Skip to the text
Ember
PT

Caput VIII. Scholam Parisiensem in Alliacensis et Gersonis sententia perstitisse, toti orbi notum ; eam sententiam egregii viri ubique docuerunt : cur Parisiensium doctrina dict…

Scholam Parisiensem in Alliacensis et Gersonis sententia perstitisse, toti orbi notum ; eam sententiam egregii viri ubique docuerunt : cur Parisiensium doctrina dicta sit.

Neque sola Parisiensis Academia in ea sententia stetit, sed etiam Coloniensis, Erfordiensis, Viennensis Academiæ in Germaniâ nobiles, Cracoviensis etiam, et Bononiensis, ipsa quoque Lovaniensis, et aliæ denique, quarum suo loco acta referemus .1

Scholam Parisiensem omnium celeberrimam semper in ea sententia perstitisse, annales nostri et ipsa gesta probant, suo postea ordine recensenda. Unde nostri doctores Jacobus Almainus et Joannes Major, sub Ludovico XII et Francisco I scriptores nobiles, hæc habent : Almainus quidem : « Conclusio est quam tenent omnes doctores Parisienses et Galli, quod potestas Papæ est subjecta potestati concilii ; » et hanc vocat, « resolutionem Scholæ Parisiens et Ecclesiæ Gallicanæ.2 » Hanc probat ea maxime ratione, qua Gersonem usum fuisse vidimus : quod potestas quæ est in supposito « deviabili, debet dirigi secundum potestatem indeviabilem : » pontificia scilicet per conciliarem. Hæc Almainus. Quid Major ? Postquam eamdem sententiam probavit, hæc addit : « Et nostra Facultas à diebus concilii Constantiensis, in qua plures exercitatos habebis theologos quam in duobus vel tribus regnis, sic hanc partem fovet, quod nulli licuit asserere oppositum probabile, et qui tenuerit , in campo revocare cogitur.3 » Nota verba, à diebus concilii Constantiensis non licuit : hoc est non licuit, postquam expresse discussa res est ; sed antea quoque, Major et alii præcessisse traditionem docent. [489]

Hos libros Almainus et Major jussu Facultatis ediderunt. Hæc vero cum docerent, et toti Ecclesiæ testarentur, nulli tum eversa omnia, et periclitari fidem, ac doctrinam illam plane detestabilem ac schismaticam inclamabant. Neque se Romani Pontifices commovere, aut libros ulla nota censuere dignos, quippe qui intelligerent hæc vere esse decreta sacratissimae ac probatissimæ Facultatis.

Placet considerare quid de nostræ Facultatis sententia exteri quoque exscripserint . Primus Albertus Pighius dum adversus Constantiensia et Basileensia decreta pleno ore invehitur, hæc subdit : « Horum decretorum auctoritatem asseruit Joannes ille Gerson cancellarius Parisiensis, quem in hodiernum usque diem universa illa schola sequitur.4 » Hæc scribebat anno 1538, is qui de pontificia potestate tam inaudita scripsit, ut eo nomine fere ab omnibus contemnatur. Neque tamen scholam Parisiensem in Gersonis sententia, tanta consensione permanentem, ulla nota sugillare ausus, Gersonem etiam doctum ac pium vocat.

