Capitulum XXI

3. Pax peccatorum contemnenda est, quia ignominiosa; quod figuratum est, primi Regum undecimo, in responsione Naas Araraonitae ad filios Israel: « In hoc, inquit, feriam vobiscum foedus, ut omniura

vestram oculos dexteros eruani ponamque vos opditalio supernorum, quem amittunt qui pacem peccatorum ineunt. Exemplum de medico, qui loco oculi humani commutavit oculum caprae. — Item, quia falsa sive seditiosa; unde Matthaei vigesimo sexto: « Quemcumque osculatus fuero, ipse est; tenere eum >; et secundi Regum vigesimo legitur de loab, quod ex una parte « lenebat mentum Amasae, quasi osculans eum », et ex alia parte infigebat ei gladium. — Item, quia instahilis et momentanea; primae ad Thessalonicenses quinto: « Cum dixerint: Pax et securilas, tunc repentinus eis superveniet interitus, et dolor sicut parturientis, et non effugient ».

k. Pax iustorum quaerenda est, quae debet essB triplex. Debet enim homo habere pacem ad Proverbiorum duodecirao: « Qui ineunt pacis consilia, sequitur eos gaudium». Haec est pax, quam annuntiavit Angelus, Lucae secundo: « In terra hominibus bnnae voluntatis». — Debet etiam habere pacem ad proximum; ad Ephesios quarto: « Sollicili, servare unitatem spiritus in vinculo pa- ». — Debet etiam habere pacem ad se ipsum; de qua ad Romanos octavo: « Prudentia carnis mors est, prudentia vero spiritus vita et pax ».

. Pax Beatorum desideranda, quia non paliob jyj. ijicursum tentationis; unde in Psalmo: « Confortavil Dominus seras portarum tuarum, benedixit filiis tuis in te. Qui posuit fines tuos pacem » etc; Isaiae trigesimo secundo: « Sedebit populus meus in pulcritudine pacis, in tabernaculis fiduciae, in requie opulenta ». — Non )?iinv pressuram tribulationis; loannis decimo sexto: « In mundo pressuram habebitis», in me autem pacem; et in PsaJmo: « In pace in id ipsum dormiam et requiescam ». — Non patitur periculum occasus; Isaiae trigesimo secundo: « Erit opus iustitiae pax, et cultus iustitiae silenlium, et securitas usque in sempiternum ».

(Vers. 1.). Postea manifestavit se iterum Lesus ad mare Tiberiadis.

1. Nota, quod Christus post resurrectionem suam legitur apparuisse in quinque locis: in via, in mari, in domo, in horto et in monte. — In via apparuit, Lucae ullimo, discipulis euntibus in Emmaus. — In (Vers. 13.). illa existimans, quod hortulanus esset etc.

Nota, quod Dominus post resurreclionem in Iriplici specie se oslendit: in specie horlulani; vcAq hic: illa existimans, quod horlulanus esset elc. In specie peregrini; unde Lucae ultimo: « Tu solus peregrinus es in lerusalem »? In specie crucifixi; unde in eodem: « Videte manus meas et pedes meos, quia ego sum ». — Nota igitur, quod specialiter in specie hortulani se ostendit incipientibus, in quibus plantat germina virtutum; in specie peregrini proficientibus, quos deducit per viam mandatorum; in specie crucifixi perfectis, quos accendit ad imitationem passionis.

Annotatio 72.

(Vers. 19.). Stetit Lesus in medio eorum.

Nota, quod amor solet formari aliquando uw(, aliquando exauditu, aliquando ex lactu, aliquando ex convictu. Diligimus enim illum, in quo bonum vidimus, vel a quo bonum audivimus, vel in quo bonum experti sumus, vel cui bene conviximus. — His omnibus modis reformat Salvator caritatem discipulorum in die resurrectionis, quae laesa fuerat in tempore passionis. Dedit enim se discipulis cognoscibilem ex visu; unde hic dicitur: Stetit in medio eorum; et paulo post: « Ostendit eis manus et latus». — Ex auditu, quando salutavit eos; unde hic dicitur: « Pax vobis ». — Ex taclu, cum vocavit eos ad palpandum; Lucae ultimo: « Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere». — Ex convictu, quando quaesivit aliquid ad comedendum; unde Lucae ultimo: « Habetis hic aliquid, quod manducetur »?

(Vers. 23.). Vidimus Dominum. Require exemplum in fine mari apparuit discipulis laborantibus; unde hic: Poslea manifestavit se etc. — In domo apparuit discipulis congregalis in unum, Lucae ultimo, loannis vigesimo. — In horto apparuit Mariae Magdalenae, loannis vigesimo. — In monte apparuit undecim, qui abierunt in Galilaeam, Matthaei ultimo.

2. Nota autem, quod spiritualiter apparet Dominus, id est, beneficia sua ostendit quinque generi- « Vers. 18. et 39.

bus hominum: obedienlibus, patientibus, studentibus, contemplanlibus et praesidentibus; ut dicamus, quod obedientibus apparet in via obedientiae, paiienlibus in mari poenitentiae, studenlibus in domo sapientiae, contemplantibus in horto, praesidentibus in monte.

