Caput VIII - De iis quos a fauce mortis ad vitam reduxit.

49 ¹ Romae civis quidam nobilis, Rodulfus nomine, turrim habebat non modicae altitudinis et in turri ex more custodem. ² Nocte quadam in summitate turris custos profunde dormiens, cum iaceret super struem lignorum in ipsa muri crepidine positorum, soluta mox trochlea, sive fracta deorsum, cum ipsis lignis alto praecipitio fulguratus, in tectum palatii corruit, et de ipso palatio super terram. ³ Gravi sono tota familia excitatur, et inimicitias suspicatus, miles surgit, armatus progreditur. ⁴ Eductum ensem super hominem prostratum vibrat, volens percutere dormientem, quem non recognoscebat custodem. ⁵ At uxor militis pavens, ne forte frater suus esset, cum quo vir eius inimicabatur ad mortem, prohibuit ne feriret, super prostratum se prosternens et pia tutela defendens. ⁶ Mirabilis soporis absorptio! Numquam ad casum iteratae ruinae, numquam ad clamosum strepitum evigilat dormiens. ⁷ Pulsatus tandem sollicita manu vigil efficitur, et quasi dulci quiete privatus, dixit ad dominum suum: "Quae vobis causa, ut me nunc exturbetis a somno? ⁸ Numquam tam suaviter iacui, nam inter brachia beati Francisci dulcissime dormiebam". ⁹ Cum vero de casu proprio edoceretur ab aliis, et in imo se videret qui in alto iacuerat, stupet esse factum quod fieri non perceperat. ¹⁰ Mox coram omnibus poenitentiam se facturum promittit, et a domino suo recepta licentia, peregrinationis iter arripuit. ¹¹ Domina vero pulchrum sacerdotale vestimentum fratribus in castro suo morantibus extra Urbem transmittit, ob sancti reverentiam et honorem. ¹² Magnum hospitalitatis meritum Scripturae praedicant, exempla confirmant. ¹³ Receperat enim hospitio praedictus dominus illa nocte fratres Minores duos, ob reverentiam sancti Francisci, qui etiam cum reliquis ad casum praedicti famuli cucurrerunt.

50 ¹ In castro Pophis, quod in Campania positum est, sacerdos quidam, Thomas nomine, ad reparandum molendinum ecclesiae suae accessit cum pluribus. ² Sub molendino autem gurges erat profundus, et canalis prominens copioso meabatur influxu. ³ Cum igitur sacerdos incautus deambulat secus extrema canalis, subito casu decidit in canalem, moxque impetu celeri cavilloso ligno intruditur, cuius impulsu volvitur molendinum. ⁴ Consertus iacebat in ligno, non valens aliquatenus se movere. ⁵ Super os eius, quia supinus erat, aquarum impetus influebat, quo et auditus miserabiliter obtundebatur et visus. ⁶ Cor tantum ei, non lingua remanserat, quo sanctum Franciscum flebiliter invocabat. ⁷ Per magnum spatium sic illo iacente ac recurrentibus sociis de vita eius iam penitus desperatis: "Violenter", inquit molendinarius, "revolvamus in contrarium molendinum, ut sic a se cadaver excutiat". ⁸ Obnitentes igitur contrario molam revolvunt et eiectum in aquam inspiciunt palpitantem. ⁹ Dum sic semivivus adhuc per gurgitem volutatur sacerdos, adest quidam frater Minor, alba indutus tunica et fune succinctus, magnaque cum suavitate per brachium arreptum extra flumen educit, dicens: "Ego sum Franciscus, quem invocasti". ¹⁰ Ille vero sic liberatus nimis obstupuit, et coepit huc atque illuc currere dicens: "Frater, frater!". ¹¹ Et ad circumstantes: "Ubi est ille? Qua via discessit?" 12Viri autem illi tremefacti ceciderunt proni in terram, glorificantes Deum (cfr. Num 14,5; Luc 2,20) et sanctum eius.