Martinus ab Azpilcueta Navarrus, regno scilicet Navarrico oriundus, divini humanique Juris consultissimus, postquam Salmanticæ et Conimbricæ docuit. Romam profectus est, summisque Pontificibus Pio V, Gregorio XIII et Sixto V charus, Romæ multa scripsit atque edidit.5 Is in caput Novit, de Judiciis, hæc habet : « Non est consilium in præsentia definire cui principalius potestas ecclesiastica fuerit à Christo collata, an Ecclesiæ toti, an vero ipsi Petro, propter illam discordiam maximam Romanorum ac Parisiensium ; » Romanorum curialium certe aut privatorum doctorum, non profecto Pontificum, à quibus nostra firmata docebimus . Pergit : « Illi (Romani scilicet) tenent Petro et successoribus datam esse hanc potestatem, atque ideo Papam esse concilio superiorem : hi vero, quibus Joannes Gerson adhæret, docent datam esse toti Ecclesiæ, licet exercendam per unum ; atque adeo in aliquibus saltem casibus concilium esse supra Papam : quarum illa ( scilicet Romanorum) placuisse videtur sancto Thomæ, et Thomæ de Vio : altera vero placuit Panormitano ,6 qui pro [490] Parisiensibus est, quem frequentius nostri sequuntur, quem mordicus tuetur Jacobus Almainus è Sorbonâ theologus, et Joannes Major, capite xviii in Matthæum, qui idem facit ; alens, Romæ neminem permitti tenere Parisiensium et Panormitani sententiam, nec rursus Academiam illam Parisiensem pati ut contraria opinio asseratur in ea. » Iterum, de Pœnitentia7 utramque opinionem Italorum et Gallorum pari refert æquitate : Itali et Galli diversa sentientes, æque catholici, nulloque discrimine habebantur.

Adeo autem hæc de Gallis sententia toto orbe permanavit, ut Franciscus de Victoria8 Hispanus scripserit : « Notandum quod de comparatione potestatis Papæ duplex est sententia : altera sancti Thomæ et sequacium multorum, et aliorum doctorum tam in theologia quam in jure canonico ; quod Papa est supra concilium : altera communis est sententia Parisiensium, et multorum etiam Doctorum in theologia et canonibus, ut Panormitani et aliorum, contraria, quod concilium est supra Papam.9 »

Neque vero soli Galli hanc sententiam scriptis editis propugnarunt. Nempe et Navarrum dicentem audivimus eamdem sententiam secutum celebrem illum Nicolaum Catanensem archiepiscopum Panormitanum, Lucernam Juris dictum10 ; quem pro conciliorum etiam in Pontificem suprema potestate multa scribentem, et concilio Basileensi semper inhaerentem, adeoque à Felice Basileæ electo, cardinalem factum, Bellarminus tamen laudatum potius quam condemnatum velit11 : adeo non semper illam sententiam hostili animo insectantur qui eam vel maxime reprehendunt.

Panormitano in Italia præluxisse Panormitani magistrum [491] Franciscum Zabarellam ,12 cardinalem Florentinum, virum maximum, Bellarminus fatetur.13 Accedit è Germania Nicolaus Cusanus14 postea cardinalis. Prodiit ex Hispania Alphonsus Tostatus,15 episcopus Abulensis, tanta doctrinæ opinione, ut Bellarmino miraculum fuerit, tot scilicet scriptis editis, brevissimo tempore , cum non vixerit nisi quadraginta annos16 : de quo merito dictum sit, eodem Bellarmino teste : Hic stupor est mundi, nec minus sanctitate clarus habebatur, ut idem Bellarminus memorat. Is in libro, qui dicitur, Defensorium, fuse probat, « à Christo institutum tribunal superius Papa ; nempe concilium, quod Papam corrigere et judicare possit, non solum in fide, sed etiam in aliis casibus ; solumque illud tribunal id habere ut errare non possit ; Papam autem errare posse, etiam in damnanda hæresi.17 » Quem librum Bellarminus caute legendum monet, propter hanc sententiam ; sed alii libri ejusdem sunt spiritus, neque hujus scripti tantique viri auctoritas, uno Bellarmini verbulo infringi queat.

Hic cæteros scriptores recensere non est animus. Nimia nos copia opprimeret, et multi alii suo loco proferentur. Hic quidem placuit appellare eos, qui in omnium fere ore versarentur, quibus Alphonsum de Castro18 Hispanum, patrum nostrorum memoria è Minorum Ordine theologum nobilem, et à nostro Feruardentio, ejusdem Ordinis, editum in lucem , Bellarminus accenset.19 [492]

Hinc liquido patet, quam Parisiensium sententiam vocant, non ideo Parisiensibus attributam, quod in ea tuenda singulares essent, sed quod eam singulari studio et eruditione tuerentur ; cæterum in omnibus ecclesiis vulgatissimam extitisse, et à scriptoribus pietate ac doctrina praestantissimis ubique terrarum publice, et cum laude esse defensam, nedum suspecta fuerit.