(Vers. 14.). Hoc iam. tertio manifestatus est lestts discipulis suis, eum surrexisset a mortuis.

1. Nota de apparitionibus Domini post resurrectionem; et nota, quod decies legitur Dominus apparuisse: primo, Mariae Magdalenae, loannis vigesimo — Secundo, mulieribus revertentibus de monumento, quae « accesserunt et tenuerunt pedes eius», Matthaei ultimo. — Terlio, Petro, Lucae ultimo: « Surrexit Dominus vere et apparuit Simoni ». — Quarto, discipulis euntibus in Emmaus, Lucae ultimo. — Quinto, discipulis congregatis in domo; loannis vigesimo; et haec facta sunt ipso die Paschae. — Sexto, discipulis et Thomae, loannis vigesimo. — Septimo, discipulis piscantibus ad mare Tiberiadis, loannis vigesimo primo. — Octavo, discipulis undecim in monle Thabor, Matthaei ultimo. — Nono, discipulis congregatis in coenaculo in die ascensionis, Marci ultimo. — Decimo, eadem die in monte Oliveti, quando, « videntibus illis, elevatus est », Lucae ultimo et Actuum prirao.

2. Ita spiritualiter nota, quod Doraini apparitio est beneficiorum suorum exiiibitio; et Doraini absconsio, beneficiorum suorum subtractio. Nota ergo, quod tribus generibus hominum apparet, quia tribus generibus hominum beneficia sua exhibet, scilicet activis, contemplativis et praelatis. Ista tria genera hominum signiflcantur per ista tria nomina; Daniel, Noe et Job, Ezechiehs decimo quarto; et per Petrum, lacobum et loannem, Matthaei decimo septimo; et per Mariam, Martham et Lazarum, loannis undecimo.

3. Apparet igitur activis, et hoc in triplici differentia, videlicet revertentibus per poenitentiam, proficientibus per obedientiam, ascendentibus per vitae excellentiam. — Apparet igitur revertenlibus per opera poenitentiae; et hoc figuratum est, loannis vigesimo, in apparitione, qua apparuit Thomae. Thomas enim, egressus a discipulis, non vidit Dominum; « Thomas, inquit, qui dicitur Dydimus, non erat cum eis, quando venit Lesus». Reversus vero ad discipulos, vidit et tetigiteum; loannis vigesirao: « Infer digitum tuum huc » etc. — Apparet pro/ieientibus per opera obedientiae; el hoc figuratum est, quando apparuit discipulis euntibus in Emmaus, Lucae ultimo, ubi legitur, quod « ipse Lesus appropinquans ibat cum illis » in Emmaus. Emmaus interpretatur desiderium consilii; discipuli eunles in Emmaus sunt fideles de mandatis ad consilia proficientes. — Apparet etiam ascendenlibus per opera excellentiae, et hoc figuratum est, quando apparuit undecim discipulis in monte Thabor, Matthaei ultimo: «Undecim, inquit, discipuli abierunt in Ga- Klaeam in monte, ubi constituerat illis Lesus, et videntes eura adoraverunt ». Per montem intelhge excellentiam vitae. — Apparet ergo Dominus aclivis revertentibus per opera poenitentiae, proficientibus per opera obedientiae, ascendentibus per opera excellentiae. ditatione, plorantibus in oratione, fruenlibus in contemplatione. — Apparet ergo Dominus sedentibus in meditalione, vel etiam in sancla coUatione; et hoc figuratum est, quando apparuit discipulis congregatis in unum; Lucae ultimo: « Cum haec, inquit, loquerentur, Lesus stetit in medio- eorum et dixit eis: Pax vobis »; et de hoc etiam loannis vigesimo. — Apparet etiam plorantibus in oralione; quod figuratum est, quando apparuit Mariae ploranli, loannis vigesimo: « Conversa, inquit, retrorsum, vidit lesum slanlem et nesciebat, quod Lesus esset; et dixit ei Lesus: Mulier, quid ploras » etc. — Apparet eliam frventibus in contemplatione; quod figuratum est, quando apparuit undecim discipuhs congregatis in coenaculo; Marci ullirao: « Novissime, inquit, recurabentibus undecim discipulis, apparuit eis Lesus ». Per coenaculum discipulorum, quod erat lerosolymis, intellige refectorium contemplationis. In isto ccenaculo legitur Dominus comedisse cum illis; Actuum primo: « Convescens praecepit eis, ab lerosolymis ne discenderent » etc. — Sic ergo apparet Dominus coiitemplanlibus, sedentibus in meditatione vel in sancla collatione, ploranlibus in oratione et fruentibus in contemplatione.

