Caput VIII. CAPUT VIII

Traditio veterum Patrum, ac potissimum Augustini, de justitia inhaere ite.

Nunc adferemus testimonia veterum Patrum pro justitia inhaerente. Sed duas ob causas erimus in hac parte breviores. Nam et protulimus non pauca testimonia, qua; huc etiam pertinent, in lib. i. de gratia et libero arbitrio, cap. 4. et adversarii concedunt; sanctos Patres justificationis gratiam ad internam renovationem et sanctificationem, non ad solam peccatorum remissionem retulisse. Nam Calvinus, qui solum Augustinum excipere solet, cum sanctos Patres rejicit, lib. in. Institut. cap. 11. §. 13. etiam Augustinum in hac quaest. repudiat: « Ac ne Augustini quidem, inquit, sententia recipienda est, qui gratiam ad sanctificationem refert, qua in vitae novitatem per Spiritum regeneramur».

Ivemnitius quoque in 1. parte Examinis Concilii Tridentini, admittit Patres ita loqui de justificatione, ut nos loquimur: « Non movemus, inquit, litem, quo modo justificationem accipiant Patres». Et infra: « Non ignoro, inquit, aliter loqui Patres, sed de proprietate linguarum quaestio est». Scilicet, Patres omnes imperiti, ac rudes proprietatis linguarum erant. Proferamus igitur pauco, de multis, testimonia veterum, ac potissimum S. Augustini.

S. Augustinus tom. i. lib. xii. Confessionum, cap. 13. « Quantum, inquit, distat inter lumen, quod illuminat at quod illuminatur: tantum distat inter justitiam justificantem, et justitiam quae justificatione facta est ». Quo loco justitiam nostram distinguit a justitia Dei, et sine dubio creatam qualitatem facit, ut est lumen, sapientia, et similia.

Tomo ii. in epist. 83. ad Censentium: « Quid est, inquit, aliud justitia, cum in nobis est, vel quaelibet virtus, qua recte, sapienterque vivitur, quam interioris hominis pulchritudo». Et hic apertissime ponit justitiam nostram in interna renovatione mentis, et decore virtutis.

Tomo m. lib. xv. de Trinitate, cap. 8. « Qua; natura, inquit, cum a suo conditore justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam ». Igitur non manet defor¬

mis, ut adversarii volunt, homo justificatus, neque eget imputatione aliena; justitia;, qua injustitia propria, et inhaerens legatur. In eodem tomo est liber de spiritu et littera, quem scriptum esse contra inimicos gratia; Christi, qua justificamur, testatur ipse idem Augustinus lib. n. Retractat, cap. 37. in eo autem toto lib. gratia Dei dicitur charitas diffusa in cordibus, qua; facit, ut lex impleatur: charitas igitur, qua legem implemus, est justitia, qua justificamur.

Tomo iv. lib. i. ad Simplicianum, quaest. 2. « Quia, inquit, manet propositum Dei, ut justificet credentes, ideo invenit opera, qua; jam eligat ad regnum ccelorum ». Ubi justificatio vocatur id, unde opera bona procedunt. Et infra: « Nisi, inquit, vocando pra;- cedat misericordia Dei, nec credere' quisquam potest, ut ex hoc incipiat justificari, et accipiat facultatem bene operandi *>>. Itaque per justitiam, qua justificamur, intelligitur fides et charitas, qua; est ipsa facultas bene operandi ».

Tomo v. lib. xix. de civitate Dei, cap. 27.

« Hic, inquit, in unoquoque justitia est, ut obedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem vitiis, etiam repugnantibus, imperet, vel subigendo, vel resistendo: atque ut ab ipso Deo petatur, et meritorum gratia, et venia delictorum, ac de acceptis bonis gratiarum actio persolvatur». In hac definitione justitia; nullum locum habet justitia Christi imputata, sed sola justitia nobis inhaerens, per quam ratio vitia subigit, et Deo, obedientiam praestat. Quia tamen haec justitia inhaerens Deo, indiget adjutore, ut opera justa exequi valeat, ideo ad justitiam nostram pertinere dicit Augustinus, ut a Deo petamus gratiam meritorum, et veniam delictorum, et pro beneficiis acceptis gratiam persolvamus.

Tomo vi. in lib. de haeres, cap. 88. explicans quae sit gratia Dei, cujus inimici sunt Pelagiani, et per quam justificamur (ut ipso ait lib. ii. Retract. cap. 37. "et 42. et alibi) dicit esse eam, « qua eruimur de potestate tenebrarum, ut in Christum credamus, atque in regnum ipsius transferamur, et qua diffunditur charitas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur»; ubi manifeste gratiam justificationis constituit in remissione peccatorum, et in infusione virtutum, fidei praesertim, et charitatis.