Footnotes

  1. Dans le xive siècle, comme des prétentions rivales à la papauté déchiraient l'Europe, plusieurs docteurs enseignèrent que le Pape doit se soumettre au concile dans les temps de troubles et de schisme, où le chef légitime de l'Église n'est pas certainement connu : voilà tout. D'ailleurs on ne se laissera pas prendre par quelques phrases éparses, triées d'une main habile, isolées, mutilées, séparées du contexte, éloignées des mots qui les placent dans leur véritable jour. ↩

  2. Alm., de Pot. Eccl. et Laic. cap. xviii : in app., tom, II Gers., pag. 1070. ↩

  3. Maj., de Auct. conc. sup. Pap., sol. arg. Caj., ibid. , p. 1444. ↩

  4. Pigh., lib. VI, de Hierarch., c. ii. ↩

  5. Bell. et Labb., de Script. Eccl. ↩

  6. Is est Nicolaus Tudeschi Catinensis, Jurisconsultus celeberrimus, primum Abbas Catanensis, deinde Panormitanus Archiepiscopus, qui fuit synodi Basileensis pars maxima, et quem Bossuet saepe, ia ea tractatu, meritis laudibus celebrat. Allegatur vulgo apud Jurisconsultos sub nomine Panormitani, aut Nicolai Abbatis (Edit. Leroy). ↩

  7. Dist. ii. ↩

  8. Franciscus de Victoria sic dictus ab urbe regni Navarrici Victoria, in qua natus est : audivit discipulus in Universitate Parisiensi, io Salmanticensi magister docuit. Multus est in hujus viri laudes Bellarminus, quem vide ( Edit. Leroy). ↩

  9. Vid. relect. IV, de Pot. Pap. et conc. ↩

  10. Labb., de Script. Eccl. ↩

  11. Bell., de Conc. auct., lib. II, c. xiv. ↩

  12. Franciscum Zabarellam Patavinum Joannes XXIII Florentinum archiepiscopum, mox cardinalem fecit. Is in concilio Constantiensi plurimum valuit auctoritate et comitio, et ipse suasor fuit dejectionis Joannis XXIII. Scripsit multa in Decretales et Clementinas. Dum Constantiæ esset, librum eddidit de Schismate, qui liber, inquit Bellarminus, de Script. Eccles., an. 1410, in Indice librorum prohibitorum... prohibitus est, donec corrigatur (Edit. Leroy). ↩

  13. Bell., de Script. Eccles., an. 1410. ↩

  14. Nicolaus Cusanus Brixinensis episcopus, deinde cardinalis, disciplinæ ecclesiasticæ studiosissimus fuit, et in theologia non parum doctus (Edit. Leroy). ↩

  15. Alphonsus Tostatus scripsit commentaria copiosissima in Scripturam, quæ implent xi vol. in fol., et plurima opuscula duobus vol. Erat Tostatus magni ingenii vir, erat immensæ doctrinæ, et multæ in scribendo facilitatis (Edit. Leroy). ↩

  16. Ibid., an. 1440. ↩

  17. Tost., tom. XII, Defens. part. II, c. xxx, lxix, lxx, etc. ↩

  18. Alphonsum de Castro, Theologum doctissimum, historicum mediocrem commendat, præ cæteris ejus opusculis, liber Adversus hæreses, quo eas quidem omnes confutat ; sed illas præcipue quas ultima ætas peperit . Vix ullum reperies controversiarum scriptorem, qui ad hujus auctoris brevem perspicuitatem accedat (Edit. Leroy). ↩

  19. Bell., de R. P., lib. IV, c. ii. Vid. Alph. de Cast., lib. I Cont. h ær., c. ii et seq. ↩

Chapter 9 of 49