51 ¹ In provincia Capitanatae, pueri quidam de burgo Celani ad herbas metendas exierant sociatim. ² Erat in campestribus illis vetus puteus, herbis in summo ore virentibus obumbratus, qui aquarum altitudinem per passus quatuor continebat. ³ Semotim igitur discurrentibus pueris, unus ex improviso decurrit in puteum. ⁴ Verum dum terrestre naufragium patitur, caeleste suffragium deprecatur. "Sancte Francisce", inquit dum labitur, "adiuva me!". ⁵ Caeteri huc et illuc se vertentes, dum puer alius non comparet (cfr. 3Re 18,45; Gen 37,30), clamore, circuitu et lacrimis requirebant. ⁶ Tandem ad os putei venientes, herbarum vestigio se tunc erigentium cognoscunt intro puerum fore lapsum. ⁷ Festinant gementes ad burgum, assumunt hominum turbam, redeunt ad omnium iudicio desperatum. ⁸ Demittitur unus per funem in puteum, et ecce puerum respicit aquarum superficie residentem, nihil passum penitus laesionis. ⁹ Extractus vero de puteo puer, dixit omnibus qui convenerant: "Quando subito cecidi, beati Francisci patrocinium invocavi, qui corruenti mihi statim praesentialiter adfuit, et manum porrigens leniter apprehendit, nec umquam deseruit, donec una vobiscum de puteo me eduxit".

52 ¹ Cessatum erat a cura cuiusdam puellae de Ancona, letali aegritudine fatigatae, iam iamque ad eius transitum quaeque funerea parabantur. ² Adest ei beatus Franciscus iam in ultimo spiritu constitutae, dicens ei: "Confide, filia (cfr. Mat 9,22), quia mei gratia es penitus liberata. ³ Et hanc quem tibi restituo sanitatem nemini dixeris (cfr. Mat 8,4) usque sero". ⁴ Cum sero factum esset, erexit se subito super lectum, stupentibus et fugientibus qui adstabant (cfr. Mat 20,8; Mar 14,70). ⁵ Credebant exspiranti corpus invasisse daemonium, et recedente iam anima, pravum accedere successorem. ⁶ Audet mater accurrere propius, et contra daemonium, quod putabat, coniurationes multiplicans, nititur eam in lectulo reclinare. ⁷ Cui filia: "Ne, quaeso, mater, putes esse daemonium, quoniam hora tertia beatus Franciscus me ab omni morbo sanavit, praecipiens mihi, ut nulli hoc dicerem usque modo". ⁸ Fit nomen Francisci causa stupendae laetitiae, quibus daemonium fuerat causa fugae. ⁹ Cogunt ipsa hora puellam de gallina comedere, sed renuens illa, quia maior erat quadragesima, respuit manducare ¹⁰ "Nolite", inquit, "timere (cfr. Mat 17,7)! Nonne videtis sanctum Franciscum albis indutum? ¹¹ Ecce mandat mihi ut carnes non comedam, quia quadragesima est, et funeream tunicam mulieri tali, quae sedet in carcere, praecipit exhiberi. ¹² Videte nunc, videte et aspicite recedentem!".

53 ¹ Apud Neptunum tres mulieres erant in domo, quarum una devota fratribus nimis et sancto Francisco devotissima erat. ² Vento concussa domus subruitur, duas opprimit (cfr. Iob 1,19), interficit, sepelit. ³ Adest protinus tacite invocatus beatus Franciscus, et devotam suam in nullo laedi permittit. ⁴ Murus enim cui mulier cohaerebat, ad eius mensuram sanus remansit, cui trabes ex alto corruens se taliter coaptavit, ut omne pondus ruentis excidii sustineret. ⁵ Homines ad ruinae sonitum concurrentes pro duabus interemptis lacrimas, pro viva fratrum amica sancto Francisco gratias persolverunt.

