y. v. — 1. Psalmus David, quem cantavit Domino pro verbis Cliusi filii Jemini.

2. Domine Deus meus, in te speravi: salvum me fac ex omnibus persequentibus me, et libera me.

3. Nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat.

4. Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis:

5. Si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis.

6. Persequatur inimicus animam meam, et comprehendat, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat.

7. Exsurge, Domine, in ira tua: et exaltare in finibus inimicorum meorum.

Et exsurge. Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti: 8. Et synagoga populorum circumdabit te.

Et propter hanc in altum regredere.

Judica me. Domine, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam super me.

10. Consumetur nequitia peccatorum, et diriges justum, scrutans corda et renes, Deus.

11. Justum adjutorium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde.

12. Deus judex justus, fortis et patiens, numquid irascitur per singulos dies?

13. Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit: arcum suum tetendit, et paravit illum.

V.s. h.—Psalmus David, quem cecinit Domino super verbis Chus filii Jemini.

Domine Deus meus, in te speravi: salva me ab omnibus persequentibus me, et libera me.

Ne forte capiat ut leo animam meam, laceret, et non sit qui eruat.

Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis:

Si reddidi retribuentibus mihi malum, et dimisi hostes meos vacuos:

Persequatur inimicus animam meam, et apprehendat, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem collocet. Semper.

Surge, Domine, in furore tuo, elevare indignans super hostes meos, et consurge ad me judicio quod mandasti.

Et congregatio tribuum circumdet te, et pro hac in altum revertere.

Dominus judicabit populos: judica me, Domine, secundum justitiam meam, et secundum simplicitatem meam quae est in me.

Consummetur malum iniquorum, et confirmetur justus, probator cordis et renum Deus justus.

Clypeus meus in Deo, qui salvat rectos corde.

Deus judex justus et fortis, comminans tota die.

Non convertenti gladium suum acuet: arcum suum tetendit, et paravit illum.

14. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit.

15. Ecce parturiit injustitiam: concepit dolorem, et peperit iniquitatem.

16. Lacum aperuit, et effodit eum: et incidit in foveam, quam fecit.

17. Convertetur dolor ejus in caput ejus: et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet.

18. Confitebor Domino secundum justitiam ejus, et psallam nomini Domini altissimi.

Et in ipso praeparavit vasa mortis, sagittas suas ad comburendum operatus est.

Ecce parturiit iniquitatem: concepto dolore peperit mendacium.

Lacum aperuit, et effodit eum: et incidit in interitum quem operatus est.

Revertetur dolor suus in caput ejus: et super verticem ejus iniquitas sua descendet.

Confitebor Domino secundum justitiam ejus: et cantabo nomini Domini altissimi.

