Caput XXI. qudniamndir bona intonfionBjf riBC; pdrtebat, ab iliis - merito 'panno' mefriStruatid ubrbpaiUritUr; De fis' enini' dicit Doiiiift&Isaia* v.. iV2

ciifirt 'fetiflrar, irictiMjixiift 1 dBoiriiiititio esCCirHUt'. 1 *

of Calvibiv' iii comrdentanb' Hujus'1 loSf^te^ii^' fi'ob testimonium non recte adjustitiam • operum1 et Miiieri " idem^IiMtlVdttrs 'ftf* apertione orfl85‘JSft9 ‘'tBf9 ho&prdfesmmm 'tdstiiiibhib' probare' cdiiAiiiiA' efp^oiiffiitfbperft^astbttjrti ej^;pecbf«rtaP£iJ •'- "i^dlbWj^p^dHUPtbfenfR ex cap;vf.Aftfttfiafr! orationem- Ddminrcaih. Nam ex eo (fu odora-*'

luitrriCftirt:

semperptfc rfet>elles: silibus' m: omitt i opere viflurtfttt? - Dbr - pertrper denique e^em^s^ bti nobis pfleucafS^Piiseiiedrditer ou

lt^ret8KpiieT?P5 i JHi sffii"ffbrfTHtietHir,‘ritwr’|>§Uf^§^ UjtVae numqnani~ ifnpelTatd^eSyt^u^/i^riitd prbMMt bbs We*': c^^fo^^di^IreterPmii^^dffreti.^i Petife C& ab<hfi&t&?iiiiiOM&£ qufffiiiPj wctptttPethuti&i alffetn sabetificdff ridiieA’:DbhiinT,J-et iit fiat a-- nobis voluntas Dei, igitur non pdlliifttti^eitf-P p&PWf bebis; ^d 'SElti^tffibatui^ potius nomen Ddmimpei lbgi obedientes; fegimUS' ‘Domini vdtdntateiif'. Abbqiii frustra M p&ieFetkiik' rsi: ntfmquaifh- ' mpfetdar eriius. 7 RrjefeWa; 'Mii non; pbteSSt (^as^uaid-pefere, ut^at- vbluhtas Obi?* nM" q<iP s^pe^Del-vdlunMi Pebeilis mstv Quomodiy Ebrists s Oravit y Ei at vol-unta S-tuA? ■ attetibm:Ehri'sius semper voluntati Dei rebellis er&t? i2° bdin (mulhoni an.teon aiiui

Reeponded ^ igitiiiv: note 'sol urii possi; - peti t qhedinoii haBefflu3; sed: etiaiti' 7 conservationemy1 etj dncrenipHluiH bjnsI:quod' habemus. Sic en im explicat Sv ' C yp fiab u s sermi de bfab tibiie::DbininieM - prriinaiH' illatb1 petitibfiern;;; ' <( Id, inquit,1 petimus, et rOgamus,' ut fpui iri' Baptisfhb^anotifieati siiiiitis- in:eo qubdOSse c®§pifftus, -perseVOreflitis » • 'Et eodeni ufbdb; explicat Si rAugdStmtis iri' libro de bono 'persdVdroni-ia» 0Upi 2?■*■•“ boim 'i;•• -i 0!)(j n

,;ims er; jjeoqtnoo tJiqio'ioq njcifiisnr,cijj.tsoq

coelo, et ih fetrti, "■ monent preedicti: Patres,: pesSe etiam sibmteilipi, ut-petatos. QStPibfa • sioherh infidelmm,1 w Vidbtiebt1 iib^tpioqutqa? qui rioiriine tfeirm-ihta]Tfguntruiv:faciant vq-i luUtateM Dei;, sicut eain. -faoiufttr plorique ^-. defeS, •’ qU r: litimMa cioeii sfgfi ifioantu r i Ex: qii»; intelligimus, sanctos- Patres cont rari o ■ modo ex Doinfniea biutiohe argurtieutari, ae Dntllerub faeerb-abletit/ •■•um.ndni eqcaa boup taia Dorro illud: dd&ita Mbdra, -

dreinnius nUn proj omM' apefe:riodtfbVL(P50; multis bnim giUtias:apininsrUQn' deuiaro pe*-- tiib£rspsed''prb venialibus peccatis/qute JS6- nrS bperiMs adniiseerite. ti)uod; mutem Lu-*q theriis - dicit-1;i#-; assertioni •' artibiMi: secundae dici illam oPatibnbtti preudneupiscentia^quajit senlpcr est iP PobiSj repugnat expresse/. S-.- ABgftstittbj^qPi-itt libr^ de perfectione st-itiSd'sert‘bitv ribn bsbe Op us' dicet© i: i Dimitte n nobis debita nostra, prb eoricupiscentiat,^ -quse • e^innobispntsi^ttVotrbus^ejus^voluiitataibbn-i-j s^RiifSftiguaol snilA.« Jaooaq con ia tmunod -ei gjGbIJaai anoifoohxeq eb Qidd ci ^sliiniig io7 xano Jao tiiupai {imj]noo3ff *.8 i.auoqa?onUa [97.imilisr-o teo noa

siioiiui.sidoa ni Jso inp. multi malo st ab ia

etiebiir Jad¥©?satis ■-nbpntflla p]^nbp^i&'piiyMbp^Aup§tiy0f D®gbw^3 BeiuaPdo.°S1‘ ebfirif Cppnanus iiij seb1^ 4v dbmprtalitate sie luquitut’ ¥ ((Obsest «lbiiAbO- i minis; pt undique fabuli mfestatkme^fttlaftii • vix 'oecufrit smpiiHO; vix resistifbKnavaritiu^ pto strata esty exsurgit libidby^td?1^5* Ktswuvi '' Resporideo-rNihit:hbe 1 Jofeb S1;;GypriaiiUa:: didit, uCbhtra justitiam5 operum, rsedc:euftttai-: rateeriam hupi^ vitsd, quie tota *ruil5tia, dfve.; tentatio est, super terrarb. -Un’fi- tebtatibnep d-e-vibtti,'J coriliriub;6ko¥ituf ^fitik, atq®# ita seSiper pugdie ptigiia’ sUeebdit? aatemn

mone de bleehidsy #% utdu ttbTo seq ueati di -i > tabimusv’' ''> o- ofluui; •xuineiincaib aibiobli Ex S. Hierouyitio^addtibunt verbq illa iii {, Dialogo -ad versus PelagUmosot>U< Tunc -ergo.; justi simnsy quando uosrpbedator0s fatemur^! et jiistitfa Obstra UbO e}c pTOptflo mdritbjised: ek ‘ Ddf;6o aSlstit niisbilcbr dM^wi-i osim saa go ■ RbspOndedd’ DbteStLliiO‘''lo4US 'tefe^ri-ad;

utmoviu xarf..dii i?i iaa auoof auiiaaT

primam justificationem, perquam ex impiis reddimur justi: hanc enim justitiam non ex merito, sed ex misericordia Dei consequimur, atque hanc proprie poenitentia, et confessio peccatorum praecedit. Nec tamen ullum sequetur incommodum, si idem locus referatur ad secundam justificationem. Nam ad justitiam hujus vitae pertinet veritas confessionis, quod saepe labamur in pecccata, saltem venialia, quae (ut saepe diximus) non repugnant justitiae; et quod quidquid boni facimus, non sine gratia, et auxilio Dei facimus.

Ex S. Augustino tria loca objici solent, praeter ea, quae in disputatione de meritis operum in sequenti libro excutiemus. Primus igitur locus est in epistol. 29. ad Hieronymum: « Plenissima charitas, quae jam non possit augeri, quamdiu hic homo vivit, est in nemine, quamdiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet, ex vitio est, ex quo vitio non est qui faciat bonum, et non peccet ». Alius locus est huic similis, in libro de perfectione justitiae, rcspons. 15.. « Peccatum, inquit, est, cum vel non est charitas, quae esse debet, vel minor est, quam debet ».

Respondeo: Appellat S. Augustinus vitium, et largo modo peccatum, imperfectionem; et defectum illum, qui est in nobis, ratione concupiscentias. Cujus vitii causa nemo est, qui non aliquando peccet. Non esse autem eam imperfectionem peccatum proprie dictum, pex-spicuum est, tum ex ipso tibi'o de perfectione justitiae, ubi S. Augustinus dicit, non esse opus pro concupiscentia caimis, contra quam Spiritus concupiscit, dicere: Dimitte nobis debita nostra; tum ex tibi-o de Spiritu et littera, cap. ultim., ubi disertis vex*- bis dicit, non esse ad culpam deputandum, quod charitas in hac vita non tanta sit, quanta erit in patria.

Secundus locus est in lib. IX. confess. cap. 13. « Vae etiam laudabili vitae hominum, si remota misericordia discutias eam ».

