1. Super flumina Babylonis, illic sedimus et tlevimus, cum recordaremur Sion.

2. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra.

3. Quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum.

Et qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canticis Sion.

h. Quomodo cantabimus canticum Domini, in terra aliena?

5. Si oblitus luero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea.

6. Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui,

Si non proposuero Jerusalem in principio laetitiae meae. 7. Memor esto. Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem:

Qui dicunt: Exinanite, exinanite, usque ad fundamentum in ea.

8. Filia Babylonis misera! beatus, qui retrinuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis.

9. Beatus, qui tenebit, et allidet parvulos tuos ad petram I

Super flumina Babylonis ibi sedimus, et flevimus, cum recordaremur Sion.

Super salices in medio ejus suspendimus citharas nostras.

Quoniam ibi interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos verba carminis [h. cantionum ];

Et qui affligebant nos laeti: Canite nobis de canticis Sion.

Quomodo cantabimus canticum Domini, in terra aliena?

Si oblitus fuero tui, Jerusalem, in oblivione sit dextera mea.

Adhaereat lingua mea gutturi meo> si non recordatus fuero tui:

Si non proposuero Jerusalem in principio Ia>

titiae meae.

Memento, Domine, filiorum Edom in die Jerusalem, dicentium: Evacuate, evacuate [h. effodite, effodite ], usque ad fundamentum ejus.

Filia Babylonis vastata! beatus qui retribuet tibi vicissitudinem tuam, quam retribuisti no bis.

Beatus qui tenebit, et allidet parvulos tuo* [al. swos] ad petram I

Argumentum. — Carmen elpgiacum, idque praestantissimum. Maurer, Hengstenberg et alii volunt, non ipso durantis exsilii tempore scriptum esse, sed postea, et quidem aliquo post reditum tempore praeterlapso, quum promissas hostium pcenas a Jova frustra exspectassent reversi in patriam, puta circa sextum Darii regnantis annum, templi secundi consecrati occasione. Strophae tres: vers. 1-3, 4-6, 7-9.

1. Ad flumina Babylonis, ibi sedimus atque flevimus,

Quum recordaremur Sionis.

2. In salicibus, in medio (terrae) illius, suspendimus harpas nostras (feriantes).

3. Nam ibi postularunt a nobis, qui captivos nos abduxerunt, cantica, et oppressores nostri laetitiam (cantus laetos:)

« Canite nobis de canticis Sionis. »

4. « Quomodo canamus canticum Jovae in terra aliena (vel alieni )?

5. Si obliviscar tui, Hierosolyma, obliviscatur dextera mea sui.

6. Adhaereat lingua mea palato meo, nisi recorder tui,

nisi ascendere faciam Hierosolymam supra fastigium laetitiae meae.

diem (exitialem) Hierosolymorum,

qui dicebant: « Denudate, denudate (gall. rasez )

usque ad fundamentum in ea (urbe). »

8. Filia Babylonis (Babylo), tu vastata (jam a Cyro), beatus, qui rependet tibi

facinus tuum, quod fecisti nobis.

et diffringet parvulos tuos ad petram.

Vers. 1. Flumina, Euphratem plur. majestatis, vel ob canalium multitudinem. Maurer: Flumina intellige Euphratem, Tigrim, Chabaram, etc. Fluminum autem mentio non eo pertinet, ut Rosenmullerus vult, quod synagogae apud flumina condi solerent, quia Judaei obstricti erant ad manus suas ante preces abluendas, sed eo, quod ad flumina se recipiant lugentes ac vates, quia solitudinem et aquarum placita murmura quaerunt, qui velint dolori indulgere, aut secum meditari soli. — Vers. 5. Sui, non amplius suo munere fungatur, vel obliviscatur artis chordas pulsandi. Alexandr. legisse videtur thishshacach, in neph. — Vers. 7. Idumaei, sempiterni Judaeorum hostes, cum Chaldaeis Hierosolymam expugnantibus non solum se conjunxerant, verum etiam incitarant eos, non socii, sed instigatores crudelitatis: cf. Thren. iv, 21 seq. Ezech. xxv, 12 seqq., xxxv, 5; Obad. 10 seqq.; — Vers. 8. Vastata: alius, legendo shcdodah, vertit vastatrix; Maurer, ‘praepotens; alii, violenta seu dura.

Psalmus David Hieremice.

Hic titulus non habetur in hebraeo, et a Theodoreto confictus dicitur ab aliquo audaculo; sed exstat in libris graecis et latinis, neque ratio Theodoreti convincit titulum esse confictum, quia Hieremiasnon fuerit unquam in Babylone. Titulus enim non significat Ilieremiam in Babylone fuisse, sed Psalmum compositum fuisse a Davide praevidente ct praedicente captivitatem Babylonicam, quam postea Judaeis imminentem Hieremias praedicavit, et praesentem deploravit, et finem ejus post septuaginta annos futurum denuntiavit. Fieri quidem potest ut hunc titulum David non addiderit praesenti Psalmo, sed postea additus fuerit vel a septuaginta Interpretibus, vel ab aliquo alio; tamen non ideo rejiciendus est, quasi falsam historiam contineret. Argumentum Psalmi continet lamentationem captivorum et desiderium patriae, ac praedictionem severissimae animadversionis in Babylonicos et Idumaeos: quae a Davide scripta sunt, non tam ut simplicem historiam futuram narraret, quam ut admoneret Hebraeos, ut quando in Babylonem ducerentur captivi, non afficerentur rebus Babylonis, sed assidue ad patriam suspirarent. Et quoniam Propheta spiritualis erat, et noverat Babylonicam captivitatem figuram esse captivitatis humani generis, et terrenam Hierusalem figuram esse cmlestis patriae, simul admonet omnes electos, quomodo se gerere debeant in exilio et captivitate. Et sine dubio ad hunc praecipue finem Ecclesia cantica ista spiritualia frequentat, ut ex his intelligere possint homines an sint cives Babylonis, an Hierusalem, id est, an sint cum electis in ccelesli patria regnaturi, an cum reprobis et hoc mundo damnandi.

