Caput IV - De dominio quod habuit super sensibilibus creaturis.

20 ¹ Nitebantur ipsae creaturae amoris vicem rependere sancto Francisco et gratitudine sua pro meritis respondere. ² Quodam tempore, cum transitum faceret per vallem Spoletanam, prope Bevanium ad quemdam locum applicuit, in quo diversi generis avium maxima multitudo convenerat. ³ Quas cum sanctus Dei (cfr. Luc 4,34) vidisset, ob praecipuum Creatoris amorem quo omnes creaturas amabat, alacriter cucurrit ad locum, et eas velut rationis participes more solito salutavit. ⁴ Cumque aves non surgerent, usque ad eas accessit, et inter eas vadens vel veniens, cum tunica sua capita earum tangebat et corpora. ⁵ Interim gaudio et admiratione repletus, ut verbum Dei audirent sollicite admonuit, dicens: "Fratres mei volucres! multum debetis laudare Creatorem vestrum et ipsum diligere semper, qui plumis vos induit et pennas tribuit ad volandum. ⁶ Nam inter creaturas omnes liberas vos fecit, et aeris vobis contulit puritatem. ⁷ Non seminatis neque metitis (cfr. Luc 12,24), et sine vestra sollicitudine vos gubernat" ⁸ Ad haec aviculae, suo modo plurimum gestientes, coeperunt extendere colla, protendere alas, aperire ora, et in illum attente respicere. ⁹ Non sunt motae de loco, donec signo crucis facto, ipsis licentiam et benedictionem dedit. ¹⁰ Reversus ad fratres, quod olim non praedicaverat avibus, coepit se negligentiae incusare. ¹¹ Ab illo ergo die, aves et bestias et etiam insensibiles creaturas ad laudem et Creatoris amorem sollicitus hortabatur.

21 ¹ Ad quoddam castrum, nomine Alvianum, semel praedicaturus accessit. ² Congregato populo et indicto silentio, propter hirundines nidificantes in eodem loco multumque perstrepentes, penitus audiri non poterat. ³ Audientibus omnibus, locutus est eis dicens: "Sorores meae hirundines, iam tempus est ut (cfr. Tob 12,20) loquar et ego, quia vos usque modo satis dixistis! ⁴ Audite verbum Dei, tenentes silentium, donec sermo Domini compleatur (cfr. Ez 6,3; 2Par 36,21)". ⁵ At illae tanquam rationis capaces subito tacuerunt, nec motae sunt de loco, donec fuit omnis praedicatio consummata. ⁶ Omnes qui viderunt stupore repleti glorificaverunt Deum (cfr. Act 3,10; Mat 9,8).

22 ¹ In civitate Parmensi scholaris quidam hirundinis tam importuna garrulitate infestabatur, ut in loco sibi ad meditandum necessario penitus esse non posset. ² Qui aliquantulum motus, dicere coepit (cfr. Luc 4,21) "Haec hirundo una de illis fuit, quae, ut legitur, sanctum Franciscum praedicare aliquando, donec ei silentium imponeret (cfr. Mat 22,34), non permisit". ³ Et conversus ad hirundinem ait: "In nomine sancti Francisci praecipio tibi, ut a me te capi permittas". ⁴ Quae incontinenti in ipsius manibus advolavit. ⁵ Stupefactus scholaris pristinae libertati eam restituit, et eius garritum de caetero non audivit.

23 ¹ Per lacum Reatinum beatus Franciscus ad eremum de Graecio tendens, in quadam navicula residebat. ² Cui piscator quidam unam aviculam obtulit fluvialem, ut de ipsa iucundaretur in Domino. ³ Quam beatus pater gaudenter suscipiens, apertis manibus, ut libere abiret illam cum mansuetudine invitavit. ⁴ Quae cum ire nollet, sed velut in nidulo in illius se manibus reclinaret, sanctus, erectis in caelum oculis, diu in oratione permansit. ⁵ Et quasi aliunde post longam moram ad se reversus (cfr. Act 12,11), dulciter praecepit aviculae, ut absque timore pristinae libertati se redderet. ⁶ Suscepta itaque cum benedictione licentia, gestu corporis quoddam praetendens gaudium libere avolavit.

24 ¹ In eodem lacu alia vice navicula vectus, cum pervenisset ad portum, oblatus est ei piscis magnus et vivus. ² Quem more suo fraterno nomine vocans, ipsum reposuit iuxta navem. ³ Piscis vero coram sancto in aqua ludebat, de quo plurimum incundatus Christum Dominum collaudabat. ⁴ Non enim piscis discessit a loco, donec mandatum illi esset a sancto.

25 ¹ Cum beatus Franciscus, aspectum et colloquium hominum more solito fugiens, in quadam eremo commaneret, falco in loco illo nidificans magno se illi amicitiae foedere copulavit. ² Nam semper horam nocturno tempore, in qua sanctus ad divina obsequia surgere solitus erat, cantu suo praeveniebat et sono. ³ Quod sancto gratissimum erat, eo quod tanta sollicitudine, quam circa eum gerebat, omnem ab eo desidiae moram excuteret. ⁴ Cum vero sanctus aliqua infirmitate plus solito gravaretur, parcebat falco, nec tam tempestivas indicebat vigilias. ⁵ Siquidem velut instructus a Deo (cfr. Luc 4,34), circa diluculum vocis suae campanam levi tactu pulsabat. ⁶ Creatoris praecipuum amatorem non mirum si venerantur reliquae creaturae.