Respondeo: Non dicit S. Augustinus, laudabilia opera esse peccata, si remota misericordia discutiantur; immo in eodem loco separat opera bona matris suae, pro quibus gratias agit Deo, a peccatis, pro quibus a Deo veniam petit. Solum igitur dicit, vitam hominis laudabilem propter opera bona, eget‘e misericordia in judicio Dei, propter peccata, saltem venialia, a quibus nemo liber invenitur.

Tertius locus est in lib. ili. contra duas

epist. Pelagianorum cap. 7. « Ex quo factum est, inquit, virtutem, quae nunc est in homine justo, perfectam hactenus nominari, ut ad ejus pei'fectionem pertineat etiam ipsius imperfectionis, et in veritate cognitio, et in humilitate confessio ».

Respondeo: Nihil aliud hoc loco S. Augustinus dicit, nisi justitiam in hac vita imperfectam esse, si comparetur ad justitiam vitae beatae; et hujus imperfectionis cognitionem et confessionem, hoc tempore non parum esse necessariam, ne quis existimet, se esse, quod vere non est, atque ita se ipse seducat. Nusquam autem in toto hoc libro imperfectionem istam peccatum esse Augustinus dicit, sed contra potius veram justitiam, et suo modo perfectam esse confix-mat. Sic enim ait in fine capitis: « Justitia, secundum quam justus ex fide vivit, quoniam per spiritum gratiae homini ex Deo est, vera justitia est. Quae licet non immerito in aliquibus justis pro hujus vitae capacitate perfecta dicitur; parva tamen est ad illam magnam, quam capit aequalitas Angelorum, quam qui nondum habebat, et propter illam, quae inerat, pei-fectum, et propter istam, quae adhuc dcei'at, impei-fectum se esse dicebat. Sed plane minor ista justitia facit meritum, major illa fit praemium, unde qui istam non sequitur, illam non assequitur ». Haec ille, ex quibus evidenter apparet, adversai‘ios abuti Patrum auctoritate ad imperitos, simplicesque fallendos.

Ex S. Gregorio proferunt multa testimonia. Primum est in lib. ix. Moral. cap. 1. xi Sanctus, inquit, vir, quia omne virtutis nostis meritum esse vitium conspicit, si ab interno arbitro districte judicetur, recte subjungit, si voluerit contendere cum eo, non poterit ei i'espondere unum pro mille ».

Respondeo: Districte judicari hoc loco virtutis nostrae meritum, nihil est aliud, nisi judicari ex his, quae homo ex se habet, remotis donis gratiae Dei. Sic enim vere, quod vii*tutis meritum esse videtur, vitium et peccatum esse cognoscitur. Id ita esse, piabamus ex verbis praecedentibus et sequentibus. Nam districte judicari dicit cum, qui se Deo comparat, et cum eo contendei’e cupit; illum autem se Deo compai’are, et cum eo contendere velle dicit, qui non agnoscit, se a Deo habere quod habet, sed totum locum adseribamus: « Homo, inquit, Deo non compositus, justitiam percipit, compositus amittit, quisquis se auctori bonorum comparat, bono se, quod acceperat, privat. Qui enim accepta bona sibi arrogat, suis contra Deum donis pugnat. Sanctus autem vir, quia omne virtutis nostrae meritum esse vitium conspicit, si ab interno arbitro districte judicetur, recte subjungit: Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille. Cum Deo autem contendere, est non ei tribuere, sed sibi gloriam suae virtutis arrogare. Sed sanctus vir conspiciat, quia et qui summa jam dona percepit, si de acceptis extollitur, cuncta, quae acceperat, amittit, et dicat: Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille ». Ex his intelligimus, eum dictricte judicari apud Gregorium, qui propter superbiam prius amittit dona Dei, quae acceperat, et severe secundum propria judicatur.

Alterum testimonium est in lib ix. Moralium, cap. xi. « Repente, inquit, Deus interrogat, cum nos ad districtionem sui examinis inopinatos vocat, sed interrogationi illius, homo respondere non sufficit, quia si remota tunc pietate discutitur, in illo examine etiam justorum vita succumbit ».

Respondeo, Explicat S. Gregorius illa verba Job: Si repente interroget, quis respondebit eil docet autem, esse valde periculosum, si quis inopinato, et imparatus ad judicium Dei vocetur, quia cum nemo sit, qui non peccet, qui imparatus vocatur, verisimiliter in peccato aliquo reperitur, cujus nullam poenitentiam egit. Cfeterum non dicit Gregorius, opera justorum in judicio succumbere, quasi ipsa bona opera sint peccata, ut Luth erant volunt, sed vitam justorum in judicio succumbere, quoniam (ut dixi) in peccatis inveniuntur, de quibus nullam poenitentiam egerunt. Nec dicit, justos ita succumbere in judicio, ut ad poenas destinentur aeternas, sed intelligit eos succumbere, quoniam poena aliqua, saltem purgatoria, temporariaque mulctantur, juxta illud 1 ad Corinth. m. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur, ipse autem salvus erit quasi per ignem.

Tertium testimonium est in eodem libro, cap. 14. Ubi explicans Gregorius illa verba; <i Si habuero quippiam justum, non respondebo, sed meum judicem deprecabor; sic ait: Omnis humana justitia, injustitia esse convincitur, si districte judicetur. Prece ergo post justitiam indiget, ut qua) succumbere discussa poterat, ex sola judicis pietate convalescat i).

Respondeo: Hic locus eumdem sensum habet cum primo loco. Significat enim humanam justitiam esse injustitiam, si districte judicetur, id est, si judicetur remotis beneficiis Dei, secundum ea, qua) homo habet ex se. Nam hoc loco hortatur nos Gregorius ad humilitatem, non ad poenitentiam, ut patet ex verbis sequentibus: « Preci itaque innitendum est, cum recta agimus, ut omne quod juste vivimus, ex humilitate condiamus ». Itaque sensus verborum ejus hic est, utcumbona opera aggredimur, Dei auxilium invocemus; scientes nos absque Deo nihil boni facere posse: et postea quam bona opera fecimus, non superbiamus, quasi nostris viribus illa fecerimus, sed insistamus precibus, orantes Deum, ut confirmet, quod operatus est in nobis.

Quartum testimonium est in eodem libro, cap. 2G. in illud: Verebar omnia opera mea. «Ac si, inquit, humili confessione diceretur, qua) aperte egerim, video: sed qua) in his latenter pertulerim, ignoro ».

Respondeo: Non dicit in omni bono opere esse latentem culpam, sed sa)pe cum bona opera facimus, culpam aliquam admisceri, nisi quis diligenter vigilet. Id quod apertius dixerat paulo ante, cum ait: « Ipsa bona nostra, quia insidiantis culpa) evadere gladium nequeunt, nisi sollicito quotidie timore muniantur, per sanctum virum nunc recte dicitur, verebar omnia opera mea ».

Quintum testimonium est in eodem libro, cap. 28. Notandum, inquit, quod vir sanctus non ait, fulserint mundissinne manus mea), sed velut mundissima) manus mea); quia quo usque poena corruptionis adstringimur, quantumlibet rectis operibus insudemus, veram munditiam nequaquam apprehendimus, sed imitamur ».

Respondeo: Vocat Gregorius veram munditiam, munditiam Dei et beatorum, cujus comparatione, nostra munditia vera non esse videtur, quamvis absolute sit vera. Sic enim loquitur idem Gregorius lib. v. Moral. cap. 2G. « Humana justitia divina) justitia) comparata, injustitia est; quia et lucerna in tenebris fulgere cernitur, sed in Solis radio posita tenebratur ». Et lib. ult. cap. I « omnia humana, qua) justa, et pulchra sunt, Dei justitia), et pulchritudini comparata, nec justa, nec pulchra sunt ».

Sextum testimonium est in lib. ult. cap. ult. « Si autem, inquit, de his divinitus districte discutimur, quis inter ista remanet

..salu^iS; ly^ys.r, quando. ct mala.nostra.pura tres p.Qstrps, qui nem minus

,pDrRgspre.qd,eo: Non dicit (^?g.orips>.v«Bggc^la mipdm eqiin.purqjystitiajUbinompQtqsf.A^pc

^®>nfeit/ cDidm omoJni da h Jio

rqia posse esse, pura, quia.fieri non potest.,..pt lr,.., ^spondeo: Sanctus. Bernurdus exponit non,^Uqi«®49b^%S^ ^igujjd, j ^qjo..ljpna papnp,,iiirc, nstruaj.ee

-nere.salutis locum, si districte judicemur,.« Recta, proinde interim videri potest justiquoniana peccata etiam venialia, si. non,. mi-,,tia hominum, si tamen peccato non consensericorditer remittantur, impediunt:.;ab, in- tiant «i.Puram autem vocat, q.uec in cis est,,.gressq illius.regni,.in;quod nihil.coinquina- pjqpjrnu.mquam fuerunt injusti^Fjj^anjydenituru intrare, potest..que, queu amitti non potest. Itaque in A.nge-

Ceetenim fieri non potest, ut -non miseri-; lis Realis ponit justitiam rectam, puram et corditer remittantur, si. justi simus, et in firmaip; in primis nostris parentibus, einiecharitate Dei perseveremus; nam, ut scribit quam.peccareptj dicit fuisse justitiam.rec.tam sanctus Augustinus in libro de correptione et puram, sed non firmam. Denique in nuetgratui, cap. 13. « Misericordia -illa jqsto bis dicit esse pospe qqstitiam rectam, qua: Dei judicio dubitur justis, quoniambonis suis possimus peccato non consentire; sed non operibus meruerunt, ut non sine misericor-... puram, quoniam.nemo, nostrum, est, qui jqon _{1dia judicarentur. Nam beati miscricorcles, peccaverit in Adamo, e.t. qui non aliquando,.!flttoniam,.ipsi, misericordiam con?equentqr, saltem, yenialiter peccet. Nec firmam, quoait Dominus Matth. v. ct judicium sine.mige. -nipni nemo est, qui eam nonpossit. amittere.