ters. i. l. Super flumina Babylonis illic sedimus et

Verba sunt captivorum, qui ab Hierusalem in Babylonem abducti fuerant: qui quidem, ut S. Chrysostomus docet, non in ipsa civitate primaria habitabant, sed in agris ad varia opera vitia deputati degebant, et ad ripas fluminum quib is ea provincia abundat, aliquando fessi sedebat t, et ex recordatione et desiderio patriae flebant. E i citur autem flumina Babylonis, non quod omni t per ipsam civitatem labantur (solus enim Euphrates per Babylonem fluit), sed quod ad ditionem Babylonis pertinerent; nisi placeat per Babylonem totam provinciam hoc loco significari: quomodo Samaria civitas est, quae toti etiam regioni nomen dedit. Sed spiritualiter verba sunt electorum Dei, qui corpore captivi tenentur in hoc mundo, quamvis corde a mundo separati, cives se noverint coelestis Hierusalem: isti enim sancti peregrini super flumina consistunt, non in fluminibus demersi volvuntur, et praecipitantur ad mare. Flumina Babylonis sunt bona temporalia hujus mundi, quibus qui affixi sunt per desiderium, ut avari, ambitiosi, voluptuarii, magno sonitu contentionum et litium alliduntur ad saxa, et cum ipsis aquis volvuntur in praeceps, donec ad abyssum magni maris in aeternum puniendi praedi™11 cipitentur. Haec igitur est prima conditio civium 1 pato® supernae patriae, et primum signum, unde quisque conditio, intelligat ad quem populum pertineat: qui enim supereminent rebus temporalibus, et corde in coelum defixo, non abripiuntur desiderio rerum terrenarum, hi sunt qui non ad Babyloniam, sed

ad Hierusalem pertinent. Deinde iidem cives Sanctorum sedent ad ripas fluminum, id est, in humili loco se ponunt et non erigunt se ad excelsa, non ambiunt dignitates, non superbe sapiunt; et si forte contingat eos elevari ad regimen Babylonis, ut vere contigit Danieli et non paucis sanctis Christianis regibus, isti in alto positi, non alia sapiunt, neque existimant exaltationem suam esse honorem, sed onus, sub quo gemant, non in quo glorientur; ac semper quod ad se attinet, discumbunt in novissimo loco, si vere spiritum illius habent, qui mitis fuit et humilis corde. Tertio, non solum in humili sedent, sed gemunt ac plorant, non jacturam temporalium rerum, sed captivitatem suam, dum recordantur dulcissimae patriae, quae est in sancto monte Sion: qui enim obliviscuntur patriae, exultant cum filiis Babylonis; qui autem desiderant, et ex desiderio recordantur patriam, etiam tunc cum abundant rebus temporalibus, non in eis laetantur, sed gemunt ex desiderio patriae; neque ullum manifestius signum habere possumus unde cognoscamus utrum cives Babyloniae, an Hierusalem simus, quam si attente consideremus quid nos delectet, quidve nobis cordi sit. «Ubi enim thesaurus noster est, ibi et cor nostrum erit, » Luc. xii.

2. In salicibus in medio ejus suspendimus or- Vers.?.

Captivi Hebraei organa laetitiae, citharas videlicet, ut est in lisbraeo, suspendebant « in salicibus in medio» Babylonis, id est, palam et publice Babyloniis videntibus abjiciebant a se instrumenta laetitiae, ut ostenderent sibi fletum magis cordi

sci ibeudi genus.

esse, quam cantum. Quod ipsum imitantur viri Dei, qui intelligentes captivitatem et exilium suum, dicunt cum eodem Propheta: « Renuit consolari anima mea; memor fui Dei, et delectatus sum;» quamvis enim non delectet cives Hierusalem cantare et laetari cum Babyloniis et de bonis Babyloniae, tamen cantant in cordibus suis Domino, et gaudent in spe futurae beatitudinis. Illud, in salicibus in medio ejus, id est Babylonis, significat, in salicibus, quae sunt ad ripas fluminum, quae per mediam regionem Babylonicam fluunt. Suspendere autem citharas in salicibus fluminum Babylonice, nihil est aliud, nisi relinquere instrumenta laetitiae hominibus hujus saeculi, qui tanquam arbores infructuosae irrigantur assidue aquis Babyloniae, et fructum nullum ferunt, ipsi pulsent citharas, ipsi cantent in hoc saeculo, quibus manet in alio luctus sempiternus.

3. Quia illic interrogaverunt nos, qui captivos DUXERUNT NOS, VERBA CANTIONUM.

4. Et QUI ABDUXERUNT NOS: HYMNUM CANTATE NOBIS DE CANTICIS Sion.

Non solum ob mcestitiam suspenderunt citharas suas in ramis arborum captivi Judaei, sed etiam ne obsequerentur Babyloniis, audire et irridere cupientibus sacros hymnos, quos in celebritatibus Domini cantare soliti erant. Ubi notat S. Joannes Chrysostomus, ex tribulatione illa Judaeos factos esse meliores, id est, magis religiosos, et magis timentes Deum, antea siquidem ridebant Prophetas, imo et occidebant: nunc autem captivi in terra aliena, non audent hymnos sacros gentilium irrisioni exponere. Aiunt igitur: «Quoniam illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum, » ideo « suspendimus organa nostra,» et noluimus illis uti, ne sacra cantica irrisioni gentilium exponeremus, quia ii, qui nos captivos duxerunt, «illic,» in sua regione, «interrogaverunt nos verba cantionum, a id est, do verbis cantionum, et dixerunt, « qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canticis Sion. » Per verba cantionum intelliguntur cantica, id est, verba ad cantum accommodata, quasi dicant: Interrogaverunt nos de canticis nostris, cur videlicet non caneremus, ut in patria nostra faciebamus. Posset etiam illud, interrogaverunt, verti rogaverunt, ut sensus sit: Rogaverunt nos verba cantionum, id est, petierunt ut caneremus. Illud autem, et qui abduxerunt nos, quod in hebrseo est wVri n, aliqui vertunt spoliaverunt nos, volentes

positum esse more chaldaico pro \£f; alii, afflixerunt nos, quasi ejulare fecerunt, a verbo SV; sed non video cur non possit verti extulerunt nos, quod est idem cum asportaverunt nos, vel abduxerunt nos, ut Septuaginta verterunt: nam ty?n est elevare, extollere, suspendere. Extollere autem non solum significat tollere in altum, sed etiam tollere ex uno loco, et asportare in alium, et hoc modo acceperunt hanc vocem Septuaginta Interpre¬

tes. Illud, hymnum cantate, in hebraeo est, laetitiam cantate; sed sensus est idem, nam hymnus est carmen laetum, proinde laetitia hoc loco accipienda est pro cantico laetitiae. Denique parum refert, quod pro illo, de canticis Sion, sit in singulari de cantico Sion: accipitur enim numerus singularis pro numero multitudinis.

