V. v. — 4. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania?

2. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus.

3. Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum.

4. Qui habitat in coelis, irridebit eos, et Dominus subsannabit eos.

5. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos.

6. Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus.

7. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te.

8. Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terre.

9. Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringes eos.

10. Et nunc, reges, intelligite: erudimini, qui judicatis terram.

11. Servite Domino in timore: et exultate ei cum tremore.

12. Apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa.

13. Cum exarserit in brevi ira ejus, beati omnes qui confidunt in eo.

V. s. h. — Quare turbabuntur gentes, et tribus meditabuntur inania?

Consurgent reges terra, et principes tractabunt pariter adversum Dominum, et adversum Christum ejus.

Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis laqueos eorum.

Habitator coeli ridebit. Dominus subsannabit eos.

Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos.

Ego autem ordinavi regem meum super Sion montem sanctum meum.

Annuntiabo Dei praceptum. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te.

Postula a me, et dabo tibi gentes Inereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra.

Pasces eos in virga ferrea; ut vas figuli conteret eos.

Nunc ergo, reges, intelligite; erudimini, judices terra.

Servite Domino in timore, et exultate in tremore.

Adorate pure, ne forte irascatur, et pereatis de via.

Cum exarserit post paululum furor ejus, beati omnes qui sperant in eum.

Argumentum. — De Messia unanimi doctorum veterum consensu ac traditionis auctoritate exponitur hic Psalmus. Ut SS. Patres omittam, haec de Judaeis R. Jarchi: « Doctores nostri hunc Psalmum exposuerunt de rege Messia; sed ad sensum litteralem, et ut occurratur Haereticis (Christianis) expedit, eum de Davide ipso interpretari. » Similiter Kimchi: « Sunt qui hunc Psalmum de Gog et Magog interpretantur, estque unctus rex Messias, atque ita exposuerunt doctores nostri, beatae memoriae, estque Psalmus, hoc modo explicatus, perspicuus, » etc. Ita Apostoli, Act. iv, 25; xiii, 33; Hebr. i, 5, quae tamen loca argumentum omnino inconcussum non conficiunt, nam objici potest, non litterali, sed typico, ut saepius alias in Novo Testamento, ea ad Mi ssiam referri (conf. Crelier, Les Psaumes, tom. I, p. 7). Sed in ipso Psalmo multa insunt quae neque Davidi, neque Salomoni ad litteram conveniant, potissimum haec: a) Gentes et reges terrae imperium Jovae et regis ab ipso constituti a se amoliri conantur ( vers. 1-3); at reges terrae, quae, uti ex vers. 8 apparet, non potest esse Palaestina, nec Davidi, nec Salomoni fuerunt subjecti, b) Formula, Tu es filius meus; ego hoc die, quo unxi regem meum in Sione, te genui, indicat, hunc regem non eam ob causam dici Dei Filium, quia eum tanquam filium tractaturus esset, sicuti Salomonem (II Sam. vii, 14), sed quia ab ipso vere genitus posset dici; nam hic filius meus circumscribitur per genui te. c) Gentes usque ad fines terrarum incolentes ei regendae promittuntur; sed Davidi et Salomoni vel in carminibus regnum multo angustioribus circumscriptum limitibus tribui, docet Ps. lxxxix, 25. d) Beati praedicantur, qui fiduciam in hoc rege sunt posituri. Sed in carminibus sacris Israelitae jubentur confidere soli Deo, ver.o ipsorum regi, non autem regi humano, ejus vicario.

