Caput V. Idem probatur testimoniis Latinorum

Adjungamus nunc Latinorum Patrum consensum, ut haec fides, totius Ecclesiae fides fuisse intelligatur. Primus, Cyprianus lib.. de exhortatione martyrii cap. ult.: « Quis, inquit, non omnibus viribus elaboret, ut cum Christo statim gaudeat? ut post tormenta et supplicia terrena ad praemia divina perveniat? » Et infra: « Clauduntur oculi in persecutionibus terrae, sed patet coelum; minatur Anti christus, sed Dominus Christus tuetur; mors infertur, sed immortalitas sequitur; occiso mundus eripitur, sed restituto paradisus exhibetur; vita temporalis extinguitur, sed aeterna* reparatur. Quanta est dignitas, et quanta securitas, exire hinc laetum, exire inter pressuras et angustias gloriosum, claudere in momento oculos, quibus homines videbantur, et mundus, et aperire eosdem statim, ut Deus videatur, et Christus? Tam velociter migrandi quanta fcelicitas; ut terris repente subtraharis, ut in regnis coelestibus reponaris? » Similia habet sermone de mortalitate, epist. 2. lib. IY. et alibi saepius.

Secundus, Hilarius in Psal. LXIV: « Beati quidem, inquit, sunt, qui jam a Deo ad ha¬

bitandum in tabernaculis ejus electi sunt: sed festinare nos in consortium hujus beatitudinis congruum est, operationibus id atque orationibus expetentes, etc. » Et paulo ante dixerat illa tabernacula esse coelestes mansiones, quas in domo Patris sui esse Christus dixit. Item in Psal. LX. dicit, Sanctos esse Reges, et perpetuo cum Deo habitare. Et in Psal. CXX1V. loquens de Apostolis aliisque Sanctis: « Quomodo possumus, inquit, montes non eos significatos esse intelligere, qui super terrenam naturam gloriosi jam in Dei rebus exultant? » Quando ergo idem Hilarius in Psal. CXXXYIII. dicit legem esse humanae necessitatis, ut animae ad inferos descendant, intelligitur pro eo tempore, quo coelum erat clausum; Nam posteaquam Christus in coelum ascendens, aditum ad coelum reseravit, non est amplius necessarium ad inferos descendere.

Tertius, Ambrosius lib. VII. epistol. 59. ad Thessal: « Aeolius, inquit, superiorum incola, possessor civitatis aeternae, illius Hierusalem, quae in coelo est, vidit illic urbis ejus mensuram immensam, purum aurum, lapidem pretiosum, lumen sine sole perpetuum, et haec omnia jamdudum sibi comperta, sed nunc facie ad faciem.» Yide etiam lib. X. epist. ult. et in cap. I. epist. ad Philippenses. Quod ergo Ambrosius ait lib. II. cie Cain cap. 2. animas adhuc ambiguo futuri judicii suspendi, ad cognitionem temporis referendum est. Vult enim dicere, animas etiam beatas non scire, quando judicium sit futurum. In libro autem de bono mortis cap. 10. loquitur de retributione mercedis, quae tam animo quam corpori publice coram toto mundo danda est. Illa enim proprie dicitur corona, quae datur victoribus publice, et cum celebritate: sed hinc non sequitur, partem ejus praemii non esse datam antea per judicium particulare. Neque obstat, quod videatur Ambrosius dicere omnes animas descendere ad inferos: non enim ipse hoc dicit, sed tantum approbat, quod Philosophi veteres hoc dixerint, quia illo tempore verum erat.

Quartus est, Prudentius, qui in carmine de B. Agnete sic cecinit:

0 Virgo foelix, o nova gloria,

Coelestis arcis nobilis incola.

Atque alia ejusmodi passim Prudentius repetit. Quare cum dicit alibi, animas beatas

deduci ad sinum Abrahae, vel ad paradisum, unde Adam ejectus fuit, loquitur figurate, quia tam sinus Abralia;, quam paradisus terrestris typi siyit regni coelorum, et patet ex ipso loco Prudentii: nam animas dicit esse in sinu Abrahae, et simul in paradiso, cum tamen constet loca fuisse diversa secundum proprietatem, sed diversa non sunt secundum significationem.