Argumentum. — Inscriptio docet, composuisse Davidem hoc carmen propter cuschum, Benjaminilam. Quisnam vero is fuerit, difficile est dictu, quum ejus nomen in Samuelis Regumque historia nusquam occurrat. Sunt autem multae ac variae interpretum de hoc nomine conjecturae, quarum potissimas breviter indicabimus. I. Atque primo quidem quum Gush Hebraeum JEthiopice nomen sit, haud pauci illud pro nomine gentili JElhiopis habuerunt, totamque appellationem JElhiopis Benjaminitce nominis proprii viri cujusdam periphrasin, seu circonlocutionem esse putarunt; sed cujusnam, iterum dissentiunt. 1. Quidam, Chaldaeum secuti, Saulem regem, Benjamine ortum, putant innui, eique hoc Aithiopis nomen inditum sive xxt’ avxtcppaoiv, quod minime fuerit deformi aut nigro corpore, sed procero et pulchro; sive, quod ut iEthiops atro corpore, ita ille animo esset, sensu Horatiani illius: Hic niger est, hunc tu, Romane, caveto, all usione simul facta in nomine Cusch ad Kis, quod nomen fuerit patris Saulis. Respicere autem hunc Psalmum ad illud tempus, quo Saules, Davidem proditionis insimulans, viUE ejus insidiaretur. Sed Yenema recte, meo judicio, Saulem ipsum hic intendi ideo potissimum dubitat, quod calumniatoris magis, quam persecutoris persona Cuscho hic aptetur. 2. Aliis Cuschi nomine Semei videtur intelligendus, notus ille insultor, obtrectator et persecutor Davidis ( I Sam. xvi, 5), nomine dictus mhxops, quod moribus et ingenio niger fuerit. Verum, ut taceam nullam facile cogitari posse rationem, cur Semei nomen Davides dissimularet, occurrunt in Psalmo ipso talia, quae Ahsalonicee persecutioni vix conveniant. II. Restat igitur, ut Cush Benjaminita accipiatur pro nomine proprio ignoti alicujus viri, Saulis contribulis, qui atrocis in criminis invidiam adduxerat Davidem. — Strophae tres, vers. 2-6: Defende me, o Jova, ab adversario meo, quem nullo modo provocavi. Vers. 7-10: In publico tribuum conventu causam meam age. Vers. 11-18: Spero fore, ut, si in consiliis suis perseverat adversarius, quod mihi paravit malum in ipsum recidat. In prima strophe querimoniae sensus et vox maxime intenditur, in secunda paulatim sedatur animus aeternae Dei justitiae consideratione, in tertia fidenter et secure instantia sibi pericula vates intuetur. '

1. Carmen querulum Davidis, quod cecinit Jovae propter Cuschum Beniaminitam.

2. Jova, mi Deus, in te fiduciam pono,

salva me ab omnibus insectatoribus meis et eripe me.

3. Ne dilaniet ut leo animam meam (me), diffringens, nemine liberante.

4. Jova, mi Deus, si id feci,

si est pravitas in manibus meis;

5. Si rependi amico meo malum,

et si mihi immerito adversantem spoliavi:

6. Persequatur hostis animam meam (me), et assequatur,

Et proculcet ad terram vitam meam,

et gloriam meam ad pulverem habitare faciat 1

7. Surge, Jova, in ira tua,

attolle te in furoribus hostium meorum, et expergiscere ad me, tu, qui jus praecipis.

8. Et coetus nationum te circumsistat,

et super illo (coetu) in altum te converte:

9. Jova judicat populos; judica me, Jova;

secundum justitiam meam et innocentiam meam sit super mei

10. Desinat tandem pravitas improborum, et stabilias justum:

tu enim exploras corda et renes, juste Deus.

11. Clypeus meus apud Deum est, qui servat rectos corde.

12. Deus est justus judex, et Deus, qui irascatur omni die.

13. Si non reversus fuerit (resipiscat improbus), si gladium suum acuerit, arcum suum calcaverit (intenderit), et aptaverit eum,