.; ricordla ei, qui noq fqcerit misericordjja^ in- Yidemu§ jgj|qr Bernurdum. justitiam quit Jacobus, cap. u ». rectam, id est, quae in peccatum Iethalc non

Ex S.Bernardo proferri solet lestimppium consentiat, libenter admittere. Quod unum illud, qu<?d habetur in. serm. 5. de verbis plane sufficit ad novatores refellendos, quia Isaiee Prophetae: Nostra, si qua est humi- omnia bona opera, peccata mortalia esse lis justitia, recta forsan, sed non, punq. nisi j definiunt, forte qpeliores nos esse credimus,. quam Pa- •. \ \ "

,'iov nr

JadifmwJnoop -<*>q msllrm -ib0odoTfp;r, mr»rpnnpou nmiiibnam rmviav -ana cJi

.<• numnJirnrbss (?nra -nonibsob vi -nrfM rrrmov ^uno^siO JnooV: oobnoqsriff jOiod/xiuoou p.niao.tnirtuteyd Jo iy(! nmbihimtn.msilib

iffiiun

TiO rr..

«gtou ro:

-z% suos ni i‘OB jtnJiniaa myglul ghdonrJ nr > -qna..Jte.dii.JH.« •jnJryjdonoJ ciifioq oib

rRto«j5idofuq Ja ssvp tnn6fiiUfI «iimto » aia; 'todaayiqob mooihiR oaii.«imaqmoo jrnibnjrifJaiCjq P».oniiPui hil seaa n iiJsuicx miJilcnr nu

tiqqmji

«rnmO: ih,

.fjisS.Hu.dii c» j-;o £rm;nota;t'.oJ mu}xs2 -aib «MtniviL- aid sb tJiwpoi.rnafun i8 » Diu ijnnjKisi,aJai 'mini siap,'runutuosib eJonS

Infer PbLcv mea annijnoifd

-oqo mr,im xnmjuRtq /crs&asdoiq br. feaioq iilteJjKXiai jpsiiiizui bn io «raxnonodf «un

-vnowitl.8.l9J>igl ni loirmdl menp t tardi nomon oocf inj»,b&ri sccniarijoJ io ssncin aibiO-9 -sisnguq Bocniaaoq JU »: irhor eum iaifc amasofira mino Iiriirl Jiaovni auarhq «nalao* mq io oieb&si *a.aimsjxioa cx>daQ

-srnDmsoor iii-iov omiaaiJosi inpoiln b-3* tml mud'187 oori mino bxofiixsgiB.»»7>37«saEu3: rnno -bJI.hxrnlq,o*fsdsri oa lojhalid.iiBioaiob.avia,wtebs(9b eiiboii sudilxd (b..oJjj^)f|yJip -■^onO eanninamnioo foderi iu.«noumiibfiiq'

-io itf,09(1 oujooxdq p.iiian-i atmilnl Inv J?.os -oteoqA: 1? uQiilaijESfr i sBE| MEUHiRife bOliE UliMa 8 nr, ^anigainoaa inivIsO

m*90js <i axTteod soliiJ,oga<u{(*v oiyaib raid fodx;d bonp,bi aomidedotq wltgi soV[

JUM rosf

bv, tnginiqhog Jcgort? •rrri.ttablv oianmal -r,.i iibba; oaao aoan iihsaj sxumon.smjidl.Inia hu oaimoa ood esitel ei-ioi is,norn iorloBoBo ooov no ni seeo aiBiab

sooirdf minuit! shsns xnni in «loinanpoal asm srrinm 5r mtrsiv,miuo?.9ft io ronimon ood

ieaofljnscani.Jo: yaao kjxU

^fjpisseruiiuus hactenus de necessitate,,et veritate justi tue, actualis: nunc de efficacia ejusdem, id est, 4» meritis operum disserendum est.. Erit. autem Quadripartita liasc de meritis disputatio'. Primum enim tractandum erit, Aii sint l merita aliqua vera justorum. Deinde, Quid sit meritum,- sivdquid requiratur, ad veruni meritum constituendum. Terliv, Qualia sint ligee merita,: id est an.ex con-

• digno, an ex ebrlgruo tantum. -Qimirlo, 'Propter quid sint, sive quid illud:sit,

quod proprie padit. sub. mentum.

.BiinoJnoR Binmo, jExixnoaxloriixsO

.cimihom op.w xmoxi «onqo.viirnio / Sua •iSflixiov xi i. -:dxx cilA

Proponitur controversia-, sintne opera ‘bona •justorum meritoria salutis setemse.

'Primum. igitur controversia illa principalis tractanda erit: « Sintne opera justorum -meritoria vite adernee ». Deinde questiones due breviores de intuitu mercedis, et de fi-

• ducta meritoruimp bl Mm. «i^S»

Quod igitur. ad. controversiam illam principalem attinet, adversarii, quamvis initio valde contemptim loquerentur de operibus bonis, -paulatim tamen- coeperunt nonnihil eis tribuere. Nam Confessio Augustina, et Apodogia art. 20. dicunt, opera bona justorum placere Detf, et esse meritoria prsemioram. Sed ne videantur omnino conscntirePapistis, ^addunt duo temperamenta, quorum unum est, opera bona esse meritoria praemiorum temporalium et spiritualium, in hae vita, et

• • in futura,- sed-non ipsius vite, et salutis te terna;. Ne videlicet falsura sit, quod tam saepe repetiverunt, sola tide justilioari, et salvari homines. Alterum temperamentum est, opera justorum non esse meritoria ex -propria dig-

nitate, quasi re vera siift' justa, et legi satisfaciant, sed cx fide, et indulgentia Dei, quia videlicet Deus iis, qui credunt sibi remissa esse peccata, indulgentia sua tegit operum foeditatem, et sit accipit, quasi justa essent.

Eamdem sententiam habet Joannes Brentius -in Confessione Wirtemberg-ensi, capite de bonis operibus. Martinus KemnitimTin Examine Concilii Tridentini ad finem sessionis sexte, et alii passim.

Joannes vero Calvinus lib. iit. Institutionum cap. 15. § 2. et sequentibus, iu re cum Lutheranis ■ consentit, in verbis discrepat. Contendit enim, non esse utendum- nomine meriti et mercedis, sed dicendum esse, operibus bonis dari a Deo remu neratio nem aliquam, et compensationem liberalem, et quamvis agnoscat, et fateatur veteres Patres passim usos esse vocabulis meriti et inerdedis, tamen ita acerbe in eos in-vehitmq ut dicat pessime consuluisse fidei sinceritati- qui primus nomen meriti operibus tribuit. Qua incredibili arrogantia non solum totam antiquitatem temere et impudenter accusat, sed ipsum etiam Spiritum sanctum corrigit,:;qui in factis litteris hsec ipsa nomina (ut paulo post videbimus) extare voluit. Fatemur nihilominus eum valde male consuluisse Calvinianaj et Lutheranse fidei, qui hoc nomen primus invenit. Nihil enim efficacius diei potest ad probandam justitiam veram operum bonorum, et ad justitiam imputatitiam refellendam, quam si opera justorum merita vitee eeternee esse dicantur.

Porfo Martinus Bucerus in actis Colloquii Ratisbonensis ne totam antiquitatem contemnere videatur, negat Scripturam, vel Patres, nomine meriti usos esse; addit tamen, si forte Patres hoc nomine usi sint, duram esse in ea voce catachresim. Sed tamen frequenter, et tam aperte utuntur Patres hoc nomine, ut nesciam, utrum sit majus Calvini sacrilegium, an Buceri mendacium.

Nos igitur probabimus id, quod habet communis Catholicorum omnia sententia, opera bona justorum vere, ac propria esse merita, et merita non cujuscumque praemii-, sed ipsius vita? aeterna), contra Sectarios omnes. Sed antea tamen contra Calvinum probabimus nomen meriti in Scripturis fundari, ac proinde non male consuluisse fidei sinceritati sanctos Patres, qui co nomine passim usi esse inveniuntur.

