibus — Addent moras pericula, pro aperta non addent moras — Euntibus pericula.

21. Pag. 241. Divina quc gessit homo. Ponitur tertia sede choreus gessi? pro iambo, vel spondæo.

22. Pag. 244. Confundisque tyrannum, — Dum, quos deprimit, elevas. Confundo significat misceo; elevo plerumque minuo.

23. Pag. 256. À quo maganimæ prælia sustinent — Spreto funere Virgines; pro cujus ope, vel per quem.

Hæc est censure summa; nam quedam leviora præterii, vitia etiam orthographiæ, qua, ut ipse censor ait, majori ex parte imputanda sunt typographo. Qui Baillet; operi de judiciis sapientum notas adjecit, scilicet idemmet Bernardus Moneta, sive de La Monnoye, hanc censuram opponit elogio, quo Bailletus tom, IV, uum. 1549. Santolium prosequitur iisdem verbis, qua ex Dictionario Morerii attuli in Dissertat. num. 202. Annotator e contrário opinatur, animadversioni censoriæ expositæ difficulter responderi posse. Ác sane sunt multa a censore docte, periteque notata; sed in aliis plerique dissentient, Prætereo illa omnia, que meliora fieri potuisse dicuntur : nam hoc pacto infinitus reprehendendi pateret campus. Trajectiones autem verborum, siveconstructiones, qua duriores videntur, interdum in optimis auctoribus reperiuntur, ut in Catullo Mamurræ pathicogue, Cæsarique : et alibi: Expui tussim — Non immerenti quam mihi meus venter — Dum sumptuosas appeto, dedit, cœnas. Nihilominus frequentius id fita Santolio, quam ut tolerari possit. Verum improbare non auderem n. 2, arida pro terra; n. 3 et 44, plangere cum accusativo; n. 10, csíimo pro existimo, pulo; n. 17, cingere mitra aliquem pro cingere caput alicujus ; n. nj, dirus amor pro dire amor; n. 15, puerpera cum genitivo Der; n. 16, coæœvus pro æguali; n. 20, ferrens olei mare pro aheno pleno ferventis olei; n. 77, eremus; n. 29, deerant trisyllabum cum primo e brevi; n. 34, fusecutor ; n. 37, Gencrenses; n. 47, thronus; n. 48, neque pro nequa; n. 57, desertum in singulari; n. 5N, varietatem. significationis vocis sacra; n. 65, rutilanlem in auro; n. 71. obstupendis; n. 72,ingenitus pro non genito; n. 107,conftidis; hwc, inquam, aliaque similia censur& nota non inurerem. Etenim pleræque voces indicatze Ecclesiastici sunt, et hymnis congruunt; alie idonea veterum auctoritate defendi possunt, ut e lexicis vulgatis apparet. Quo autem censor maritus, et uxor dici mallet num. 5, pro sponsus, et sponsa, contra ego hic. verba et Ecclesie usu preferam, et potius castigarem Santolium, dum ait de Christo, ct S. Barbara, Conujuges liberrtmi, et Deo superba conjuge. Praterea nuncium neutrum pro nuncius num, 53, ex ipso Vossio de Vitiis Sermon. lib. I, cap. XI, qui illud reprobat, non