4. Apparet etiam praelatis, et hoc in quadruplici diflerenlia. Praelatorum enim est accedere ad Deura et reverti ad populum. Praelati accedunt ad Deum duabus de causis: ad consulendum et ad offerendum. — Praelatis ergo consulentibus apparet

Dominus; et lioc iguratuni est, quundo apparuit Petro; Lucae vigesimo (uarto: « Surrexit Doniinus vere et apparuit Sinioni »; et dicit Magister in Historiis: « quando Petrus cucurrit ad raonumentum ». Petrus enim, audita Domini resurrectione, noluit narrationi mulierum omnino acquiescere, sed accessit ad raonumentum, volens ipsam veritatem consulere. Et apparuit Dominus Petro visitanli monumentum, signiticans, quod apparet consulenlibits ipsum. Praelatis consuleiUibus igitur apparet Dorainus. — Apparet eliam praelatis ojfcrentibus; quod figuratum est, quando apparuit mulieribus, Malthaei ultimo. Legimus enim ibi, quomodo « emerant aromata, ut venientes ungerent lesum»; ecce, oblatio; ei quomodo exeuntibus de monumento « ocurrit Lesus dicens: Avete. Illae autem accesserunt et tenuerunt pedes eius»; et sequitur, qualiter Dominus iniunxit eis, ut nuntiarent discipulis gloriam resurrectionis; quod est totum mysterium, in quo significatur, quod Dominus apparet offerenlibus et in secreto contemplationis praebet eis se ipsum, et ibidem eos instruit, quid revertentes dicant ad populum. — Sic ergo apparet Dominus dupliciler praelatis accedentibus ad ipsura.

6. Apparet etiam dupliciter praelatis revertentibus ad populum. Reverti enim debet praelatus ad populum, ut praedicel verbo et ut deducat exemplo. — Apparet ergo Dominus praedicantibus; quod figuratum est loannis ullimo, quando apparuit Dominus piscantibus Apostolis ad mare Tiberiadis. Apostolorum piscatio est praelatorum praedicatio. — Apparet etiam deducentibus gregem bono exemplo; et hoc figuratum est Lucae ultimo et Actuum primo, quando apparuit discipulis exeuntibus in montem Oliveti; quae fuit ultiraa apparitio Christi post resurrectionem. Tunc enini, « videntibus illis, in caeJura elevatus est ».

(Vers. 17.). Pet?-e, amas me?

1. In verbis islis exigit Dominus a Petro spiritualem dilectionem, cum dicit: Petre, amas me? Nec solum exigit spiritualem, sed loquens per discretionem, amorera non spiritualem interdicit; Amas, inquit, me? quasi dicat: me et non aliud a me.

' Vers. 3i. — Pelr. Comeslor, Hislor. scholaslica, in vel aliud contra me. — Nola igilur, quod est amorDnpieiam Christi, et hic est laudabilis; et est amor mundi, et hic culpabilis.

2. De araore mundi Sapientiae decimo quinto: Amor »>. i <s Malorum amatores digni sunt morle ». Et notan- pie, I dura est, quod iste araor est triplex. Est enim amor Pfimm. carnalitalis; secundae ad Timotheum tertio: « Erunt homines se ipsos amantes »; et post paululum: « Voluptatum amatores magis quam Dei ». — Est etiam secondni 3.mov cupiditatis, de quo Ecclesiastici decimo: « Ni- hil iniquius quam amare pecuniam. Hic enim animam suam habet venalem ». — Est etiam araor am- '''""". bitionis, de quo Matthaei vigesimo tertio: « Amant priinos accubitus in coenis et primas cathedras in synagogis ».

3. Iste amor reiiciendus est propter multas ra- f "'J™ tiones: primo, quia criminosus; Sapientiae decimo "''"°™- quinto: « Malorum amatores » etc. Nec mirum; inducit enira anima peccatrix fornicationem, sponso vidente; unde Ezechielis vigesirao tertio: « Fornicata est Oolla super me et insanivit in amatores suos ». — Secundo, quia laboriosus; Osee secundo: « Di- 0»''''"' xit: Vadam post amatores meos»; et additur: Ideo « sequetur amatores suos et non apprehendet eos». — Tertio, quia sumluosus; Ezechielis decimo '"iJJ™' sexto. « Omnibus meretricibus dantur mercedes, tu autem dedisti mercedem amatoribus tuis et donabas eis, ut intrarent ad te ad fornicandum »; Proverbiorum vigesimo primo: « Qui amat vinum et pinguia non ditabitur ». — Quarto, quia infructuo- '"[„„5°'™ sus; Ecclesiastici quinto: « Qui amat divitias fructum non capiet ex eis », quod est verum de omni amore inordinato; ad Romanos sexto: « Quera fructum habuistis, in quibus nunc erubescitis »? Osee secundo: « Quaeret amatores suos et non inveniet ». — Quinto, °y,i quia instabilis; cito enim deficit; leremiae trigesimo: « Omnes amatores tui obliti sunt tui, non te quaerent »; et leremiae quarto: « Frustra componeris, conterapserunt te amatorestui, animam tuara quaerent ». — Sexto, quia seditiosus. Convertitur enim ad '2°iy« inimicitias; quod figuratum est secundi Regum decimo tertio, ubi loquitur, quod postquam Amon corruperat Tharaar, sororem suam, « odivit eam odio raagno nimis, ita quod maius essetodium, quo oderat eam, amore, quo eam ante dilexerat». — Propter haec omnia relinquendus est amor mundi.