Caeterum hic Psalmus, qui nobis secundus est, olim primus fuisse videtur. Hinc orta est lectionum varietas in loco Actor. xiu, 33: quampiam non male quidam conjiciunt ibi neque primo, neque secundo legendum. Etenim quum Novi Testamenti scriptores non soleant citare numeros et capita, non magis quam Rabbini et Talmudici verisimile est, Lucam scripsisse nihil nisi b> tw $ a Apto, nullo numero addito. " *

Strophae 4, partes 3. Vers. 1-3: regis (Messiae) imperio sese subtrahere conantur populi exteri; 4-9: eorum conatus nullum eventum habebunt, quoniam a Jova rex ille est constitutus; 10*12: monentur rebelles, ut saniora consilia capiant.

et populi meditantur inania?

et principes deliberarunt una contra Jovam et Unctum ejus:

et abjiciamus a nobis eorum funes! »

4. Qui in coelo sedet, ridet, subsannat eos Dominus.

5. Tum in ira sua eos compellabit, et in furore suo perterrebit eos:

6. « Et ego unxi regem meum

in Sione, monte meo saeclo! »

Jova dixit mihi: « Filius meus es tu, ego hodie te genui.

8. Posce a me, et faciam gentes lunreditatem tuam, et possessionem tuam fines tense.

9. Confringes eos baculo ferreo, ut vas figlinum discuties eos. »

10. Et nunc, reges, sapite; erudimini, judices terrae.

1 1. Servite Jovae in timore, et trepidate cum tremore.

12. Osculamini filium, ne irascatur et pereatis in via.

13. Etenim in brevi (mox) exardescet ira ejus: beati omnes, qui confidunt in eo!

Vers. 1. Abruptum initium, fere uti Horatius Epod. vn, ubi totum populum Romanum in bella atque oraelia ruentem ita aflatur:

Quo, quo scelesti mitis? aut cur dexteris Aptantur enses conditi?

Meditantur: alii, aestuant, ebulliunt, quale illud Ciceronis in orat. De Earusp. Respons. cap. ii: « /Estuaus se e curia proripuit cum quibusdam fractis jam atque inanibus minis. » — Vers. 3. Vincula et funes h. 1. imperii et dominatus imagines esse, vix monitu opus videtur. Eorum, puta Jovae et Messiae. — Vers. 4. Ridet, securitatis nota. — Vers. 5. Tum, cum in vanis conatibus persistent. — Vers. 6. TJnxi, ita Reinke. Hengstenberg cum veteribus tantum non omnibus, solidavi, constitui, firmavi: *]D3 enim, ait, est fudit statuam ex metallo, hinc firmavit. — Vers. 7. Narrabo, ego rex nuntiabo, promulgabo. Statutum, decre-

tum quo Jova regi Messire, utpote filio suo, dedit populos.— Vers. 8. Posce ci me aliquid tali filio dignum. Gentes omnes omnino, ideoque Gentiles. — Baculo, non sceptro, ait Roseninullerus, qui addit: Respici videtur hic ad morem illum antiquum, quo heroes, armorum loco, clavas gestabant, easque non ligneas tantum, sed etiam ferreas. Cf. lliad. VII, 136. Discuties fractos. —Vers. 10. Nunc vim concludendi vel inferendi habet, pro itaque, cum res ita se habeat. — Trepidate, internis externisque motibus tum gaudii tum reverentiae exsultate. — Vers. 12. Osculamini filium: ita Syrus, et hodiernorum plerique. Apud Orientales osculum, ori vel manui aut genibus admotum, venerationis signum fuisse, nemo nescit. Alii tamen, inter quos Ewaldus, ad veterum interpretationem propius accedentes, vertunt, admittite, amplectimini purum, purius vel sanius consilium. In via, hebr. quoad viam.

Hic Psalmus caret titulo, sed Davidi tribuitur ab Apostolis Actor, iv. Nonnulli Psalmum hunc non secundum, sed partem primi esse judicant, propterea quod in Actis Apostolorum, cap. xm, in quibusdam Codicibus citetur hic Psalmus sub nomine primi Psalmi; sed Codices plures, et meliores habent: sicut in Psalmo secundo scriptum est, et consonat editio Graeca ™ Aeurspw. Est autem totus hic Psalmus prophetia de regno Christi manifestissima, et explicata ab Apostolis, Actor, cap. iv et xm, et ad Hebr. i et v, ut omnino errare videantur, qui ad litteram de Davide hunc Psalmum explicare nituntur.