14. Sibique paraverit arma mortifera, sagittas suas ardentes fecerit:

15. Ecce enitetur inanitatem, et concepit seru mnam, et pariet mendacium.

16. Foveam fodit et excavavit eam, et cadit in hiatum quem facit.

17. Revertetur aerumna ejus in caput ipsius, et in verticem ipsius injuria ejus descendet.

18. Ego celebrabo Jovam secundum justitiam ejus, et canam nomen Jovae altissimi.

Vers. 1. Querulum: ita Maurer; alii, erraticum, gall. dithyrambe: ita Ewaldus; Hengstenberg vertit, error, aberratio (in sensu morali) Davidis, quam cecinit, pro canticum Davidis de errore, scii, hostium suorum. Cf. Ilabac. m, 1; I Sara, xxvi, 21. Propter; non male Septuaginta, de verbis (calumniis: conf. vers. 4-6) chuschi. — Vers. 3. Dilaniet, in singulari, sive figura orationis distributivse,.sive quia Saul praecipuus hostis praecipue intendatur. — Vers. 4. Id, quod sequitur, ait Jarchi; alii, quod Saul suspicabatur, vel quod Saulis adulatores de ipso suggerebant. — Vers. 5. Spoliavi; Maurer, excitavi, scii, ad iram et pugnam; Ewaldus, Aben-Esram secutus, eripui, ut posterius hoc membrum parenthesi includatur, hoc sensu: Imo Saulem mihi injuste adversantem e periculis eripui, I Sam. xxiv. — Vers. 6. Apodosis. Gloriam meam: alii, regiam dignitatem accipiunt; alii rectius, animam {et vitam), qua nihil praestantius habet homo. Cf. Gen. xltx, C; Ps. xvr, 9. — Vers. 7. In furoribus; Maurer; furentibus adversariis meis; Crelier, inter furores; Rosenmullerus, in seu contra furores; Ewaldus ob parallelismum, in furoribus tuis contra hostes meos, seu cum poenis hostium. Septuaginta, quos sequitur Vulgatus, confuderunt voces nnay et DHay. Jus preeeipis, quod justum est fieri vis, da exemplum: ita Maurer; Ewaldus, qrdinans, seu constituens judicium solemne. — Vers. 8. Te converte, judicis sedem eminentem occupa: ita Maurer. Minus commode alii: absoluto judicio coelos repete. — Vers. 9. Justitiam meam in hac particulari causa, quod non it contra Ps. cxltii, 2. Sit, superveniat. Alii minus recte, meam quae est in me. — Vers. 12. Irascatur adversus improbos: ita Maurer. Rosenmullerus post Aben-Esram membrum hoc cum versu seq. jungit hoc modo:... semper irascatur, Nisi resipiscat, qui ensem suum acuit. Arcum tendit et aptat. — Sed contra seipsum hic parat. — Vers. 13. Aliis Deus est subjectum verborum acuit, etc., usque ad finem vers. 14. Ewaldus: Equidem gladium suum improbus rursum acuet, Arcum suum calcabit, etc. At ecce enitetur, etc. Calcaverit, pede imposito intenderit. —Vers. 14. Ardentes, ardente materia praecinctas, incendiumque spargentes, quales Ammian. Marcellinus lib. XX111 Rer. gestar. cap. iv describit. — Vers. 15. Enitetur: asTsa&v wpdrejcv. Metaphora concipiendi, parturiendi et pariendi pro animi proposito, moliminibus, conatu exsequendi, et denique effectu satis usitata et nota est. — Vers. 16. Ilialus, proprie locus depressus, de fossa venatoria capiendis leonibus non semel occurrit. — Vers. 17. Ejus, quam is mihi parat.

Deus

veudero

et redimere quomodo dicatur?

Psalmus David, quem cecinit Domino pro verbis Ckusi filii Jernini.

In Hebraeo non est, Psalmus, sed JPJw sigaion, quod proprie ignorantiam significat.; tamen quia Septuaginta et S. Hieronymus reddiderunt, Psalmus, dicendum erit eam vocem esse ambiguam, et significare non solum ignorantiam, sed etiam genus aliquod cantici. Quis item fuerit Chusi, non est adeo certum. S. Augustinus, et alii qui non norunt linguam Hebraicam, existimant esse Chusi Arachitem amicum David, qui (ut legitur II neg. xvi) misit nuntium ad Davidem, eique significavit consilium Achitophel. Sed ille Chusi scribitur per litteram Chct, iste de quo in hoc Psalmo, per litteram Caph, neque constat an ille Chusi fuerit filius Jernini. Denique David in hoc Psalmo refellit calumniam cujusdam filii Iemini, ut patet ex illis verbis: « Si feci istud; » Chusi autem Arachites nullam calumniam dixit contra David. S. Hieronymus existimat titulum intelligendum esse de Sanie, qui vocatur Chus, id est iEthiops, ob nigredinem morum, et erat de tribu Benjamin, seu (quod est idem) filius Jernini, ut patet ex lib. I neg. cap. ix. Saul enim, lib. I neg. cap. xxu, dixit coram omnibus servis suis: « Non est qui vicem meam doleat, eo quod suscitaverit filius meus servum meum adversus me insidiantem mihi usque hodie. » Hanc igitur calumniam refutat David in hoc Psalmo juxta opinionem S. Hieronymi. Sed potest etiam aeque probabiliter dici, Chus hoc loco esse Semei, qui erat etiam filius Jernini, et maledixit Davidi, cum fugeret persecutionem Ahsalonis, et ait: « Egredere, vir sanguinum, et vir Belial, reddidit tibi Dominus universum sanguinem domus Saul, quoniam invasisti regnum pro eo, » II neg. xvr. Ob hanc calumniam pessimam et falsissimam videtur hunc Psalmum composuisse, orans Deum, ut defendat innocentiam et justitiam suam, el ideo vocatur Psalmus, ignorantia David, quia vere ignorabat se mala illa fecisse, de quibus accusabatur a Saule, sive a Semei. Ideo etiam dicit in principio Psalmi: « Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, » etc. Videtur igitur Psalmus scriptus esse tempore persecutionis Absalon, ob verba maledictionis Semei, vel tempore persecutionis Saul, ob verba supradicta. Prophetice autem David gerit personam Christi, et cujuscumque justi calumniam sustinentis.