54 ¹ Apud Cornetum, Viterbiensis dioecesis non ignobili sed praepotens castrum, cum in loco fratrum campana quantitatis non modicae funderetur, et multi convenissent fratrum amici tali operi auxilium impensuri, peracta iam fusione, cum exsultatione magna convivari coeperunt. ² Et ecce, puerulus quidam octennis, Bartholomaeus nomine, cuius pater et patruus fusioni devotissime insudarant, exenium quoddam convivantibus apportavit. ³ Subito ventus vehementissimus irruens, concusa domo (cfr. Iob 1,19), ipsum domus ostium, quod magnae molis erat atque mensurae, in ipsum puerulum turbine tanto proiecit, ut quem immane pondus subtus oppresserat, crederetur funebri collisione quassatus. ⁴ Sic enim totaliter iacebat sub pondere tumulatus, ut ex eo nihil exterius appareret. ⁵ Fusioni confusio et luctus moerentium succedit epulis convivantium (cfr. Iudas 12). ⁶ Avolant omnes a mensa, et patruus cum reliquis sanctum Franciscum advocans, currit ad tabulam. ⁷ Pater vero, qui rigescentibus membris se movere non poterat prae dolore (cfr. Is 65,14), votis et voce sancto Francisco filium offerebat. ⁸ Levatur funestum pondus desuper puerum, et ecce, quem credebant mortuum, quasi suscitatus a somno, laetus apparuit, nullius signum afferens laesionis. ⁹ Successit confusioni refusio gaudiorum, et interruptis epulis exsultatio magna nimis (cfr. Luc 1,14; Gen 15,1). ¹⁰ Testatus est ipse mihi, nullum vitae sensum remansisse in eo, donec sub pondere iacuit. ¹¹ Igitur cum quatuordecim esset annorum factus est frater Minor, homo postea litteratus et facundus in ordine praedicator.

55 ¹ Puerulus de eodem castro fibulam argenteam, quam ei pater in manu posuerat, deglutivit, quae sibi sic omnes meatus gutturis interclusit, ut non posset modo aliquo respirare. ² Flebat pater amarissime, homicidam filii se reputans et per terram volutabatur (cfr. Mat 9,19) ut amens. ³ Discerptis crinibus, totam se dilaniabat mater miserabilem plorans eventum. ⁴ Omnes amici tanti doloris participes efficiuntur, sanum iuvenem repentina morte sic rapi. ⁵ Invocat pater sancti Francisci merita, votum spondet ut filium liberet. ⁶ Et ecce, subito proiecit puer de ore fibulam, sancti Francisci nomen cum omnibus benedicens.

56 ¹ Quidam de castro Ceperani, nomine Nicolaus, in manus inimicorum crudelium incidit (cfr. Iudc 15,18) die quadam. ² Qui ferali rabie dum vulnera vulneribus superaddunt, usque adeo super miserum saevire non cessant, donec vel exstinctum crederent vel protinus exstinguendum. ³ Denique semivivo relicto (cfr. Luc 10,30), cruore madentes abscedunt. ⁴ Clamaverat autem praedictus Nicolaus, cum primos exciperet ictus, altissima voce: "Adiuva me, sancte Francisce! succurre mihi, sancte Francisce!". ⁵ Quam vocem plures a remotis audierant, et tamen auxilium ferre non poterant. ⁶ Reportatus domum totus suo sanguine volutatus, clamat se mortem non incurrere, nec sentire dolores, quoniam sanctus Franciscus sibi succurrerat, et ut poenitentiam ageret (cfr. Mar 6,12) a Domino impetrarat. ⁷ Sic revera lotus a sanguine, cito contra humanam spem exstitit liberatus.

57 ¹ Homines de Lentino lapidem praegrandem absciderunt de monte, qui superponendus erat altari cuiusdam ecclesiae beati Francisci, iam in proximo consecrandae. ² Cum autem fere quadraginta homines lapidem vehiculo superponere niterentur, repetitis saepius viribus, super quemdam hominem lapis cecidit et ipsum in modum sepulcri obtexit. ³ Sed cum mente confusi, quid facerent ignorarent, maior pars hominum desperata discessit. ⁴ Viri decem qui remanserant lugubri voce invocabant sanctum Franciscum, ne in suo servitio sic desperate mori hominem pateretur. ⁵ Semivivus sepultus iacebat homo et vitalis spiritus (cfr. Sap 15,11) qui inerat, ad sancti Francisci suspirabat auxilium. ⁶ Resumpto tandem corde, viri illi lapidem tanta facilitate deponunt, ut nullus dubitaret manum adfuisse Francisci. ⁷ Surrexit homo incolumis, et plene revixit qui quasi mortuusfuerat (cfr. Luc 15,24); ⁸ lumen recuperat oculorum, qui prius habuerat obscuratum, ut sic omnibus daretur intelligi, quid in desperatis rebus opera valent Francisci.