Vers. i. l. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati SUNT INANIA?

David in spiritu praenoscens Messiam venturum, et persecutiones multas adversus eum exorituras, et cum tamen felicissime regnaturum, incipit ab increpatione persecutorum; et sensus est, frustra Gentiles, et Hebraeos tum Principes, tum populos infremuisse indignatione contra Messiam, et cogitavisse rationem impediendi regni ejus. In Hebraeo primum verbum est praeteriti temporis, secundum futuri: sed quia de re eadem est sermo, Septuaginta Interpretes utrumque verbum reddiderunt per tempus praeteritum, et S. Hieronymus utrumque reddidit per tempus futurum. Et quidem sententia semper est vera; nam res ipsa in se futura erat, sed Prophetae quodam modo praeterita, cum eam cerneret quasi praeteritam. Tamen absolute lectio Septuaginta Interpretum et Vulgatos editionis praeferenda est, tum quia in Actis Apostol. cap. iv, legimus in praeterito, fremuerunt, et meditati sunt; tum quia ratio exigit ut significatio primi verbi sit regula significationis secundi, non contra. Nomine gentium, cum dicitur, quare fremuerunt gentes, videntur intelligendi Gentiles. Nam sic intellexerunt Apostoli, Actor, iv, et vox Hebraea tnnjl goym passim in Scripturis accipitur pro Gentilibus, sive Ethnicis. Per populos autem, cum subditur: « Et populi meditati sunt inania, » intelligendi sunt Hebraei, ut constat ex eodem cap. iv Actor. Verba quoque valde proprie tum Gentilibus, tum populis Hebraeorum accommodantur. Gentiles enim fremuisse dicuntur, quasi animantia rationis expertia, populi Judaici me¬

ditati esse inania, quia ipsi consilium inierunt, ut Jesum perderent.

2 Astiterunt reges terra*:, et principes gon- vers. s. yenrunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus.

Dixerat, in genere, gentes et populos indignatos fremuisse, et inania meditatos; nunc explicat in particulari quae sint illae gentes et populi, et adversus quem indignati sint, ac dicit fremitum non coepisse a plebe, sed a capitibus, id est a regibus et a principibus. Primus enim qui infremuit fuit Herodes rex, ut habemus Matth. ii, qui quidem Herodes alienigena erat, ut inter gentes reputari potuerit. Eum secuti sunt principes et populi Judaeorum. Nam, Herode turbato, « turbata est omnis Hierosolyma cum illo. » Deinde tempore passionis Domini, iterum alius Herodes, Reges et et Pontius Pilatus cum principibus et populis ImPcra* Judaeorum in Christum insurrexerunt. Denique, ^cufio-* post Christi passionem et resurrectionem, semper nes in persecutiones a regibus, sive imperatoribus inchoabantur, et a populis duces suos sequentibus runt. fovebantur. Quamvis autem indignatio et fremitus proprie contra Christum esset, non contra Deum, imo sub colore gloriae Dei et quasi ex zelo divini honoris, tamen revera, qui Christum oppugnabant, Deum verum oppugnabant. Christus enim operibus divinis se veri Dei Filium ostendebat, et qui odit Filium, sine dubio odit et Patrem. Quod attinet ad verba, illud, astiterunt, proprie in Hebraeo significat sese constituerunt, id est, quasi murum se statuerunt, ut resisterent venienti Messiae; illud autem, convenerunt in unum, in Hebraeo proprie significat, consultaverunt, sive

ad capiendum consilium convenerunt simul: quod in Evangelio Herodem et Principes Judaeorum contra Christum fecisse legimus. Tam autem est aperta h®c Prophetia, ut non solum Apostoli, Act. iv, intellexerint ad litteram de Jesu Christo Domino nostro hunc locum, sed etiam veteres Rabbini, teste R. Salomone in Commentario hujus Psalmi, exposuerint hunc eumdem locum de vero Messia, quem adhuc casci et infatuati exspectant.