5. Quomodo cantabimus canticum Domini in vers. 5.

Haec est responsio captivorum ad petitionem illam: «Cantate nobis de canticis Sion.» Aliqui existimant legendum esse, in terra alieni, id est in terra dei alieni; atque ideo noluisse Judaeos cantare, ne honorem Dei veri tribuerent falsis diis. Sed quamvis secundum regulas grammaticae illa vox, in terra, regat post se genitivum, tamen Septuaginta Interpretes, et ipse etiam S. Hieronymus verterunt, in terra aliena, quia vel sciebant regulas grammaticae non esse infallibiles; vel acceperunt illud, in terra alieni, pro in terra alieni populi, quod est idem cum in terra aliena. Sensus igitur est, respondisse Judaeos ob moerorem captivitatis, non se potuisse cantare cantica laeta, ut in patria sua solebant. Quamvis enim, ut supra diximus, ideo cantare nolebant, ne sacri hymni ab infidelibus riderentur, tamen non hoc responderunt, ne dominos suos offenderent, sed quod justae causae speciem habere poterat. Spiritualiter, viri justi, cives supernae Hierusalem, scientes laetitiam propriam esse patriae, gemitum exilii et captivitatis, dicunt: Quomodo possumus laetis canticis operam dare, inter tot pericula et tentationes?« Risum reputavi errorem, et gaudio dixi:

Cur frustra deciperis?» Sed illi quoque cantant canticum Domini in terra aliena, qui sacros hymnos et psalmos ita decantant, ut carnalem aurium voluptatem solum, aut praecipue quaerant: quique audientium carnales aures delectare variis vocum inflexionibus satagunt: cantica enim sacra instituta sunt ad mentem erigendam in Deum, et spiritum potius quam corpus recreandum. Contra autem nonnulli sunt, qui canticum Babyloniae in domum Dei et sanctam Sion inducunt, illi videlicet, qui verba sacra modulis profanis ita vestiunt, ut qui audiunt, non tam verba considerent, quam profanam modulationem attendant.

6. Si OBLITUS FUERO TUI, JERUSALEM, OBLIVIONI Vers.O. DETUR DEXTERA MEA.

7. ADHAsREAT LINGUA MEA FAUCIBUS MEIS, SI Vers. 7. NON MEMINERO TUI:

8. Si NON PROPOSUERO JERUSALEM IN PRINCIPIO Vers. 3. L.ET1TIA3 MEjE.

Qui dixerant: «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» nunc una voce, quasi unus homo, totus populus introducitur jurans, et firmiter statuens, se nunquam oblivioni

mandaturum palriaui; et quia signum oblivionis fuisset pulsare citharam, et canere canticum Domini in terra aliena, ideo imprecatur sibi per juramentum execratorium, ut manus, qua pulsari solet cithara, exarescat, et lingua, quee cantui deservit, adhaereat immobilis faucibus, si unquam obliviscatur patriam, et in signum oblivionis pulsare citharam, vel canere canticum Domini in terra aliena decreverit. « Si oblitus, inquit, fuero tui, Jerusalem, » quod fiet si pulsare incipiam citharam in terra aliena; «oblivioni detur dextera mea,» id est, pereat dextera mea, arescat, non sit ulli usui: quorum enim obliviscimur, ea non amplius curamus, neque conservamus. S. Hilarius et S. Augustinus legunt active: Obliviscatur me dextera mea, et sic putant recentiores vertendam esse vocem hebraicam rD’£?n; sed vox hebraica rectissime accipitur etiam passive, unde S. Hieronymus ex hebraeo vertit, in oblivione sit dextera mea; et S. Hilarius testatur vocem graecam passive accipiendam, et dum reprehendit lectionem sui codicis, laudat lectionem nostram, quae respondet graecae et hebraicae voci. « Adhaereat lingua mea faucibus meis,» ut moveri nequeat, «si non meminero tui,» Hierusalem, id est, si cantando in terra aliena demonstrabo me tui non amplius meminisse. Imo etiam « oblivioni detur dextera mea, et adhaereat lingua mea faucibus meis, » si non solum obliviscar, et non meminero tui, Hierusalem; sed etiam nisi proposuero te in principio laetitiae meae, id est, nisi initium, et summa laetitiae meae, fuerit civitas sancta Hierusalem. In hebraeo pro verbo proposuero, est nhv*, quod significat ascendere faciam, sive extollam; pro nomine in principio, est IDUI ad caput, quod et initium et summam significat. Itaque sensus est: Nisi extulero Hierusalem super omnes jucunditates meas, ut ipsa mihi prima et Propria summa laetitia sit. Haec vero propria qualitas est Tivilun civium patriae coelestis, et certa nota electorum patri* Dei, si neque in prosperis, neque in adversis oblieTeiecto v^scan^ur Pariae supernae; et si optent carere ruui Dei. manu et lingua, si gloriae Dei atque aeternae saluti deservire non debeant; et si nulla in re serio laetari noverint, nisi in desiderio et spe coelestis illius domus non manufactae, ubi est gaudium Domini, de quo dicitur in Evangelio: «Intra in gaudium Domini tui, » Matth. xxv.

vers.9. 9. Memor esto. Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem.

Vers. io. 10. Qui dicunt: Exinanite, exinanite usque

vers. ii. n. Filia Babylonis misera, beatus qui retribuet TIBI RETRIBUTIONEM TUAM, QUAM RETRIBUISTI NOBIS.

vers. 12. 12. Beatus qui tenebit, et allidet parvulos

Praedicit David in fine Psalmi perditionem Idu¬

maeorum et Babyloniorum, qui persecuti sunt filios Israel: Babylonii enim sub rege Nabuchodosore everterunt Hierusalem, et transtulerunt Hebraeos captivos in Babyloniam, ut notum est ex lib. IV Regum, et lib. 11 Paralipom. in fine. Idumaei autem, qui descendebant ab Esau fratre Jacob, qui et Edom dictus est, hortati sunt Babylonios, ut everterent Hierosolymam, et populum captivum abducerent. Id aperte narrat Abdias propheta, et multo ante id futurum praedicit David hoc loco: incipit igitur David ab Idumaeis, vel quia ipsi incitaverunt Babylonios adversus lsraelitas, vel ut a minoribus ad majora procedat: multo enim minus nocuerunt Hebraeis Idumaei, quam Babylonii. «Memor, inquit, esto, Domine, filiorum Edom, in die Hierusalem,» id est, memor esto filiorum Edom, quid videlicet egerint in die Hierusalem, id est, quando Hierusalem affligebatur et evertebatur a Babyloniis.

Quid autem egerint, explicat in sequenti versiculo: «Qui dicunt,» id est, qui dicebant Babyloniis: « Exinanite, » evacuate, effodite « usque ad fundamentum in ea, » id est, evertite eam a fundamentis. Illud, memor esto, intelligitur ad puniendum; Deus enim dicitur non recordari, quando non punit, et recordari, quando punit. Ezech. xvm:

« Iniquitatem ejus non recordabor amplius; » et Tob. iii: «Ne reminiscaris delicta mea, vel parentum meorum. » Transit deinde ad Babyloniam, et per modum imprecationis praedicit ejus ruinam. «Filia, inquit, Babylonis misera,» id est, civitas Babylon, quam ego miseram esse praevideo, licet nunc tibi felicissima videaris, « beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis,» id est, rex Medorum et Persarum beatus erit, quia prosperabitur adversus te, et retribuet tibi mala quae tribuisti nobis. Quod factum esse testantur Daniel cap. v, et Isaias cap. xiii praedixit quod hoc loco David etiam praedicit, tanta crudelitate saevituros Medos et Persas in Babylonios, ut etiam infantes eorum ad parietes allisuri sint, et sine ulla miseratione interfecturi.

