Capitulum XIII

Nota, quod vox Patris ter fuit audita super Christum, scihcet in baptismo, Matthaei tertio; buntur leque prospicient: Nunquid iste est vir, qui conturbavit

et in monte, Matthaei decimo septimo; et in via ad lerusalem, secundum quod hic habetur. In quo significatur, quod Deus Pater perhibet testimonium tribus generibus hominum, scilicet innocentibus, qui adhuc habent innocentiam baptismalem; activis incedentibus per viam bonae actionis; et contemplativis existenlibus in monte contemplationis.

Annotatio 51.

(Vers. 46.). Ego lux veni in mundum.

Nota, quod Christus venit ut lux ad dirigen- omms, qui credit m me, m tenebris non maneat.

COLLATIO XLVIll.

(Vers. 2.). Coena facta est.

1. Nota, quod multiplex esl coena. Est coena ex gratiae, eucharistiae et gloriae. Prima paratur in- terius in thalamo conscientiae; secunda, exterius in tabernaculo Ecclesiae; tertia, superius in palatio gloriae. Prima pertinet ad incipientes, secunda ad <i. proficientes, tertia ad pervenientes. — De prima tertio: « Si quis mihi aperuerit », consentiendo, « intrabo ad eum », gratiam infundendo, « et coenabo cum illo, et ipse mecum », quia ipse debet ponere de suo opera virtutum, et ego de meo dona gratiarum. — De secunda coena, scilicet de coena eucharistiae, dicitur hic ad Htteram: Coena facta est; primae ad Corinthios undecimo de hac coena praedicat Apostolus: « Convenientibus vobis in unum, iam non est dominicam coenam manducare » etc. — De tertia, scilicet de coena gloriae, Lucae decimo quarto: « Homo quidam fecit coenam raagnam et vocavit multos »; et Apocalypsis decimo nono: « Beati, qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt ».

2. Coena ista facta est in Paschate. Et nota, quod secundum raultiplicem differentiara coenae est multiplex differentia paschae, ita quod quaelibet coena potest dici convivium paschale. Pascha enim transitus est, et est triplex transitus, scilicet transitus incipientium et transitus proficientium et transitus pervenientium. — Primus transitus est a vitiis ad virtutes; secundus, a vita activa ad contem- — Venit ut mediator ad liberandum; unde loannis duodecimo: « Non veni in mundum, ut iudicem mundura, sed ut salvificem mundum «; et Lucae nono: « Non venit Filius hominis animas perdere, sed salvare ». — Venit ut amicus ad convivandum; Lucae undecimo: « Amicus meus », id est Christus, « venit de via ad me». — Venit ut sponsus ad cohabitandum; Matthaei vigesimo quinto: « Ecce, sponsus venit; exire obviam ei ». — Venit ut rex ad praesidendum; Zachariae nono: « Ecce, Rex tuus veniet ». — Venit ut iudex ad retribuendum; Isaiae tertio: «Dominus ad iudicium veniet cum senioribus populi et iudicibus eius». figura, primae ad Corinthios decimo: «Patres nostri omnes niare transierunt »; et Isaiae vigesimo tertio: « Transi quasi flumen terram tuam, filia raaris ». — De transitu proficientium, qui est a vita activa ad contemplativam, dicitur Ecclesiastici vigesimo quarto: «Transite ad me, omnes, qui concupiscitis me, et a generationibus meis impleraini ». — De transitu per- Venientium, qui est a miseria in gloriam, dicitur Michaeae secundo: « Transibit rex eorura coram eis, et Dominus in capite eorum »; quod factum est in ascensione. De hoc dicitur in loannis quinto, quod fidehs « in iudicium non veniet, sed transibit de morte ad vitam »; el in Psalmo: « Transibo ad locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei ». Vel intellige hoc de transitu praecedenti. — Attende ergo triplicem transitum, scilicet transitum incipientium, transitura proficientium et transitum pervenientium; et iste est triplex transitus paschalis; quorum priraus est per mare contritionis, secundus per sertum rehgionis, tertius per fordanem raortis; et sic pervenitur ad terrara proraissionis.

3. Et nota, quod iste triplex traositus catur per triplex pascha celebratum a ludaeis. Legimus enim, ludaeos celebrasse pascha, Exodi duodedecimo quasi per totura; unde leguntur ibi comedisse viclimam transitus Domini, et significat hoc pascha transitum incipientium, quia post illud pascha statim egredientes de Aegypto, transierunt mare rubrum. — Fecerunt etiam pascha flhi Israel in deserto tempore suo, quarta decima die ad vesperum 1°, in monte Sinai; et significat hoc pascha transitum profcientium, quia factum est a filiis Israel progredientibus per desertum. — Tertiura pascha fecerunl filii Israel in ingressu terrae promissionis, secunduni quod habelur losue quinto: « Manserunt filii Israel in Galgalis et fecerunt phase quarta decima die ad vesperura in campestribus lericho et comederunt de frugibus terrae » etc.; et significat hoc pascha Transitum pervenientium, quia factum est, transito lordane, in terra promissionis. — Sic ergo est triplex pascha, in quo paratur fidehbus triplex coena.