3. Dirumpamus yingula eorum, et projiciamus A NOBIS JUGUM IPSORUM.

Explicat Propheta causam, cur reges et principes cum gentibus et populis fremuerint, et convenerint adversus Christum. Causa enim est, ne cogerentur servare legem Christi contrariam sensibus carnis, et humanae prudentiae. Itaque verba ista dicuntur in persona regum et principum impiorum, quasi dicat: « Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt adversus Dominum, et adversus Christum ejus, » dicentes inter se: « Dirumpamus vincula eorum, » id est, non sinamus nos subjici legibus et imperio Messi®. Pro jugum ipsorum, S. Hieronymus vertit, laqueos eorum; verbum Hebraicum may significat funes; et videtur Propheta repetere voluisse idem fere vocabulum, ut ordinarie solet idipsum bis dicere. Itaque Septuaginta Interpretes et S. Hieronymus non tam ad vocabulum, quam ad sensum respexerunt. Sunt autem omnia vocabula metaphorica, sive legem appelles vincula, sive funes, sive laqueos, sive jugum. Explicant autem ist® metaphor® naturam legis, qualis est judicio impiorum. Impiis enim lex Domini durissimum jugum, et laqueus lelhalis videtur, cum viris sanctis eadem lex sit meile dulcior, et desiderabilior auro et lapidibus pretiosis, ut habemus in Psal. XVIII.

4. Qui habitat in coelis, irridebit eos, et Dominus subsannabit eos.

Hic jam Propheta demonstrat, frustra Principes et populos laborare in oppugnanda Christi Religione, quod initio etiam dixerat. Nam Religio Christi a Deo est, et Deo nemo resistere potest. Recte autem dicit: « Qui habitat in coelis, » ut ostendat Deum super omnes esse, et omnia cernere, et ideo nullo negotio dissoluturum omnia eorum consilia, et omnes molitiones dissipaturum. Quod autem dicit Dominum irrisurum et subsannaturum eos, significat eos divino judicio per signa et prodigia, per Martyrum patientiam, per conversionem gentium et populorum, perque alios modos soli Deo notos, ita confundendos, ut omnium irrisioni atque subsannationi pateant. Id videmus impletum. Nam sacerdotium Judaicum et idololatricum nunc ab omnibus irridetur. Carent enim Jud®i et Gentiles templis et sacrificiis j reges quoque Gentilium, qui Eccle-

siam persequebantur, omnes misere perierunt.

5. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in vers.». furore suo conturbabit eos.

Explicat modum, quo Deus persecutores Christi irridendos exposuit, quia nimirum locutus est ad eos, non verbis, sed verberibus, gravissimis poenis illos admonens, ut patet de Herode ab Angelo percusso, de Maximino vermibus consumpto, et aliis. Non est proprie ira, nec furor in Deo, sed in Deo semper cum tranquillitate judicat: sed dicitur non ®st

per metaphoram irasci et furere, quando severe ira neque punit, et tunc pr®sertim quando ea punitio non Liror, prodest illis ad salutem ®ternam; id enim facere solent, qui irascuntur et furunt, qui non nocent ut sanent, quomodo medici faciunt, sed nocent ut noceant. Itaque David: « Domine, inquit, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. » Cupiebat enim argui et corripi, sed paterne, non hostiliter; ad salutem, non ad interitum.