4. Ampleclendus est amor Chrisli, ad exemplum eius quae dixit: « Regnum mundi et omnem amorem saeculi conlempsi propter amorem Domini mei Iesu Cliristi », scilicet amorem, quem exigit Dominus dicens: Petre, amas me? — Nota, quod amplectendus est amor bonus, quia facilis est ad acquirendum, dekctabilis ad habendum, securus ad possidendum.

5. Facilis est ad acquirendum. Ipse enini omnes diligit, qui eum voluntdiligere; Proverbiorum octavo: « Ego diligentes me diligo »; et loannis decimo sexto, amantibus se, ne parum videatur illis promittere amorem suum, promittit non solum suum amorem, sed etiam paternum, dicens: « Ipse enim Pater amat vos, (juia vos me amastis »; et leremiae tertio: « Tu autem fornicata es cum amatoribus tuis, et tamen revertere ad me, et ego suscipiam te ». Ecce, quia facilis est ad acquirendum. — Est etiam deleetabilis habendum; Sapientiae octavo; « In amicitia illius delectatio bona». Vere bona, quia casta, non polluta; unde beata.gnes: « Ipsum amo, quem cum amavero, casta sum; cum tetigero, munda sum; cum accepero, virgo sum ». Est ergo deleclatio munda nec non et delectabilis amicitia; Piwerbiorum quinto: « Cerva gratissima et gratissimus filius; ubera eius inebrient te omni lempore, et in amore eius delectare iugiter ». Ecce,quia delectabilis ad habendum. — Est nihilominus securus ad possidendum; leremiae trigesimo primo: « In caritate perpetua dilexi te »; primae ad Corinthios decimo tertio: « Caritas nunquam excidit ». Et nola, quod ideo securus est ad possidendum, quia amator spiritualis intra se habet amatum; unde Augustinus: « Inlus in me est quod amo, ubi lucet quod non capit locus, ubi sonat quod non rapit tempus, ubi fragrat quod non spargit flatus, ubi sapit qaod nulla minuit edacitas, ubi haeret quod nuUa avellit anxietas ». Ecce, amoris inseparabilitas.

6. Notandum autem, quod amor iste debet esse in alfcctione praecipuus, in cohabitatione assiduus, io opcrc ofDciosus. — Requirit enim intensionem affectionum; ideo dicitur Matthaei decimo: « Qui amat patrem aut matrem plus quam me non est me dignus »; et ludicum decimo sexto dicitur tepide amantibus: «Quomodo tu dicis, quia amas me, cum animus tuus non sit mecum »? — Requirit etiam assiduitatem cohabitationis, secundum illud Deuteronomii trigesimo tertio: «Beniamin, amanlissimus Domini, habitabit confidenter in eo; tota die quasi in thalamo commorabitar ». — Requirit etiam officiosilatemoperis; unde Gregorius: «Amor Dei nunquam est otiosus; operatur enim magna, si est; quodsi operari renuit, amor non est»; unde Deuteronomii undecimo: « Ama Dominum Deum tuum et observa praecepta eius » etc.; et loannis ultimo Petro confitenti amorem statim iniungilur ofTicium: « Pasce oves meas »; et dicit Beda: « Haec est sola et vera probatio integri in Deum amoris, si erga fratres studueris curam solliciti exercere laboris».

(Vers. 3.). Ascenderunt in navem.

Nota, quod navis est religio. Haec est enim ntWis ai.d transfi-etandum; Matthaei nono: « Ascendens Lesus in naviculara transfretavit et venit in civitatem.suam ». — Ad negotiandum; Proverbiorum ultimo: « Facta est quasi navis inslitoris de longe portans panem suum ». — Ad piscandum; unde hic de discipulis volentibus piscari dicitur: Exierunt et ascenderunt in navem. — Religiosi igitur transfretanl laborando, negotiantur orando, piscantur praedicando, ad quae omnia valet rehgio.

(Vers. 6.). Mittite in dexteram navigii rete. pisces comprehendunt; tertio, qaod pisces irahunt; quarto, quod extrahunt; quae omnia patent in littera. — Piscatores ergo spirituales re(e expandunt praedicando; pisces comprehendunt peccatores convertendo; pisces trahunt per bona exempla promovendo; extrahunt autem ad caelestia regna perducendo.

Annotat» 76.

(Vers. 7.). Succinxit se et misit se in mare.

Nota, quod mare aliquando transitur natando, ut hic dicitur de Petro; aliquando navigando, ut hic dicitur de aliis: Alii autem navigio venerunt; aliquando calcando, ut Matthaei decimo quarto diplexum interioris hominis mei; ubi fulget animae meae quod

citur de Petro. — Nota, quod mare nalando transeunt qui in raundi sollicitudinibus se iramergunt; et isti submergendi periculo sc exponunt. — Mare vero transnavigant qui caute raundanis occupationibus se exercent. — Mare vero calcant qui omnino a raundi sollicitudinibus se abstrahunt et mundana ad solani sustentationera Liabent. Isti ultimi a niari portantur, sed nec laborant nec iraraerguntur; priores vero portantur et laborant, sed non immerguntur. Primi vero et portanlur et laborant et immerguntur.

