Caput XI - De carceratis et vinctis.

88 ¹ In Romania Graecum cuiusdam domini servientem contigit de furto fallaciter accusari. ² Quem dominus terrae in arcto carcere mandat includi et graviter vinculari, postmodum definitiva sententia pede truncandum. ³ Laborat apud dominum uxor pro innocentis liberatione sollicita; sed non acquiescit precibus viri obstinata duritia. ⁴ Recurrit domina supplex ad sanctum Franciscum et eius pietati voto commendat insontem. ⁵ Protinus adest miserorum adiutor, et virum in carcere positum dum manibus apprehendit, solvit vincula, carcerem frangit, innocentem foras educit: "Ego sum", ait ille, "cui domina tua te devote commisit". ⁶ Cumque ille timore corriperetur magno et pro descensu altissimae rupis voraginem circuiret, subito, nesciens qualiter, se in plano invenit; mox reversus ad dominam suam miraculi retulit veritatem. ⁷ Statim illa ceream fecit pro voto imaginem, quem coram sancti pictura suspendit omnibus intuendam. ⁸ Turbatus propterea vir iniquus (cfr. Prov 16,29), dum uxorem manu percutit, morbo ipse percussus graviter infirmatur, a quo liberari nullatenus potuit, donec culpam confessus sanctum Dei Franciscum devotis laudibus extulit.

89 ¹ In Massa Sancti Petri cuidam militi debebat pecuniae quantitatem pauperculus quidam; cumque prae inopia facultas non suppeteret persolvendi, captus est debitor a milite repetente. ² Misereri sibi orat suppliciter, et dilationem quaerens amore sancti Francisci, precibus intermissis, credebat ut famosum sanctum revereretur miles. ³ Spernit superbus miles preces oblatas, et sancti amorem velut inane quid inaniter vilipendit. ⁴ Nam cervicose respondens: "Tali te", ait, "loco recludam, et tali retrudam carcere, ubi nec Franciscus nec aliquis poterit te iuvare". ⁵ Tentavit quod dixit. Carcerem adinvenit obscurum, in quo hominem vinculatum coniecit. ⁶ Paulo post adfuit sanctus Franciscus, et fracto carcere ruptisque compedibus, illaesum hominem reduxit ad propria. ⁷ Portat denique homo ille vincula supradicta ad ecclesiam beati Francisci apud Assisium, ut in quibus expertus fuerat patris clementiam, in eis potestatem mirificam demonstraret. ⁸ Sic fortitudo Francisci, militem praedata superbum, captivum qui se sibi subiecerat, liberavit a malo (cfr. Mat 6,13; 2Tim 4,18).

90 ¹ Quinque officiales cuiusdam magni principis, per suspicionem capti, non solum duris vinculis innectuntur, sed arctiori mancipantur custodiae carcerali. ² Qui cum beatum Franciscum audirent ubique coruscare miraculis, ei se devotissime commiserunt. ³ Apparuit igitur nocte quadam uni eorum sanctus Franciscus et liberationis beneficium repromisit. ⁴ Exhilaratus ille qui viderat visionem, repromissam gratiam indicat concaptivis. ⁵ Lacrimantur et gaudent, licet in tenebris, vota vovent (cfr. 1Re 1,11) et preces multiplicant (cfr. Iob 40,22). ⁶ Coepit statim unus eorum quodam osse tutissimae turris murum impetere, cui tenax commixtio tanta facilitate cedebat, ac si cinerea compago fuisset. ⁷ Perfosso iam muro tentat exire, et vinculis comminutis, unus post unum liber egreditur. ⁸ Praecipitium restabat immensum, si volebant evadere; sed dux eorum audax Franciscus dedit audaciam descendendi. ⁹ Igitur incolumes recedentes abierunt securi, magnis praeconiis huius sancti magnalia praedicantes.

91 ¹ Albertus de Aretio, cum in vinculis arctissimis teneretur pro debitis iniuste ab eo petitis, suam innocentiam sancto Francisco humiliter commendavit. ² Ordinem fratrum plurimum diligebat, et sanctum inter sanctos speciali venerabatur affectu. ³ Dixerat autem creditor suus voce blasphema quod nec Deus nec Franciscus posset: eum de suis manibus liberare (cfr. Dan 3,17). ⁴ Factum est itaque in vigilia sancti Francisci, cum vinctus ille nihil comedisset, sed ob sancti amorem victum suum cuidam tribuisset egeno, nocte veniente, apparuit ei vigilanti sanctus Franciscus. ⁵ Ad cuius ingressum vincula de pedibus et catenae de manibus ceciderunt (cfr. Act 12,7). ⁶ Sponte aperta sunt (cfr. Act 12,10) ostia et prosilierunt tabulae de solario, et liber abscessit homo ad propria rediens. ⁷ Implevit ex tunc votum ieiunans vigiliam sancti Francisci, et cereo quem annuatim offert, annuatim unam unciam superaddidit.

92 ¹ Iuvenis quidam de contrata Civitatis Castelli, de incendio accusatus, cum in carcere duro compeditus iaceret, suam causam humiliter sancto Francisco commisit. ² Qui cum nocte quadam et vinculis et custodibus iaceret adstrictus, vocem audivit dicentem sibi: "Surge velociter (cfr. Act 9,4; 12,7) et perge quo vis, quia tua vincula sunt soluta". ³ Perfecit absque mora mandatum, et e carcere foras eductus, versus Assisium iter arripuit, liberatori suo laudis sacrificium (cfr. Ps 49,14) oblaturus.