In Hebraeo habetur paulo aliter, videlicet: Ne forte rapiat ut leo animam meam, lacerans, et non sit salvans; sed in sententia non est varietas.

3. Domine Deus meus, si feci istud, si est vers. 3

h. Si REDDIDI RETRIBUENTIBUS MIHI MALA, DE- Vers. 4. ' CIDAM MERITO AB INIMICIS MEIS INANIS.

Reddit causam, cur petierit, liberari a Deo, quia videlicet Deus novit innocentiam ejus, et sic refellit calumniam Saulis et Semei de insidiis in Saulem, et de invasione regni; nec solum dicit se non reddidisse malum pro bono, neque malum pro malo, sed reddidisse bonum pro malo. Primo igitur dicit se non reddidisse malum pro bono: «Si feci, inquit, istud, » id csl, si insidiatus sum regi, vel si invasi regnum fraude aliqua, aut vi; « si est iniquitas in manibus meis, » id est, si operatus sum iniquitatem reddens malum pro bono, id est, cum receperim a Saule honorem magnum, ut essem gener ejus, et tribunus super mille viros, si reddidi pro his beneficiis malum insidiarum, ut ipse dicit. Addit se non reddidisse malum pro malo: « Si reddidi \

retribuentibus mihi mala, » id est, cum Saul, sive:!fc

Semei retribuerint mihi multa mala pro beneficiis a me acceptis, ita ut me occidere voluerint, si reddidi eis vicem, procurando eorum mortem.

1. B®mine Deus meus, in te speravi, salvum

« In te, inquit, speravi, » quia pene omnes deseruerunt me, ita ut etiam filius meus Absalon, vel socer meus Saul, quierant me occidere: non habeo cui fidam, nisi te Deum meum. « Salvum me fac ex omnibus persequentibus me. » Multi enim eum persequebantur, alii consilio, alii maledictione, alii bello et armis.

2. Ne QUANDO RAPIAT UT LEO ANIMAM MEAM, DUM NON EST QUI REDIMAT, NEQUE QUI SALVUM FACIAT.

Respicit ad principem persecutionis: ne forte, inquit, Saul, aut Absalon rapiat animam meam, id est vitam meam, ut leo solet absque ulla misericordia interficere animalia caetera. « Dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat, » id est, dum tu non redimis, neque salvas. Sciebat enim David omnem industriam humanam sine Deo esse vanam. Utitur Scriptura voce redemptionis pro quacumque liberatione, etiamsi non fiat proprie per solutionem pretii. Sicut enim dicitur Deus vendere, quos alienat quodammodo a sua misericordia, et tradit ministris suae justitiae puniendos: ita dicitur Deus redimere, quos iterum a ministris justitiae erutos misericorditer liberat.