esse reprehendendum redarguitur, cum doctissimorum hominum contrarie sint sententiæ. At in Lemere num. 13, quid est animadversione dignum Nonne quamvis ultimum e breve essct, ob cwsuram produci posset: In prolinus ob cisuram u produci posse dixi pag. 324 in nota, ac pariter o in iico ob ciesuram, ei duas consonantes dictionis sequentis in sententia nonneminis, qui illud o semper esse breve scripsit, sed revera dubium mihi non est, quin sit commune. Quibusdam visus est vocalem brevem ob cæsuram produxisse Lucretius, lib. I, v. 806, quamvis in eadem dictione consonans non succedat : Zinbribus, aut tabe nimborum arbusta vacillant. Et Ovidius, Amor. lib. II. eleg. 12. Terra ferax cerere, multoque feracior uris. Et Statius, 3. l’heb. Efugiet, vix Gzdipode fugiente timeret. Nam quod Ricciolius, part. IV. prosod. reg. 3. versum Virgilii /Eneid. 12. allegat, Me sinite, auferite metus, ego fadera faxo alii melius legunt, Me sinite, atque auferte metus, ego fœdera faxo. Ita etiam versus Virgilii ab aliis productus ex Ciri, Mec levis hoc facere, neque enim pote cura subegit; correctior legitur, Nec leris hoc faceret, neque enim pote cura subegit. Quamquam versum Lucretii similiter alii corrigunt, Jmbribus, aut tabi nimborum arbusta vacillent, et alterum Ovidii, Terra ferax cereris, multoque feracior uvæ. Œdipode potest dici ablativus prime declinationis græcæ. Sane mihi non aliud exemplum pro Santolio occurrit præter versum Virg. lib. III. Æneid.v. 164: Dona dehinc auro graria, sectoque elephanto; ubi Servius notat: GRAVIA finalitatis ratione producitur, sed satis aspere; nam in nullam desinit consonautem. Quid quod ultimum e in temere ex lemerarie per contractionem factum videtur, aliis medius ex antiquo emerus, et utrolibet modo e postremum producendum est. In hac opinandi ratione tenendum est, aut versum Seneca, sive auctoris Octariæ corruptum esse, aut senarium iambicum aliquando apud tragicos, uti sepe apud comicos, quarta sede admittere spondæum, quod nonnullis exemplis posset confirmari : etsi non probo, quod Ricciolius hunc ipsum versum, Njhil in propinquos temere constitui decet, in exemplum adduxerit, ut in emere longum esse e postremum ostenderet, et facilius Santolium ob cæsuram, quam alio modo defendi posse existimo. Potiori jure censor castigare potuit stropham illam in hymno S. Quintini pag. 208. Ne sacros cineres configeris reus — Tardo pena sequax non pede deserit — Fossor diriguit; mors subito reum — Indignata preocci pat. Nam si mors pede non tardo deserit, nunquam conscquitur reum; si pede tardo sequax non deserit, non subito eum consequitur, multoque minus preoccupat, quamvis indignata.