Probatur ex Scripturis, opera justorum recte vocari merita.

Quod igitur ad nomen meriti pertinet, non desunt testimonia sacrae Scripturae, ubi ejusmodi nomen vel aperte contineatur, vel unde facili negotio deducatur.

Primum testimonium habetur Ecclesiastici cap. 40. Omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum operum suorum. Respondet Calvinus, in Greco textu non haberi nomen meriti, sed solum xaroc £py«. At illud xaxa 1'pya, recte vertitur secundum meritum operum, vel pro merito, et dignitate operum. Quid enim est reddere secundum opera, nisi reddere sicut opera merentur? Quare non solum vetus interpres Ecclesiastici, sed etiam S. Hieronymus, qui trium linguarum peritissimus erat, latine reddere solet per vocem Meriti, quod Ilebrcei, vel Graeci dicunt, juxta, vel secundum opera. Ut exempli causa, quod habetur Jud. xx. in Hebraeo et Graeco, ut possimus reddere con¬

tra Gabaa Benjamin, juxta omnem stultitiam, quam fecerunt in Israel. S. Hieronymus vertit: « Ut possimus pugnare contixi Gabaa Benjamin, et reddere ei pro scelere quod meretur »

Alius locus est in epist. ad Ilebr. cap. xiii. Beneficentise, et communionis nolite oblivisci, talibus enim hostiis promeretur Deus. Ubi passive usurpavit interpres vocem promere tur, sed alioqui rectissime vertit vocem Graecam: tij3pe<mcrat. Significat enim hoc verbum delectari, hilariter se habere, placari. Itaque sensus est, talibus hostiis delectatur, sive placatur Deus, ut habet commentarius Chrysost. vel talibus hostiis placetur Deo, ut exponit OEcumenius. Calvinus fatetur, Apostolum dicere voluisse, tales hostias placere Deo, atque ci acceptas esse: et tamen negat, recte vocari merita. At certe propriissime dicimus latice, unum apud alterum mereri, et cum sibi obsti-ingere, qui facit aliquid, quod ei placeat, eumque delectet. Adde, quod verbum illud conjunctum cum vocabulo, « hostiarum non solum significat, Deum delectari bonis operibus, sed etiam conciliari et induci ad benefaciendum iis, qui bene operantur. Hoc autem est quod dicimus, opera bona esse meritoria.

Alia loca sunt, ubicumque invenitur nomen dignitatis. Nam quod nos dicimus mereri, dicunt Greci ajjioucOgi, id est, dignum esse, et meritum vocant aSiav; Haec autem verba frequenter habentur in Scripturis, ut II ad Thessalon. 4. Ut digni habeamini regno Dei. GraiCC est, st; ro xa"ra;i&>Qrjvai ujjta; t»i; j3a<r0.sta; xou (-)scj. Quod seque verti poterat, ut vos mereamini regnum Dei. Et Apoc. cap. m. Ambulabunt mecum in albis quia digni sunt, id est, quoniam id merentur. Et cap. xvi. Dedisti eis sanguinem bibere, digni sunt enim, id est, ejusmodi poenam merentur. In his omnibus locis, aliisque permultis, ponitur illa vox, qua Graeci meritum designare solent.

Denique plurima sunt testimonia Scripturte, quae disertis verbis continent nomen mercedis. Lt Gen. xv. Ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. II Paral. xv.

I os ergo confortamini, erit enim merces operi vestro. Prov. n. Seminanti justitiam merces fidelis. Sap. v. Justi autem in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum. Ecclesiastici, xvm. Nec verearis usque ad mortem justificari, quoniam merces Dei mane t in;e ternum. Isuke xl. Ecce Dominus veniet, et merces ejus cum eo. Mattii, v. Merces vestra copiosa est in coelis. I ad Corinth. in. L nusquisque propriam mercedem accipiet. Apocal. ulliru. Ecce venio cito, et merces mea mecum est. At merces, ct meritum, relativa sunt: merces enim meritis redditur, sicut gratia gratis datur. Igitur cum tam saepe, et tam perspicue -praemium operum dicatur merces, dubium esse non debet, quin ipsa opera.secundum morem ldquendi Scriptura;, recte dicantur merita.

Neque probabile est, in tot locis semper esse duram catachresim, ut dicit Bucerus: catachresis enim, praesertim dura, in uno aut alio loco fortasse tolerari posset: in tot autem locis plano intolerabilis esset, ct injuriam facit Spiritui sancto, qui tot in locis durissima catachresi illum usum esse confirmat.

Opera justorum meritoria esse vitiv selcrmv, probatur ex divinis litteris.

Sed ut jam ad rem ipsam veniamus, probare possumus ex divinis litteris sententiam nostram testimoniis plurimis: sed ea nos ad certa capita revocabimus.

Primum igitur argumentum ducitur ab iis locis, ubi vita aeterna nominatur merces. Nam si ipsa est merces, bona opera, quibus illa redditur, sine dubitatione sunt merita. Mattii, v. Gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis. Quid autem sit lnec merces, paulo ante explicaverat Dominus dicens: Beati rjui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Dicit igitur, gaudendum, et cxultandum in persecutionibus, quoniam copiosa nos manet merces in ccelo, cum regnum cadorum iis paratum sit, qui persecutionem patiuntur propter justitiam.

Item Mattii, xx. Voca operarios, et redde illis mercedem. Hujus autem mercedis nomine intelligi denarium diurnum, ex ipsa eadem parabola perspicuum est. Per denarium vero diurnum significari vitam a; ternam, communi consensu Patres docent. Nam

prader commentarios in hunc locum, id habent sanctus Hieronymus lib. ir. in Jovinianum, S. Augustinus lib. de sancta Virginitate cap. 20. et S. Gregorius lib. iv. Moral. cap. 42.

Ad boc argumentum respondet Philippus in Apologia confessionis Augustana;, mercedem dici praemium, quod Deus reddit, non quia debeatur operibus, sed quia debetur promissioni, qua Deus constituit filiis suis adoptatis per Christum dare vitam aeternam. At Scriptura disertis verbis dicit, Inuic mercedem dari operibus, non soli promissioni. Quid enim apertius dici potuit, quam: Voca operarios, et redde illis mercedem? Deinde esto, propter solam promissionem aliquid vere et proprie debeatur: tamen numquam id mercedis nomine vere appellari poterit, nisi conditio operis et conditionis impletio intervenerit. Ista enim vere durissima, et intolerabilis esset catachresis, si quis donativum a rege promissum, ex mera liberalitate, sine ulla conditione operis mercedem appellare vellet.

Calvinus aliter respondet, mercedem videlicet, cum dicitur de vita aeterna, non accipi proprie, sed figurate: quoniam vita aeterna in Scripturis vocatur Increditas, Increditas autem non est proprie merces, cum debeatur filiis, quia filii sunt, non quia sibi eam propriis laboribus pepererunt. At neque luco solutio multum valet. Nam cum in Scripturis vita aeterna non minus saepe, fortasse etiam saepius dicatur merces, quam haere ditas, unde probabit Calvinus, dicendam esso proprie haereditatem, improprio mercedem, et non potius contra, mercedem proprie, haereditatem improprie? Deinde, quid si utrumque possit dici proprio? habet enim vita aeterna conditionem mercedis et liaercditatis. Datur enim ex promissione laborantibus, quod est mercedis proprium, et non datur nisi filiis, quod est proprium haereditatis.

At si filiis debetur Increditas, quia filii sunt, quid opus est pro ea adipiscenda laborare? Responsio estin promptu, nam tametsi parvulis, qui mox a Baptismo decedunt, vita aeterna donetur solo jure haereditatis, tamen voluit Deus filios suos, qui usum rationis habent, propriis laboribus, et meritis illam (acquirere, ut duplici titulo illis vita aeterna

deberetur, titulo videlicet haereditatis, et jure mercedis, quoniam enim magis honorificum est, habere aliquid ex merito, quam ex sola donatione, ideo Deus, ut filios suos magis honoraret, id etiam eis praestitit, ut vitam aeternam per merita sibi pararent. Nam et ipsi Christo debita erat gloria corporis, et exaltatio nominis hoc ipso quod erat filius Dei, et tamen quia « humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, propterea Deus illum exaltavit, et dcditilli nomen, quod est super omne nomen ». Ut interim illud omittam, quod meritis operum redditur gradus aliquis gloriae sempiternae, ad quem non pertingunt, qui solo titulo haereditatis gaudent.

Alterum argumentum ducitur ab iis locis, in quibus habetur, praemium coeleste dari hominibus secundum mensuram et proportionem operum et laboris. Hinc enim evidenter colligitur, in praemio illo conferendo, non haberi rationem solius promissionis, vel liberalitatis, vel indulgentiae Dei, sed etiam dignitatis et efficaciae ipsorum operum. Loca haec sunt. Psal. lxv. Reddes unicuique secundum opera sua. Matth. xvi. Filius hominis venturus est in gloria Patris sui, cum Angelis suis, et tunc reddet unicuique secundum opera sua. Lucae vi. Eadem mensura, qua mensi fueritis, remetietur vobis. Ad Roman. ii. Theraurizas tibi iram in die irce, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus. I ad Corinth. m. Unusquisque mercedem recipiet secundum suum laborem. Ad Galat. vi. Quae seminaverit homo, haec et metet. Apocal. ultim. Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua.