58 ¹ Apud Sanctum Severinum in Marchia simile accidit memoria dignum. ² Cum lapis maximus de Constantinopoli ductus pro fonte sancti Francisci apud Assisium construendo, rapido cursu multorum viribus traheretur, cecidit quidam sub ipso, qui non solum credebatur defunctus, sed totaliter comminutus. ³ Cui statim, ut sibi visum fuit et veritas prodidit, adstitit sanctus Franciscus, et lapidem sublevando, absque aliqua laesione proiecit. ⁴ Sicque factum est, ut quod visu fuit horribile, fieret omnibus admirabile.

59 ¹ Bartholomaeus, Gaietanus civis, cum ad constructionem cuiusdam ecclesiae beati Francisci nimium desudaret, et quamdam trabem vellet aedificio applicare, non bene locata trabes cecidit et cervicem eius graviter conquassavit. ² Nimio namque cruore manante, tenui spiritu palpitans, a quodam fratre viaticum postulavit. ³ Quod frater invenire ex instanti non valens, quia mori subito credebatur, beati Augustini verbum illi protulit dicens: "Crede, et manducasti". ⁴ Sequenti igitur nocte beatus Franciscus cum undecim fratribus illi apparuit, et inter ubera portans agniculum, ad lectum eius accessit vocavitque eum ex nomine dicens: "Noli timere, Bartholomaee, non praevalebit adversum te (cfr. Gen 4,17) inimicus, qui te pro meo servitio voluit impedire, quia ecce, sanus exsurges! ⁵ Hic est agnus quem tibi dari petebas, quem et propter bonum desiderium suscepisti. ⁶ Nam et frater utile consilium (cfr. 2Re 17,24) tibi dedit". ⁷ Et sic per vulnera manum ducens, ad opus quod coeperat eum redire praecepit. ⁸ Qui valde mane consurgens, et iis qui eum seminecem reliquerant incolumis et sanus apparens, admirationem intulit et stuporem. ⁹ Putabant revera omnes propter insperatam salutem phantasma (cfr. Mar 6,49) videre, non hominem, non carnem sed spiritum intueri. ¹⁰ Verum quia de construendis aedificiis ad sancti huius honorem mentio facta est, unum ponere hic miraculum satis mirabile dignum duxi.

60 ¹ Cum duo de Minoribus fratribus quodam tempore, pro fabricanda ecclesia in honore sancti patris Francisci in castro Praescriptii, dioecesis Sipontinae, fatigationem non modicam assumpsissent, nec suppeterent necessaria pro aedificio faciendo, nocte quadam cum ad reddendas laudes surrexissent a somno (cfr. Iudc 16,14) cadentium lapidum sonum: atque collusionem audire coeperunt. ² Et cum se ad invicem hortarentur, ut accederent ad videndum, exeuntes foras (cfr. Mat 10,14), cernunt hominum maximam turmam qui certatim lapides congregabant. ³ Ibant omnes cum silentio et redibant, universi albis vestibus candidati. ⁴ Coadunatorum lapidum magna congeries ostendit rem non fuisse phantasticam, cum usque ad complementum operis indefectibiliter successissent. ⁵ Nam et hominum in carne viventium (cfr. Gal 2,20) patrantium talia omnis fuit ablata suspicio, cum undique diligenter quaesito, nullus inventus fuerit qui talia cogitasset.

61 ¹ Filius cuiusdam nobilis, in Castro Sancti Geminiani, valido languore detentus, omni ulterius desperata salute, ad extremum usque perductus est. ² Rivus sanguinis ab oculis emanabat, sicut ex vena brachii assolet ebullire; caeterisque propinquae mortis veris indiciis in reliquo corpore apparentibus, visus est emigrasse. ³ Congregatis ex more ad planctum parentibus et amicis, ordinato funere, de sola agitur sepultura. ⁴ Interea pater lugentium turba circumdatus, cuiusdam prius auditae recordatus est visionis. ⁵ Et currens veloci gressu ad ecclesiam Sancti Francisci, quae in eodem castro constructa erat, cingulo suspenso ad guttur, cum omni humilitate coram altari se prostravit in terram (cfr. Iudt 10,20). ⁶ Sicque vota vovens et multiplicans preces (cfr. 1Re 1,11; Iob 40,22), suspiriis et gemitibus meruit apud Christum sanctum Franciscum habere patronum. ⁷ Reversus statim pater ad filium et sanitati restitutum inveniens, luctum in gaudium (cfr. Lam 5,15) commutavit.