(Vers. 16.). Pasce agnos meos.

Nota, quod quidam pascunt agnos, quidam lupos, quidam se ipsos. — Agnos pascunt boni praelati; de quibus Isaiae quadragesirao: « Sicut pastor gregem suum pascet elc. — Lupos pascunt mercenarii; loannis decimo: « Mercenarius videt lupum venientem et dimittit oves et fugit » etc. — Se ipsos pascunt fures, quibus dicitur Ezechielis trigesimo quarto: « Vae pastoribus Israel, qui pascebant semelipsos » etc. — Ecce ergo, in grege Domini quidam sunt fures, qui pascunt semetipsos; quidam mercenarii, qui pascunt lupos; quidam pastores veri, qui pascunt agnos.

(Vers. 22.). Sic eum volo manere, donec veniam.

Nota, quod potestativum est velle Domini Iesu. Nam velle eius mundat leprosura; Matthaei octavo: « Tetigit eum dicens: Volo, raundare ». — Servat discipulum; loannis ultirao: Sic eum volo manere. — Glorificat ministrum; loannis decimo septirao: « Volo, Pater, ut ubi ego sum, illic sit et minister meus». — Est ergo voluntas Christi, quae mundat culpam leprae, servat vitam gi'aliae, tribuit vitam (Cap. 4, 13.). Onnis, qui bibit ex hac aqua, sitiet ilerum, loannis quarto.

1. In hac parte agitur de multiplici genere aquae.

Notandum, quod multae sunt aquarum differentiae. Est enim aqua culpae — et est aqua poenae — et aqua forlunae — et aqua gratiae — et etiam aqua gloriae. Huiusmodi aquarum aliae sunt fugiendae, aliae transeundae, aliae sunt appetendae. — Aquae ergo, quas fugimus, sunt aquae culpae et aquae poenae; inter quas prirao videndum est de aquis culpae.

2. Est autem multiplex aqua culpae. Est enim quae sedet super aquas multas » etc.; loquitur de I mundana vanitate. — Aqua avaritiae, de qua recte secunda. I polestdici hic: Quibibitex hac aqua sitiet iterum.

Quo plus potalae plus siliuntur aquae. Est aqua luxuriae; Genesis quadragesimo nono: « Ru- Terua. ben effusus es sicut aqua; non crescas, quia ascendisti cubile patris tui et maculasti stratum eius».

3. Aquae istae abominabiles sunt, quia ''''bi- "'« dae; obscurant enim rationem; unde dicitur Iere-i>'*ae. miae secundo: « Quid ibi vis in via Aegypti, ut bibas aquam turbidam ». — Itera, quia imwiMn- Qoia™ dae; inquinant enim affectionem; Levitici undecirao: « Omnis cibus, quem coraederis, si fusa fuerit super eum aqua, iraraundus erit». — Quia ««enVe.?; «'"''« exinaniunt enim virtutem; Numerorum quinlo: « Potum det mulieri aquas amarissimas »; et sequitur: « Pertransibunt eam aquae raaledictionis, et inflato ventre, coraputrescet femur ».

4. Aquas istas sequitur aqua poenae. Et sunt nJJiJI aquae poenae horribiks, quia obscurae ad viden- '«=92»'"'* duin, amarae ad potandura, intemperatae ad sentiendum. — Sunt igitur obscurae ad videndum; unde Exodi decimo quinto: « Abyssi operuerunt eos; descenderunt in profundum quasi lapis »; et iterum: « Congregatae sunt abyssi in medio maris ». — Amarae quantum ad poenam vermis; Exodi de- '™- cimo quinto: « Reduxit super eos Dominus aquas raaris ». — Intemperatae quantuni ad poenam sen- iniemperasus; lob vigesirao quarlo: « Ab aquis nivium transeat ad calorem nimium ». — Istae ergo sunt aquae, quas fugiraus. Fugimus enim aquas culpae, ne incidamus in aquas poenae.

5. Sequilur de aquis, quas transimus, scilicet If de aquis fortunae; et quia fortuna duplex est: pro- *'JjiJ; spera et adoersa; ideo notandum, quod sunt aquae prosperitatis et adversitatis. Aqua prosperitatis -Jf, raultiplex: aqua deliciarum; Proverbiorum nono: pro qua A Qui plus bibit mundanae cupiditatis, plus sitiet, 6 in quo pro potatae B epotae:

Quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae.

<c Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior ». — Aqua divitiarum; Apocalypsis duodecimo: « Misit serpens ex ore suo post mulierem aquam magnam tanquam flumen, ut facei'et eam trahi a flumine». — Aqua honorum; Psalmus: « Eievaverunt flumina, Domine, elevaverunt fluctus suos a aquarum multarum. Mirabiles elationes maris » etc.