Ad haec et similia respondere solent, non negare se, danda esse praemia in hac vita, et in futura bonis operibus: non tamen vitam aeternam. At Apostolus ad Roman. ii. cum dixisset, Deum redditurum unicuique secundum opera sua: subjunxit continuo: Ilis qui secundum patientiam boni operis gloriam et incor ruptionem quaerunt, vitam aeternam. Et ad Galat. vi. cum dixisset: Quae seminaverit homo, haec et metet: adjunxit explicans: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptione m: equi autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Igitur vita aeterna est praemiumiliud, quod datur secundum proportionem et mensuram operum.

Deinde explicare deberent adversarii, quae sint praemia reddenda in futura vita, si ad ea non pertinet vita aeterna. Certe Scriptura, quamvis nunc regnum coelorum, nunc visionem Dei, nunc salutem animarum, nunc aliis verbis explicet beatitudinem Sanctorum, tamen semper rem eamdem intelligit, id est, vitam aeternam, ut S. Augustinus docet in lib. i. de sermone Domini in monte cap. 9

Denique, cum Scriptura dicit, Deum j^pd diturum unicuique secundum opera sua, omnes consentiunt, malis hominibus secundum mala ipsorum opera, reddendam esse mortem aeternam: cur non igitur consentiunt etiam bonis hominibus secundum bona ipsorum opera reddendam esse vitam aeternum?

Sed rursus respondent, quod Scriptura dicit, reddendam esse vitam aeternam bonis operibus, esse phrasim quamdam, qua significatur, vitam aeternam dandam esse fidei, cujus signa, et fructus sunt opera bona. Unde Calvinus dicit, se posse illud in nos regerere, quod habetur 1 Petri i. vitam aeternam fidei esse mercedem.

Sed neque haec responsio solida est. Nam si vita aeterna non redderetur operibus, nisi ut signa sunt fidei, non recte diceret Scriptura, dari praemium illud secundum proportionem laboris, et operis uniuscujusque; immo nec dici posset dari secundum proportionem majoris, vel minoris fidei; immo nec dici posset esse mercedem fidei. Siquidem fides non salvat, ut adversarii docent, vi sua, quasi sit ipsa meritum, vel causa vitae aeternae, sed solum relative, quia apprehendit promissionem salutis.

Itaque, si vera esset haereticorum sententia, sicut justitia eadem est in omnibus justis, nec major in uno, quam in alio, ita esset eadem beatitudo in omnibus beatis, nec major in uno, quam in alio: Px-oinde nihil interesset, utrum quis magnam, vel parvam fidem haberet, sive utrum plura, et majora opera, vel pauciora, et minora fecisset. At certe longe aliud Scriptura docet, cum ait: Unusquisque mercedem accipiet secundum suum laborem. Et cum opera comparat semini, et vitam aeternam frugibus. Vere enim semen est causa frugum, et secundum mensuram sementis, messis quoque, et frugum mensura respondet.

Prseterea cum Scriptura loquatur eadem

fr Ts. LXV, 13; Math. XVI, 27; Luc. VI, 38; Rom. II, U; 1 Cor. III, 8; Gal. VI, 8; Ap. XXII, 12.

plnasi de bonis et malis operibus; si bonis operibus non redderetur praemium, nisi quia signa sunt fidei: certe etiam malis operibus non redderetur poena, nisi quia sunt signa perfidiae, vel absentiae verae fidei. At quis Christianus id affirmare audeat, homicidio, adulterio, perjurio, aliisque id genus sceleribus non deberi supplicium per se, qua talia scelei'a sunt, sed solum quatenus sunt signa perfidiae, vel absentiae verae fidei?

Quod vero S. Petrus dicit, verissimum est et pro nobis facit. Primum enim non dicit, vitam aeternam esse mercedem, sed finem fidei; sic enim ait: Reportantes finem fidei vestra;, salutem animarum vestrarum. Non est autem idem finis, et merces. Nam finis relationem habet ad media, sive sint merita, sive non sint: merces relationem habet ad sola merita. Proinde omnis merces est finis, non omnis finis est merces. Deinde, sine dubio loquitur S. Petrus de fide, quae per dilectionem operatur; hujus autem fidei, ut etiam cujuscumque alterius virtutis formatae per charitatem, vitam aeternam esse mercedem, libentissime confitemur.

Sed forte non serio Calvinus Petri sententiam nobis objecit: nam si revera fidei actum meritorium salutis esse fateretur, omnes protestantes illum, tamquam Papistam novum, exeerarentur. Nam (ut saepe diximus) nulli omnino hominum minus tribuunt fidei, quam Lutherani et Calviniani, qui soli fidei omnia tribuere videri volunt.

Tertium argumentum sumitur ex illis locis, quae ita vitam aeternam reddi testantur operibus bonis, ut ipsam rationem, cur detur vita aeterna, in operibus ponant. Sunt autem haec loca, Matthaei xxv. Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobisregnum ab origine mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. Item ibidem: Quia in pauca fuistie fidelis, supra multa te constituam: intra in gaudium Domini tui. Apocal. vir. Hi sunt qui venerunt ex magna tribulatione, etc., ideo sunt ante thronum Dei. In quibus locis particulae, enim, quia, ideo, sunt omnes causales, ut notum est.

Respondet Calvinus, in his locis notari ordinem divinae providentiae, quae non donat salutem, nisi iis, quos antea justificavit, et bona opera exercere fecit. Itaque sensum illorum verborum: Possidete regnum, esurivi.

enim, et dedistis mihi manducare, etc., hunc esse vult, non possidebunt regnum, nisi qui prius misericordiae opera fecerint, non quod opera misericordiae sint merita, vel causae illius regni adipiscendi, sed quia Deus voluit, prius fieri opera misericordiae ab electis, et posterius ab eisdem obtinoi-i regnum. Probat autem Calvinus, in Scripturis illud enim, vel quia, saepe notam esse ordinis et consequentiae, non autem causae: quoniam in Genesi cap. xv. Deus absolute, et gratis promittit Abrahae, quod semen ejus multiplicaretur instar stellarum, quae numerari non possunt. Et tamen cap. xxii, ait: Quia fecisti rem hanc, multiplicabo semen tuum, etc..

At si ita licet omnia eludere, nullae erunt formae loquendi, quibus sententias nostras explicare possimus. Fingamus enim, voluisse Christum ostendere, opera misericordiae esse veram causam, cur justis hominibus in judicio reddenda sit merces salutis aeternae. Quibus, quaeso, verbis brevius, apertius, commodius id explicare potuisset, quam illis: Possidete regnum: esurivi enim, et dedistis mihi manducare?

Deinde, nonne eodem modo loquitur Dominus de bonorum praemiis, et de impiorum suppliciis? certe sicut dixerat: Possidete regnum, esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. ita dicit: Ite maledicti in ignem aeternum; esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, etc. At nemo dicere potest, in his verbis posterioribus non reddi veram causam, sed ordinem et consequentiam tantum ostendi. Nam stipendium peccati mors, ut dicitur ad Roman. vi.

Denique utrum illae particulae, enim, et quia, et similes, verae sint causales, cum agitur de bonorum operum praemiis, perspicuum est ex plurimis aliis locis, ubi dona opera dicuntur salutem ipsam efficere, ut II ad Corinth. iv. Quod in praesenti est momentaneum, et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Et ad Galat. vi. Qui seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Et ad Philippen. ii. Cum timore, et tremore salutem vestram operamini (A). Vide etiam alia, quai supra attulimus in disputatione de necessitate operum bonorum.

Ad illud autem, quod Calvinus objicit ex cap. xv. et xxii. Geneseos, facilis est responsio, Deus enim voluit, semen Abrahsc multiplicare sicut stellas coeli, et simul voluit, ut donum illud Abraham bonis operibus promereretur, quemadmodum etiam postea voluit, ut Isaac precibus impetraret filios, quos tamen idem Deus ante promiserat, voluit enim dare, sed per meritum precum ejus. Sicut etiam omnes electos Deus praedestinavit ad gloriam, et tamen vult, ut ad eam per bona opera, meritaque perveniant. Itaque ex eo, quod Deus absolute promisit A- brahae multiplicationem posteritatis, non sequitur, ut Abraham eam non vere meruerit; immo sequitur, ut meruerit, cum Deus per ejusmodi medium promissionem suam implere decreverit.

