Sectio 2, art. 13: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine*

St. qu. Agitur de bono causato, ut ait Cajetanus, et hoc constat ex argumento « sed contra », ubi citatur haec augustiniana definitio boni « in rebus a Deo factis ».

Responsio affirmativa sic manifestatur : « Ad hoc quod aliquid sit perfectum et bonum debet habere formam et ea quae praeexiguuntur et ea quae consequuntur ad ipsam », nam unumquodque est id quod est per suam formam.

Atqui ipsa forma exprimitur per speciemt id quod praeexigitur ad eam per modum, et id quod sequitur per ordinem.

V. g. forma fructus constituit illum in tali specie, sed ad eam praeexigitur modus commensurationis principiorum materiaiium et efficientiiim, v. g. terrae et solis, ut fructus ad maturitatem perveniat. Denique m fructu est ordo ad finem, v. g. ad sustentationem vitae hominis. Item haec tria requiruntur ut aliquis sit bonus pictor, bonus statuarius, bouu* musicus : modus requiritur ad acquisitionem artis, postea species artis et ordo ejus ad finem. Sic bonum exigit concursum congrmim quatuor causarum, qma finis est quid ultimum in executione. Sic assignatur ratio hujusce definitionis descriptivae datae a sancto Augustino.

DE BONO IN COMMUNI

.Art. VL — Utrum convenieBier dlvM&iiir boniim^ pef honostom, utile et delectabile»

SU qn. Agitur de divisione boni transcendentalis, sed est formalis, non materialis. Materialiter dividitur bonum, ratione subjecti, per decem categorias : bona substantia, . bona quantitas, bona qualitas, etc...

Formaliter autem dividitur secundum ipsam rationem boni, scil. ut est quid perfectum et appetibile. Haec autem divisio fundat notionem boni moralis, quod est bonum honestum conforme regulis morum, id est legi aeternae et rectae rationi. Cf. Ia IIas, q. 18.

Contra praedictam divisionem opponuntur quaedam difficultates : i° videtur quod bonum transcendentale melius dividitur per decem categorias in quibus invenitur. 2° Haec divisio non est per mernbra ad invicem opposita, nam aliquid, v. g. virtus, est simul honestum et delectabile. 3° Bonum habet rationem finis, utile vero non habet rationem finis.

CohcIusIo tamen est affirmativa.

i° Probatur auctoritate sancti Ambrosii, de Officiis, L I, c. 9, qui dat praedictam divisionem, quam invenit apud Ciceronem. Jara erat apud Aristotelem Bth., L I, c. 5. Sic Aristoteles distinguit tres species amicitiae prout fundatur aut ir* bono utili, aut in delectabili, aut in bono honesto, haec ultima est amicitia virtuosorum. Haec classica divisio est apud sanctum Augustinum, apud Dionysium. Et Maglster Sententiarurn dividebat rnateriam theologiae, prout quaedam sunt utilia, alia vero honesta et fruibilia.

Haec tamen dassica divisio non vere servatur ab Epicureis, qui, sicut omnes materialistae et sensualistae parvi faciunt bonum honestum, et pro bono habent tantum utile et delectabile. Sic non commendant Hvtutem nisi ad fugienda inconvenientia vitiomm ad invicem oppositorum, et non propter amorem objecti virtutis.

2° Ratione probatur iegitimitas hujusce classicae divisionis, quae, ut ait sanctus Thomas, competit, non solum bono hurnano, sed bono secundum quod bonum est.

Bona divisio sumitur secundum rationem formalem totius dividendi, et sic ista sumitur.

Etenim bonum, ut est appetibile, est tenr&ras motus appetitus. Atqui hic terminus aut est medius (sic vocatur utile), aut est uliimus, utres propter se desiderata (sic vocatur honestum), aut est ultimus, ut quies in re (sic vocatur delectabiie) .

Haec divisio recte sumitur secundum rationem formalem totius dividendi, et fit per membra ad mvicera opposita. Sic est divisio ' non per accidens, sed per se et adaequata.

3peciaiim insistendum est in definitionem boni honesti: esi bonum quod propter se desideraiur, ut dicitur in corpore articuli, et ad 2um « Honesia dicuntur quae in seipsis habent unde desidereniur », id est independenter

DE DIVISIONE BONI ab omni delectatione aut utilitate sequenti : v. g. dicere veritatem etiamsi sequatur mors, seu martyrium.

Ut alibi dicit sanctus Thomas l, honestum idem est ac honore dignum, est enim objectum virtutis ; ex eo oritur spiritualis decor et pulchritudo. Vocatur etiam bonum rationale seu morale, prout est secundum rectam rationem, ut objectum rectae voluntatis.

Ad im. Haec divisio sumitur formaliter secundum ipsam rationem boni, et non materialiter secundum subjectum in quo est.

Ad 2um. « Raec divisio non est per oppositas res, sed per oppositas rationes. » Propterea eadem res ut virtus potest esse simul quid honestum et delectabile, imo et utile ad finem ultimum.