(Vers. 4.). Et cuin accepisset linleum, pm- cinxit se.

i. Nota, quod, per appropriationem loquendo, succingimur ad cundum — accingimur ad pugnan- — praecingimur ad ministrandum. — Succingimur ad cundum; Ecclesiaslici trigesimo sexto: « Quasi succinctus latro, exsiliens de civitate»; loannis vigesimo primo dicitur de Petro: « Cum audisset, quia Dominus est, tunica succinxit se et misit se in uiare ». — Accingimur ad pugnandum; unde Psalmus: « Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime»; et primi Machabaeorum tertio: « Accingimini, dixit ludas, et estote potentes et estote parati in mane, ut pugnetis adversus nationes » etc. — Praecingimur ad ministrandum; unde Lucae duodecimo: « Praecinget se et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis»; de quo etiam diciturhic: Cim accepisset linteum, praecinxit se. — Praecingamur ergo linteo munditiae, ut Deo ministremus; et accingamur gladio iustitiae, ut diabolum expugnemus; et succingamur tunica passio- nis mundanae, ut mundum contemnamus, et sic Deo

2. Et praecinxit, inquit, se. Nota, quod tria sunt iu nobis praecingeuda. Praecingendi sunt renes; quod figuratum est quarti Regum primo de Elia, de quo ibidem dicitur, qui erat « vir pilosus et zona pellicea accinctus renes». — Praecingendi sunt lumhi; Lucae duodecimo: « Sint lurabi vestri praecincti » etc. — Praecingendum est pectus; quod figuratum est, Apocalypsis prirao, per illura quem vidit loannes « praecinctum ad maraillas zona aurea ». — Per peclu intellige raentem, per renes affectiones, per lunibos inteUige carnem; quorum praecinctio significat triplicem munditiam: praecinctio pccloris, pudicitiam cogitatimis; praecinctio renum, pudicitiam «/fecfto/iis /praecinctio lumborum, continentiam carnis. « Lumbos enim praecingiraus, ut ait Gregorius, cum carnis luxuriara per continentiam coarctaraus». — Sic ergo praecincti siraus, ut non sit mala cogi- «otandun ratio in pectore nec mala affectio in voluntate nec malus motus in carne.

3. Praecinxit, inquit, se. Nota, quod legimus Qoatnorc in Scriptura aliquem praecinctura pelle; aliquem, fune; aliquem, linteo; aliquem, ai,ro. — In pelle Primom.. significatur mortificatio carnis; in fune, observantia regularis; in linteo, munditia castitatis; in zona aurea, vinculum caritatis; quibus praecingi debet anima fidelis. — Praecingitur ergo quis pelle; unde quarti secunduni Regura prirao dicitur de Eha, quod erat « zona pellicea accinctus renes»; et idem dicitur de loanne Baptista, Marci primo. — Praecingitur quis fune; lob Tertium. duodecirao: « Balleum regum dissolvit et praecingit fune renes eorum». — Praecingitur quis linteo; loannis decimo tertio de Iesu: Cum accepisset linteum, praecinxit se. — Praecingitur quis auro; Quartum. Apocalypsis primo de Filio hominis, quera vidit loannes « praecinctum ad raaraillas zona aurea ». In quo significatur, quod deberaus cingi pellc mortificationis in carne, fune observantiae regularis in conversatione, linteo castilatis in mente, zona carilatis ubique.

(Vers. 6.). Domine, tu mihi lavas pedes?

1. In verbis istis duo admiratur Petrus: excel- Diviaio. lentiam Domini, cura dicit: Domine; humilitatem obsequii, cura subiungit: Tumihi lavas pedes?

Tu, inquit, mihi lavas pedes? Nota, quod tria Triaiavand; lavanda sunt in nobis. Lavandum est enim caput, pedes et manus. — Lavandum est caput intentionis; capoi. Isaiae primo: «Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis »; et leremiae quarto: « Lava a malitia cor tuum, lerusalem, ut salva fias». — Lavandi etiara sunt pedes Peres., affectionis; Canticorura quinto: «Lavi pedesmeos, quomodo coinquinabo illos »? Et loannis decimo ter- tio: «Qui lotus est non indiget, nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus». — Lavandae sunt praeterea Manus. manus operationis; Psalmus: « Lavabo inter innocentes manus raeas, et circuradabo altare tuura, Domine ». — Sic ergo tria lavanda sunt in nobis; de quibus ait Petrus loannis decimo tertio: « Domine, non tantura pedes, sed et manus et caput ».