Illud, parvulos tuos, in hebraeo et graeco, et in multis latinis manuscriptis, legitur parvulos suos; neque est incredibile in nostram editionem impressorum vitio irrepsisse suos, pro tuos; proinde recte correctus est hic locus apostolica auctori- Loci cortate. Sensus autem est idem, si illud suos acci- reciio. piatur non ut reciprocum secundum proprietatem linguae latinae, sed juxta phrasim graecam et hebraicam accipiatur pro ejus, ut significentur parvuli Babyloniae. Spiritualiter haec omnia duplici- Spiritua. ter intelligi possunt. Primo, allegorice, ut per lis seu- Idumceos intelligantur Judaei; per Babylonios, pa- susgani: vere enim pagani sunt, qui praecipue conabantur Ecclesiam Christianam a fundamentis diruere, sed Judaeis exhortantibus, incitantibus et gaudentibus. Nam ipsum etiam Christum,

Judaeis accusantibus, pagani crucifixerunt. Jaco-. bum occidit, et Petrum vinculis alligavit He-

Moralis

sensus.

rodes, quia videbat id placere Judaeis. Apostolum Paulum Judaei apud Romanos reum mortis facere conati sunt. Alias etiam Judaei concitaverunt animos gentilium adversus Christianos, teste S. Luca Act. xiv; sed memor fuit Deus, ut utrosque puniret. Nam Judaeorum urbem primariam evertit, regnum destruxit, et ipsos per totum orbem terrarum dispersit. Paganorum quoque, qui toto fere orbe imperabant, potentiam et regna ita sustulit, ut jam paucissimi restent pagani reges. Et quoniam idololatria et potentia paganorum non armis et violentia, sed praedicatione verbi Dei superata est, Deo dicit Propheta: « Beatus qui retribuet tibi, » etc.; nam pagani infeliciter persequebantur Christianos, sed felicem persecutionem a Christianis passi sunt. Utilissimum enim illis fuit, ut idololatria exstincta ipsi morerentur peccato, et justitiae vivere inciperent: quod praecipue parvulis eorum contigit, id est, iis qui minus radicati erant in erroribus et vitiis paganorum. Scimus enim maximam multitudinem puerorum et puellarum, aliorumque simplicium hominum, facillime conversam ad Christum, et ad martyrium usque decertasse pro Christi gloria adversus paternam idololatriam; quod significatur illis verbis: «Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos, » sive parvulos ejus, « ad petram, » id est, qui admovebit parvulos Babyloniae ad petram Christum, ut feliciter allisi moriantur homini veteri, et resurgant in hominem novum. Secundo, possunt haec intelligi moraliter, ut per Idumaeos intelligantur carnales homines, ut Augustinus exponit, per Babylonios intelligantur daemones; quod est magis conforme principio Psalmi: Babylonica enim captivitas figura fuit, ut initio diximus, captivitatis generis humani; quae captivitas adhuc ex parte durat, dum caro concupis-

cit adversus spiritum, et electi clamant: « Quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Roman. vir; et Apostolus dicit: « Nos ipsi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei exspectantes redemptionem corporis nostri, » Roman. vm. Et denique hospites et peregrini habitamus in terra aliena, et in mundo damnabili sumus, licet de mundo non simus. Retribuet ergo Deus Babyloniae retributionem, quam retribuit nobis, quoniam sicut rex Babyloniae diabolus captivos nos fecit, et alligavit vinculo culpae, quo vinculo alligati nascuntur omnes filii Adam: sic in die judicii captivum faciet Christus, rex Hierusalem, diabolum, et alligabit vinculis aeternae poenae, ut nulli amplius nocere possit, de quo dicit beatus Judas: « Angelos qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei vinculis aeternis sub caligine reservavit. Neque solum diabolum ligabit Christus vinculis aeternis, sed etiam omnia membra ejus, sive omnes ministros ejus, mundanos videlicet homines, qui pios persequebantur, et captivos tenebant, alligabunt angeli in «fasciculos ad comburendum,» ut dicitur Matth. xm. Sicut autem rex Babylonice seducit praecipue, et captivos facit parvulos Christi, id est, eos qui non creverunt, nec profecerunt in Christo, quibus semper lacte opus est: sic e contrario beatus est, qui parvulos Babyloniae, id est, qui minus creverunt in vitiis mundi, feliciter allidit ad petram, occidens peccato, ut justitiae vivant. Non est omittenda spiritualis expositio SS. Patrum, Hilarii, Hieronymi, et Augustini, qui per parvulos Babylonice intelligunt initia tentationum, quae facile superari possunt, si continuo exortae allidantur ad petram, quae Christus est. Vere enim beatus dici potest, qui semper vigilat, et incentiva tentationum crescere non sinit.

Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo: quoniam audisti verba oris mei.

In conspectu angelorum psallam tibi.

2. Adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo.

Super misericordia tua et veritate tua: quoniam magnificasti super omne, nomen sanctum tuum.

3. In quacumque die invocavero te, exaudi me: multiplicabis in anima mea virtutem.

4. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, quia audierunt omnia verba oris tui:

Confitebor tibi. Domine, in toto corde meo: in conspectu deorum cantabo [Ii. psallam ] tibi.

Adorabo in templo sancto tuo [h. ad templum sanctum tuum], et confitebor nomini tuo.

Super misericordia tua et veritate tua, quia magnificasti super omne nomen eloquium tuum.

In die invocabo, et exaudies me: dilatabis animae meae fortitudinem.

Confiteantur tibi. Domine, omnes reges terrae, quoniam audierunt eloquia oris tui.

5. Et cantent in viis Domini: quoniam magna est gloria Domini.

6. Quoniam excelsus Dominus, et humilia respicit, et alia a longe cognoscit.

7. Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me: et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua.

8. Dominus retribuet pro me; Domine, misericordia tua in saeculum: opera manuum tuarum ne despicias.

Et cantent in viis Domini: quoniam magna gloria Domini.

Quoniam excelsus Dominus, et humilia respicit [h. et humile videt et excelsum]: et excelsa de longe cognoscit.

Si ambulavero in medio tribulationis vivificabis me: super furorem inimicorum meorum mittes manum tuam, et salvabit me dextera tua.

Dominus operabitur pro me; Domine, misericordia tua in aeternum [h. sceculum ]: opera manuum tuarum ne dimittas.

Argumentum. — Carmen hocce edidit Davides, postquam, superatis multis aerumnis ac periculis, Sauleque mortuo, ad regite dignitatis fastigium esset evectus, postque Nathanis oraculum II Sam. vii. Strophae tres: 1-3, 4-6, 7-8.

Celebrabo te toto corde meo, coram coelitibus (angelis) canam te.

2. Prosternam me ad (alii versus ) templum sanctum tuum, et celebrabo nomen tuum

propter gratiam tuam et fidem tuam;

nam magnum fecisti super omne nomen tuum verbum tuum.