26 ¹ Nobilis quidam de comitatu Senensi beato Francisco infirmanti phasianum unum transmisit. ² Qui cum alacriter illum susciperet, non appetitu edendi sed more quo in talibus laetari semper solebat ob Creatoris amorem, dixit ad phasianum: "Laudatus sit Creator noster, frater phasiane!". ³ Et ait ad fratres: "Tentemus iam nunc, si frater phasianus velit nobiscum morari, an ad loca solita et magis sibi congrua pergere". ⁴ Et portans eum quidam frater de sancti mandato, longe illum in vinea posuit. Qui statim concito gressu ad cellam reversus est patris. ⁵ Iterum eum longius poni praecepit; qui pernicitate maxima ad cellae ostium rediit, et quasi vim faciens, sub tunicis fratrum, qui erant in ostio, introivit. ⁶ Iussit proinde illum sanctus diligenter nutriri, amplexans illum et dulcibus verbis demulcens. ⁷ Videns hoc medicus quidam, sancto Dei (cfr. Luc 4,34) satis devotus, petiit illum a fratribus, nolens eum comedere, sed illum ob reverentiam sancti nutrire. ⁸ Quid plura? Detulit eum secum ad domum; sed quasi injuriam passus (cfr. Sir 4,9), disiunctus phasianus a sancto, donec sine eius praesentia fuit, manducare penitus noluit. ⁹ Obstupefactus est medicus, et ad sanctum statim phasianum reportans, quae acciderant per ordinem cuncta (cfr. Est 15,9) narravit. ¹⁰ Mox ut in terrra positus, patrem suum phasianus inspexit, prolecta tristitia, manducare cum gaudio coepit.

27 ¹ Iuxta cellulam sancti Dei (cfr. Mar 1,24) apud Portiunculam, super ficum cicada residens consueta frequenter suavitate canebat. Ad quem quandoque beatus pater manum extendens, ad se benigne eam vocavit dicens: "Soror mea cicada, veni ad me!". ² Quae velut rationis compos, statim super manum eius ascendit. ³ Et ait ad eam: "Canta, soror mea cicada, et Dominum Creatorem tuo iubilo lauda!". ⁴ Quae sine mora obediens, canere coepit, et tamdiu canere non cessavit, donec vir Dei (cfr. 4Re 4,9.16), eius cantibus suam laudem interserens, ut ad solitum revolaret locum ei mandavit. ⁵ In quo per octo dies continue quasi ligata permansit. ⁶ Sanctus vero cum descendebat de cella, eam semper manibus tangens, cantare iubebat, cuius iussionibus parere semper erat sollicita. ⁷ Et ait sanctus ad socios suos: "Demus iam licentiam sorori nostrae cicadae, quae satis hucusque sua laude laetos nos fecit, ne caro nostra vane pro huiusmodi glorietur (cfr. 1Cor 1,29; 2Cor 12,5)". ⁸ Et statim ab eo licentiata recessit, nec ultra ibidem apparuit. ⁹ Cernentes haec omnia fratres perplurimum admirati sunt.

28 ¹ In vase quodam terreo, vir sanctus in quodam paupere loco morans, bibebat; ² in quo post eius discessum apes arte mirabili favorum cellulas fabricant, divinam contemplationem, quem ibi hauserat, mirabiliter indicantes.

29 ¹ Vivus et integer apud Graecium sancto Francisco fuit oblatus lepusculus. ² Qui liber iterum depositus, cum posset quo vellet effugere, vocante se sancto, in sinum illius propero cursu saltavit. ³ Quem sanctus benigne suscipiens, et ne se iterum capi permitteret dulciter monens, benedictione data, redire illum iussit ad silvam.

30 ¹ Simile quiddam de quodam cuniculo contigit, quod est valde indomesticum animal, cum in Perusini lacus insula morabatur vir sanctus.

31 ¹ Iter faciens aliquando vir Dei de Senis ad vallem Spoletanam, pervenit ad quemdam campum, in quo non parvus grex ovium pascebatur. ² Quas cum benigne, ut erat solitus, salutasset, cucurrerunt omnes ad eum, levantes capita (cfr. Luc 21,28) sua et magnis balatibus salutationis rependentes applausum. ³ Vicarius eius attentiore considerationis oculo quod oves fecerant adnotavit, et cum aliis sociis tardiore vestigio sequens, dixit ad reliquos: "Num vidistis quid oves fecerunt sancto patri? ⁴ Revera", inquit, "magnus est iste (cfr. Iob 1,1), quem bruta venerantur ut patrem, ratione carentia Creatoris sui recognoscunt amicum".

32 ¹ Alaudae, aves amicae meridianae lucis et crepusculorum tenebras horrescentes, eo sero quo sanctus Franciscus de mundo transivit ad Christum, cum iam esset noctis secuturae crepusculum, venerunt super tectum domus ² et diu cum magno rotantes strepitu, an gaudium an tristitiam suo modo cantando monstraverint, ignoramus. ³ Flebilis iubilus et iubilans fletus resonabat ab eis, sive quod filiorum plangerent orbitatem, sive quod patrem innuerent aeternae gloriae (cfr. Sir 31,10) propinquantem. ⁴ Custodes civitatis, qui sollicitis vigiliis custodiebant locum, pleni stupore ad admirationem caeteros invitarunt.