2. Haec autem tria lavanda sunt tripUci lotione. ei haec tr

secundo ad intensionem candoris, tertio ad perfeclionem decoris. — Per lioc intellige, quod primo lavanda est anima ad emundationem sordis, et lioc in aquis contritionis; Psalmus; « Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis » etc.; et iterum: « Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me ». — Secundo lavanda est ad intensionem eandoris, et hoc in aquis devotionis; Psalmus: « Lavabis me, et super nivem dealbabor». Haec lotio figurata est Danielis decimo terlio, quando «e ingressa est Susanna cum duabus puellis solis, ut lavaretur in pomario ». — Terlio lavanda est ad perfectionem decoris, et hoc in sanguine passionis, id est in imitatione; Apocalypsis ultimo: « Beati, qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut per portas ingrediantur in civitatem » etc. De talibus quaeritur Apocalypsis septimo: « Hi qui amicti sunt stolis albis, qui sunt et unde venerunt »? « Et dixit mihi: Hi sunt, qui venerunt de tribulatione magna et laverunt stolas suas et dealbaverunt eas in sanguine Agni ».

(Vers. 10.). Et vos inundi estis, sed non omnes.

1. In verbis sts, hveViler commendantur electi, cum dicitur: Et vos mundi estis. — A commendatione cxcludunlur reprobi, cum subiungitur: Sed non omnes.

Commendans ergo Apostolos, Veritas ait: Vos in mundi estis; mundi, inquam, munditia cordis — munditia oris — mundilia operis — et munditia conversationis. Vulgariter enim solemus mundare quatuor, scilicet faciem, os, manus et vestes. — Per hunc modum lavant iusti faciem cordis; Tobiae terlio ait Sara: « Tu scis, Domine, quia nunquam concupivi virum et mundam servavi animam meam ab oinni concupiscentia »; de hoc secundae ad Corinthios septimo: « Mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanclificalionem ». Hanc petebat David in Psalmo, cum dicebat: « Cor mundum crea in nie, Deus »; hoc praecipitur Isaiae primo: « Lavamini, mundi estote » etc. — Item, mundum habent sermonem oris, quod habebat lob, undecimo qui dicebat: « Purus est, Domine, sermo meus, et mundus sum in conspectu tuo ». Hanc monet Apostolus ad Ephesios quinto: « Fornicatio et immunditia non nominetur in vobis». — Item, mundas habent manus operis, quod habebat ille, Genesis vigesimo, qui dicebat: « In simplicitate cordis mei et in munditia manuum mearum feci hoc »; et secundi Regum vigesimo secundo: « Restituet mihi Dominus secundum iustitiam meam, et secundum munditiam manuum mearum in conspectu oculorum eius». De hac lob vigesimo secundo: « Salvabitur innocens munditia manuum suarum ». — Item, mundam habent iusti vestem conversationis, ad quam hortabatur Jacob filios suos, dicens Genesis trigesimo quintoi: « Abiicite deos alienos, qui in medio vestri sunt, et mundamini et mutare vestimenta vestra». — Sic ergo habent munditiam vultus, munditiam oris, munditiam manuum et munditiam vestrum Sancti, quibus dicitur a Domino: Vos mundi estis. expedit laborantes, gratificat conlemplantes, remunerat pervenientes. — Servat innocentes a peccati contagione, sicut vides, quod aliquid tersum et politum non de facili contrahit rubiginem; lob vigesimo secundo: « Salvabitur innocens munditia manuum suarum ». — Expedit laborantes in actione, sicut diceres, quod aliquis, reiectis superfluitatibus et totis manibus, paratus est ad serviendum; ideo in Psalmo quaeritur: « Quis ascendet in montem Domini»? id est in eminentiam virtutis; et sequitur: « Innocens manibus et mundo corde » elc. — G)-atificat contemplantes in oratione; Proverbiorum vigesimo secundo: « Qui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem »; lob octavo: « Si mundus et reclus incesseris, statim evigilabit ad te ». — Remunerat pervenientes beata visione, quae est merces gloriae; Matthaei quinto: « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ».