3. Quo tempore clamavi, exaudisti me, animosum reddidisti me, in anima mea robur est.

4. Celebrabunt te, Jova, omnes reges terrge, quando audiverint verba (promissa) oris tui.

5. Et canent de viis (consiliis} Jovae, nam magna est gloria Jovse.

6. Nam excelsus est Jova, et humilem videt, et altum (fastuosum) a longe cognoscit.

7. Si incedam in meis angustiis, vivum me servabis, contra iram hostium meorum extendes manum tuam, et juvabit (vel juvabis) me dextera tua.

8. Jova perficiet rem pro me;

Jova, gratia tua manet in sempiternum,

opus manuarum tuarum ne deseras (vel non cleseres ).

Vers. 1. Maurer, coram Deo, i. e. in templo. Alii, coram diis, falsis puta, i. e. iis invitis, vel, prae iis. Vers. 2. Maurer: Nam multo majora, quam quse pro fama tua, utut maxima, exspectare poteram, tu mihi (promissa) praestitisti; alluditur ad oraculum Nathanis II Sam. vii. Super omne nomen tuum, i. e. ait Hengstenberg, promissum fecisti, quod superat omnia gloriosa et mirabilia, quae hactenus patrasti. Alius: Super omnia, quae de te creaturae cognoscere poterant, exaltasti tuum Verbum, Messiam: ita et Vulg. — Vers. 5. Hengstenb. et canent in viis Jovce, eas vias sequentes. Alius, cum magna erit super eos gloria Jova.— Vers. 6. A longe, utpote altissimis longe altior.— Vers. 8. Jova perficiet, i. e. ait Hengstenberg, promissum muus perficiet, ad finem et eventum adducet. Alius, perfecte aget mecum, seu in me.

David.

In graecis libris, quos nunc habemus, invenitur titulus Aggcei et Zacharice, sed videtur additus a recentiorilms: nam non solum in hebraeo nihil est, nisi David, sed neque ullus veterum legit Aggcei et Zacharice, nec Hilarius, nec Hieronymus, nec Chrysostomus, nec Augustinus, nec Theodoretus, nec Euthymius. Itaque merito contemni potest. Argumentum est gratiarum actio, quod exaudiverit Deus humilem orationem suam; pro qua re autem oraverit, et quid acceperit, alii aliter sentiunt: sed nobis videtur petiisse adventum Messiae, et gratias agere, quoc exauditus praeviderit et praedicere potuerit Christi gloriam et conversionem gentium.

Confitebor tibi, Domine, in toto corde

Initio Psalmi pollicetur Propheta sacrificium laudis, et toto corde, quia pro beneficio omnium maximo gratias acturus erat pro salute sua, et totius populi sempiterna. « Confitebor (ibi. Domine, » confessionem laudis et gratiarum actionis, non verbis tantum, sed ex intimo corde, summa attentione et ardore mentis, eo quod exaudieris verba oris mei, orationem videlicet meam. In hebrseo non habentur haec verba, quoniam audisti verba oris mei. Sed credibile est excidisse, et esse debere: habentur enim apud antiquos Patres, Hilarium, Hieronymum et Augustinum in Commentariis hujus Psalmi. Apud Graecos autem habentur quidem, sed post verba: In conspectu angelorum psallam tibi; sensus semper est idem.

2. In conspectu angelorum psallam tibi;

Declarat confessionem suam fore talem, qualem requirit excellentia auditorum. « In conspectu angelorum psallam tibi, » id est, scio me psallentem tibi, ab angelis, qui tibi assistunt, videri et attendi, et ideo ita considerate me geram in psallendo, ut qui intelligam in quo theatro consistam. Et certe, si nos quoque cum Psalmos recitamus, intelligeremus vel cogitaremus ab angelis sanctis videri et audiri, et nostram attentionem et devotionem laudari, vel contra evagationes et negligentiam reprehendi, profecto longe aliter caneremus; quam nunc facimus. S. Joannes Chrysostomus addit, illud, in conspectu, significare e regione, ut revera significat vox hebraica “CU; et vult sensum esse: Psallam e regione angelorum, quasi unum chorum faciant angeli, alterum homines, ut non solum nobis canendum sit audientibus et videntibus angelis, sed etiam illis ex altera parte concinentibus et respondentibus. Quare

multum omnino prodesset ad attentionem et diligentiam, si recitaturi divinum officium, intra nos cogitando diceremus: « In conspectu, » vel e regione «angelorum psallam tibi;» id enim efficeret ut vere in toto corde confiteremur Domino. « Adorabo ad templum sanctum tuum, » id est, in templo manufacto, quod est orationis domus, psalmos decantans, « adorabo, » hoc est, incurvabor et prosternar ad templum sanctum tuum, quod est non manufactum, sed aeternum in coelo; et in eo templo animo et comtemplatione positus,

« confitebor laudes nomini tuo. » In hebraeo, pro angelorum, habetur deorum; sed Septuaginta intellexerunt per deos hoc loco significari angelos, ut etiam in Psalmo vm: « Minuisti eum paulo minus ab angelis; » et videmus ab Apostolo hanc interpretationem approbari ad Ilebr. ii; proinde verissima interpretatio censenda est. Illud autem, adorabo ad templum, potest accipi de templo, sive tabernaculo, in quo erat arca Dei, et potest sensus esse: « Adorabo ad templum, » id est, in templo; vel etiam: « Adorabo ad templum, » id est, versus templum, quod faciebant Hebraei, qui abequando aberant a Hierosolyma: tunc enim ado- nA®“* ■ rabant et orabant conversi ad eam partem mundi, iyma> * ubi erat tabernaculum Domini, ut intelligi potest co“versi ex cap. ix Daniel. Sed quoniam David dixerat se in toto corde laudaturum, et in conspectu Ange- mundi, lorum Psalmos cantaturum, credibile mihi est ubi erat eum de templo coelesti esse locutum, ubi sunt angeli, et ubi praesidet ille qui intuetur corda. orare so-

3. Super misericordia tua et veritate tua,

Antequam exponatur hic versiculus, constituenda est littera ex concordia codicum. In hebraeo habetur sic: Super misericordia tua et veritate tua, quoniam magnificasti super omne nomen tuum verbum tuum. In graeco illud, sanctum tuum, est generis neutri, nec desunt, qui existiment graecura

textum esse corruptum, et legendum esse Xcqovpro a-pov, id est, eloquium, sive verbum, pro sanctum. Sed cum antiqui Patres, Hilarius, Augustinus, Chrysostomus, Theodoretus et alii in Comment., et ipse S. Hieronymus in epist. ad Suniam et Fretellam, ex graeco legant, sanctum tuum, non facile adducor, ut credam textum graecum esse corruptum. Existimo igitur sic textum hebraicum cum graeco et latino esse concordandum, ut per sanctum tuum intelligamus Filium Dei Dominum nostrum Jesum Christum, ut S. Hieronymus admonet loco citato epist. ad Suniam et Fretellam. Ipse enim est verbum Dei, ut dicitur in hebraico codice, et est sanctus Dei, ut dicitur in graeco et latino; neque refert quod in graeco sanctum sit generis neutri; nam angelus quoque Gabriel, Luc. i, dixit: « Quod nascetur ex te sanctum, FpeUjS vocabitur Filius Dei. » Dicitur autem Filius Dei