Attamen illa proprie dicuntur delectabilia, quae sunt delectabilia tantum, et aliquando sunt noxia et inhonesta. Item utilia proprie dicuntur quae sunt utilia tantum, ut pecunia, medicina amara. Sanctus Thomas ostendit alibi2 quod honestum appetitur propter se appetitu rationali ; quod delectabile appetitur propter se ab appetitu sensitivo, et quod nihil repugnans honesto est simpiiciter et vere utile, sed secundum quid.

Ad 3um. Bonum in ista tria dividitur, non ut univocum, sed ut analogum, et per prius dicitur de honesto, secundario de delectabili, tertio de utili.

lum corollarium t haec divisio continet principium refutationis hedonismi et uiilitarismi, scilicet falsae ethicae, fundatae in bono delectabili et in bono utili, non in bono honesto. Sensualistae autem non possunt vere servare notionem boni honesti, quod est bonum secundum se, independenter a delectatione et utilitate sequenti, v. g. subire martyrium propter amorem veritatis divinae.

-uin eoroSIarium : primum principium ethicae est « bonum faciendum et malum vitandum » in quo agitur de bono honesto ad quod natura nostra rationalis ordinatur ab ejus Auctore. Cf. I 11**, q, g4f a. 2. Unde homo perveniens ad plenum usum rationis debet diligere efficaciter bonum honestum propter se et plus quam seipsum ; hoc autem est in confuso seu implicite efficaciter diligere Deum auctorem naturae et summum . num Pff quam seipsum. Cum autem hic amor efficax, in statu naturae lapsae, sit impossibiJis sine gratia sanante, quae simul est elevans (I- II", q. 109, a. 3h Sanctus Thomas concludit (I» IP» q. Sg> a. 6) . «Si quidem (puer) «c se ordmaverit ad debitum finem, per gratiam consequetur remissionem peccati ongmalis », scil. per baptismum desiderii.

Hoc solum notatnr ■ ntmc, ut appareat altitudo boni honesti supra Donum delectabile et utile.

Dubium : an animal brutum tendat saltem materialiter ad bonum honestum sibi proportionatum, quamvis non cognoscat rationem finis nec ::auonem honesti.

184 £>E BONO IN COMMUNI

Respondetur affirmative cum sancto Thoma. Cf. Ia, q. 6, a. 1, ad 2m; q4 60, a. 5, ad im. In hoc ultimo loco dicitur : « Unumquodque (quaelibet creatura) suo modo naturaliter diligit Deum, plus quam seipsum... prout unaquaeque pars (universi) diligit naturaliter totum plus quam se. Et quodlibet singulare naturaliter diligit pius bonum suae speciei, quam bonum suum singuiare. » Item ila IIae, q. 26, a. 3.

Sic apparet malitia onanismi, qui est contra bonum speqiei et conservationem ejus. Item sanctus Thomas in Matth., xxiii, 37, circa haec verba Christi : « Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti » dicit : « Gailina, compatiens pullis, defendit eos a milvo, et vitam exponit pro eis et congregat sub alas. Sic Christus compatitur nobis, vere languores nostros ipseportavit. » Exhoc apparet altitudo boni honesti, quod jam est materialiter in eo quod nobilius est in moribus animalium, ita ut Christus loquendo de sua generositate potuerit exemplum invenire in hoc inferiori ordine et exemplum omnibus notum.

Sic terminatur quaestio de bono in communi. Habetur ejus definitio nominalis (id quod omnia appetunt), ejus definitio realis (ens perfectum et appetibile), ejus relatio ad ens et ad ordinem causalitatis, nec non ejus divisio in honestum, delectabile et utile.

Qoo ¥1. — De bonitate Dei.

In hac quaestione quatuor quaeruntur, agendo prius de Deo in se, et secundario oer respectum ad creaturas. Solvitur quaestio an sit in duobus prioribus a^ticulis : utrum esse bonum Deo conveniat, et utrum Deus sit summum bonum. Postea agitur de modo secundum quem bonum Deo conveniat : an ffle solus sit bonitas per essentiam. Denique : utrum omnia sint bona bonitate divina, saltem prout omnia procedunt a bomtate divma et ad eam tendunt.

Agitur ergo de bonitate ontologica, qua Deus in se bonus est et appetibilis, ac secundum quam est finis omnium et agens supremum communicans creaturis omnia bona quae accipiunt.

Sed haec bonitas ontologica est fundamentum benevolentiae seu amoris benevolentiae de quo est sermo q. 20, et etiam justitiae et misericordiae, de quibus agitur q. 21, post quaestionem 19 de voluntate divina, prout justitia et misericordia sunt velut virtutes voluntatis divinae. Hoc attente notandum est, nam plures jam exspectant dum agitur de bonitate Dei quod sit sermo de ejus amore benevolentiae.

Videbimus in hac quaestione quod sanctus Thomas procedit secundum viam affirmationis et excellentiae, prout bonitas est attributum positivum. Medium demonstrativum in his articulis erit primum efficiens (ex 2a via ad probandam Dei existentiam) . Primum efficiens enim est fons omnium bonorum et proinde sic a posteriori apparet quod ipsum est Bonum per essentiam.