3. Vos, inquit, mundi estis, et adiungit: Serf non omnes. Ideo mali de mundorum numero excluduntur, quia multipliciter polluunlur. Polluit enim hominem mala delectatio, malus consensus, malum opus et mala consuetudo. Haec quatuor auferunt munditiam spiritualem et significata sunt in Lege per quatuor, quae auferebant munditiam legalem. Polluebat eniin Iiominem secundum Legem immundus contactus, immundus cibus, immundus locus et immundus morbus. — Polluebat immundus contactus, ut quando aliquis tangebat morticinum; Levitici undecimo quasi per totum:. « Quicumque morticinum tetigerit, polluetur et immundus erit usque ad vesperum »; eodem: « Super quod ceciderit quidquam

de morticinis immunduni erit ». — PoUuebat immundus cibus, ut quando aliquis gustabat immundum; Levitici imdecimo >: « Quicumque comederit ex eo quidpiam sive portaverit, lavabit vestjmenta siia et immundus erit usque ad vesperum i>; loquitur de morticino; infra, postquam determinavit cibos immundos: « Nolite contaminare animas vestras » etc. — Pollucbat immundus locus, ut quando aliquis incedebat per locum imraundum; primi Regum vigesimo primo 2: <i Si mundi sunt pueri, maxime a mulieribus »? ait Abimelech. « Et respondit David: Si de mulieribus agitur, continuimus nos ab heri et nudiustertius. Verumtamen via haec polluta est ». Item, propter loci munditiam legalem praeceptum est, ut comedantur oblala « in loco mundissimo », Levitici decimo. — Polluebat immundus morbus, sicut de lepra, Levitici decimo tertio, et de fluxu seminis, Levitici decimo quinto, et huiusmodi.

Nota mornliler, quod immundum tangit homo jn mala deleclatiane; immundum gustat in malo consensu; in immundum incedit in malo ope-e; immundum morbum incurrit in mala consuetudine.

4. Recuperatur autem munditia spiritualis per quatuor. Rccuperatur per dolorem contritionis, per pudorsm confessionis, per laborem satisfactionis, per flammam tribulationis; et ista quatuor significata sunt per quatuor, quae erant mundativa secundum Legem, scihcet per aquam, per scopam, per o6totionem ct pcr ignem. — Mundat aqua; Levitici vigesimo secundo. « Cum laverit immundus carnem suam aqua », scihcet poenitentiae, « et occubuerit sol », id est ardor concupiscentiae; « tunc mundatus vescetur sanctificatis », id est donis gratiae; Ezechielis trigesimo sexto: « Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris ». — Mundat scopa; Lucae undecimo et Matthaei duodecimo: « Invenit eam scopis mundatam et ornatam »; ita aliquando mundabatur allare, cum removebantur cineres, et quasi ita mundatum est gazophylacium; Nehemiae ultimo: «Proieci, inquit, vasa domus Tobiae », id est peccata, « foras de gazophylacio, et praecepi, et mundaverunt gazophylacium, et retuli ibi vasa Domini », id est instrunienta virtutum; quae omnia flunt in confessione; Psalmus: « Exercitabar et scopebam spiritum meum ». — Mundat oblatio, Levitici duodecimo de oblatione puerperae, item Levitici decimo quarto, de oblatione leprosi, per quae omnia signiflcatur oblatio boni operis, de qua Lucae undecimo: « Date eleemosynam, et ecce, omnia munda sunt vobis ». — Mundat ignis; Malachiae terlio: « Ipse quasi ignis conflans et quasi herba fullonum, et sedebit conflans et emundans argentum et purgabit fihos Levi »; Numerorum trigesimo primo: « Quod potest transire per flammas igne purgabitur».

Moraliter peccatorem mundat aqua contritionis, scopa confessionis, oblatio bonae operationis, flamma tribulationis.

5. Nota, quod ad munditiam debet hominem poUutum movere pudor, timor, amor et honor. — Pudor opprobrii; Levitici decimo tertio de leproso: « Habebit vestimenta dissuta, caput nudum, os veste contectum, containinatum ac sordidum se clamabit, et solus habitabit extra castra ». — Timor supplicii; leremiae quadragesimo quarto: « Non sunt mundali usque ad diem hanc, et non timuerunt Deum neque ambulaverunt in lege Domini » etc.; et sequitur: « Ecce, ego ponam faciem meam in vobis in malum et disperdam omnem ludam » etc. — Amor praemii; Psalmus: « Retribuet mihi Dominus secundum iustitiam meam, et secundura puritatem manuum mearum » etc;; secundi Regum vigesimo secundo dicitur: « Secundum raunditiam raanuum mearura in conspectu oculorum eius »; Matthaei quinto: « Beati mundo corde ». — Honor officii; Isaiae quinquagesimo secundo: « Mundamini, qui fertis vasa Domini »; Nehemiae duodecimo: « Mundati sunt sacerdotes et levitae, et mundaverunt populum ».