Sanctum sanctum absolute, quia res est sanctissima, neque

"dn1/1!-5 GS^ *n CGe^°5 ve^ *n terra aliquid eo sanctius. His 1 u ' ita constitutis, sensus versiculi erit: « Confitebor nomini tuo super misericordia tua et veritate tua, » id est, haec erit materia canticorum meorum: in toto corde laudabo te super magna illa misericordia tua, et fidelitate tua qua, sicut promisisti patribus, miserius generis humani, « magnificas ti » Christum tuum, qui est « Verbum tuum et sanctum tuum, super omne nomen, » quia dedisti illi nomen, quod est super omne nomen. Nam hoc facto misertus es generis humani misericordia prorsus ineffabili, et ab omnibus in aeternum praedicanda, cum genus humanum depressum per peccatum usque ad inferos, exaltaveris in Christo super omnes coelos et super omnes res creatas; et sic implevisti cumulatissime veritatem tuam, qua promissis tuis stare solitus es. Quia vero in hebraeo non est absolute, swper omne nomen, sed, super omne nomen tuum, dupliciter potest accipi nomen Dei. Primo, pro potentia et gloria, quam Deus communicare solet cum creaturis; et tunc sensus est: « Magnificasti » filium tuum « super omne nomen tuum, » id est, super omnem potentiam et gloriam quam alii a te acceperunt, quod est idem cum illo: « Dedit ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur. » Secundo, ut nomen Dei accipiatur pro fama et gloria, quae redundant ex operibus Dei, et tunc sensus est: « Magnificasti » filium tuum « super omne nomen tuum, » id est, ex nullo alio opere acquisivisti majus nomen, famam et gloriam, quam ex glorificatione Filii tui.

Vers. 1. k. In QUACUMQUE DIE INVOCAVERO TE, EXAUDI ME -. MULTIPLICABIS IN ANIMA MEA VIRTUTEM.

Ex eo quod « magnificasti sanctum tuum, » confidenter peto ut semper per illum advocatum nostrum exaudias me, « in quacumque die, » id est, quocumque tempore, « invocavero te; » ille enim dixit: « Quicquid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. » « Multiplicabis in anima

mea virtutem. » Hoc autem est quod peto invocans te, ut multiplices, sive dilates, ut proprie sonat vox hebraica, non annos vitae corpori meo, aut opes, aut filios, aut alia ejusmodi, sed « virtutem in anima mea, » id est, robores animam meam ( virtus enim hoc loco robur significat, ut vox hebraica et graeca demonstrant), ut resistam cupiditatibus, ut tolerem patienter adversa, ut ambulem sine fatigatione in via justitiae, ut vim inferam regno coelorum, ut ad eum, quem magnificasti, aliquando perveniam.

5. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges vers. s.

Quemadmodum paulo ante dixit: « Magnificasti sanctum tuum, » praedicens futurum per verbum praeteri ti temporis, quoniam videbat per spiritum remfuturam, quasi praesentem, vel praeteritam more prophetico: sic nunc praedicit futuram conversionem gentium per modum imperantis. « Confiteantur, » id est, magnificato sancto tuo per resurrectionem et ascensionem ejus, confitebuntur tibi confessionem laudis omnes reges terrae, quoniam per Apostolorum praedicationem « audierunt omnia verba oris tui, » id est, quidquid mundo revelare dignatus es per Prophetas et Apostolos tuos; quae « verba oris Domini » antea in aola Judaea erant, ut dicit Apostolus Ro?n. in: « Illis tradita sunt eloquia Dei; » sed postea per Apostolos audierunt omnes reges et omnes populi terrae: nam « in omnem terram exivit sonus eorum. »

6. Et CANTENT IN VIIS DOMINI, QUONIAM MAGNA Ve,s- 6- EST GLORIA DOMINI.

Pergit Propheta explicare mysterium vocationis gentium: « Et cantent, inquit, in viis Domini, » id est, ambulabunt reges et eorum populi « in viis Domini, » quae sunt misericordia et veritas: istis enim viis Deus ad nos descendit, et nos ad illum ascendimus; ille misericorditer condonando peccata pcenitentium, et juste puniendo impoenitentes, et coronando justos; nos misericorditer condonando peccata proximorum, et juste cum omnibus conversando, atque Deo et proximo reddendo quod debemus: ambulant autem non inviti et moesti, sed laeti et volentes cantando,

« quoniam magna est gloria Domini. » Cognoscent enim et admirabuntur quotidie magis ac magis, quam magna Dominus fecerit, et quam magnifice glorificaverit Christum suum, caput nostrum, et quae sint divitiae gloriae haereditatis ejus in Sanctos.

7. Quoniam excelsus Dominus, et humilia ver*. 7.

Haec est magna gloria Domini, quod cum excelsus, imo altissimus sit natura, dignitate, potentia, sapientia, imperio, tamen « humilia » de proximo «respicit,» quoniam ad humiles descendit: et vere in filio suo in terris visus est, et cum hominibus conversatas est; « alia autem a longe cognoscit,» quoniam a superbis longe recedit, vel eos longe a se projicit: quomodo regem superborum diabolum de coelo ad inferos praecipitavit. Haec doctrina sanctae humilitatis omnibus quidem necessaria est, sed praecipue regibus et aliis in sublimitate constitutis: ipsis enim maximum periculum est a spiritu superbiae. At cur quos ei- Deus excelsus non diligit excelsos, sed humi- "deus ^es> cum omne simile diligat sibi simile? Diligit celsus Deus excelsos vera celsitudine praeditos, non eladi ligat, tos celsitudine falsa: illi enim similes Deo sunt, isti dissimiles. Porro humiles, qui se nihil esse ex se agnoscunt, implentur a Deo veris bonis, et exaltantur ad celsissimam dignitatem: superbi autem, qui se existimant esse quod non sunt, inanes remanent, et solo vento distenti et inflati procul abjiciuntur.

Vers. 8. 8. Si ambulavero in medio tribulationis,

vivificabis me; et super iram inimicorum meorum EXTENDISTI MANUM TUAM, ET SALVUM ME FECIT DEXTERA TUA.

Quoniam Deus excelsus humilia benignissime respicit, David, conscius propriae humilitatis, cum fiducia sibi pollicetur auxilium Domini in omni tribulatione. «Si ambulavero, inquit, in medio tribulationis, » ita ut undique tribulantibus et tentantibus cinctus sim, tamen « vivificabis me, » id est, vivum, illaesum, incolumemque servabis.

