Epistola LXV. Matiildis Regini Anglorum ad Anselmum

Quantum se Anselm litteya exhulasarint exponit. Pie recolendo Patti, et. digne reverendo .domino

suo, AxsrtMo archiepiscopo, Ma'riLpis, Dei gratia regina Anglorum, minima sanctitatis ejus ancilla, perpetuam in Christo salutem.

Indesinenti vestre bonitati, quae, mei non immemor '***, litteris prosentatis, absentis vestri prassentiam exhibere dignata est, gratias innumetas refei0. Tristitie quippe nebulis quibus obvolvebar expulsis 59, verborum vesworum me rivulus, tanquam nove lucis radius, perlustravit. Chartulam quidem a vobis missam loco Patiis amplector, sinu foveo,

D cordi quoad possum, propius admoveo, verba de

dulci bonitatis vestre fonte manantia ore relego, mente reiracto, corde recogito, recogitata in ipso cordis arcano repono. Uhi digne laudatis omnibus, hoc solum miror quod de nepote vestro excellentia

VARLE UECTIONES.

*53 Cum eodem ms collata Subtrahet'ms subtrahit — *5 Et post ms ut post pulsus z5 expulsis .-

*55 A xobis quas ms a vobis discessi, quas | 1 557 Mei vero immerpor. z:$ mei non. immemor

$5& Minus est ms nimis est — *'5 M8 Ex-

est, pleno sermone describit. » Hic autem Gemmeticensis locus ausam praebet monendi lectoris de rerum divinarum humanarumque cognitione, qua excelluit Mathildis, quamque testantur satis hzec et alize ejusdem ad Anselmum epistole, ne quis eaisti-

met suo tantum sciiptas nomine. Gemmeticensi calculum adjicit Willelmus Malmesberiensis, lib 1 De gesus reg. Anglorum in hanc sententiam: litteris quoque femiueum pectus exercuit. à

vestre discretionis inseruit, Non enim mihi judico À illo^non avertatis, imo vero (25) apud Deum pro

quidquam facere aliter vestiis, aliter meis, alier seiliceL meis quam meis; vestri quppe genere sunt, mei adoptione el dilectione; vestis vero scriplura consolatio patenuam mihi corroborat, spem facit el servat, quae relevat me cadentem, sustinet labeutem, laetificat dolentem, mitigat irascentem pacatque flentem. Ea mihi namque frequenter secretoque consulens spondel fili: reditum Patjs, aneilae domini, ovi pastoris. Spondet autem itidem eonfidentia quam in orationibus bonorum bominum habeo, et benevolentia quam ex corde domini mei soleiter ivesugans *? perpendo. Est enim illi erga vos animus compositior quam plerique homines zesunieut, qui [f. «dd. Deo] annuente, et ine qua potero suggerente, vobis fiet commodior atque eencordior. Quod vàbis in pizesenti le redditibus vestiis. fieri. permittit, idem et melius ampliusque m futurum, cum ex 1e eL tempore postulaveiius, fieri peimittet, Ubi quamvis amplus quam aequum judicem [f. ad. decet] sibi-teneat, o10 tamen vestiae pietatis affluentiam ut, excluso amaritudinis humana 1ancore, qui wobis jnesse non assolet, dilectionis vestrae dulcedinem ab

ipso et me, et communi sobole, et regni nostri statu pium os intercessorem **? exhibeaus. Valeat vestra semper sanctitas. EPISTOLA XCVII *&t, ANSEIMI AD NATHILDEM REGINAM. Pioximnis respondet luteris.

Domine reverendae, filis chairissimx, Ma-mirp!, g:atia Der 1eginze Anglorum. AxsrLwus, archiejiscopus Cantuariensis, fidele. servitium, et. orationes, et Lenedictionem Dei, et. suam, si «quid valet.

Giauas ago immenses celsitudini vesti», amando eam et orando pio ea, pro immensitate sanct:e dilectionis vestrae erga parvitatem meam, quam intellexi in litteris vestris. ln. quibus satis ostendiiis quanto me affectu dingatis, eum. chartulam meam Laliter, sicut seupsistis *5?, suscipius el tractatis : ubi etiam adeo me dignatio vestra sublimat, ut quod natura mibi negat, gratia. vestra. tribuat, cum eos qui mei sunt genere, vestros esse adoptione et. dile» ctione pronuntiat. Quod desiderio reditus mei nitinuni eor domini mei regis erga me mitigare, facit:s quod vos decet *** et quod illi expedire intelligo. Si

VARLAES LECTIONES.

