2. Auxilium meum veniet a Jova, qui fecit ccelum et terram. —

3. Non sinet vacillari pedem tuum, non dormitabit tutor (custos) tuus.

4. Ecce, non dormitat neque dormit tutor Israelis. —

Jova umbra (tutela) tua,

Jova est ad manum dexteram tuam.

6. Interdiu sol non feriet (laedet) te, et (nec) luna noctu.

7. Jova tuebitur (vel tueatur ) te ab omni malo, tuebitur animam tuam.

8. Jova tuebitur egressum tuum et introitum tuum, ab hoc tempore et usque in sempiternum.

Vers. 1. Ad montes, illos puta quibus Hierosolymorum urbs cingebatur, et maxime Sionem, cui templum insidebat; alii, montes Palaestina?, Labor, Carmel, etc. Rosenmullerus: ad montes, i. e. sursum, in coelum, auxilium petens. — Vers. 3. « Videtur sane, quum ad primam personam non redeatur, sed secunda servetur usque ad linem, scriptor ab boc versu ipse se alioqui et confirmare. » Maurer. — Vers. 5. Propr. tutor est tui, tutorum tuorum partes agit. Maurer, umbra tua ad manum, etc. Manum pro latus. — Vers. 6. Luna noctu, quod cum veteribus intelligendum est de frigore nocturno. Maurer hac locutione nonnisi hoc dici vult: neque interdiu, neque noctu tibi quidquam adversi accidet. — Vers. 8. Egressum... introitum, i. e. universam vitae agendique rationem.

Canticam graduum.

Secundus Psalmus ex GradualiUus consolatur peregrinos ascendentes in Jerusalem, promittens perpetuam Dei custodiam, ac primum loquitur Propheta in persona peregrini, deinde loquitur in persona propria, et consolatur peregrinum.

1. Levavi oculos meos in montes: unde veniet AUXILIUM MIHI.

Peregrini nihil frequentius aspiciunt, quam locum ad quem tendunt, si is conspici possit; sin mirius, locum aliquem viciniorem: inde enim consolationem magnam percipiunt, quae consolatio vires et auxilium praebet ad ambulandum; et quia terrena Jerusalem in montibus erat, et

coelestis Jerusalem supra omnes coelos est, ideo peregrinus, sive umbraticus, sive verus, dicit: « Levavi oculos meos in montes, » ubi sedet civitas sancta, « unde veniet mihi auxilium » consolationis. In hebreeo est verbum temporis futuri, levabo, sed saepe variantur tempora apud Hebraeos; et praeterea, quod ad sensum attinet, non multum refert, sive peregrinus dicat: Levavi jam oculos

meos, sive levabo jam oculos meos. S. Augustinus

mystice more suo per montes intelligit SS. Apostolos; sicut enim oriente sole primi sunt montes qui lumen recipiunt, sic veniente Christo, justitias sole, primi fuerunt Apostoli, qui lumen receperunt.

Vers. ®. 2. Auxilium meum a Domino, qui fecit cielum

et terram.

Declarat peregrinus se non exspectare auxilium a montibus, ad quos oculos levavit, sed ab eo qui praesidet sanctae civitati in montibus positae, quod clarius explicat initio Psalm. cxxii: « Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis; » describit autem verum Deum per opus creationis coeli et terrae, sicut in alio Psalm. xcv: « Dii gentium daemonia. Dominus autem coelos fecit. »

Ver*. 3. 3. Non det in commotionem pedem tuum, ne¬

que dormitet qui custodit te.