6. Ego autem constitutus sum rex ab eo su- Vers- 6* per Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus.

Hoc loco dicendum est aliquid de verbis, antequam veniamus ad sensum. Nam in Hebr®o codice sic habetur: Ego autem ordinavi Regem meum super Sion montem sanctum meum; et quamvis non multum referat, quoad sensum, utrum Deus Pater dicat se ordinasse Christum Regem, an ipse Filius dicat se ordinatum a Patre: tamen valde probabile est Septuaginta Interpretes legisse paulo aliter, quam nunc legimus. Habemus nunc TDDJ nasachti, ordinavi; sed ipsi legisse videntur, mutatis tantum punctis, \TDD3 nissacti, ordinatus sum, qu® vox habetur Rrov. vm, ubi legimus:

« Ab ®terno ordinata sum; » et ubi legimus 0*70 malchi, Regem meum, ipsi legisse videntur 1 zho malcho, Rex ejus; et ubi nos legimus chodsci, sanctum meum, ipsi legisse videntur "HPlp chodscio, sanctum ejus. Et quoniam probabile est Septuaginta Interpretes habuisse Codices Hebraicos valde correctos, inde fit etiam probabile lectionem nostram Vulgatam veriorem esse, quam ea sit, qu® nunc legitur in Codicibus Hebraicis. Veniamus nunc ad sensum. Dixerat Propheta adversarios Christi tumultuaturos, et posuerat verba ipsorum: « Dirumpamus vincula eorum, » elc. Ideo nunc introducit ipsum Christum loquentem et quasi respondentem eis, quasi dicat: Gentes et populi, necnon reges et principes dicent: « Dirumpamus vincula eorum; » eos vero Deus irridebit, et Christus ipse ita eis respondebit: Ego ordinatus sum Rex non ab hominibus, sed a Deo, et ideo non timeo minas hominum; ordinatus autem sum Rex super Sion montem sanctum ejus, id est super Ecclesiam, qu® est civitas ia monte posita, et cujus typus fuit Jerusalem, cujus pars pr®cipua, et magis a Deo dilecta, et

sanctificata est Sion, juxta illud Psalm. lxxxvi: « Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. » Haec autem ordinatio mea in regem constat ex decreto Dei, quod ego praedicaturus sum. Quod enim habemus in nostra Vulgata editione, p radicans praeceptum ejus, et in textu Hebraico, enarrabo decretum ejus, intelligitur de decreto quo Deus statuit Christi regnum in totum orbem propagandum. Vox Hebraea pn choc significat prceceptum, decretum, statutum, ut patet ex multis locis, sed potissimum ex Psalm. civ: « Et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum, dicens: Tibi dabo terram Chanaan. » Ubi praeceptum Hebraice est pfl choc, et significat decretum Dei de donanda filiis Israel terra promissionis.

Vers.7. 7. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu,

Hoc esi initium et fundamentum decreti divini: nam Christo debetur omnis potestas in coelo et in terra, quia est verus et naturalis Filius Dei. Sunt autem tres hujus loci expositiones, et omnes litterales, et intentae a Spiritu Sancto. Prima est de generatione aeterna, quee colligitur ex Apo- Christi stolo Hebr., ubi sic ait: « Tanto melior Angegeneralio lis effectus, quanto differentius prae illis nomen ituma. haereditavit. Cui enim dixit aliquando Angelorum: Filius meus es tu, ego hodie genui te? » Hic locus Apostoli non potest intelligi de generatione aliqua creata, ut de nativitate, vel resurrectione secundum carnem, quia per generationem creatam sunt etiam Angeli filii L)ei, ut patet ex cap. i, n et iii libri Job; et tamen Apostolus intendit probare Christum esse filium, angelos autem ministros. Necesse igitur est verba psalmi ab Apostolo citata, intelligi ad litteram de generatione aeterna, ut recte exponit S. Augustinus, cui expositioni favet tum vocabulum hodie, quia aeternitas est praesens duratio carens initio et fine; tum vocabulum genui, Hebraice i1?’ ialad, quod significat proprie parere. Deus enim in aeterna generatione matris consortio non indiguit, sed ipse genuit, ipse peperit filium suum unigenitum, juxta illud Psalmi cix: « Ex utero ante luciferum genui te. » Altera expositio est de resurrectione Domini, quae colligitur ex eodem Apostolo, Act. xiu, ubi sic legimus: « Et nos vobis annuntiamus eam, quae ad patres nostros repromissio facta est, quoniam hanc Deus adimplevit filiis vestris, resuscitans Jesum, sicut ct in Psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. » Et quadrant optime haec verba in resurrectionem Domini, tum quia resurrectio est quaedam regeneratio, ut habemus Matth. xix: « In regeneratione cum sederit Filius hominis; » Christi tum etiam quia resurrectio Christi fuit a solo Deo, tioU1'est et *Pse ^Cltur C( primogenitus mortuorum, » rego ne i a- Coloss. i; tum denique quia in die resurrectionis tio. coppit gloriosa exaltatio Christi, et manifestatio