« Et super iram, » id est, nam super iram [et pro Et pro quia, passim legitur in Scripturis, ut saepe monuiqma. mus) « inimicorum meorum, » me undique circumstantium et devorare cupientium, « tu extendisti manum tuam, » ut eorum furorem compesceres et conatus impedires, et sic « salvum me fecit dextera tua, » id est potentia et virtus tua, quae Christus est. In hebreeo habentur omnia in futuro, vivificabis, extendes manum tuam, salvum me faciet dextera tua; sed idem est sensus. S. Au¬

gustinus more suo utiliorem, sed spiritualem sensum excogitavit: « Si ambulavero in medio tribulationis, » id est, si ex amore coelestis patriae invenero praesentem vitam esse laboriosam peregrinationem, et sic invenero tribulationem et dolorem, quem non inveniunt, qui vitam praesentem amant, tunc « vivificabis me, » vita gratiae tuae; « et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, » id est, « in medio tribulationis » ambulabo, quia tu extendisti manum tuam ad me feriendum magis, quam ira inimicorum ferire me possit. Inimici possunt spoliare, vulnerare, occidere; amplius non possunt: tu differs reditum in patriam, et adoptionem coelestis beatitudinis, quod mihi gravius est omni tribulatione corporali; sed tamen non despero, quia « salvum me fecit dextera tua, » spe et promissione, postea quoque reipsa et visione salvum me faciet eadem dextera tua.

9. Dominus retribuet pro me; Domine, mise- vers.

Explicat modum quo « dextera Domini salvos nos facit. » « Dominus, » inquit, qui est dextera tua, « retribuet pro me;» retribuet autem tibi Deo Patri pretium pro peccatis meis, sicut alibi dicit: « Quae non rapui, tunc exsolvebam; » retribuet etiam vindictam inimicis meis, quam ego retribuere non possum. « Domine, misericordia tua in saeculum » durat, finem non habet; ideo peto, ut « opera manuum tuarum non despicias, » id est, quae tu misericorditer inchoasti opera, inspirans fidem, spem et charitatem, non deseras, sed conservando, augendo, perficiendo consummes. Recte autem dicit, opera manuum tuarum, non opera manuum nostrarum, quia quidquid boni habemus, illius dono habemus, sine quo non solum nihil possumus facere, sed neque sufficientes sumus cogitare aliquid ex nobis, quasi ex nobis.

Domine, probasti me, et cognovisti me: 2. tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam.

3. Intellexisti cogitationes meas de longe: semitam meam et funiculum meum investigasti.

4. Et omnes vias meas praevidisti; quia non est sermo in lingua mea.

Domine, investigasti me, et cognovisti: tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam: intellexisti malum meum de longe.

Semitam meam et accubationem meam eventilasti.

Et omnes vias meas intellexisti: quia non est eloquium in lingua mea.

5. Ecce, Domine, tu cognovisti omnia, novissima et antiqua: tu formasti me, et posuisti super me manum tuam.

6. Mirabilis facta est scientia tua ex me: confortata est, et non potero ad eam.

7. Quo ibo a spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam.

8. Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades.

9. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris:

10. Etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua.

11. Et dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me; et nox illuminatio mea in deliciis meis.

12. Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur: sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus.

13. Quia tu possedisti renes meos, suscepisti me de utero matris meae.

14. Confitebor tibi quia terribiliter magnificatus es: mirabilia opera tua, et anima mea cognoscit nimis.

15. Non est occultatum os meum a te, quod fecisti in occulto: et substantia mea in inferioribus terrae.

16. Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur: dies formabuntur, et nemo in eis.

17. Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus: nimis confortatus est principatus eorum.

18. Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur: exsurrexi, et adhuc sum tecum.

19. Si occideris, Deus, peccatores: viri sanguinum, declinate a me.

20. Quia dicitis in cogitatione: Accipient in vanitate civitates tuas.

21. Nonne qui oderunt te. Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam?

22. Perfecto odio oderam illos, et inimici facti sunt mihi.

23. Proba me, Deus, et scito cor meum; interroga me, et cognosce semitas meas.

24. Et vide, si via iniquitatis in me est, et deduc me in via aeterna.

Ecce, Domine, nosti omnia: retrorsum, et ante formasti me: et posuisti super me manum [h. palmam ] tuam.

Mirabilior est scientia a me, excelsior est, non potero ad eam.

Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam?

Si ascendero in coelum, ibi es tu: si jacuero in inferno, ades.

Si sumpsero pennas diluculo [al. add. et], habitavero in novissimo maris:

Etiam ibi manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua.

Si dixero: Forte tenebrae operient me: nox quoque lux erit circa me.

Nec tenebrae habent tenebras apud te, et nox quasi dies lucet: similes sunt tenebrae et lux.

Quia tu possedisti renes meos: orsusque cs me in utero matris meae.

Confitebor tibi, quoniam terribiliter magnificasti me; mirabilia opera tua, et anima mea novit nimis.

Non sunt operta ossa mea a te, quibus factus sum in abscondito: imaginatus sum in novissimis terrae.

Informem adhuc me viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur: dies formati sunt, et non est una in eis.

Mihi autem quam honorabiles facti sunt amici [h. sodales ] tui, Deus! quam fortes pauperes [h. principatus ] eorum!

Dinumerabo eos, et arena plures erunt: evigilavi, et adhuc sum tecum.

Si occideris, Deus, impium: viri sanguinum, declinate a me.

Qui contradicent tibi scelerate: elati [al. elevati ] sunt frustra adversarii tui.

Nonne odientes te. Domine, odivi, et contra adversarios tuos distabui [h. resistebam]?

Perfecto odio oderam illos: inimici facti sunt mihi.

Scrutare me, Deus, et cognosce cor meum i proba me, et scito cogitationes meas.

Et vide si via doli in me est, et deduc me in via aeterna.

Argumentum. — « Quamvis longe maxima pars carminis in omniscientia atque omnipraesentia divina celebranda versetur, in eo tamen non esse primarium poetae consilium, ex fine carminis intelligi, plures interpretes recte judicarunt. Quid autem sit illud, quod praecipuum spectavit vates, id tibi ostendet quae sequitur descriptio argumenti. Strophae quatuor: vers. 1-6, tu, o Jova, me penitus cognoscis; 7-12, te nusquam possum celare; 13-18, nam tu me formasti, et priusquam nascerer sortem meam mihi destinasti; 19-24, tibi igitur notum est, quantum odium habeam in improbos, et tuos et meos adversarios; quos ut perdas, me vero ut in pietatis tramite confirmes rogo. » Maurer

Aliter, nec male, Hengstenberg primarium vatis consilium repetit e Nathanis promisso, quod Psalmi quoque praecedentis prajcipuum est argumentum, se pium atque innocentem esse protestatur Davides, ideoque illo promisso haud indignum. Gaeterum non suo tantum loquitur nomine, sed totius etiam populi, cui simul carmen ad pietatem et virtutem est paraenesis. Elegantissimum Psalmum e recentioribus habendum esse volunt Ewaldus et alii, propter n aniaicas quorumdam verborum formas et significationes (vers. 2, 3, 7, 20), sed perperam.