• 'statum aquarum transitus periculosus est.

enim aquae istae velociter decurrentes; Psal-: « Ad nihilum devenient tanquam aqua decurreus ». — Deorsum trahentes; Apocalypsis duodecimo: « Misit serpens post mulierem aquam magnam tanquam flumen, ut eam faceret trahi a flumine». Hae enim aquae omnia secum trahunt, secundum illud Ovidii:

Unda velut tigres nec vires fulminis apro,

Crura nec ablalo prosunt velocia cervo.

Suntetiam suhmergenles; Exodidecimo quinto: « Submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibus ».

7. Sequitur de aquis aduersitatis, quarum etsi timeatur transitus, non tamen est ita periculosus. Timemus enim eas, quia amarae sunt, et ideo difficiles ad potanduni; Exodi decimo quinto: « Non poterant bibere aquas Marath, quia amarae erant». — Item, quia profundae sunt, et ideo periculosae ad natandum; ideo rogat David: « Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum». — Item, quia validae sunt, et ideo difficiles ad sustinendum; et ideo David: « Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam ». — Ideo timemus aquas istas, ne amaritudine affligamur, valitudine suhverlamur, profunditate suhmergamur.

8. Sed in his omnibus confortat nos divinum auxiliura, quod praestat nobis istorum remedium. Dominus enim amaritudinem dulcorat; Exodi decimo quinto: « Ostendit Moysi lignum; quod cum misisset in aquas, in dulcorem versae sunt ». — Profunditatem exsiccat; lob duodecimo: « Si continuerit aquas, omnia siccabuntur »; Isaiae undecimo: « Percutiam fluvium in septem rivis, ita ut transeant per eum calceati »; Psalmus: « Abierunt in sicco flumina». — Valiludinem retardat; losue tertio: « Ingressis flliis Israel lordanem, steterunt aquae, descendentes in loco uno » etc.; et supra dictum fuerat losue: « lordanis aquae inferiores decurrent atque deficient, quae autera desuper veniunt in una mole consistent »; Psalmus; « In diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt ».

9. Hae ergo sunt aquae, quas transimus; sunt aliae aquae, quas appetimus, quae sunt aquae graliae et aquae gloriae. Inter quas primo videndum est de aquis gratiae, quae multiplices sunt, scilicet aquae remissionis sive iustificationis; Ezechielis quadragesimo septimo dicitur de aquis, quae « descendebant in latus templi dexterum ». — Aquae instructionis; Ecclesiastici decirao quinto: « Aqua sapienliae salutaris potavit illum ». — Aquae consolationis spiritualis, quas deplorabat David dicens: « Anima mea sicut terra sine aqua tibi »; Proverbiorum vigesimo quinto: « Aqua frigida animae sitienti nuntius bonus, veniens de terra longinqua».

10. Istae aquae quaerendae sunt, quia emundant; Ezechielis Irigesimo sexto: « Effundam super vos aquam mundam, el mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris ». — Quia reficiunt; Numerorum vigesimo: « Aperi, Domine, thesaurum tuum, fontem aquae vivae, ut satiati, cesset murmuratio eorum ». — Quia enutriunt et fecundant; unde in Psalmo: « Tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo »; lob decimo quarto: « Ad odorem aquae germinabit ».

H. Aquas istas sequitur aqua gloriae. islSL desiderabilis est, maxime propter tria. Haec enim aqua delectans, satians et vivificans. Habet ergo aqua ista dekctalionem; delectat enim aspectum; Apocalypsis vigesimo secundo- « Oslendit mihi fluvium aquae vivae, splendidum tanquam crystallum ». Delectat etiam guslum; etc. Psalmus: « De torrenle voluptatis tuae potabis eos ». — Item, habet satietatem; loannis quarto: « Qui biberit ex hac aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum »; et Apocalypsis septimo: « Non esurient neque sitient araplius » etc. — Item, habet vivacitatem, ut nunquam possit deficere; Apocalypsis vigesirao primo: « Ego sitienti dabo de fonte aquae vitae gratis »; et iterum: « Qui vicerit, haec, et ero illi Deus, et ipse erit mihi filius:

COLLATIO LXXVIIl.

(Cap. 3, S.). Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non poterit intrare in regnum caelorum, loannis tertio.

1. De inlroitu regni caelestis nota, quod porta porta reBni regni est hwmiUs, et ideo non intrat pev eam elalngSs™'"ei lus; anyusla est, et ideo non intrat per cam in- flatus; sancta est, et ideo non intrat per eam pollu- Biciadiieia- tus. — Weo Jiou intrant elati honoribus; Matthaei decimo octavo: « Nisi conversi fueritis et etriciamini sicut parvuli, non intrabitis iii regnum caelo- Diiaiaios. rum >. — Nou clilatati possessionibus; Matthaei decimo nono: « Amen dico vobis, quia dives dilFicile intrabit in regnum caelorum; et iterum dico vobis:

Facilius est, camelum per loramen acus transire, quam divitem intrare in regnum caelorum ». — Non tomi>s. poUuti uoluptatibus; Apocalypsis vigesimo primo:

« Non intrabit in eam aliquid coinquinatum et aboniinationem laciens ».