Tomo vii. lib. i. de peccatorum meritis et remissione, cap. 10. « Legimus, inquit, justificari in Christo, qui credunt in sum, propter occultam communicationem et inspirationem gratia3 spiritalis». Item in libro de natura et gratia, cap. 38. 42. ct 70. docet, charitatem infusam in cordibus, esse veram justitiam nostram.

Tomo vm, in Psalm. cxvm. concione 26. « Justitia, inquit, virtus est animi magna, pnecipueque laudabilis ». Et continuo de ' hac ipsa virtute: « Quis fecit, inquit, in homine justitiam, nisi qui justificat impium? hoc est, per gratiam suam de impio faci*' justum ». Et hic apertissime justificari dicimur per justitiam, qua; sit virtus inhserens. Item in Psalm. xcvm. tractans illud: «Justitiam et judicium in Jacob tu fecisti; exaltate DominumDeum nostrum», «Yere, inquit, exaltate, bene exaltate, laudemus et exaltemus illum, qui fecit ipsam justitiam, quam habemur; Ipse in nobis fecit. Quis enim in nobis fecit justitiam, nisi qui nos justificavit? nos ergo impii, ille justificator, quando et ipsam justitiam ipse in nobis fecit, qua illi placeamus ».

Tomo ix. tract. 26. in Joan. « Quid est, inquit, justitia Dei, et justitia hominis? Justitia Dei dicitur, non qua Deus justus est, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum ».

Tomo x. serm. 13. de verbis Apostoli: « Qui crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex, sed implebit ipsam legem non sua justitia, sed data a Deo. Charitas enim plenitudo est legis. Et unde ista charitas diffusa est in cordibus nostris? non utique a nobis, sed per Spiritum sanctum, 'qui datus est nobis ». Hoc loco perspicue docet S. Augustinus, justitiam, qua; nobis ex Dea est, esse ipsam charitatem, in corde diffusam, per quam legem implemus. Et totus ille sermo, longissimus et pulcherrimus hoc idem confirmat.

Itaque prudenter fecit Calvinus, ut S. Augustinum a paytibus suis non stare, ingenue fateretur. Alioqui testimoniis ejus, ex singulis tomis petitis, plane obrui potuisset. Velim tamen non oblivisceretur, hunc esse Augustinum illum, quem ipse idem lib. m. Institut. cap. 3. §. 10. et lib. iv. cap. 14.

§ 26. fidelissimum, atque optimum testem antiquitatis esse praedicavit. Addamus nunc etiam pauca quaedam ex aliis Patribus.

S. Ambrosius lib. vi. Exam. cap. 8.

« Utrum, inquit, justificatio secundum cor¬

pus, an secundum animam tibi conferri videatur, quaeso respondeas. Sed dubitare non potes, cum justitia, unde justificatio derivata est, mentis tuae utique, non corporis sit ». Hic certe per justitiam non potest intelligere solam remissionem peccati, aut justitiam Dei, vel Christi, imputatam, quae nec proprie corporis, nec proprie mentis est, cum in neutra parte hominis inhaereat, sed intelligit justitiam, quae virtus animi est, et non in corpore, sed in animo proprie inhaeret. Idem auctor lib. vi. in Luc. « In eo, inquit, justificatio Dei est, si non ad indignos et obnoxios, sed ad innocentes per ablutionem factos,.videatur, et justos sua munera transtulisse ». Docet hoc loco S. Ambrosius, Deum in Baptismo justificare et justificari; justificare, quia per ablutionem facit mundos de sordidis, justos de iniquis, de obnoxiis innocentes: justificari autem, quia se justum ostendit, dum non ad impios et injustos, sed ad pios, et justos a se factos, munera divina transmittit. At si vera esset haereticorum sententia, Deus justificari non posset, quia munera sua largiretur hominibus vere sordidis et injustis, qui falso justi et innoxii haberentur.

S. Hieronymus lib. i. adversus Pelagianos: « Haec, inquit, est hominis summa justitia, quidquid potueris habere justitiae, non tuum esse putare, sed Domini, qui largitus est ». Et lib. iii: « Nunc, inquit, mundus factus es in lavacro, et de te dicitur: Qua; est ista, qua; ascendit dealbata; et lofa quidem sit, sed custodire non valeat puritatem suam, nisi a Domino sustentetur ». Vides quemadmodum S. Hieronymus justitiam ponat in virtute et puritate, quam acquirimus per Baptismum, rion in aliqua imputatione aliena; justitiae.