Quintus est, B. Paulinus, qui natali 3. de S. Felice sic ii it: Corpore terris.

Occidit, et Christo superis est natus in astris. Ccelestem nactus sine sanguine Martyr honorem. Item: Ast illum superi sacra gloria luminis ambit. Florentem gemina belli pacisque corona.

Sextus, B. Hieronymus in epist. ad Marcellam de obitu Lese: « Nunc, inquit, pro brevi labore aeterna beatitudine fruitur, excipitur Angelorum choris, Christum sequitur, et dicit, quaecumque audivimus, vidimus in Civitate Domini virtutum. » Similia habet in Epitaphio Nepotiani, Paulae, Blaesillae, et aliorum.

Septimus, Augustinus lib. XII. in Genesin cap 34. primum dicit animas Sanctorum esse in paradiso, sive in tertio coelo, quo raptus fuit Paulus: « Sive, inquit, in tertio coelo, sive ubicumque alibi quo post tertium coelum est raptus Apostolus: si tamen non aliquid unum est diversis nominibus appellatum, ubi sunt animae beatorum. » Deinde explicans quid sit hoc tertium coelum, sic ait: « Tertium est coelum quod mente conspicitur ita secreta, et remota, et omnino abrepta a sensibus carnis, atque mundata, ut ea quae in illo coelo sunt, et ipsam Dei substantiam, verbumque Deum per quod facta sunt omnia, in charitate Spiritus sancti, ineffabiliter valeat videre, et audire. » Idem Augustinus lib. XX. de Civitate Dei cap. 13: « Anima; victrices, inquit, gloriosorum Martyrum, omnibus doloribus ac laboribus superatis, atque finitis, posteaquam mortalia membra posuerunt, cum Christo utique regnaverunt, et regnant, donec finiantur mille anni, ut postea receptis etiam corporibus jam immortalibus regnent. » Idem in Psal. CXVI. in illud; Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est etc.: « Ibi, inquit, omnes justi, et sancti, qui fruuntur verbo Dei sine lectione, sine litteris; quod enim nobis per paginam scriptum est, per faciem Dei illi cernunt? » Idem lib. meditationum

cap. 22: « Felix anima, inquit, quae terreno resoluta corpore, libera coelum petit, secura est et tranquilla, non timet hostem, neque mortem; habet enim praesentem, cernitque indesinenter pulcherrimum Dominum, cui servivit, quem dilexit, et ad quem tandem laeta, et gloriosa pervenit. » Et cap. 24:

« Per ipsum vos rogo, qui vos elegit, qui vos tales fecit, de cujus pulchritudine jam satiamini, de cujus immortalite jam immortales facti estis, de cujus beatissima visione semper gaudetis. » Denique S. Augustinus epist. 111. existimat Paulum in illo suo raptu vidisse Dei essentiam; quanto ergo magis credendum, eum hoc sentire de animabus beatorum?

Jam pro explicatione locorum contrariorum duo notanda sunt. Primum est, Augustinum aliquando dubitasse, non quidem de. ipsa visione Dei, et beatitudine, sed de loco ubi sint animae beatorum, et tamen postea re diligenter considerata id asseruisse, quod nos asserimus: Nam in Psal. XXXYI. ait, animas ante diem judicii non esse in regno coelorum, sed in sinu Abrahae, quasi haec loca distincta sint. In lib. IX. Confessionum cap. 3. indicat se dubitare, cum ait: «Nunc, inquit, vivit Nebridius in sinu Abrahae: quidquid illud est, quod illo significatur sinu: Ibi Nebridius meus vivit, dulcis amicus meus, tuus autem, Domine, adoptivus ex liberto filius, ibi vivit: Nam quis alius tali animae locus? ibi vivit: unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum: Jam non ponit aurem ad os meum, sed spirituale os ad fontem tuum, et bibit quantum potest sapientiam pro aviditate sua, sine fine fcelix etc. » Ecce hic asserit visionem, et fruitionem, et tamen ambigit de loco.