559 [nvestigavit ms invesligans M5: Cum eodem 1s coliata vos decel

*5? Situ vos anteicessorem mms statu pium vos ,ntercesso:em **5 "Faliter seripsisus ms talitei, sicut scripsisus

*5 (Quod decet ms auod

JOANNIS PiCARDI NOT4-. (25) Apud Deum pio ipso, et me,et communtsobole, C mo, res 1n disceptationem venit, nec, nisi legitimis

eic. Communis illa soboles fuit Mathildis filia cognominis hujus Mathildis Anglorum reginae, suscepta ex legitimo et pudico Henrici ] toro, non incesto concubitu, uL Matthieus Paris, Polydorus, et Ainoldus Vuron. lib. 1v Ligni Viize, capite 19 eos secutus imprudentussime, as-erunt ex incerto vulgarique rumusculo ; nullum euim habent testimonium. certus quam veiba : Aiunt nonnulli, perhibent, ete., sieque ajunt « Maulildem mter. monachos Wiltonienses et Rumesienses nutriiàam, virginitate jam. dedicata, coaetim eL agnatorum precibus, et novi regis imp tuno amore, uupsisse, tunique diris prolem devoVMsse, sr quam ederel; aceidisseque ex genitiicis v010 quod. Willelmum hlium in Angliam tansfiet nlem mare absorbuerit, et. sinistrr bellorum evenius cripuerint Anglie regnum Mathildifilie ab Henrico relictum, » Egregie profecto. divinatjones, aut potius Tugenia recti devia, Sed ad rem. Quis credat

lestibus produeus qui eam jurarent sine professi ine causa procerum velum gessisse, archiepiscopus adduci potuit ad eonsentiendum. » Sic ile qui ne verbulum quidem habet voti a Mathilde violati, sed ne prestii quidem, aut exsecrat» sobolis, imo legitimum appellavit connubium, et pepli virginei aliquandiu. gestati causam reddens gravem noi famam popularem. Florent. Wigormens., Guilelmus Gemmetiens., Henricus Huntidon, aequales Malmesbe:iensi ne de somnio quidem hujus fabula meminere, qui alias de Mathilde breiter et pizclaie loenti sunt. lpsius quoque Mathildis testimonium, ui suam persequatur injuriam, pisterire religio mihi est; poterit enim audiri non ut aceusatiix, sed ut testis. Ait ergo epistol. 55 supra: « Cujus (nempe Anselmi) sum benedictione. in. legitimum m itiimonum sacrata, cujus precibus in coelesti gloiia Deo annuente coronanda. » Nec fiorum verborum imme-

D. Anselmun, virum Matthasi Paridis, Polydori et p mor Anselmus ad eamdein resciibens, inquit : « Me-

Yu uias judicio integeiiiinum, tam nefandas conciliasse nuptias? Quaie ilos ne pili quidem bac in re facio, tum. «uod, nt diximus, ex plebeia fama, (quae crebro mendax est) loquantur, tum quod hic quadiagintos post Anselmum; ille centum et viginti annos Henrico HI rege scripserit. Praestat igitur audire Scriptores. rerum gestarum synchronos, et primo Malmesburiensem bibliothecarium ita lib. v De legibus Anglorum loquentem : « Nec multo post suadenthus ames, i6 maxnne pontfiéibus, ut remola voluptate pellicum, legitimum amplecteretur connubium, cie saneti Martini aecepit. Mathildem, fiam Makolinr legis. Scotorum, cujus amor Jampridem anmnum nup erat, parvipendeus dotales cavilias, dummodo diu cupitis poumetur ampiexibus. » Kt ruisus pag. 92, fae. 2-et 95: « Ut ignolules nuptiss respueret (videlicet. Matbiluis) plusquam — semel a pate oblatas, peplum sancte piolessioms index £eslavit, Quapropter cum rex susciperet eam thala-

mor est benigna vesta dignatio 1n epistola sua. quod per me sit vestrà celsitudo in. conjugium legiumu:n desponsala,et ad regni sublimitatem me saciante coronata. 3 Sie Anselhnus cujus verbis si non Aceredat quis, 1mnpudentiam ipsam illum jure voCiaris. .,

Sed nec in animum inducere possum virginem sanctissimam et singularis pudicitiae, si voto Tuisset obstiicia» tam nefando consensuram matrimonio, Jam vero quis credat eam. male imprecatum. soboli, cum Anselm preces lus litteris efflagitent pro salute ipsius? *