93 ¹ Residente in sede beati Petri domino Gregorio papa nono, haereticorum persecutio in diversis partibus necessario exorta est. ² In qua quidam Petrus nomine, de civitate Alifia, de haeresi accusatus, Romae captus est inter eos. ³ Hunc dominus papa Gregorius ad custodiendum tradidit episcopo Tiburtino. ⁴ Quem sub poena sui episcopatus accipiens, cum compedibus alligavit. ⁵ Verum quia simplicitas eius innocentiam praetendebat, mitiori custodiae datus erat. ⁶ Quidam nobiles civitatis, ut fertur, poenam a domino papa indictam, episcopum incurrere cupientes, propter inveteratum odium contra eum, latenter dicto Petro fugiendi consilium porrexerunt. ⁷ Quibus ipse assentiens, nocte quadam evadens, longe cito fugit. ⁸ Quo comperto, episcopus graviter tulit, et poenam pavidus exspectans, non minus inimicorum impletum desiderium doluit. ⁹ Diligentem proinde curam adhibuit, et circumquaque missis exploratoribus, illum miserum reinveniens, velut ingratum custodiae arctissimae de caetero mancipavit. ¹⁰ Carcerem fecit parari obscurum, muris fortibus circumdatum; intus vero tabulis grossis eum fecit compingi et clavis ferreis colligari. ¹¹ In compedibus (cfr. Ps 149, 8) ferreis multarum librarum pondere gravibus illum misit, victum ei praebens in pondere et poculum in mensura (cfr. Ez 4,16). ¹² Iam omni spe liberationis sibi de caetero interclusa, quia Deus innocentiam perire (cfr. Iob 4,7) non patitur, pietate sua Deus illi cito succurrit. ¹³ Coepit homo ille beatum Franciscum ad sui miserendum multis fletibus et precibus invocare, eo quod audierat solemnitatis eius vigiliam iam adesse. ¹⁴ Fidem magnam habebat homo ille in sancto Francisco, quoniam, ut aiebat, haereticos audierat contra ipsum nimium oblatrasse. ¹⁵ Instante iam nocte suae festivitatis, circa diei crepusculum, beatus Franciscus in carcerem miseratus descendit, et illum suo nomine vocans, ut cito surgeret imperavit. ¹⁶ Qui timore perterritus (cfr. 1Par 10,4), quisnam esset interrogans, beatum Franciscum adesse audivit. ¹⁷ At ille consurgens, custodem advocans, dixit: "Nimio terrore (cfr. Gen 45,3) perturbor, quoniam adest quidam, qui me surgere iubet et sanctum Franciscum se esse dicit". ¹⁸ Custos autem illi respondit: "Iace, miser, in pace et dormi! Insanis enim, quia non bene hodie manducasti". ¹⁹ Verum cum sanctus Dei adhuc illi ut surgeret imperaret, adveniente iam meridie, vincula pedum suorum confracta super terram conspexit velociter cecidisse. ²⁰ Et conversus ad carcerem, videbat tabulas clavis ultro prosilientibus aperiri, et apertum iter sibi ad exeundum praeberi. ²¹ Solutus ille, obstupefactus fugere nesciebat, sed ad ianuam clamans custodes omnes perterruit. ²² Qui cum eum liberatum a vinculis episcopo nuntiassent, putans illum fugisse episcopus, nondum audito miraculo, de loco in quo sedebat, timore percussus, quia infirmus fuerat, cecidit. ²³ Sed cum rei ordinem intelligeret, ad carcerem devotus accessit, et manifeste Dei virtutem cognoscens (cfr. Mar 5,30), ibidem Dominum adoravit (cfr. Gen 24,26). ²⁴ Vincula denique coram domino papa et cardinalibus delata fuerunt; qui videntes quod factum fuerat (cfr. Luc 23,47), plurimum admirati benedixerunt Deum (cfr. Dan 13,60).

94 ¹ Guidaloctus de Sancto Geminiano falso accusatus fuit quod veneno interemerat quemdam virum et quod iterum de veneno eodem filium eiusdem viri et universam familiam eius proposuerat enecare. ² Captus proinde a potestate terrae, gravissimis vinculis aggravatus, in quamdam ruinosam turrim deiectus est. ³ Excogitante igitur potestate, qualibus poenis ipsum faceret interire, ut crimen obiectum eliceret per tormenta, equuleo volubili tandem illum suspendi praecepit. ⁴ Sicque aggravans super eum multa pondera ferri, ad defectum usque perduxit. ⁵ Pluries eum iussit deponi et iterum elevari, ut poena poenae succedens citius ad confessionem criminis illum adduceret. ⁶ Sed spiritu innocentiae laetabatur in vultu, nullam moestitiam praetendens in poenis. ⁷ Deinde accensus est ignis sub ipso non modicus, nec propterea capillus eius laesus est, cum capite dependeret ad terram. ⁸ Tandem bullienti oleo superfusus, quia innocens erat et se a principio commiserat beato Francisco, ridens haec omnia superavit. ⁹ Nocte enim illa, cum mane ad puniendum deberet adduci, sancti Francisci praesentia exstitit visitatus, et immenso fulgore luminis circumdatus, usque mane, repletus gaudio (cfr. Ps 125,2) et fiducia multa, in illa claritate permansit. ¹⁰ Benedictus Deus (cfr. Ps 65,20), qui non sinit innocentes perire (cfr. Iob 4,7) et in diluvio aquarum multarum (cfr. Ps 31,6) in se sperantibus praesto est (cfr. 1Re 12,13).