Pariter non video, cur censor verba inrasor, dissitus, pro remoto, atque alia hujus generis excludenda judicaverit,ac nonnulla, quz æque, vel magis reprehensioni patent preetermiserit, veluti, adytus pro adjytum pag. 30. O sacros adytus! ct in festo Decollationis S. Joannis Baptist resecatum pro reseclo : Illa vox crudo. resecata ferro. Certe æquior his non est animadversio circa verbum glisco pro gallico glisser, ut asseritur num. 36. En duo illa loca, quie indicantur, pag. 57. Gliscil in mentem meditantis illa — Qua beat divos eadem roluplas, pag. 258. Non rana pompa sæculi — Sensus fefellit, uec malis — Gliscens voluptas artibus — Virile peclus molliit. Quarerem a censore, cur glisco his in versibus non possit habere significationem, qua gaudet in illo Virgilii, Accenso gliscit violentia Turno, aut in altero Statii, Thebaid. o. Menti lumar, atque audacia gliscit ? Nec dubium est, quin ita sit accipiendum illud, malis gliscens roluplas arlibus, quidquid sit de gallico glisser, et de glisci! in mentem.

Ne vero putet aliquis, me Santolii peccata defendere, ut meis patrocinium quaeram, dicam ingenue, mihi etiam illius hymnos oculis neque lynceis, neque lividis percurrenti quasdam displicuisse prater alia vitia, quæ in Menagianis recte observata fuisse monui. Ac primum in festo S. Joannis Evangdjistæ pag. 3o, fit breve in duco; a quo l’ita ducit, principium pelis — Isi primordia luminis. Simile est illud in festo S. Antonii abbatis pag. 42, Ut nitens plumis sine labe puris — Ne sui perdas labe quid nitoris — Transvolat nubes, humilesque terras — Deserit ales. Longum est a in labes, ut in primo verso cernitur, sed cur fit breve in altero? immo quid eo loco significat labe? Sed majori fortasse reprehensione digne sunt sententie quædam duriores, metaphoræ audaces, et indecoræ. De S. Barbara pag. 4. Deo superba conjuge. Quid enim est superbus nisi arrogans, insolens, imperiosus, elatus, inflatus, non ferendus, se efferens, spe, atque animo inflatus, asper, difficilis, gravis, qui fastidio et contumacia effertur? De Christo Domino pag. 88. Colestis en rex curie — Ut monstret ad coelum viam — Secumque ducat exules — Se sponte fecit exulem. Non placet, exulem a cœlo dici Dei filium, qui beata Patris visione semper fuerit perfruitus. Pag. 92 Crux vocatur lectus, in quo nos parit Christus : Tu lectus, in quo nos parit ; et pag. 187 lorus, ct ibidem lancea, quia aperuit latus, obstetrix : Per ie salutis, lancea largius — Fluxere fontes, quando Dei latus — Pragnantis obstetrix recludis — Sacrilego famulante dextra.

Abbas Guyotus Desfontaines, zom. V IT. Observ. de seriplis recen., pag. 7, criminationem depellit nescio a quo oblatam contra hanc Santolii stropham : Zuscripta saxo lex velus — Præcepta, non vires dabat, — Inscripta cordi lex nova. — Quidquid jubet, dal exequi. Santolium erroribus suo tempore in Gallia disseminatis favisse aliqui jactarunt, quamvis non defuerint, qui affirmaverint, illum eum esse, qui ne intelligere quidem nascentem hæresim potuerit. In illa certe stropha nihil mali subesse puto ; sed non propterea omnia, quæ in Santolii hymnis referuntur, libenti animo excipiam, quidquid sit de auctoritate, quam hymnis Santolianis conciliare possunt tot breviaria Gallicana, quæ eos adoptarunt, et a Guyoto recensentur, nempe Aurelianense an. 1693, Saniciense an. 1700, Lexoviense an. 1704, Narbonense 1709, Meldense 1713, Andegavense eodem tempore, Trecense 171:9,. Aniciense et Antisidiorense 1726, Rothomagense 1728, Nivernense 1729, Claromontanum eodem anno. Nam ut ab omni censura abstineam, dura mihi videtur sententia illa de Christo patiente pag. 75. Clamore magno dum Patrem — Sibi relictus. invocat — Cum morle luctantem Deum — Non audit ille, rix Pater. Dum aliquis breviariorum Gallia laudator benignam interpretationem his verbis quærit, ego potius credam Filium Dei a Patre (quem. nunquam vix Patrem appellabo), in cruce non solum auditum, sed etiam exauditum fuisse pro sua reverentia, ita intelligens locum Apostoli cap. x. ad Hebr., v. 7. Qui in diebus carnis suc preces, supplicalionesque ad eum, qui possil illum salvum facere a morte, cum clamore ralido, el lacrymis offerens, exauditus est. pro sua rerereutia. Quod autem cap. xxvir, Matth., v. 40, Circa horam nonam clamarit Jesus roce magna, Bli, Ii, lamma sabacthani cum SS. Patribus, qui a Calmeto indicantur, interpretabor. quod Salrator non pro se, sed pro membris suis exclamarit. Gravis etiam pro Santolio videri posset auctoritas. Patris Dourdalouesi neque ipse fuisset gallus, et in poesi aque, ac in concio: nibus insignisextitisset. Is ta epistola gallica ad Sautulium Victorinum tom. H. Operum hujus edit. París.i7 209. nimis magnifice. assuerit, optare se, ut. omnes hymni breviaril Romani e Santolii officina. prodirent, Equidem si bene novi ingenia Romanorum. et universe Italorum, non eredo eos opinioni Bourdalovii esse subscripturos, ne Hispanos meos in hujus invidi:ie partem adducam.