S. Prosper in respons. ad cap. 6. Gallor: «Justificatus, inquit, homo, id est, ex impio pius factus, nullo praecedente bono merito accipit donum, quo medio acquirat et meritum, ut quod in illo inchoatum 6st per gratiam Christi, etiam per industriam liberi augeatur arbitrii, numquam remoto adjutorio Dei, sine quo nec proficere, nec permanere in bono quisquam potest». At imputatio justitia; Christi non est donum, unde acquirantur merita, neque augetur industria liberi arbitrii.

S. Cyrillus Alexandrinus lib. vi. de Trinit.: « Calor, inquit, Spiritus est, qui simul ut charitatem in nobis diffuderit, et ejus igne mentes nostras inflammaverit, jam sumas justitiam consecuti ». Yide eumdem lib. xi. in Joannem, cap. xxv. et lib. xn. Thesauri, cap. 3. et 3.

S. Gregorius lib. xvm. Moral. cap. 33. exponens illud capitis 28. « Non commemorabuntur in comparatione ejus », « Omnes, inquit, supernae patrice electi, sancti quidem, et justi sunt, sed participatione sapientiae, non comparatione. Justitia quidem sapientia, justitia et servi sapientiae nuncupantur, sed illa justitia justificans est, isti autem sunt justitia justificata ».

Vide etiam Basilium lib. i. de Baptismo, cap. 2. Nyssenum, et Nazianzenum oratione in sanctum Baptisma; Chrysostomum homil. 16. in priorem ad Corinth. in illud: « Et haec quidem fuistis », I ad Corinthios vi. et in eumdem locum Theophylactum et Oecumenium. Leonem epist. 91. cap. 1. et Bernardum serm. 4. de dedicatione Ecclesiae et in epist. 190. ad Innocentium Papam.

Solvuntur argumenta adversariorum ex epistola ad Rom.

Superest ut argumentis adversariorum respondeamus, e quibus praecipua nobis esse videntur, quae profert Calvinus lib. ni. Institut. cap. 11. quamvis multa eorum communia sint etiam Lutheranis. Primum igitur ex epistola ad Romanos colligit argumenta nonnulla, quae ordine proponemus et diluemus.

Primum sumit ex nomine justificationis, quod ad Roman.,v. et vili, contendit sumi pro declaratione justitiae. Respondeo, Nomen justificationis accipitur quidem saepe in Seri-, p turis pro declaratione justitiae, sed non semper; loca protulimus cap. 3. Porro ad Roman. v. accipi justificationem pro eo, quod est justum facere, sive constituere, demonstravimus loco citato ex ipsa B. Pauli declaratione, qui cum dixisset: Per unius justitiam in omnes homines in justificationem, exposuit dicens: Per obedientiam unius hominis, justi constituentur multi.

Sic etiam ad Roman. vm. accipi verbum justificare, pro eo, quod est justum facere, non autem solum, justum pronunciare;

perspicuum est ex similitudine hujus vocis ad alias, quae in eodem loco ponuntur. Ait enim Apostolus: Quos justificavit, hos et magnificavit. Ibidem etiam utitur verbis vivificandi, mortificandi, conglorificandi, quae sunt omnino similia verbo justificandi. Nemo autem negaret, magnificare esse magnum facere; vivificare, vivum facere; mortificare, mortuum facere; conglorificare, gloriosum cum alio facere; cur igitur justificare non sit etiam justum facere?

Denique, ut ostendimusloco citato, etiamsi justificare acciperetur ubique proj ustum pronunciare, nihil tamen adversarii obtinerent. Non enim potest impius vere justificari, id est, justus pronuntiari, nisi qui pronunciat justum, simul faciat justum. Hinc enim solus Deus justificat impios, quia solus potest de impiis facere pios. Homines autem qui justificant impios, non minus abominabiles sunt, quam si condemnarent justos, ut ait Salomon Proverbior. xvn.

Secundo, petit argumentum ex cap. iv. ad Rom. ubi dicit Apostolus, Abrahse fidem reputatam esse ad justitiam. Hinc enim colligit, nihil esse aliud nostram justitiam, nisi fidem in Christum, id est, Christi justitiam, fide apprehensam.

Respondeo: Fides quidem reputata est Abrahse ad justitiam, ut Apostolus dicit: sed non admittimus glossam, quod reputari fidem ad justitiam, sit nobis imputari Christi justitiam, si fide illam apprehendamus. Nam glossa haec repugnat Apostolo, duas ob causas. Primum, quoniam Apostolus ipsam fidem dicit imputari ad justitiam, fides autem non est justitia Christi, id est, qua Christus justus est, sed justitia nostra id est, qua nos justi sumus ex dono Dei. Deinde, quoniam verbum ( imputare ) hoc loco non significat nudam existimationem, sed existimationem cui veritas in re ipsa respondeat, ut.perspicuum est ex illis verbis: « Ei qui ope ratur, merces imputatur non secundum gra tiam, sed secundum debitum ». Certum enim est, ei, qui operatur, non sola opinione et existimatione, sed vere ac reipsa deberi mercedem.

hoc loco Calvinus, an haec sit plena definitio justificationis, an dimidia. Nam si plena sit, verum erit quod ipse docet, justificationem sola peccatorum remissione constare. Nulla enim hic mentio fit infusionis virtutum et donorum, sed solius remissionis. Si dimidia sit, quomodo beatus dici poterit, qui non erit, nisi media ex parte justificatus? At beatum dicit David eum, cui non imputavit Dominus peccatum.