et non potius abstinuerim semper a nece ipsorum, cum facile et impune inferre eam possem. « Decidam merito ab inimicis meis inanis, » id est, si non sunt falsae eorum calumniae, non recuso cadere in praelio penitus inanis, id est sine ulla gloria militari, nullo damno hostibus illato, et maximo accepto. In Hebraeo legitur hoc modo: Si reddidi retribuentibus, mihi malum, et dimisi hostes meos vacuos; sed vox dimisi potest significare etiam recedam, seu discedam, et tunc efficitur sententia quam reddiderunt Septuaginta. Idem enim est recedam ab inimicis inanis. Si autem legamus cum S. Hieronymo: Et dimisi hostes meos vacuos, tunc sensus erit, se reddidisse bona pro malis, ac si dicat: Si dimisi hostes meos non affectos a me aliquo insigni beneficio, eveniat mihi hoc, aut illud malum.

5. Persequatur inimicus animam meam, et

COMPREHENDAT, ET CONCULCET TN TERRA VITAM MEAM, ET GLORIAM MEAM IN PULVEREM DEDUCAT.

Haec sunt mala quae sibi ip«e imprecatur, si sunt verae calumniae Saulis, aut Semei. Semper autem crescit oratio. Primo, inquit, « persequatur inimicus animam meam,» id est, conetur me occidere. Secundo, «comprehendat, » id est, non possim effugere manus ejus, quin capiat me ad interficiendum. Tertio, « conculcet in terra vitam meam, » ignominiose destruat vitam meam, quomodo destruuntur, quae pedibus minutatim atteruntur. Quarto, « gloriam meam in pulverem deducat, » id est, post mortem detrahatur gloria mea de loco sublimi in quo nunc est, usque ad pulverem, ita ut memoria mea cum infamia et opprobrio vivat inter homines. Quinto, additur in Hebraeo, Se/a, id est semper infamis maneam.

6. Exurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus, inimicorum tuorum.

Demonstrata innocentia sua petit a Deo justam defensionem. Et quia Deus per metaphoram dicitur dormire, cum non adjuvat; surgere a somno, quando incipit adjuvare, juxta illud Psalm. xliii: « Exurge, quare obdormis. Domine? » ideo nunc dicit: « Surge in ira tua, » id est, irascere inimicis meis, eosque repelle, ac terre, ne mihi noceant. Illud autem: « Et exaltare in finibus inimicorum tuorum,» idem fere significat; est enim sensus: Appare sublimis in finibus inimicorum, ut omnes te videant, id est, ut omnes praesentiam tuam sentiant. Parum autem refert, quod in Hebraeo habetur, inimicorum meorum; in Graeco et Latino, inimicorum tuorum. Idem enim inimici erant Davidis et Dei.

7. Et exurge, Domine Deus meus, in p recepto QUOD MANDASTI, ET SYNAGOGA POPULORUM CIRCUMDABIT TE.

Petierat simpliciter auxilium Dei contra inimicos; nunc addit rationem cur deceat Deum hoc

facere. Et ratio est, quia Deus praecipit judicibus terne, ut liberent innocentes de manibus opprimentium. Ex quo sequitur, ut ipsum quoque id facere deceat, qui est judex supremus super omnes judices. « Exurge, inquit, in praecepto quod mandasti, » id est juxta praeceptum quod mandasti. In Hebraeo habetur: Judicio quod mandasti, et idem est sensus, nimirum, juxta judicium quod fieri praecepisti. Porro in Hebraeo habetur: Exurge ad me, pro eo quod nos habemus: Exurge, Domine, Deus meus. Sed facile apparet unde nata sit diversitas interpretationis: nam vox Hebraea potest legi, h* eli, ac sic legerunt Septuaginta, et recte verterunt, Deus meus; potest etiam legi, clai, et sic legerunt, qui addiderunt puncta, et S. Hieronymus; et ideo reddidit S. Hieronymus, ad me, et sic reddunt omnes qui recipiunt puncta. Sed, ut saepe dixi, in ejusmodi varietatibus, magna debet esse auctoritas Septuaginta virorum. « Et Synagoga populorum circumdabit te, » id est, ex hac demonstratione praesentiae tuae in cohibendis inimicis meis, et in defensione mea, fiet ut multi alii cognoscant te, et confiteantur tibi, teque laudent, et sic circumdabunt te, quia ubi sunt aliqui congregati in nomine tuo, ibi tu es in medio eorum.