Mutat Propheta personam, et loquitur in persona propria, et respondet peregrino, quasi dicat: Bene et sapienter levasti oculos tuos in montes, et non respexisti vanitates, quae occurrunt in via; sed iis praetermissis a Conditore coelestis patriae auxilium et consolationem exspectasti; ideo ego opto, « ut Deus non det in commotionem pedem tuum, » id est, non sinat te labi et cadere in via; sed roboret pedes tuos, ut stabiles in cursu ad patriam perseverent. « Et non dormitet qui custodit te, » id est, opto etiam et rogo ut Pater, qui est custos tuus, semper vigilet in tua custodia, et nunquam sinat commoveri pedes tuos. Observa, primo, circa hunc versiculum, quod Deus metaphorice dicitur dormitare, quando permittit nos cadere, ac si non adverteret, quomodo qui dormitat, non advertit quid fiat. Secundo, phrasis hebraica est, commoveri pedes, sive nutare, pro eo quod est, labi in peccatum, ut Psalm. xvu: « Non sunt infirmata vestigia mea; » et Psal. lxxh: « Mei autem pene mori sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei. » Tertio, in hebraeo habetur in futuro, non dabit ad movendum pedem tuum, juxta quam lectionem esset praedictio et brao!a> Promissio. Sed tamen, ut diximus, tempus unum tc imum in hebraeo saepe ponitur pro alio tempore, unde tempus non solum Septuaginta, sed etiam S. Hieronymus pro alio vertit, non det. S. Augustinus legit: Non des commoveri pedem meum. Sed nescio quem codicem secutus sit; nostri enim hebraici, groeci et latini habent tertiam personam, non det, vel non dabit commoveri pedem tuum.

custodit Israel.

Promittit Propheta peregrino impetrationem gratiae, quae petebatur, quasi dicat: Oro ut Pater non dormitet, qui te custodiendum suscepit, et sine dubio non dormitabit; nam nunquam dormitat, neque dormit, qui custodit populum suum peculiarem, qui per Israelem significatur, et in

quo populo omnes illi continentur, qui tanquam peregrini in hoc mundo versantur, et ad patriam coelestem ascendere festinant. Quod dicitur, « non dormitabit, neque dormiet, » hunc habet sensum, non dormitabit subinde oculos claudendo et aperiendo: et multo minus se tradet profundo somno; itaque semper vigilabit, neque oculos ad momentum claudet. S. Augustinus pulchre dicit homines dormitare, quando carnem infirmitatis portant; dormire, quando moriuntur; et ideo non esse fidendum custodiae hominum; Do- dormimino autem fidelissimo custodi tuto credere nos tant, el posse, cum ipse neque dormitet unquam in infir- i

mitate, neque dormiat in morte. Monet etiam idem Augustinus, recte fideles homines per Israelem significari, quia Israel Deum videns interpretatur, et fideles Deum nunc per fidem vident, visuri postea etiam per speciem.

5. Dominus custodit te. Dominus protectio Vers- 5*;

6. Per DIEM SOL NON URET TE, NEQUE LUNA PER Vers.e. | NOCTEM.

Dixit paulo ante Propheta peregrinum, in Deo confidentem, custodiendum esse, ne cadat in via; addit nunc ullam consolationem, custodiendum videlicet etiam esse, ne fatigetur ab aestu solis per diem, neque a lumine lunae per noctem, quoniam Deus erit illi quasi umbraculum, quod manu dextera tenebit, eoque tum caput, tum etiam reliquum corpus tegere poterit. « Dominus,» inquit Propheta, non solum «custodit Israelem, » id est, populum suum universe, sed te quoque in particulari custodit; custodit autem, quia est protectio, sive umbraculum, ut proprie sonat vox hebraica, «super manum dexteram tuam; » ex quo fiet, ut te tali umbraculo, ministerio dexterae manus, tectum, neque sol urat per diem, neque luna per noctem. In textu graeco est tempus futurum: Dominus custodiet te; sed in hebraeo non est proprie tempus praesens, neque futurum, sed participium: Dominus custodiens te, sive custos tuus; sensus autem idem est. Illud autem, Dominus protectio tua super manum dexteram tuam., posset continere metaphoram, ut alii volunt, hominis armati, et ad dexteram stantis, ut sensus sit: Dominus erit, vel est protectio tua, quia stat quasi miles armatus ad dexteram tuam.

Sed quod nos diximus magis convenit litterae, tum quia in hebraeo pro voce protectio, est tsel, umbra, sive umbraculum; tum quia et in hebraeo et in graeco est, super manum, non ad manum: unde videtur Propheta respexisse ad umbraculum quod super manum ponitur, et manu geritur; tum denique quia sequitur: Neque sol per diem uret te, neque luna per noctem; a calore autem, vel lumine solis et lunae non defendit miles ad dexteram constitutus, sed umbraculum manu dextera super caput extensum. Porro Gratia metaphora umbraculi, et solis ac lunae, diei et pfti est