"2. Nota, quod Dominus intravit inclinatus, spocognoverunt vias meas, quibus iuravi in ira mea:

Si introibunt in requiem meam».

3. Nota autem, quod introitum in regnum caesequium actionis; amici, contemplativi, qui Deo reddunt obsequium deuotionis vel dilectionis; socii et commilitones, qui cum illo incedunt per arservis. dua passionis. — Intrant ergo servi; Matthaei vigesimo quinto: « Euge, serve bone et fidelis » etc.;

sequitur: « Intra in gaudium Doraini tui ». —.micis. Amici; Matthaei vigesimo quinto, de virginibus, « quae paratae erant, intraverunt cum eo ad nnsociis. ptias ». — Socii regis sunt, de quibus Apocalypsis vigesimo secundo =: « Beali, qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut sit potestas eorum in ligno vitae, et per portas intrent in civitatem »; loannis terlio: « Nisi quis renatus fuerit » etc.; et Malthaei decimo nono: « Si vis ad vitam ingredi, serva mandata ».

C0LL.T10 LXXIX.

(Cap. 20, 25.). Vidimus Dominum,

1. Nota triplicem visionem Salvatoris, qui recte liler in mente; tertiam, quam exspectamus in futuro, qua videbitur feliciter in aeterna beatitudine.

2. De prima Baruch tertio: « Post haec in prima. terris visus est et cum hominibus conversatus est ». — De secunda in Psalmo: « Vacate et videte, quo- s niam ego sum Deus; exaltabor in gentibus et exaltabor in terra». Vacate ab occupationibus carnis, et videte oculis mentis; Isaiae sexagesimo secundo: « Videbunt gentes iustum tuum », dicitur ad Sion; « et cuncti reges inclytum tuum ». — De tertia, loannis decimo septimo: « Pater, quos dedisti mihi, volo, ut, ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante constitutionem mundi ». — Prima visio praeteriit, secunda stat, tertia futura est. Propter quod accipiamus secundam, quae sola in praesenti haberi potest, quae quidem visio spiritualis Salvatoris omnibus est salutaris.

3. Vidimus Dominum. Visio spirilualis Salvatoris ideo est omiiibus salvandis salutaris, quia terret peccatores, sanat poenitentes, conforlat pugnantes, deducit proficientes, laetifical contemplantes, consolatur exspectantes. Quod sumitur secundum sex status, videlicet culpae, poenitenliae, pugnae, iustitiae, sapientiae et perseverantiae. Terrentur peccantes videndo iudicanlem;.mnantur poenitentes videndo patientem; confortantur pugnantes videndo triumphantem; deducuntur proflcientes videndo conversantem; laetificantur contemplantes videndo regnantem; consolati sunt exspectantes videndo ipsum revertenlem el suos in hac miseria visitantem. Nec videntur in eo plura consideranda nisi vel conversatio, yelpassio, vel tribulatio, vel triumphus, vel regnum, vel iudicium, vel reversio ad suos in hac vila.

4. Spiritualis ergo visio Salvatoris terret peccantes, ut resipiscant. Per timorem enim Domini de- < cUnat omnis a malo; et hoc ideo, quia ostendit eis iudicem suum omnia videnlem, omma, disquirentem, omnia punientem; quae tria maxime deberent terrere peccatorem, scilicet si consideraret supra se iudicem suum, qui omnia videt, omnia disquirit, omnia puniet. — Utinam ergo viderent peccatores spiritualiter, nc visuri sint aliquando corporaliter iudicem omnia scientem! dt quo lob trigesimo septimo: « Magnus est fortitudine et iustitia et iudicio »; fortitudine potestatis, iuslitia aequitatis et iudicio veritatis; et sequitur: « Ideo timebunt viri, et non audebunt cum contemplari omnes, qui sibi videntur esse sapientes » scilicet qui sapientes sunt, « ut a Domino abscondant consilium », ul dicit Isaias vigesimo nono.

5. Item, utinam viderent iudicem omnia disqui- renlem! cuius visionem terribilem describens, Malachias propheta dicit Malachiae tertio: « Quis poterit cogitare diem adventus eius, aut quis stabit ad 8 Vers. 38. — Subinde allegantur Ps. 45, 11. el Isai. 62, 2.

videndum eum »? Est namque terribilis ad cogitandmn, sed terribilior ad videndum; et subiungit qiMre: « Erit enim quasi ignis conflans et quasi herba fullonum»; ignis conflans nihil metalli relinquit, quod non liquefaciat; herba fullonum, id est cardo, nec piUim nec filum relinquit, quod non attingat.

