Epistola LXXXV. Castoriensis Condomensi

Opusculum nuper à te editum, et ad Serenissimi Delphini informationem olim compositum, quo tua humanitas, Antistes observantissime, me donandum duxit, magno cum gaudio, ubi aeeepero, exosculabor ; certus illud tanti discipuli instructione, tantique magistri eruditione dignissimum esse ; ac in eo reperturum me undè et religio incrementum, et studia mea lumen poterunt mutuare.

Quae Marchio de Feuquières ex Suecià nuntiat, uti spem praebent futuros illic plurimos qui non erunt rebelles lumini dùm eis proponetur, ità simul attjue Amsterodamum advenero, conferam cum bibliopolis, ut ineamus rationem quâ praeclarissima tua, Autistes illustrissime, Expositio Fidei Catholicæ ad quàm plurimos poterit pervenire. Si catholicorum libros in Suecià vendere liceat, non erit difficile plurima illùc hinc exemplaria mittere. De rationibus à nobis initis, ut libellus tuus et per Sueciam, om-nesque maris Raltici regiones distrahatur, ad te Antistes illustrissime, Amsterodamo referam ; ut, si forte opus erit, Marchio de Feuquières moneatur ad suam protectionem bibliopolis impertiendam, vel ad venditionein libri quocumque modo promoven-dam, qui ejus prudentiae videbitur opportunior.

Luculentissimùm mihi praebes, Antistes illustrissime, tui erga me amoris argumentum, dùm meo judicio detiniendum relin-quis, nùm cavillationibus et Stricturis Frederici Spanhemii aliquod responsum reponendum sit. Quamvis haec humilitas, quâ tu, Antistes sapientissime, tuas occupationes meo subdis arbitrio, pudorem mihi ingerat, audebo tamen quid optem significare. Ex responso magnum fructum non dubius spero. Ea est enim, Antistes illustrissime, tui nominis celebritas, ea de tuà eruditione opinio, ea de tuis virtutibus existimatio ; ut nullum de rebus fidei ac religionis sis scriptum editurus, quod non ab omnibus, ut illud legant, expetatur. Tanta verò est in libris tuis et perspicuitas ad docendum, et virtusad persuadendum ; ut vix legi possint ab iis qui fidei catholieae adversantur, quin de illà vel meliùs sentire incipiant, vel suam ab illà separationem suspectam habeant. Rogo itaque, Antistes observantissime, ut, si per occupationes liceat, aliquo responso Spanhemii objecta diluas, remque catholicam illustrare et confirmare digneris.

Spero te, per familiarem illustrissimi Comitis d'Avaux, qui summâ me benevolentià prosequitur, et quem ob religionem in Deum, et ob prudentiam in administratione sui muneris plurimùm colo, accepisse libellum¹ qui hîc nuperrimè editus est contra epistolam Lugdunensis medici, cui nomen Spon. Ea epistola hic magno applausuab iis omnibus accipitur, quibus jucun-dum brevissimo scripto comprehensum viderequidquid ferè catholicis objici potest. Sed speramus plurimos posituros insaiium de istà epistolà gaudium, dùm ex erudito ad illam responso salubrem concipient dolorem.

Libellus cui titulus, La politique du clergé de France (b), licèt mendaciis apertissimis scateat, hîc tamen celebratur tanquàm summi ingenii, eruditionis etpoliticae scientiae stupendum opus : undè brevi tempore plurima hic ejus divendita exemplaria ; et ut ab omnibus is libellus legi possit, in nostram quoque linguam tiansfusus est ; praefixà monitione ad lectorem, quà maximis elogiis auctoris eximia in rébus theologicis scientia, in historicis eruditio, in politicis perspicacia commendantur. Et quamvis prae-cipue scriptus videatur ut Anglorum in catholicos furorem nostris inspiret Ordinibus, illi tamen pergunt indulgenter nobiscum agere ac connivere ad progressum religionis nostrae, neglectà intentione maledici scriptoris. Judicavit vir magnus, quocum mihi nonnullum litterarum commcrrium, è re catholicæ religionis futurum, si suum otium refutando ei libro impenderet². Confido ipsum adeò féliciter istâ operà defuncturum, ut calvinismo indè pudor, et Ecclesiae catholicae ingens gloria sit accessura. Hæc refero tibi, Antistes illustrissime ; quia scio nihil esse Ecclesiae, quod non tuum, pro illà quà eam complecteris dilectione, existimes.

Non possum huic epistolae finem imponere, quin significem me gaudere quàm maxime ; quia ecclesià Meldensis te, Antistes sapientissime, pastorem habere meruit (b). Illà felicitate ut diù fruatur, Deum rogo.

27 maii 1681.

Footnotes

1. Hujus libelli auctor erat Arnaldus, sicque inscriptus est : Remarques sur une lettre de M. Spou. — (b) Auctore Jurieu. ↩

2. Arnaldus, qui Jurii librum confutavit, opere edito sub hoc titulo : Apologie pour les Catholiques. — (b) Paulò antè, scilicet 2 maii, Bossuetus designalus fuerat Episcopus Meldensis. — (e) Arnaldus. ↩