At lib. II. quaest. Evangelicarum cap. 38. (quos libros posterius scripsit, ut ex Retractationum lib II. colligitur) sic ait: « Sinus Abrahae requies est beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum,' in quo post hanc vitam recipiuntur. » Et infra: « Sinus Abrahse intelligitur secretum Patris, quo post passionem resurgens assumptus est: quo eum portatum ab Angelis ideo dictum puto, quia ipsam receptionem, qua in secretum Patris abscessit, Angeli annuntiaverunt discipulis intuentibus. Dicentes enim: Quid statis intuentes in coelum? quid aliud dixerunt, nisi nullo modo posse oculos hominum usque in illud penetrare secretum, quo ibat Dominus, cum in conspectu discipulorum ferretur in coelum. Jam caetera secundum superiorem expositionem accipi possunt, quia secretum Patris bene intelligitur, ubi etiam ante resurrectionem justorum animae viyunt cum Deo. » Ouid clarius?

Rursum lib. XX. de Civ. Dei cap. 15. clarissime dicit, Beatos non esse apud inferos, ubi prius erat Lazarus; proinde correxit, quod dixerat in Ps. XXXVI. sic autem ait: « Si enim non absurde credi videtur, antiquos etiam Sanctos, qui venturi Christi tenuerunt fidem, locis quidem a tormentis impiorum remotissimis, sed apud inferos, fuisse, donec eos inde sanguis Christi, et ad ea loca descensus erueret. Profecto deinceps boni fideles effuso illo pretio jam redempti prorsus inferos nesciunt. » Ex his etiam deducitur apud Augustinum abdita vel secreta receptacula non esse limbum Patrum iu inferno, sed secretum Patris in coelo, et sic explicata remanent tria loca, lib. Enchirid. cap. 108. et lib. XII. Civit. Dei cap. 9. et in Psal. XXXVI.

Nota Secundo, Augustinum existimasse Sanctorum animas videre quidem Deum, sed non ita perfecte, ut videbunt post resurrectionem; propterea quod naturale desiderium recipiendi corpus non sinat animas toto conatu ferri in Deum et hoc esse discrimen inter Angelos et homines, quod Angeli, cum nihil amplius expectent, toti ferantur in Deum; animae Sanctorum partim ad Deum, partim ad corpus respiciant. Id patet ex libro XII. de Genes, cap. 35. ubi posita quaestione: Quid opus sit animae ad beatitudinem resumptione carnis? Respondet, quia non potest anima sine carne sic videre Deum, ut vident Angeli: et rationem reddens, ait: quia inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi: quo appetitu retardatur quodam modo, ne tota intentione pergat in illud summum bonum, quamdiu non subest corpus, cujus administratione appetitus ille conquiescat. Itaque non dicit Augustinus, animam a corpore separatam, non posse videre incommutabilem substantiam, sed non posse vid&re eo modo, id est, tam perfecte, ut Angeli vident, propter causam jam dictam. Pari ratione lib. I. Retract. cap. 14. ubi merito quaeri dicit, num Sanctorum animae sint adhuc in illa possessione beatitudinis, in qua sunt Angeli, ^xplicat seipsum paulo infra, cum ait: « Sed utrum ad contemplandam cordis oculis veritatem, sicut dictum est, facie ad faciem, nihil ex hoc

minus habeant (quia videlicet carent corpore suo, quod naturaliter appetunt) non hic locus est disputando inquirere etc. » Non ergo dubitat, an animae justorum sint in illa possessione, sed an sint ita, ut nihil eis desit.

Eodem modo respondendum est ad locum illum ex epist. 111. ad Fortunatianum: loquitur enim de perfectissima visione, quam non habebimus, nisi cum aequales Angelis fuerimus, quod erit utique in resurrectione mortuorum. Nunc enim Sancti non sunt Angelis aequales, cum Angeli toti sint vivi et immortales, Sancti autem partim vivi, partim mortui sint.