nominis supra omne nomen, Philip, n: « Propter quod et Deus exaltavit illum; » et ipse Dominus dixit, Matth. ult.:.«Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra, » atque haec est expositio Hilari i et Chrysostomi. Tertia expositio est de die Natalis Domini secundum carnem, quae est S. Cypriani lib. 11 Contra Judaeos, cap. vm, et colligitur ex introitu Missae in nocte ejusdem Natalis. Ecclesia enim accommodat verba Psalmi hujus ad mysterium nativitatis secundum carnem, quoniam generatio illa singulare opus Dei fuit, ut etiam angelus Gabriel dixerit, Luc. i: « Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. » Et sancti Patres, non solum de divina, sed etiam de humana Christi generatione intelligunt verba illa Isai. liii: « Generationem ejus quis enarrabit? » Itaque juxta Theologos illos qui docent in eadem sententia posse inveniri plures sensus litterales, existimamus sensum horum verborum esse: hodie, id est in die aeternitatis genui te Deus Deum; et hodie, id est, in die natalis tui secundum carnem, genui te, id est, feci ut esses Deus homo, sine semine viri, sine corruptione matris, sine labe peccati; et item hodie, id est, in die resurrectionis tuae genui te, id est, feci divina mea virtute, ut redires ad vitam, eamque immortalem et gloriosam.

8. Postula a me, et dabo tibi gentes ha£re- Vers. s.

Sententia est apertissima, ac si Deus Pator dicat: Quia tu, Christe, Filius meus es naturalis, et virtute mea incarnatus et a mortuis excitatus, jure potes a me petere imperium in omnes gentes, tanquam heereditatem tuam, et omnem terram usque ad ultimos ejus fines, tanquam possessionem tibi debitam. Sunt autem hic aliqua observanda: Primo, nomen haereditatis in Scripturis accipi pro quacumque re, quee possidetur ut propria, etiamsi proprie non sit relicta a patre defuncto: et ideo tam populus Dei dicitur haereditas Dei, quam ipse Deus haereditas populi sui.

Et quia haereditas proprie dicta solebat dividi inter fratres, et plerumque dividebatur sorte, ct partes divisae mensurabantur funiculis, ideo pro eodem accipitur haereditas, pars, sors, funiculus, possessio; saepe etiam junguntur duo ex his nominibus, ut Psalm. xv: « Dominus pars hsereditalis meae, » id est, Dominus est pars, quae mihi haereditate obvenit; et alibi, Deut. xxxu: «Jacob funiculus haereditatis ejus, » id est, populus Israel est haereditas Domini, quam ipse sibi elegit, ct quasi funiculo mensus est, et divisit ab haeredi talibus aliorum. Itaque hoc loco dicuntur omnes gentes haereditas Christi, quia factus est Dominus totius mundi, quod exponitur per sequentia verba: « Et possessionem terminos terras. » Secundo, observandum est haec intelligenda esse praecipue de spirituali regno Christi, id est de