Quartum argumentum sumitur ab illis testimoniis, ubi praemium bonis operibus ex justitia dicitur esse reddendum. Ut II ad Thessalon. n. Gloriamur in Ecclesiis Dei, pro patientia vestra, et fide in omnibus persecutionibus vestris, et tribulationibus, quas sustinetis in exemplum justi judicii Dei. Et infra: Si tamen justum est apud Deum, retribuere tribulationem his, qui vos tribulant, et vobis, qui tribulamini requiem nobiscum II ad Timoth. iv. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi, in reliquo reposita est mihi corona justitias, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. Ad Hebr. vi. Non est injustus Deus, ut obliviscatur operis vestri. Jac. i. Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitas. Apocalyp. ii. Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitx. Huc etiam pertinent illa: Fceneratur Domino, qui miseretur pauperis. Proverb. xix. Et: Nescitis, quod hi, qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium; sic currite, ut comprehendatis. I ad Corinth. ix. Et: Certus sum, quia potens est depositum meum servare in illum diem. II ad Timoth i. Siquidem injuriam faceret, qui mutuum non redderet, vel bravium vincenti non daret, vel depositum non restitueret. Haec enim omnia justitiam includunt.

Respondet Calvinus ad primum testimonium, afflictiones justorum esse quasi notas, et stigmata quaedam, quibus Cln istiani Christo similes efficiuntur, ct illis insigniti digni

sunt, qui in regnum coelorum admittantur, non propter meritum patientiae, sed quia sunt veri Christiani, quod nota), ct stigmata illa testantur. Ad alia loca respondet, Scripturas ita loqui, ut hortentur homines ad opera bona.

Sed non solas notas esse veri Christiani, tribulationes patienter propter Christum toleratas, *ed etiam vera merita, perspicuum est, quia quod solis notis respondet, non dicitur corona, bravium, et similia. Neque si essent opera illa solum notae veri Christiani, diceretur Deus justo judicio, et ut justus judex praemia distribuere. Denique non diceret Apostolus, eadem justitia reddi a Deo tribulationem his, qui tribulant, et rcquiemhis, quitribulantur. Neque enim qui tribulant, et persequuntur Sanctos, ejusmodi - impietate solum testantur, se veros non esse Christianos, sed vere ac proprie iram divinam in se provocant, et supplicia, poenasque suis sceleribus debitas promerentur.

Quod autem Scriptura hortetur homines ad opera bona, verissimum est, sed illud etiam est verum, cohortationes divinas non habere officiosa mendacia, sed veritate esse plenissimas. Quare si Deus ut nos ad bona opera cohortetur, dicit, bene operantibus justo judicio reddendam esse coronam justitia), securi esse debemus, quia non fallit nos Deus, ct sic ad bona opera excitari, ut simul credamus, bonis operibus ex justitia reddendam esse mercedem.

Quintum argumentum sumitur ex illis testimoniis, qua) docent, vitam mlernam promissam osse operibus bonis, qualia sunt Matth. xix. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Et ibidem. Omnis qui reliquerit domum, vel patrem, ctc., centuplum accipiet, et vitam x ter nam possidebit. I ad Timoth. iv. Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitx, quae nunc est, ct futurae. Jacob. i. Accipiet coronam vitx, quam repromisit Deus diligentibus se. At promissio factacum conditione operis, non solum debitam facit rem promissam, qui enim promisit, ex justitia tenetur stare promissis; sed etiam facit, ut qui opus impleverit, meruisse rem promissam, eamque ut mercedem jure suo exigere posse dicatur. Sed de hoc plura diximus in libro superiore.

Sextum argumentum sumitur ab illis locis, in quibus fit mentio dignitatis. Nam (ut supra diximus, cap. 2.) dignum esse pnemio, et mereri prsemium, idem sunt, juxta illud Domini Luc. x. Dignus est operarius mercede sua. Sunt igitur haec loca £apien. m. Deus tentavit cos, et invenit eos dignos se. Item. II ad Thessalon. i. Ut digni habeamini regno' Dei, pro quo et patimini. Luc. xx. Qui digni habebuntur sxculo illo, et resurrectione ex mortuis. Apoc. nr. Ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt.

Neque his locis repugnat illud ad Roman. ^tn. Non sunt condignas passiones hujus temporis ad futuram gloriam. Loquitur enim Apostolus de substantia ipsorum operum, non de proportione absoluta. Nam passiones hujus temporis breves sunt, gloria illa seterria est, tamen proportio est inter has passiones, et illam gloriam propter charitatis dignitatem, unde procedunt. Nam et Christi passio multo brevior fuit pcenis damnatorum sempiternis, et tamen propter dignitatem personae patientis dignissima fuit, quce pro illis prenis justissime satisfaceret. Et deliciae peccatorum incomparabiliter minores sunt tormentis gehennae, et tamen propter contemptum Dei dignissimae sunt, quae illis suppliciis puniantur. Et semen multo est minus, quod ad molem attinet, ipsa arbore, et tamen proportio est inter semen, et arborem tanta, ut semini rite sato naturali quadam justitia arbor debeatur. Itaque beatus Paulus II ad Corinth iv. dicit quidem, passiones hujus temporis momentaneas et leves esse, si conferantur ad pondus aeternae gloriae, quod expectamus, et tamen addit has ipsas momentaneas, levesque passiones operari aeternum gloriae pondus, operari vero sine dubio intelligit non physice, sed moraliter, id est, non efficienter, sed meritorie; ac per hoc dignas esse, quibus gloria illa, quamvis maxima, et sempiterna, justo judicio tribuatur.

Septimum argumentum sumitur ab illis locis, ubi dicitur Deus Judex justus, et non acceptor personarum. Ut ad Roman xxi. Non est acceptio personarum apud Deum. Ad Galat. ii. Deus personas non accipit. I Pet. i. Si patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus, etc. Act. x. In veritate comperi, quia non est personarum (icceptio apud Deum.

At acceptio personarum est vitium contrarium justitiae distributivae, cum videlicet judex dat praemium sine meritis, aut majus praemium minoribus meritis, vel contra. Deus igitur in retributione praemiorum merita hominum considerat, et pro meritorum diversitate vitae aeternae mansiones assignat.

Itaque recte S. Augustinus in epist. 4G. ad Valentinum: « Si non sunt merita, inquit, quomodo judicabit Deus hunc mundum »? proinde adversariorum haeresis, quae tollit merita, tollit simul articulum fidei de judicio futuro.

Idem probatur ex traditione Patrum.

Nunc addemus testimonia sanctorum Patrum. Ac ut a Graecis incipiamus, deinde ad Latinos veniamus.

Sanctus Ignatiusin epist. ad Roman. « Sinite, inquit, me, ut bestiarum esca sim, per quam possim Deum promereri ».

Sanctus Justinus in Apolog. 2. ant. med. « ITomines, inquit, qui dignos se Dei voluntate, et consilio operibus praestiterint, cum eo victuros esse meritis suis sumpsimus, ac regnaturos, sic ut ab omni interitu, perturbationeque sint liberi ».

S. Irenceus lib. iv. adversus heereses, cap. 72. « Pretiosam, inquit, arbitremur coronam, quae per agonem nobis acquiritur, sed non ultro coalitam, et quanto per agonem nobis advenit, tanto est pretiosior ». Item cap. 44. probat meritum operum ex' judicii forma, quae describitur Matth. xxv.

Origines lib. ir. in epist. ad Roman. explicans cap. 2. « Primo, inquit, excludantur haeretici, qui dicunt, animarum naturas bonas ct malas, et audiant, quia non pro natura, sed pro meritis reddit Deus. Secundo aedificentur fideles, ne putent hoc solum sufficere, quod credunt, sed sciant, justum judicium Dei unicuique reddere secundum opera sua». Vide etiam Clementem Alexand. Origenis praeceptorem, lib. iv. Strom.

S. Basilius in lib. de Spiritu sancto, cap. 24. « Homo, inquit, ex operibus justitia) salvatur ». Et oratione in initium Proverb. a Omnos, inquit, qui per viam Evangelicara incedimus, mercatores sumus, per opera mandatorum nobis possessionem coelestium comparantes ».

S. Joannes Chrysostomus homil. 4. de Lazaro, circa medium: « Si justus, inquit, est Deus, et his, et illis reddet pro meritis. Quod si et his, et illis rependet pro meritis; hic vero nullus eorum recepit, neque ille improbitatis poenam, neque hic virtutis praemia, perspicuum est, restare tempus aliud, in quo congruens praemium horum uterque ferat ». Yide eumdem homil. 42. in Genes, et homil. 43. in priorem ad Corinth.

S. Gregorius Nazianzenus orat, in S. Baptisma, extrema: « Crede, inquit, resurrectionem; judicium, mercedem, ad justam Dei lancem exigendam ».

S. Gregorius Nyssenus orat. d. de amandis pauperibus: « Denique, inquit, pro suis quemque meritis ornatum cerno. Illis, qui boni, benignique fuerint, summa, et perpetua requies tribuitur in regno coelesti, inhumanis autem, et improbis, supplicium ignis, idque sempiternum ».