Jova, perscrutatus es me et cognoscis.

2. Tu cognoscis sedere meum et surgere meum, intelligis cogitationem meam e longe.

3. Semitam (itionem) meam et accubitum meum exploro s, et omnibus viis meis assuetus es.

4. Nam nullum est verbum in lingua mea: en, Jova, nosti totum illud.

5. A tergo et a fronte obsides me, et ponis super me manum tuam.

6. Mirabilis scientia (tua talis) prae me est, sublimis est, impar sum ei capiendce.

7. Quo eam a spiritu tuo,

et quo a facie tua fugiam?

8. Si ascendam in coelos, ibi tu;

et si stratum meum faciam orcum, ecce tu!

subsidam in extremitate maris (medii, occidentis),

10. Etiam ibi manus mea ducet me, et prehendet me dextera tua.

H. Et si dicam: « Nil nisi (merae) tenebrae occupent me, et nox fiat % lux quae circum me est: »

12. Etiam tenebrae non tenebras facient prae te (quin tu pervideas), et nox diei instar lucem praebebit;

tales tenebrae tibi, qualis lux.

13. Nam tu formasti renes meos, texuisti me in utero matris meae.

14. Celebro te, quod mirum in modum (valde) admirabili* factus sum; admirabilia sunt opera tua,

et anima mea id agnoscit valde.

15. Non occulta erat substantia mea tibi,

quando formabar (vel formatus sum) in abscondito (matris utero), quando contexebar in inferioribus terrae.

16. Foetum meum viderunt oculi tui;

et in libro tuo omnes illi (puta dies) scripti sunt, dies qui formari deberent, neque erat tunc unus inter eos.

17. Et mihi quam difficiles intellectu sunt cogitationes tuae, Deusi Quam multae sunt summae eorum!

18. Aggredior numerare eas: arena numerosiores sunt; egredior (hac meditatione), et adhuc tecum sum (nondum omnia numeravi).

19. 0 si occideres (vel, utinam occidas ), Deus, improbum!

Et vos, viri sanguinis, recedite a me.

20. Qui efferunt te (nomen tuum) in dolum (vel scelus ), ore proferunt nomen tuum in mendacium adversarii tui.

21. Nonne osores tui, o Jova, odio habeo, atque adversarios tuos respuo?

22. Perfectione odii (summo odio) odi eos, pro hostibus sunt mihi.

23. Scrutare me, Deus, et nosce cor meum; explora me, et nosce cogitationes meas.

24. Et vide, num via simulacri in me, et duc me in via antiquitatis.

Vers. 1. Oportetne intelligere me post cognoscis? negat Hengstenberg; Maurervero: Suffixum, ut saepe alias fit, ad utrumque verbum pertinet. — Vers. 2. Sedere et surgere, i. e. universa meae vitee agendique ratio. A longe duobus modis intelligi potest, ut longinquitas sit temporis, quod longe ante cogitata nostra Deus intelligat, quam animo versare coeperimus; vel loci, i. e. de excelso coelorum habitaculo: prius praeplacet. — Vers. 3. Exploras, a n1T ventilare, triticum a paleis discernere; vel a IT limbus, corona, hinc circumdare, gall. envelopper d’un regard, inclusum quasi tenere, ut nihil intuitum effugiat. To funiculum Vulgati, i. e. curriculum, certum viae spatium, via mea; ita et cr/clvo; Alexandrini. — Vers. 4. Hengstenberg: Nil loquor, quod tu non noveris. Alius, quum nondum natus est sermo in lingua mea, jam, Jova, nosti illum, seu potius quidquid cogito dicere. — Vers. 5. Alius tsarhtani vertit formasti me, significatione petita a verbo iatsar, item posuisti super me, ad me videlicet formandum et effigiendum. Sed infra demum (vers. 13-16) de formatione embryonis in utero sermo fit. — Vers. 6. Pro peliah, femin. tgu ’kS3, Masorethae legendum notant femininum incertae formae — Vers. 9. Nihil velocius aurorae radiis momento temporis universum orbem ab oriente ad occidentem pervadentibus. Hoc igitur dicit: Si momento temporis ab orientis plaga ad ultimum usque occidentem ferat. Sequitur apodosis. — Vers. 11. Alius, eod. sensu, forsitan tenebrae oppriment ( operient ) me, et nox erit, etc. Subjicitur jam consequens vers. seq. — Vers. 13. Nam: nil mirum, si nil in me te lateat, nam, etc. — Vers. 14. Celebro te, quod maxime insignem me fecisti structura, forma corporis. — Vers. 15. Contexebar, propr. ex diversi coloris filis. Inferioribus terree, i. e. hic loca occulta, puta uterus maternus; est decurtata similitudo, q. d. In loco tam obscuro, quam sint interiora terree. — Vers. 16. Foetum, propr. rem convolutam, hinc informem, cujus partes nondum sunt evolutae. Maurer, dies vitee meee formati, i. e. definiri sunt. Alius: Embryonem meum viderunt ocxdi tui, omnes corporis mei partes (membra: affixum neutraliter capiendum, vel ad foetum collect. referendum) in libro tuo descriptae erant, per dies (de die in diem) efformabuntur (vel, quae in dies efformari deberent), neque una ex iis jam tum erat. Non male. — Vers. 18. Pro egredior, alii exsurgo, vel evigilo mane ex somno, et adhuc sum, ut vespere cum obdormirem, tecum, in admirationem tui defixus; obdormiens te cogito, cogito evigilans. — Vers. 20. Efferunt (propr. dicunt) te in scelus, i. e. pejerant ( cf. Exod. xx, 7; Deut. v, 11 ); vel sensu paulo latiore: Nomen tuum in ore habent ad legendum suum astum. Ore proferunt, propr. profert, puta unusquisque eorum. Rosenmull. elati nequiter seu impie adversarii tui. Alius, qui nominant urbes tuas ad mendacium, vel ad rem minimi momenti, i. e. pejerant per urbes tuas sacras, puta Hierosolymam, Sichemum, Bethelam, Siluntem: cf. Matth. v,35. Vel, efferunt se ad scelus adversarii tui. — Vers. 24. Via simulacri, i. e. cultus deorum commentitiorum. Hengstenb. via doloris, quae dolorem pariat, in perniciem ducat, i. e. via perversa. Via antiquitatis, mores majorum, Abrahami puta, Jacobi, etc.; vel, strictiore sensu, cultus majorum, i. e. cultus Dei veri. Alii, in via aeternitatis, quae ducit ad beatam aeternitatem. Sed cf. Jcrcm. vi, 16; xvin, 15.