Praeterea colligunt ex hoc loco, ipsam etiam remissionem non esse veram peccati ablutionem et extinctionem, sed non imputationem. Quod enim dixerat: Beati quorum remissas sunt iniquitates, explicuit per illa verba: Quorum tecta sunt peccata. Et: Cui non imputavit Dominus peccatum. Ac ne forte dicamus, non imputare peccatum, esse delere peccatum, et infundere justitiam; occurrit Kemnitius, et probat, a contrario sensu id esse falsum. Nam si non imputare peccatum, esset delere peccatum, et infundere justitiam; imputare peccatum esset delere justitiam, et infundere iniquitatem, quod est absurdissimum. Igitur imputare peccatum, est habere hominem pro peccatore, non imputare peccatum, est habere pro justo. Idem etiam Kemnitius alio loco probat, tegere peccata, non esse delere, sed abscondere, ut sint, et non videantur. Nam Prov. xn. Homo astutus tegit scientiam. Ubi inepte exponas, delet scientiam, cum sensus sit, homo astutus abscondit scientiam, ut non facile percipiatur, quod ipse novit.

Respondeo: ad quaestionem Calvini posset objici alia similis quaestio, Sitne plena definitio justificationis, an dimidia illa ejusdem Prophetae, Beatus vir qui timet Dominum, Psal. cxr. Et illa: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini, Psal. cxviii. Nam si plena sit, ubi est remissio peccatorum? si dimidia, quomodo dicuntur beati, qui non sunt nisi media ex parte justificati? Potest igitur ad omnes ejusmodi quaestiones responderi, non poni in his locis integram definitionem justificationis, aut beatitudinis; sed explicari solum aliquid, quod pertinet ad justificationem, vel beatitudinem acquirendam. Nam hoc etiam modo accipimus illa Domini verba Matth. v. Beati pauperes spiritu, beati mites, beati qui lugent, ct alia, quae eo loco sequuntur. Neque B.

Paulus ad Rom. iv. allegat hoc testimonium Psalmi, ut definiat integre justificationem, sed solum ut probet justificationem veram esse donum Dei, nec posse propriis viribus obtineri. Id autem rectissime probat ex eo, quod David beatum dicit eum, cui Deus peccata remittit, hoc est, qui dono et gratia Dei justificatur.

Potest etiam responderi, in his verbis definitionem integram, sed implicite contineri. Nam remissio peccatorum non potest fieri, nisi justitia infundatur, quomodo non fugantur tenebrae, nisi lumen succedat. Id quod Apostolus ipse manifeste indicat, cum ait: David dicit, beatitudinem, hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beati quorum remissae sunt iniquitates, etc. Ubi ex non imputatione peccatorum, colligit imputationem justitiae, ac per hoc docet, non posse duo ista separari, remissionem peccati, et donationem justitiae. Atque haec de quaestione Calvini.

Porro tegi, et non imputari peccata, non est quidem, si vim horum vocabulorum species, deleri, atque extingui; sed tamen est deleri, atque extingui quoad sensum, si haec referantur ad Deum. Nam Deo non potest aliquid tegi, nisi penitus deleatur Omnia enim nuda sunt, et aperta oculis ejus, ad Hebraeos iv. Quare si Deo legitur aliquid, hoc ipso ex necessitate deletur et evanescit. Neque potest Deus non imputare peccata, hoc est, non habere hominem impium, pro impio, nisi desinat esse impius; et quia non potest homo transire ab impietate ad pietatem, nisi per gratiam ejus, qui justificat impium; ideo non imputatio peccati necessario trahit secum veram peccati remissionem et justitiae infusionem. Itaque in Scriptura fere semper conjunguntur haec duo, remittere, sive delere, et tegere peccata, ut intelligamus unum non esse sine altero. II Esdrae iv. Ne operias iniquitatem eorum, et peccatum eorum coram facie tua non deleatur. Psalm. l. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Psal. lxxxiv. Remisisti iniquitatem plebis hae, operuisti omnia peccata eorum. Sic igitur etiam dictum est, Bjati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (o).

Neque aliquid probant argutiae Kemnitii. Nam non dicimus, non imputare peccatum,