Est autem hic notandum, propter haec loca B. Augustini, Scholasticos quaerere; an gloria animae major erit post resurrectionem, quam antea, et quidem conveniunt omnes in duobus. Primo, gaudium animae accidentale futurum majus tam extensive, quia erit in anima, et in corpore; quam intensive, quia ipsa anima magis gaudebit, quando videbit suum corpus gloriosum, quam nunc, cum illud videt mortuum jacere.

Secundo, gaudium essentiale •fore majus extensive, quia nunc est in sola anima, postea autem redundabit in corpus, et efficiet ipsum corpus suo modo gloriosum. Non autem conveniunt de incremento essentialis gloriae intensive; nam Magister in IV. sentent. dist. 49. et B. Thomas ibidem quaest. I. art. 4. B. Bonaventura ibidem art. I. quaest. 1. Itichardus ibidem art. II. quaest. 7. et Marsilius ibidem quaest. 13. art. 3. dicunt gloriam essentialem fore tunc majorem etiam intensive, et de hoc augmento intelligunt Augustinum.

Rationes praecipuae sunt duae. Prima, quia anima perfectius esse habet in corpore, quam extra corpus, ergo et perfectius operabitur. Secunda, quia anima separata propter inclinationem ad corpus distrahitur, et impeditur, ne tota intentione feratur in Deum, ergo remoto hoc impedimento, infensius operabitur. At in contrarium D. Thomas prim. 2. quaest IV. art. 5. et Cajetanus ibid. et Durandus in IV. dist. 49. quaest. 7. dicunt, gloriam essentialem non fore majorem intensive, sed extensive solum; et de isto augmento extensivo exponunt Augustinum; et ratio eorum est, quia si gloria cresceret intensive, vel id accideret ratione objecti, vel luminis, sive habitus gloriae, vel potentiae: non ratione objecti;

vel habitus, [quia ista non crescunt, nisi crescat gratia; gratia autem non crescit in die judicii, quia non est locus novis meritis post hanc vitam: non etiam ex parte potentite, quia cum anima in videndo Deum, non pendeat a phantasmate, non pendet ullo modo a corpore, et proinde tam perfecte esse potest operatio ista videndi Deum, in anima separata, quam in anima corpori adjuncta.

Ego dico duo; Primo, opiniopem priorem esse magis ad mentem Augustini, necnon Haymonis in c. 6. Apocalypsis, et Bernardi, de quo infra; nam Augustinus clare dicit, animae separata} deesse aliquid ad videndum Deum perfecte, dum caret corpore. Dico Secundo, opinionem secundam esse simpliciter veriorem, et propterea B. Thomam recte mutasse opinionem. Unde ad Primum pro prima opinione dico, animam non habere melius esse in corpore, quam extra corpus, nisi extensive, quia suum esse communicat corpori; nam Lalioqui in se esse animae semper est idem; nec suscipit magis et minus.

Ad Secundum dico, inclinationem ad corpus, non impedire visionem, vel amorem Dei ullo modo, quia ordinatur ad amorem Dei, tamquam ad finem: sicut amor medicinae non impedit amorem sanitatis; alioqui Angeli quando mittuntur ad exteriora, et de illis cogitare coguntur, distraherentur a visione Dei: et ipsa anima quando debebit occupari in administrando corpore, distraheretur etiam magis, quam nunc in appetendo corpus. Adde, quod videtur hoc definitum a Benedicto XII, nam in Extravaganti, Benedictus dicit continuari visionem Dei, quam habent anima} a morte corporis usque ad resurrectionem, et inde usque in eeternum: ubi videtur dicere, eam non crescere, neque minui: et Joannes Villanus libr. XI. histor. cap. 19. dicit, Benedictum definivisse animarum gloriam non augendam post resurrectionem, nisi extensive: ita enim testatur se audivisse a Theologis, qui interfuerunt, cum illud a Pontifice definiretur. lla}c de Augustino.