l’ergo ad alia. Displicet non nihil. quod dicatur pag. 12. in hymno S. Nicolai : Ipse dux facti Deus insolentis. quamvis variam Zuseleutis significationem non ignorem. Neque probo versus illos, pag. 21. de Virgine Deipara : Quam celsa! que se deprimens — Uum T’oiuautem deprimis; — In le, sui jam non memor, — Descendit e clo Deus. Neque item illos dé Jesu Christo in Eucharistia pag. 100, Ipse factus est pusillus,— Pauper, exul, indigens. Cur autem crucem Domini sic alloquar : Manus Tonantis quae ligabas — Semper eris pretiosa torques? Ita lego pag. 187. Placida vero cceli gaudia non exprimerem hoc pacto: Pontifex terris rapitur Salesus, — Festa dum coeli fremit aula plausu, Nihil dico de cognomine Salesus quod in hymnis non esse inserendum docui num. 199 Dissertat.; in quam sententiam facere videntur decreta, S. Rit. Congregationis 22 Dec. 1624 ct 23 Junii 1736. Santolius vero Sales? nomen gentile ter intrusit. Id autem minus est reprehendendum, cum ad hanc legem Santolius non attenderit, aut ea se astringere noluerit. Sed quod in synalæphas et ecthlipses non raro incidit, vix dignus est venia, cum ei propositum fuerit modulis ecclesiasticis consulere. Hoc idem vitium Carolo Coffin scriptori gallo objici potest, qui professus, se hymnos partim denuo condere, partim recognoscere antiquos, quos idoneis Ecclesie cantui numeris alligaret, sepe clisiones duriusculas admittit, ut pag. 41. Reges pompa alios, alibi subdere amant. Coffinus Santolio clarior est, et doctior. Nuper illius hymnos vidi inter volumina miscellanea in 12. Bibliothecae Marefuschiw hoc titulo: Hymni sacri, auctore Carolo Coffin. Ant. Universitatis Parisiensis reclore, collegii Dormano-Bellovaci Gyimnasiarcha. Parisiis, 1736. Passim, etiam aliud agens, in novos hymnorum correctores incurro, quo magis reprehensiones quorumdam eludere licet, qui novum, inauditumque facinus esse putant, de veterum hymnorum vitiisin latiis, musicisque numeris verba facere, sive quod ignari sint, quid rerum in republica litteraria gestum fuerit, sive quod inter carminum dotes antiquitatem reponunt, quasi meliora dies, ut vina, poemata: redderet. Redeo ad sententias Santolianas.