Christi potestas in omnes gentes quanta 1

Ecclesia toto orbe propaganda, ut S. Augustinus saepissime docet. Sensus igitur est, Christum esse constitutum regem super Sion, id est super populum Domini, sed hoc regnum non concludendum finibus Judaeae, vel Palaestinae, sicut regnum Davidis et Salomonis; sed extendendum per omnes gentes, et occupaturum omnia regna mundi, juxta prophetiam Danielis, cap. ii. Nec tandem negandum est quin etiam intelligatur de potestate Christi in omnes gentes, etiam infideles: « Data est enim ei omnis potestas in coelo ct in terra, » Matth. xxvm; et ipse est qui constitutus est Judex vivorum et mortuorum, Act. x.

9. Reges eos in virga ferrea, et tanquam

Hic significatur potestas Christi in Ecclesiam, et in omnes homines summa, et justissima, ut possit tam facile bonos remunerare, ct impios suppliciis afficere, quam facile potest figulus virga ferrea confringere vasa recentia, et lutea, in priore parte versus describitur summa potestas Christi ex parte virgae ferreae, id est judicii rectissimi, inflexibilis, et cui resisti non potest; in posteriore, ex parte hominum subjectorum, qui erunt respectu Christi sicut vasa lutea recentia respectu figuli. Itaque illud, confringes, non significat actum, sed potestatem, id est, non significat Christum confracturum omnes gentes, sed subjectas ei futuras omnes gentes, ut possit eas pro arbitrio confringere, sive misericorditer confringendo in eis infidelitatem et peccata, et formando ex vasis contumeliae, vasa honoris; sive juste et severe confringendo eos aeternis suppliciis propter ipsorum demerita. Nam, confringes ut vasa figuli, idem significare debet, quod reges in virga ferrea: illud autem, reges in virga ferrea, non refertur ad solam punitionem impiorum, sed ad regimen totius Ecclesiae justum et potentissimum. Quod perspicuum est tum ex versione Septuaginta Interpretum, qui reddiderunt roijj.cmT;, id est pasces, quomodo etiam reddidit graece S. Joannes in Apocal. cap. ii et xix; tum ex Michcea cap. v, ubi loquens apertissime de Christo, qui ex Bethlehem egreditur, ut sit dux super populum Dei, dicit: « Reges eos in fortitudine, » et utitur eadem voce, quae habetur hoc loco, nimirum njn raha.

10. Et nunc, reges, intelligite: erudimini,

Hortatur nunc Propheta reges terrae a quibus populi dependent, ut quandoquidem frustra nituntur resistere Christo, vero et supremo regi omnium regum, sponte illi subjiciantur; et quia ordinarie, ex pravo judicio sequitur pravus affectus, primum hortatur eos, ut corrigant judicium, intelligant veritatem, eruditionemque suscipiant. Idem autem est: « Reges, intelligite, » et: « Erudimini, judices terrae. » Reges enim sunt judices

supremi populorum. Deinde hortatur ut corrigant pravum affectum, et pro odio erga Christum, incipiant illi servire, eumque diligere et reverei’i; ideo subjungit:

11. Servite Domino in timore, et exultate Vers. ei cum tremore.

Mire miscuit amorem cum timore, ac si diceret: Timete cum amore, et amare cum timore; nam illud, servite, est proprium servorum timentium, praecipue secundum vocem Hebraeamyny hibdu. Illud autem, in timore, significat proprie i’everentiam filialem, seu pietatem; nam illa ipsa vox nNT iira, quae hic habetur, habetur etiam Isai. xi, ubi dicitur de Christo: « Requiescet super eum spiritus pietatis, » et passim in Scripturis accipitur pro pietate, seu timore filiali. Itaque « servite Domino in timore, » secundum vim vocum Hebraicarum, significat, servite quidem Domino, sed servitute liberali propria filiorum. Quod vero sequitur: « Et exultate ei cum tremore, » idem significat, sed ordine et vicibus variatis; nam in priore parte versiculi posuit in verbo timorem servilem; in nomine, pietatem filialem: in posteriori parte, e contrario posuit in verbo, exsultationem filii amantis; in nomine autem, tremorem servi timentis.