« Quod tandem Paris et Polydorus opinantur, ad rem suam facere Willelny Mathildis filu. exitum infelicem, et Angliam Matlildi filie ereptam nibil moror, cum ea, quibus maxime aneumperent, everteiim, contentus Mathildis innocenuam jn transitu propugnasse,

enun eigà me aliquam coidis amaritudinem Juibet, A est summa, ^idelicet , utrum de castello quod de

meseio me unquam hoc aliquo modo, quantum in me est, meruisse. Et si aliquando illi servivi, ipse seit, €i puto quia non tradet oblivioni. Si ergo me aliquaicnus odit sine caus?, expedit illi ut hune a se 1ancorem expella!f, ne peccel coram Deo. Promittis mhi quod de redditibus nostris, de quibus aliquantun mihi permittit babere, melius et amplus iu futurum. permittel; unde benevolentis.vestr& non debeo esseingratus, quia, quantum in vobis est, bona voluntate hoc facitis. Sed non deberet esse opus ut haee mihi fleret promissio, quia contra voluntatem meam nulla debet mihi de ilis fievi prohibitio aut Jimuinutio. Et qui illi consulit. ut. aliquid inde sibi »ssumat, non leve peccatum, neque tale quod unquam tolerari debeat, illi consulit, Qui enim episcopum suis rebus ita spoliat, nullo modo reconciliari Deo poterit, nisi llli integre omnia sua restituat. Et scitote quia 4antumdem est mihi de qualibet parva parte quantum si de toto spoliatus fuero. Non enim hoc dico amoje pecunie, sed amore Dei justiltize., Orat vestra benignitas ut dilectionem. meam a rege non averram, sid pio ilo, et pro volis, et prole vesua, et regni vestri statu intercedam, Quod. utique hactenus feci; de futuro autem, Dei me committo disposiLioni, apud quem filius non portat iniquitatem patris, nec usor viij. Et spero in Deo, quia nulium cordis 1ancorem habeo adversus aliquem unde 15ecum non habeam Deum. Omnipotens Deus vos el prolem vesiiam semper in sua gratia custotiat.

93 EPISTOLA XCVIHI 6,

ANSELMI AD GUILLELMUM EPISCOPUM WENTOMENSEN, (Quod non possit noceve adveisaiio comit ob injunias sibi ab eodem illatas.

ANsELMUS, archiepiscopus Cantuaii:, GuiLLELMO dilecto dileetori suo, electo episcopo Wentoniz; salutem et benedictionem Dei 5, et suam, quantum valet, atque divino semper regi consilio et protegi aux'lio,

Nuntius vester causam vestram, pro qua ad nos missus est, reverendo domino eL.Patri nostro Hugoni Lugdunensi archiepiscopo, et mili simul, sicat proccepistis, retulit; et ego eidem Patri nostro litteras quas mihi misistis , ostendi. Ipso itaque jubente, p:o illo et pro me in istis litteris respondeo. Utique gaudemus et. gratias agimus Deo pro vestra in veriiate constantia, et quia non quaeritis consilium, nisi quod Deo placeat ^** et honestatem vestram et ordinem, ad quem electi estis, deceat. Rem totam, sicut idem nuntius vobis narravit, quanlo diligentius potuimus, adhibitis aliis pradentibus et religiosis 4*7 viris, pertractavimus, et consilium quod petitis, Deum invocantes ut nos diiigeret, concordi sensu-consideravimus. Cujus consilii, in quantum intelleximus, hc

Lin. HI EPIST C. 455

eomite Robe:to tenetis, possitis fatis ejus regi Hen, 1jeo contia eumdem eomitem deservire, propter injustinas quas idem comes vobis facit, sicut mandastis Quod nequaquam coram Deo et coram justis hominibus licite fiery posse intelligimus, Nam, etiamsi yos de hoc absolvit, quod illi debeatis per hominium, aut per fidem *** promissam, sive per aliquam com munem conventionem, non vos potuil absolveie de hoc quod Deo et proximo propter Deum debetis pei Christianam rehgionem. | Quapropter intelligimus quia non debetis pizefatum comitem de hoc quod. de illo habetis exhaeredare ei haereditatem ejus inimico suo Lradere. In hoc quoque vos multum oportet iitendere quod nondum vestra dilectio suscepit epi-

B scopi consecrationem, et si hoc faceretis quod a 107.8

rex exigit, nullus posset exstinguere exsecrabilen) famam, quia hoc faetum essel propter. episcopatus, quem perdere timeretis, redemptionem. (uamobren quoniam providemus bona non tantum «oram Deo, sed eliam coram hominibus, avertat Deus hoc a vobis, neque unquam permiltat tam pravum :exeuplum ulla opinione exire de vobis. Quod.autem a rege pizedietum castellum, sicut homo ejus eratis, accepistis, nullo modo cognoseimus vos ad hoc. astringi ul eum eodem castello contra comitem uti permittaiis, & ei hominium non nisi salvo ordine fecistis. Denique, sicut nullus homo aliquid contra Deum debet promittere, ita promissum nullatenus debel peificere, nec aliquis hoe recte potest exigere. Quodam alia per istum nuntium viva vobis voce refe-

renda mandamus. Salutat vos predictus dominus

et Pater nosler, sieut amieus amicum. Vale.