Jam ex Latinis, Tertullianus in lib. de resurrectione carnis, ultra medium, tractans cap. xv. prioris ad Gorinth. « Ordo, inquit, meritorum, dispositorum nomine disponetur: merita autem cum corpori quoque adscribantur, ordo quoque corporum disponatur necesse est, ut possit esse meritorum )>.

S. Cyprianus in libro de Simplicitate Praelatorum, sive de unitate Ecclesiae, ultra medium: « Justitia, inquit, opus est, ut promereri quis possit Deum: praeceptis ejus, et monitis obtemperandum est, ut accipiant merita nostra mercedem ». Item in serm. de eleemosyna, extremo: Si, inquit, expeditos, si celeres, si in hoc operis agone currentes, dies nos vel redditionis, vel persecutionis invenerit; nusquam Dominus meritis nostris ad praemium deerit. In pace coronam vincentibus candidam pro operibus dabit, in persecutione purpuream pro passione geminabit. « Yide eumdem lib. n. epist. 4. lib. iii. cap. 23. fjb. iv. epist. 6 et 8.

S. Hilarius can. 5. in Matth. « Regnum? inquit, Dei vitae nostrae stipendiis quaeramus. Et haec recte, perfecteque viventium merces est, ut in novam, ccelestemque substantiam ex hac corruptibilis corporis materie transferantur, et corruptio terrena coelesti incorru-

ptione mutetur ». Et can. vi. « De nostro, inquit, est beata illa aeternitas promerenda, praestandumque est aliquid ex proprio ».

S. Ambrosius lib. I. de officiis, cap. 15.

« Nonne, inquit, evidens est meritorum, aut praemia, aut supplicia post jnortem manere»? Yide eumdem in epist. 81. ad Siricium lib. II. de Cain, cap. 9 lib. de Noe, et arca, cap. 7. in Psal. cxyiii. serm. 7. et lib. vn. in Luc. in illud: « Nonne duo passeres, etc. »

S. Hieronymus lib. ii. adversus Jovinianum non procul a fine: « Denarius, inquit, quasi indulgentia veri Principis omnes per Baptismum emittit de carcere. Jam nostri laboris est, pro diversitate virtutum, diversa nobis praemia praeparare ».

Sanctus Paulinus in epist. ad Victricium:

« Tuarum, inquit, tibi praemia se debere virtutum, judex justus agnoscet ».

S. Augustinus in epist. 105. ad Sixtum: a Nullane, inquit, sunt merita justorum? sunt plane, quia justi sunt. Sed ut justi fierent, merita non fuerunt ». Et infra: « Sicut merito peccati, tamquam stipendium, redditur mors, ita merito justitiae, tamquam stipendium, vita aeterna». Idem in lib. de moribus Ecclesiae, cap. 25: « Vita, inquit, aeterna est totum praemium, cujus promissione gaudemus. Nec praemium potest praecedere merita, et prius homini dari, quam dignus est. Quid enim hoc est injustius, et quid justius Deo? non ergo debemus poscere praemium, antequam mereamur accipere ».

Hic sanctus Augustinus non solum docet, hominem habere merita vitae aeternae, sed etiam unum, et totum esse praemium nostrum vitam aeternam, contra sententiam adversariorum, qui finxerunt varia praemia in hac vita, et in futura, ut eluderent testimonia, quae loquuntur de meritis, ac ne cogerentur admittere, bona opera esse praemia vitae aeternae. Itera docet hoc loco sanctus Augustinus, meritis operum ex justitia dari praemium vitae aeternae, ne forte dicerent, dari quidem, sed ex mera liberalitate. Item addit, non dari nisi prius ea digni inveniantur, qui illam habituri sunt, ne dicant, nullam esse in operibus dignitatem. Denique dicit, injustissimum esse petere a Deo justissimo judice vitam aeternam, antequam eam merearis accipere, ubi aperte damnat omnes Lutheranos, qui vitam aeternam operibus mereri non volunt, et tamen eam sibi certissima fide dandam esse praesumunt. Vide eumdem Augustinum in Psal. 83. 93. 100.

Item in epist. 46. 47. 52. Inenchir. cap. 106. et 107. libro de natura et gratia, cap. 2. de correptione et gratia, cap. 13. de gratia et libero arbitrio, cap. i. et seq.

S. Prosper in responsione ad cap. 6. Gallorum: « Justificatus, inquit, homo, id est, ex impio pius factus, nullo praecedente bono merito accipit donum,* quo medio acquirat et meritum ». Idem habet in lib. ii. de vocatione gentium, cap. 8. et in Psalm. cxxv. in ultimis verbis.

S. Ccelestinus Papa in epistol. ad Gallos, cap. 12. « Tanta, inquit, erga omnes homines est bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona; atque pro his, quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus ».

S. Gregorius lib. iv. Moral. cap. 42. « Quia, inquit, in hac vita nobis est discretio operum, erit in illa procul dubio discretio dignitatum, ut quo hic alius alium merito superat, illic alius alium retributione trascendat ». Yide eumdem lib.xvni. Moral. cap. 24. et lib. xxv. cap. 1.

S. Bernardus serm. 68. in Cant. « Merita, inquit, habere cures, habita data noveris. Perniciosa paupertas, penuria meritorum ». Et senn. 81. Item in Cant. « Omne, inquit, quod feceris, bonum, malumve, quod quidem non facere liberum sit, merito ad meritum deputatur».

His addi possunt testimonia Conciliorum. Nam in Concilio Arausicano can. 18. sic legimus: « Debetur merces bonis operibus, si fiant; sed gratia, quas non debetur, praecedit ut fiant ».

Concilium Lateranense OEcumenicum, sub Innocentio III. ut habetur in cap. Firmiter, de Summa Trinit. Et fide Catholica: « Non solum, inquit, Virgines, et continentes, verum etiam conjugatae per rectam fidem, et operationem bonam placentes Deo, ad aeternam merentur beatitudinem pervenire.

Concilium Florentinum item OEcumenicum, in decreto de purgatorio, docet, animas, quse nihil expiendum habent, in coelum mox recipi, Deumque videre pro meritorum diversitate, aliam alia clarius, atque perfectius. Nihil igitur novi, sed fidem antiquam docuit Concil. Trid. sess. 6. cap. 16. et can. 26. et 32. ubi merita justorum asseruit.

Accedat ultimo ratio evidens ex iis, quae probata sunt in libro superiore. Demonstra¬

tum est enim, opera bona justorum esse vere justa, satisfacere legi divinae, justificare hominem. Hinc autem sequitur, esse vere meritoria. Potissima enim ratio, cur haeretici hujus temporis merita negent, illa est, quoniam existimant, nullum esse opus in hac vita vere justum, et quod legi satisfaciat, sed esse omnia opera nostra peccata mortalia ex natura sua, et solum propter Domini indulgentiam venialia.

Solvuntur objectiones ex Scripturis, contra merita operum bonorum.

Argumenta adversariorum magna ex parte soluta sunt in libro superiore extremo. Siquidem illa omnia, quae adferuntur ad probandum, omnia justorum opera esse peccata, adferri solent etiam ad probandum, nulla esse vera merita salutis aeternae. Solvemus igitur hoc loco eas tantum objectiones, quae proprie contra merita pugnare videntur.

Primum ex divinis litteris objiciunt illud Psalmi centesimi secundi: Qui coronat te in misericordia, et miserationibus. Item; Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. EtJacob. ii. Judicium sine misericordia ei, qui non fecit misericordiam. Haec enim, et alia similia loca testantur, ipsam etiam coronam gloriae, et beatitudinem coelestem dandam esse sanctis hominibus ex misericordia, non ex justitia, ac per hoc non reddi proprie meritis, sed vgratis dari.

Respondeo: S. Augustinus haec loca diligenter expendit tum in epist. 105. tum in libro de corfept. et gratia, cap. 13. Duas autem indicat expositiones. Una est, quod beatitudo tribuatur misericordiae, non quia non sit vera merces meriti, sed quia merita ipsa ex misericordia data sunt. Non enim potest opera meritoria facere homo, nisi prius justificatus. Justificatur autem non ex operibus, sed ex gratia et misericordia. Quare solet etiam Augustinus ita distinguere, ut dicat, ipsi justitiae vitam aeternam esse mercedem, non gratiam, ipsi autem homini esse gratiam, non mercedem, quoniam homini justitia gratia est. Eamdem explicationem sequitur sanctus Gregorius in Psalm. vii. poc¬

li) Psal. CII, 4: Math. V, 7; Jacob. II. 13.

nitentialem, tractans illud: « Auditam fac mihi mane misericordiam tuam ».

Altera expositio est, quod in ipsa coronatione, quae merces est meriti, sit etiam misericordia necessaria, quas peccata venialia remittat, sine quibus nulli vivunt, et. pauci vitam hanc finiunt; efeterum addit ibidem Augustinus, hanc ipsam misericordiam debitam esse bonis meritis Sanctorum, et in judicio non tam donari, quam reddi, ut dici possit justa misericordia, quoniam justo judicio redditur.