Octavus Pater latinus, fit Prosper, qui lib. I. de vita contemplativa cap. I. «Quia secundum Scripturae, inquit, sacrae sermonem, tota humana vita tentatio est super terram, tunc est tentatio finienda, quando finitur et pugna: et tunc est finienda pugna, quando post hanc vitam pugnae succedet secura vic¬

toria, ut omnes milites Christi, qui usque in finem vitae prapsentis divinitus adjuti suis hostibus infatigabiliter restiterunt, laboriosa jam peregrinatione transacta regnent foelices in patria; cujus hoc erit totum praemium, ut vitae contemplativae semel compos effecta inexplebiliter auctorembeatitudinissuaeconspiciat, de illo gaudeat, de illo quod speravit obtineat, et in eo, ad quod sancte vivendo pervenerit, sine fine permaneat. » Nonus, Maximus Taurinensis, Homilia in Eusebium Vercellensem: « Digne, inquit, in memoria vertitur hominum, qui ad gaudium transiit, Angelorum. » Et hom. de S. Agnete: « Ille nobis, inquit, tribuat indulgentiam peccatorum, qui tibi tuorum omnium laborum tradidit palmam » Decimus, Leo I. in serm. deS. Laurentio: « [Nihil, inquit, obtines, nihil proficis saeva crudelitas, subtrahitur tormentis tuis materia mortalis, et Laurentio in coelos abeunte, tu deficis flammis tuis. »

Undecimus, Fulgentius serm. de S. Stephano: « Hodie, inquit, miles de tabernaculo corporis exiens, triumphator migravit ad coelum, idem ad coeli palatium perenniter regnaturus ascendit. » Item: «Hodie Stephanus stola est immortalitatis indutus. » Duodecimus, Primasius in cap. IX. Hebr: « Coeleste regnum inaccessibile erat mortalibus, quoadusque veniret Christus, qui expleta passione aperiret nobis januam patrise celestis, reserato velo, id est, coelo. » Decimus tertius, Gregorius Papa in Psalm. IV. poenitent. « Beatitudo’et animabus Sanctorum ante resurrectionem tribuitur, et corporibus nihilominus post judicium conferetur. » Et lib. IV. Dialog. cap. 23. ex professo id probat.

Decimus quartus, Beda in cap VI. Apocal. « Singulas, inquit, modo stolas habent anima} de sua beata immortali te gaudentes; resurgentibus autem corporibus juxta Isaiam, in terra sua duplicia possidebunt. » Decimus quintus, Haymo in euindem locum: « Prima, inquit, stola est merces Baptismi, praemium martyrii, merces aeternorum, gaudium coelestis beatitudinis etc. » Decimus sextus, AnselmusinII. Corinth.V: « Praedicatores, inquit, Ecclesiae, postquam de corporibus exeunt, nequaquam per morarum spatia, sicut antiqui Patres, coelestis patriae perceptione differuntur, sed mox ut a carnis colligatione exeunt, in coelesti sede requiescunt; »

Decimus septimus, Sulpitius in epist. ad Aurelium Diaconum, de obitu B. Martini: «Quamquam sciam, inquit, virum illum non esse lugendum, cui post devictum, triumphatumque saeculum nunc demumreddita est corona justitiae. »

Decimusoctavus, Bernardus in epistola ad fratres de Hibernia, quae habetur post sermones de festo omnium Sanctorum, et sexmonem de S. Malacliia: « Absit, inquit, ut tua nunc, o anima sancta, (Malachiam defunctum alloquitur) minus efficax aestimetur oratio, quando praesenti vividius supplicare est majestati, nec jam in fide ambulas, sed in specie regnas. Absit ut imminuta, nedum exinanita tua illa tam operosa charitas reputetur, cum ad fontem ipsum charitatis aeternae procumbis pleno hauriens ore, cujus et ipsa prius stillicidia sitiebas. » Quid clarius? dicit Malachiam non ambulare in fide, at fides non evacuatur, nisi per visionem Trinitatis: dicit eum sic frui fonte charitatis, id est, Deo, quomodo fruitur aquis, qui procumbit ad fontem, et pleno haurit ore. Idem in sermone de S. Malachia, qui habetur ad finem vitee ejusdem Malachiae: « Pari, inquit, cum Angelis gloria, et felicitate laetatur. Atqui Angeli semper vident faciem Patris, qui in coelis est, » Matth. XVIII.