12. Apprehendite disciplinam, ne quando vers. irascatur Dominus, et pereatis de via justa.

Hunc locum ex Hebraeo alii reddunt, osculamini filium; alii, adorate filium; alii, adorate pure. Posset etiam reddi, complectimini puritatem, ad quod facile posset reduci translatio Septuaginta Interpretum; nam apprehendere disciplinam idem est quod complecti puritatem, doctrinae videlicet. Sicut etiam osculari, sive adorare Filium Dei, idem fere, quod apprehendere disciplinam ejus. Sed cum Septuaginta Interpretes doctissimi fuerint, et textus optimos habuerint, et in translatione hujus loci nulla sit apud Graecos varietas, et (quod magis est mirum) Chaldaeus etiam Paraphrastes reddiderit, accipite doctrinam, suspicor omnino, vel in Hebraeo aliquid mutatum vitio temporum, aut certe vocem “IU bar non solum lilium et puritatem, sed etiam disciplinam significare, praesertim cum aliqua littera superaddita. Quemadmodum enim apud Graecos a voce id est puer, fit nomen mxiSeta, id est disciplina, quod est in hoc loco Psalmi, ita fieri potest ut a voce bar, id est filius, fiat aliquod nomen quod significet disciplinam, quae maxime filiis a parentibus debetur. Sensus autem horum verborum est, ut non solum reges corrigant judicium et affectum, erudiantur et serviant, quod supra dictum est, sed etiam magno fervore id faciant, ut perseveret in eis eruditio, ex qua pendet affectus. Nam verba tam Hebraicum 1pU3 nassecu, quam Graecum &pal-a<j0ai, non significant simpliciter suscipere, sed magno affectu rapere, et complecti,

et firmiter retinere * quomodo quis complectitur ad osculandum personam valde amatam. Reddit autem rationem, cur id necessarium sit, dicens: « Nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. » In Hebraeo non habetur Dominus, nec justa; sed simpliciter, nequando irascatur, et pereatis de via: sed Septuaginta addiderunt explicandi gratia. Subintelligebatur enim Dominus ex versu superiore: « Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore. » Sensus igitur est: Apprehendite disciplinam, ne quando irascatur in impios et rebelles is, cui dixi serviendum esse cum timore; et vos pereatis, sive exterminemini de via justitiae. Haec est gravissima poena principum, quando Deus ob eorum peccata tradit illos in reprobum sensum, ut dicitur Rom. i, et permittit ut decipiantur a malis consiliariis, et faciant multa mala, ob quae tandem pereunt in hac vita et futura, ut patet de Pharaone, Roboam, Achab, et similibus, in quibus peccata gravissima fuerunt poenae aliorum peccatorum, ut disputat

S. Augustinus, lib. V, iii, in Julianum: hoc enim est non aliquantulum declinare avia recta, sed plane perire, et exterminari omnino a via justitiae.

13. Cum exarserit in brevi ira ejus, beati vers.13.

Haec est conclusio totius Psalmi, in qua 'netus Propheta pronuntiat, ex dictis posse colligi quam sit bonum ct utile diligere Dominum, et illi toto corde servire: soli enim, qui ejusmodi fuerint, in die ultimi judicii, quod non longe abesse potest, fiduciam habere poterunt. Dicit:

« Cum exarserit in brevi ira ejus, » ut significet cito venturum diem illum terribilem: nam mille anni sicut dies hesterna quae praeteriit, nec longum dici potest, quod finem habet. Dicit: « Exarserit ira ejus, » ut significet diem judicii fore diem solius vindictae et justitiae, non autem misericordiae. Dicit: « Beati qui confidunt, » non quod solum fiducia sufficiat, sed quia vera fiducia oritur ex vera amicitia.