Sed etiamsi ista misericordia non redderetur meritis, sed pura misericordia esset, non tamen impediret rationem meriti in bonis operibus hominum justorum. Nam comitatur misericordia coronam gloriae, sed non est ipsa corona gloriae. Corona enim respicit bona merita, misericordia respicit peccata venialia, quae remissione delenda sunt. Sicut enim ex parte hominis duo sunt, bona merita, et peccata venialia, quorum unum non destruit alterum; ita ex parte Dei duo sunt, corona gloria; tamquam merces meriti, et misericordia tamquam medicina peccati, et horum etiam duorum unum non impedit aliud. Nam si remissio illa nullo modo debita esset, sed omnino gratuita; posset quidem Deus non remittere peccata illa venialia, sed tamen nec punire posset, nisi temporaria poena, cum illa peccata majorem poenam justo judicio non mereantur. Soluta vero in igne purgatorio illa poena, bona merita justo judicio coronam justitia; nulla rc jam impediente perciperent.

Secundo objici potest illud Isai. ly. Veni (e, emite absque argento, et absque ulla commutatione vinum et lac. Et illud Danielis cap. ix. Non in justificationibus nostris prosternimus preces nostras, sed in miserationibus tuis magnis.

Respondeo: Haec loca ad rem non faciunt; siquidem vinum et lac non gloriam sempiternam, sed gratiam temporis hujus eo loco significant. Fatemur autem gratiam Dei non acquiri per merita, sed gratis dari, quamvis non absque opere et labore nostro. Nam venire et emere, laborem nostrum designat, absque argento, ct absque ulla commutatione, reconciliationem, non debitam, sed gratuitam plane esse demonstrant. Porro unum et lac ad gratiam praisentis temporis pertinere docet sanctus Hieronymus in commentario, ubi etiam dicit, in hujus

rei signum solitos esse Christianos renatis in Christo prabere gustandum vinum et lac; Daniel quoque non coronam petit eo loco, sed liberationem a captivitate, in quam populus Dei, propter peccata devenerat.

Tertio objiciunt illud Lue. xvii. Cum feceritis /uve omnia, dicite, servi inutiles sumus, quod debuimus facere, fecimus.

Respondeo, multis modis hunc locum Patres exponunt, et sunt omnes egregia; explicationes, nec ulla contra merita bonorum operum pugnat.

Primum (ut exponit sanctus Ambrosius lib. vm. in Lucam) jubet Dominus, ut agnoscamus id, quod sumus cx nobis: a Agnoscenda, inquit, gratia, sed non ignoranda natura, ctc. » Itaque ex nobis servi inutiles sumus, inepti prorsus ad ea implenda, qtuc Dominus praecipit: tamen per ejus gratiam utiles efficimur, juxta illud II ad Timoth.it. Qui emundaverit se ab his, erit vas in honorem sancti ficatum [et utile Domino ad omne opus bonum paratum.

Secundo ut exponit Beda, jubemur agnoscere, nihil nos Deo utilitatis adferre, sed quidquid boni facimus, id nobis utile esse, non Deo, qui bonorum nostrorum non eget. Quare summa cum humilitate Deo servire debemus, et gratias agere, quod obsequium nostrum acceptare voluerit.

Tertio ut exponit sanctus Augustinus serm. 3. de verbis Domini, servi inutiles dici possumus, cum omnia divina mandata servavimus, quoniam nihil facimus ultra id, quod debemus, et nihil inde justae mercedis petere possemus, nisi Deus liberali pacto nobiscum convenire voluisset. Nam cx conditione mancipia Dei sumus, et si velit, potest nos absque ullo prannio ad omnia opera, qutecumque illi placuerint, obligare. Ilonc igitur conditionem nostram ad humilitatem conservandam, vult nos Christus agnoscere. Quamvis cx gratuito pacto, quod nobiscum lacere dignatus est, possumus cum Apostolo dicere •' Reposita est mihi corona justitiv, quam 'reddet mihi in illa die justus judex. Nam et Dominus ipse dicit: Nonne ex denario convenisti mecum? tolle quod tuum est, et vade. « 0 magna (inquit Augustinus) bonitas Dei, cui cum pro conditione reddere debeamus obsequium, utpote servi Domino, amicitiarum nobis pramia repromittit, ut a nobis obsequia debiUe servitutis extorqueat. »

Quarto, ut exponit sanctus Joannes Chrysostomus homilia in illud: « Elatum est cor Ozia ». non dicit Dominus, cum feceritis lnuc omnia, servi inutiles estis; sed ait: dicite, quia servi inutiles sumus, ubi vult nos dc nobis post benefacta humiliter sentire, ne superbia corrumpat opera bona, qua fecimus. Sed cum nos dicemus, servus inutilis sum, dicet ille:Euge serve bone, et fidelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui. Absolute enim non esse inutiles eos, qui bene operantur, perspicum est ex hac ipsa parabola de talentis, Matth. xxv. Nam servum inutilem vocat Christus eum solum, qui talentum abscondit, et quem projici jubet in tenebras exteriores. Alios autem, qui talenta multiplicaverant, ut servos utiles laudat, et remunerat.

Quarto objiciunt illud Apostoli ad Homan. vi. Stipendium peccati mors, gratia Dei vita aeterna. Hinc enim videntur aperte excludi merita, tum quia vita aterna non dicitur stipendium bonorum operum, sicut dicitur mors ater na stipendium peccati, tum quia simpliciter dicitur gratia, nam ut idem Apostolus ait ad Roman. iv. Et qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum.

Respondeo: IIoc argumentum diligenter solvit sanctus Augustinus in epist. 105. in Enchirid. cap. 107. et pracipuc in libro de gratia et libero arbitrio, cap. 8. et 9. Duo autem dicit, primo, potuisse Apostolum recte dicere, stipendium justitia vita aterna, sicut dixit, stipendium peccati mors. Quae sancti Augustini confessio causam adversariorum penitus jugulat. Secundo, non esse dictum, stipendium justitiae vita aeterna, sicut stipendium peccati mors, ne quis existimaret, ita nos ex nobis habere justitiam, sicut ex nobis habemus peccata. Itaque gratia dicitur vita aeterna, non quia non est merces meriti, sed quia ipsa merita habemus ex gratia. In illis autem verbis ad ltom. iv. Ei qui operatur, e/c., loquitur Apostolus de operibus, quae sine gratia Dei, solis viribus liberi arbitrii fieri posse credebant ii, quos eo loco refellit.

Quinto objiciunt illud adRoman. vni. Non sunt condignae passiones hujus temporis, etc.. Sed hoc jam solutum est cap. 3. in argum. fi. pro meritis.

Sexto, objiciunt illud ad Philippen. iii. Hsec omnia, quae mihi erant lucra, propter Christum detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam; et ut inveniar in illo, non habens meam justitiam, qiue ex lege est, sed illam, quae ex fide est Jesu Christi. Huc etiam addi possunt illa: Gratia salvari estis per fidem non ex operibus, ad Ephes. ii. Et: Non ex operibus justitiae, qua; fecimus nos, sed secundum suam magnam misericordiam salvos nos fecit, adTit. iii.

Respondeo: Primum, hac omnia loca frustra ad feruntur contra merita salutis aterna, cum Apostolus loquatur de salute inchoata, qua habetur in hac vita, per gratiam justificationis, et regenerationis, non de salute perfecta, qua reposita est nobis in coelis. Nos autem non contendimus, salutem inchoatam, id est, justificationem haberi per jncrita, sed gratis eam donari gratissime confitemur.

Deinde loquitur Apostolus de justitia et operibus, qua fidem et gratiam Dei pracedunt, nam ideo fidei et gratia illam opponit, cum ait: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi. Et: Gratia estis salvari per fidem, non ex operibus, etc. Istam autem justitiam, et opera nos quoque despicimus, ct merita vita aterna non esso concedimus.

Denique adversarii, qui hac loca, ac pracipuc primum locum ex cap. iii. ad Philipp. impudentissime referunt ad opera bona, qua ex fide et gratia Dei a sanctis et justis hominibus fiunt, deberent vel unum ex tota vetustate producere, qui ea loca ita exposuisset.

Certe sanctus Augustinus inlib. ii. de pec. merit. Et remiss. cap. 13. dicit, Apostolum vocare detrimenta et stercora, opera bona, qua fecerat in Judaismo, quoniam talia videri poterant in comparatione eminentissima justitia, qua habetur per fidem Christi, in Ecclesia Catholica. Ubi justitiam Christianorum non solum non vult appellari detrimenta vel stercora, sed eminentissimam justitiam. nominat, iramo nec justitiam, qua erat in judaismo, absolute damnat eo loco, sed tantum in comparatione Christiana justitia.

Idem vero Augustinus eum locum diligentius tractans in lib.m.adBonifacium, in libro de gratia et libero arbitrio, et in serm. 15.