Dominus judicat populos.

Quia dixerat: «Synagoga populorum circumdabit te, » ideo nunc adjungit: « Et propter hanc in altum regredere, » id est, sicut propter me exaltatus es in finibus inimicorum meorum, terrens eos ex justitiae tuae solio: ita propter synagogam populorum laudantium te, quandocumque opus erit, in altum solium justitiae iterum ascende, et appare conspicuus in finibus inimicorum ejus.

Quod sequitur: « Dominus judicat populos, » in Hebraeo conjungitur cum versiculo sequenti, et vere cum illo optime cohaeret; sed optime etiam cohaeret cum versiculo praesenti, ut distinxerunt Septuaginta Interpretes. Est enim redditio rationis, quasi dicat Propheta: Domine, pro synagoga populorum tibi adhaerentium ascende in solium judicii adversus hostes eorum, quia Dominus judicat populos, id est, quia Domini supremi, qualis tu es, proprium est judicare populos. Neque refert si legamus judicat cum Graecis, vel judicabit cum Hebraeis, quia idem est sensus, nimirum, ad Dominum pertinet judicare populos.

9. Judica me, Domine, secundum justitiam Vers. 9.

Haec est conclusio totius superioris precationis.

Quia enim conscius sibi erat falsam esse calumniam Saulis, sive Semei, et conscientiae suae testem habebat Deum; rogat ipsum Deum supremum judicem, ut judicet causam suam juxta

jusdtiam suam, et innocentiam, quae est super se: et det unicuique prout meretur.

Vers. io. io. Consumetur nequitia peccatorum, et diriges JUSTUM, SCRUTANS CORDA ET RENES DEUS.

Htec est quasi pars altera Psalmi, in qua elocet Propheta eos, qui male agunt, adversus se ipsos agere, ac per hoc hortatur omnes, ut convertantur ab iniquitate ad justitiam. Ait igitur: « Consumetur nequitia peccatorum,» id est perficiatur, et ad summum perveniat nequitia peccatorum, tamen justo non nocebit, non enim inflectet ad dexteram, vel sinistram; quia tu « diriges justum, » id est, per tuam providentiam aderisjusto, ne declinet ad dexteram, vel ad sinistram. Tu, inquam, hoc facies, qui solus nosti qui sint vere justi, cum scruteris corda, id est cogitationes, et renes, id est desideria. In Hebraeo habetur verbum futuri temporis, “icr igmar, id est consumetur, siva consummabitur; sed Septuaginta Interpretes legerunt sine littera > iod, quae minutissima est, et potest postea esse addita: sensus tamen in idem recidit. Si enim legas: Consumetur nequitia, sensus erit: Nequitia peccatorum crescet usque ad summum, et tota consumetur in vexatione justorum, nec tamen eos dejiciet, neque inflectet, quia Deus eos diriget et stabiliet: utrumque enim significat vox Hebraea piDfi theconen.

Vers. 11. ii. Justum aljutorium meum a Domino, qui

Ex universali sententia colligit in perticulari, se merito sperare adjutorium Domini. « Justum, inquit, adjutorium meum a Deo veniet, » quia justum est ut Deus justos adjuvet, quoniam ejus proprium est salvos facere rectos corde, id est eos qui vere sunt justi coram Deo, qui scrutatur corda. In Hebraeo conjungitur prima vox hujus versiculi cum versu superiore, scrutans corda et renes Deus justus; et deinde incipit novus versus: Adjutorium meum a Domino. Res non est magni momenti, et in rebus dubiis praeferenda videtur auctoritas Septuaginta virorum, et Vulgatae nostrae editionis.