Idem in epist. 266. ad Sugcrium Abbatem, qui agebat animam: « Quid tibi, inquit, et terrenis exuviis, qui ad coelum iturus stola mox indui habes? » Et infra: « Te exspectat pax illa, quae exsuperat omnem sensum, te exspectant justi, donec retribuatur tibi, te exspectat gaudium Domini tui. » Ipse vero idem sermone quarto de festo omnium Sanctorum dicit, pacem, quae exsuperat omnem sensum, consistere in visione Dei, ut est in seipso.

Praeterea in sermone de obitu Humberti: « Ecce, inquit, coram te est, pater [dulcissime (Humberte) fons ille puritatis, quem tanto ardore animi sitiebas: ec Ce immersus es in illum divinae pietatis abyssum, cujus memoriam abundantiae suavitatis tam devote eructare solebas. » Item sermone quinto de festo omnium Sanctorum, tractans illud: Covertimini ad me in jejunio, fletu, et planctu; Quaerit, cur Deus in jejunio et fletu inveniatur potius, quam in gaudio et exultatione; et respondet interrogando: « An vero justus eum in laetitia et exultatione: qui vero nondum justus est,

nonnisi in jejunio, et fletu reperiet? Ita plane, sed justus, qui jam conspectum meruerit, non qui adhuc vivat ex fide etc. » Ubi admittit, aliquos jam Sanctos non vivere ex fide, sed conspectu Dei frui. Vide etiam quae scribit in secundo sermone de S. Victore.

Ad loca igitur in contrarium dico, Bernardum Augustini esse discipulum, et cum dicit, Sanctos per resurrectionem visuros Deunx, et non antea, non loqui de simplici visione, sed de illa perfecta, quam habebit anima, quando toto impetu feretur in Deum. Et hoc patet ex sermone tertio de festo omnium Sanctorum. Nam posteaquam dixerat, animas sanctas in hac vita esse in tabernaculis, post hanc vitam usque ad resurrectionem futuras in atriis, post resurrectionem futuras in domo Dei, id est, in beatitudine, pei'git explicans, et dicit: « Acceperunt jam singulas, sed non vestientur duplicibus, donec vestiamur et nos. Stola enim prima ipsa est foelicitas, et requies animarum: secunda vero immortalitas, et gloria corporum etc. »

Vides hic in resurrectione nihil addi animabus per se nisi gloriam corporas, et proinde gloriam animae, quae est visio Dei, datam esse ante i’esurrectionem. Dixi autem per se, quia secundum Beimardum, addetur etiam gloria animae, sed non per se. Consequetur enim perfectior visio ex eo, quod anima nihil amplius desiderans tota feretur in Deum. Id quod explicat Bernardus in sequentibus verbis: « Animae sanctae, inquit, quas propria Deus insignivit imagine, te (caro) desiderant: ipsarum sine te compleri laetitia, perfici gloria, consummari beatitudo non potest. Adeo siqyidem viget in eis desiderium hoc naturale, ut necdum tota earum affectio libere pergat in Deum, sed contrahatur quodammodo, et rugam faciat, dum inclinantur desiderio tui. » His adde S. Thomam opusculo contra Graecos et Scholasticos, ad finem IV. sent. distinet. 49.

Habemus igitur sententiam Ecclesiae, fuisse sententiam omnium Patrum Latino - rumj excepto Tertulliano, Lactantio, et Victorino, ex quibus Tertullianus haeresiarcha fuit, Lactantius in plurimos errores lapsus est, pi-aesertim circa futurum saeculum, cum esset magis librorum Ciceronis, quam Scripturarum sanctarum peidtus. Victorinus Martyr quidem fuit, sed B. Hieronymo teste in epistola ad Magnum, ei eruditio defuit, licet eruditionis voluntas non defuerit.