62 ¹ In Sicilia, de vico Platiae cuiusdam iuvenis anima ecclesiasticis debitis commendata, per sancti patris suffragium, dum ei a quodam suo avunculo voveretur, ab ipso mortis introitu revocatur.

63 ¹ In eodem burgo, cum quidam juvenis Alexander dictus, super altam rupem cum sociis funem traheret, rupto fune de rupe praecipitatus, mortuus, ut putabatur, effertur. ² Quem cum pater ipsius, lacrimis et singultibus plenus, sancto Christi Francisco voveret, sanum et incolumem eum recepit.

64 ¹ Eiusdem oppidi mulier, hecticis passionibus laborans, ad extremum perducta, commendationis animae beneficio fungitur; ² sed a circumstantibus pater sanctissimus invocatur, et continuo restituitur sanitati (cfr. Mat 12,13).

65 ¹ Apud Rete, dioecesis Cusentinae, contigit duos pueros castri eiusdem in scholis morantes rixari, et alterum ab altero in pectore vulnerari tam graviter, quod stomacho valde laeso, cibus indigestus per vulnus exiret, et nullum posses idem puer nutrimentum tenere. ² Nam neque digerebatur cibus, neque aliquo receptaculo tenebatur, sed per dictum vulnus indigestus exibat. ³ Nullo autem sibi medico suffragari valente, parentes una cum ipso, ad monitionem cuiusdam fratris, ei qui vulnus intulerat pepercerunt, et beato Francisco voverunt, quod si puerum vulneratum letaliter et a medicis desperatum a fauce mortis eriperet, eum ad suam ecclesiam mitterent, et ipsam candela in circuitu cingerent. ⁴ Facto autem voto, puer ita totaliter et mirifice liberatus est, quod iudicatum fuit a medicis de Salerno non minus miraculum, quem si esset a mortuis suscitatus.

66 ¹ Ad Montem Traphanum dum pro suis negotiis insimul duo accedunt, alter eorum usque ad mortis exitum (cfr. Ps 67,21) infirmatur. ² Ad cuius solatium medici advocati concurrunt, sed ad eius sanitatem nihil proficiunt. ³ Socius autem incolumis sancto Francisco huiusmodi vota vovet (cfr. Ps 131,2), ut, si aeger eius meritis suscipiat sanitatem, festum ipsius annuum in missarum solemniis observaret. ⁴ Emissis itaque votis, in domum regrediens, infirmum quem sine voce et sensu reliquerat et debitum dissolutionis putaverat iam subisse, pristinae saluti reperit restitutum.

67 ¹ Puer quidam de civitate Tuderti, per octo dies quasi mortuus in lecto iacens (cfr. Mat 9,2), ore penitus intercluso et lumine oculorum sublato, cute vultus, manuum et pedum ad modum ollae totaliter denigrata, de sua salute ab omnibus desperatus, ad votum matris suae mirabili velocitate convaluit. ² Qui licet infantulus loqui nesciret (cfr. Ier 1,6), a beato se liberatum Francisco tamen balbutiendo dicebat.

68 ¹ Iuvenis quidam cum in quodam loco altissimo moraretur, ex eodem loco corruens, loquelam et omnia membrorum officia perdidit; ² tribus quoque diebus non manducans, neque bibens (cfr. Mat 11,18; Act 9,9), neque aliquid sentiens, mortuus credebatur. ³ Mater vero ipsius, nullorum medicorum requirens suffragium, a beato Francisco eius postulat sanitatem. ⁴ Et sic voto facto, vivum eum recipiens et incolumem, laudare coepit omnipotentiam Creatoris.

69 ¹ Puer unus de Aretio, Gualterius nomine, continuis febribus laborans et duplici apostemate cruciatus, ab omnibus medicis desperatur. ² Qui, voto parentum beato Francisco exhibito, concupitae restitutus est sanitati.