Falsum partim est, partim puerile, quod in obitu S. Landerici asseritur, et interrogatur pag. 101. Pauperes lugent, lacrymisque turbant — Gaudia coli. — Num suis dives satis est Olympus — Incolis? terras spoliare cesset. Nec verius est illud pag. 130. Ni fecit, et nil pertulit — Homo Deus, te nescio, de S. Jacobo Majori nuncupato. Illud etiam de S. Cajetano pag. 140 : Prædicent Regen, Dominumque. mundi — Predicent. justum; Gaetane, cunctis — Prortidum terris (ibi prædicare — Conrenit uni. Nec sibi coleret Santolius paulo infra eumdem S. Cajetanum alloquens: Te canam sanctis similem Prophetis — Quosque prorisor Deus educabal, De S. Cæcilia pag. 231, hiec noto : Ter percussa sua de nece fortior— Ter Virgo meruit mori. Sed neque fer; neque semel mori Virgo meruit, ct non nisi semel mortua. est: in cujus Actis apud Laderchium non lego, in aere, aut ære balnei, sed flammis baluearibus... calore balnei. De SS. Apostolis hic habentur pag. 2360. wc nempe plena lumine — Tu rasa frangi præcipis; — Lux inde magna rumpitur, — Ceu nube scissa fulgura. Fortasse Santolius alludere voluit. ad Gedeonis factum, cap. vu. Judic.,v. 17 et seqq... Dirisitque trecentos viros in (res parles, et dedit tubas in manibus eorum, lagenasque racuas, ac lampades in medio lagenarum... ceperunt buccinis claugere. et complodere iuter se lagenas. Cumque per gyrum castrorum in (ribus personarent locis, el hydrias confregissent, lenuerunt sinistris manibus lampades, et dextris sonantes. tubas, clamareruntque: Gladius Domini, el Gedeonis. Sed quis est lucem rumpi, vasis confractis ? Displicettum sententia, tum locutio; quemadmodum illa metaphora, sive allegoria de SS. Martyribus pag. 245 : leżi procellis omnibus — Sui cruoris flumine — Vehuntur, et Christo duce — Portus beatos occupant. Alterius generis est, quod de S. Cuilestino V affirmatur pag. 07. Z’riplici corona — frons timet cingi, ct pag. 08 : Fererat quando triplici tiara — Vidit ornatam radiare frontem. Bonifacius VIII, qui Cœlestino V successit, tiara duplici primus usus est, quam postea Urbanus V /riplicem fecit. Denique animadverteadum est, Santolium, cum edita est Parisiis collectio ejus hymnorum, agnovisse errorem quemdam suum pag. 241. Divina que gessit homo, ubi tertio loco admisit choreum; sed in calce paginæ hanc notationem adjunxisse : Sic peccasse gloriabor, ut pietati consulam. Hanc excusationem non accipient, qui attendant, eum vehementissime declamasse contra pinguem avorum gentem, quibus eadem excusatio pietatis non profuit; Dissert. num. 167. Hec fere habui, qui censure Menagiani operis adjicerem. Verum cum nihil ex omni parte sit beatum, ut ait optimus poeseos magister. Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis — Offendar maculis, quas aut incuria fudit, — Aul humana parum cavit natura. Sed Galli de suo Santolio præstabiliorem opinionem haberi volunt, quorum judicium eo magis faciendum esse videtur, quia jam diu in breviariis novis adornandis, refingendisque maximo conatu, et industria laborant. Tot nova breviaria hoc sæculo in Gallia prodierunt, tot opuscula, et Dissertationes de officiis singularibus, de precibus horariis universe, de litaniis, hymnisque recentibus Deipare in Mercurio gallico, in Diario Dinouartii, in Bibliotheca rituali Zachariæ indicantur, ut possit aliquis subvereri, ne in Galliis, ut femínz novas vestium formas, ita sacerdotes nova breviaria quotannis inveniant, in quibus vel sola novitas placeat. Sed quod dicere coeperam, hymni Santolii plerisque gallis etiam post animadversionem censoriam, quam excussi, adeo arrident, ut nova versio gallica in lucem venerit Parisiis 1760, interprete Domino Poupin, quam Trivultiani eodem anno p. 666, mense Martio annunciant, asserentes ad hanc partem officii ecclesiastici perficiendam divinitus concessum fuisse Santolium. Equidem existimo, hujusmodi luudes immodicas fuisse perstrictas a Dinouartio, quem idem Trivultiani referunt auno 1759, Sept., pag. 2302, promisisse editionem novam hymnorum Santolii ex autographo ipsius quasdam correctiones continente. In hac editione patefaciendæ erant quædam varietates, et mutationes, quæ in nonnullis Breviariis evenerant, ut cantui consuleretur, præmittenda etiam la Notice historique de ce grand poète fort mal peint jusqu’ici, et plus défiguré qu’embelli dans ses portraits. Nam Dinouartium non omnia in Santolii hymnis probasse observavi in Disserlattoue previa num 204. Sane si quid in poesi, præsertim lating, vident Itali (vident autem, ut quidam eorum sibi arrogant, longe acutius, quam reliqui omnes, ut ego ultro assentior, non minus quam ceteri) fateri necesse est, Santolium in primo poctarum ordine non esse collocandum. Nam cum optimos quosque poetas non indiligenter sibi undique comparent, atque adeo denuo excudant, Santolii hymnos Roma neque in Bibliotheca Casanatensi, neque in Barberina, neque in Corsinia, neque in Alexandrina, neque in Passioneia ad Angelicam translata, neque in Marefuschia, quie nunc sub hasta est, quarum utraque scriptoribus Santolii amicis abundat, mihi reperire contigit, ac vix tandem cos nactus sum in Bibliotheca collegii Romani. Ubi autem poetas recentes, quos post antiquos legere, et imitari liceat. recensent, Santolium nusquam laudatum memini. Sed Galli, opinor, non Indigent plausoribus. qui ipsis domi,