Vers i?. 12. Deus judex justus, fortis, et patiens;

In hoc versiculo videntur dissidere codices Hebraei, Graeci et Latini. Nam ex Hebraeo vertit S. Hieronymus, Deus judex justus, et fortis, comminans tota die. Ex Graeco reddit S. Augustinus, Deus judex justus, et fortis, et patiens, non iram adducens tota die. Videntur autem plane contraria, comminans, sive irascens (utrumque enim significat vox Hebraea ) tota die; et non iram adducens per singulos dies, id est non irascens omni die. Codex autem Latinus per interrogationem habet, numquid irascitur per singulos dies? sed facilis est concordia. Nam vox Hebraea si legatur bx el, ut legit S. Hieronymus, et ut nunc legitur secundum puncta Kabinorum, significat for-

tem; si autem legatur Sx al, ut potest legi cum aliis punctis, et ut legerunt Septuaginta Interpretes, significat non. Et hanc lectionem veriorem existimamus; et sic concordat Graecus codex cum Hebraeo: uterque enim habet, non irascitur, sive non comminatur. Illud autem fortis, quod est in Graeco, non est interpretatio vocis Hebraicae hbi el, sed est nomen superadditum a Septuaginta explicandi gratia, sicut etiam patiens: nam in Hebraeo ad verbum habetur: Deus judex justus non comminans, sive non irascens omni die, sive tota die. Latinus autem Interpres secutus Graecam lectionem reddidit sensum, non verba, cum per interrogationem posuit, numquid irascitur per singulos dies? idem enim est, non irascitur, et numquid irascitur? Sententia igitur hujus versiculi est, Deum judicem justum, qui simul est fortis et patiens, non semper comminari, vel irasci, sed aliquando reipsa effundere iram suam gravissime puniendo; id quod dicitur adversus eos, qui videntes Deum saepe minari multa mala peccatoribus, et tamen differre exeeutionem, contemnunt minas Dei. Hunc autem sensura esse hujus versiculi colligitur ex sequenti.

13. Nisi CONVERSI FUERITIS, GLAD IUM SUUM YIBRA- Vers. 13. I BIT: ARGUM SUUM TETENDIT, ET PARAVIT ILLUM.

Probat Propheta Deum non semper irasci, vel minari, sed aliquando effundere iram, et inferre mala qua? comminabatur: « Nisi conversi, inquit, fueritis, gladium suum vibrabit » (sic enim legendum est, non vibravit), id est, gladium agitabit caedendo, atque ita splendere eum faciet.

Nec solum gladio percutiet, sed etiam arcu: jam enim arcum tetendit et paravit. Utitur autem similitudine gladii et sagittarum, ut significet Deum ferire tam prope, quam longe. Quando causa mali nobis illati proxima est et manifesta, tunc Deus ferit cominus. Quando causa mali remota et occulta est, tunc videtur Deus eminus jaculari sagittas suas.

14. Et IN EO PARAVIT VASA MORTIS, SAGITTAS Vers 14. SUAS ARDENTIBUS EFFECIT.

Ne putaremus sagittas Dei facile posse repelli, aut vitari, addit Propheta eas sagittas esse « vasa mortis, » id est instrumenta mortifera, et sagittas effectas sive fabricatas ardentibus, id est ex ardenti materia, ut sint tela ignita, quse velocissime et summa vi penetrant omnia. Porro nomen vasis passim accipitur in Scripturis pro instrumento, ut Dsulm. lxx: « In vasis Psalmi; » Isaice xxii: « Vasa musicorum; » Jeremice l: « Vasa irae, » et cap. li: « Vasa belli. »

15. ECCE PARTURIIT INJUSTITIAM, CONCEPIT DO- vers. 15. LOREM, ET PEPERIT INIQUITATEM.

Tribus sequentibus versiculis ostendit Propheta sagittas Dei, ut vere ignitas, velocissime et summa vi ferri, ut vitari non possint. Nam illa ipsa