(). Item, utinam viderent iudicem ommz.punientemt ad cuius visionem invitat eos ipse idem leremiae septimo: « Ite, inquit, ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum a principio; et videte, quid fecerim ibi propler malitiam populi mei Israel ». Silo, avulsa vel translata, ubi habilavit nomen Domini a principio, est caelestis patria, ubi habitavit a principio qui « in excelsis habitat »; quae avulsa vel translata est quantum ad partem peccantium angelorum. Itc ergo et videte, quid fccerim ibi etc., quia, « si Deus angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos » etc., secundae Petri secundo; et leremiae septimo.- « Nunc autem, quia fecistis omnia haec, dicit Dominus » etc.; et sequitur: « Ecce, furor meus et indignatio mea conflatur super locum istum, super homines et super iumenta, super ligna regionis et super fruges terrae et succendetur et non exstinguetur ».

7. Sic igitur visio iudicis omnia videnlis et scientis, omnia disquirentis, omnia punietitis peccatores terret; quam videns lob ait quadragesimo secundo: « Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te; idcirco ipse me reprehendo et ago poenitentiam in favilla et cinere »; audivi per inspirationem, vidi per considerationem; ideo me reprehendo interius in menle et poenitentiam ago exterius in opere. Et Isaiae sexlo, visa gloria Domini sedentis « super solium excelsum et elevatum », exclamavit dicens et arguens se: « Vae mihi, quia tacui! quia vir pollutus labiis ego sum et in medio populi polluta labia habentis ego habito, et Dominum Deum exercituum vidi oculis meis »; vae mihi, quia tacui, quod est omissionis; quia poUutus etc., quod est commissionis.

8. Spiritualis iterum visio Salvatoris sanat poe- nitcntes, ostendens eis Dominum paticntem. Solet -quidem ex triphci concupiscentia insurgere triplex in/irmitas: ex concupiscentia deliciarum infirmitas carnalitatis, ex concupiscenlia divitiarum, inflrmitas cupiditatis, ex concupiscentia honorum infirmitas ambitionis.

9. Sed ecce, remedium contra hanc est visio Saluatoris, ostendens eum afjlietum contra primum, cgenum contra secundum, abiectum contra tertium. — Videant ergo poenilentes afflictum. Salvatorem, ut sanetur infirmitas carnalitatis; ad cuiusmodi visionem invitat nos ipsemet Threnorum primo: « 0 vos omnes, qui transitis per viam! attendite el videte, si est dolor sicut dolor meus »; quasi dicat: non ametis voluptatem carnis, « quia non est dolor sicut dolor meus ». — Videant iterum Salvatorem egenum, ut sanetur infirmitas cupiditatis. « Venit enim princeps huius mundi et in me non habet quidquam », loannis decimo quarto. Ideo dicitur in Psalmo: « Videant pauperes et laetentur; quaerite Deum, et vivet anima vestra»; quasi dicat: non timeant egere, sed laetentur nihil habere, cum Dominus nihil habeat. Item, non quaerant divitias mortales, sed vilales, scihcet Dominura vitae; unde ait: « Quaerite Dominum, et vivet anima vestra». — Videant iterum Salvatorem abiectum, ut sanetur infirmitas ambitionis; de qua visione Isaiae quinquagesimo tertio: « Vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum, despectum et novissimum virorum » etc; quasi dicat: non ametis « primos accubitus in coenis et primas cathedras in synagogis», nec timeatis humiliari, quia « vidimus eum despectum et novissimum virorum ». « Non enim est servus maior Domino suo ».

10. Sic ergo visio patientis sanat poenitentes, cum ipsum vident in cruce afflictum, nudum et abiectum; quod figuratum est Numerorum vigesimo prirao, ubi, postquam imraiserat Dominus in populura raurmurantem « serpentes ignitos », misertus eorura iussit, erigi serpentem in ligno, « quem aspicienles sanabantur». Serpens, sensuahtas; ignis, concupiscentia; igniti serpentes, motus concupiscentiales, qui sunt in sensualitate; serpens in ligno, Christus in cruce, quem qui aspiciunt sanantur; unde Sapientiae decirao sexto: « Qui enim conversus est, non per hoc quod videbat, sanabatur, sed per te, omnium Salvatorem ».

11. Visio iterum spiritualis Sal vatoris cojj/bj-to? pugnantes. Dat enim audnciam aggredientibus, dat confidentiam certantibus i, dat victoriam perseveranter sustinentibus. Dorainus enira praecedit aggredientes, adiuvat congredientes, liberat et victores facit perseverantes. — Videant ergo eum accedentes ad pugnam praecedentem, ut sint audaces; propter quod dicitur Hebraeorum duodecimo: « Curramus per

patientiam ad propositum nobis certamen, aspicientes in aucloreni fidei et consuraraatorem lesum ». In ipsum aspexerunt Martyres, qui ipsum secuti sunt per torraenta; de quibus dicitur in Psalmo: « Viderunt ingressus tuos, Deus » etc.; ingressus quidem illius, qui « per sanguinem suum introivit semel in Sancta »; viderunt, inquam, et ideo post illum ingrcssi sunt per tormenla. — Videant iterum Salvatorem certantes ad adiuvandum assistentem, ut sint viriles vel constantes; qualiter vidit eum beatus Stephanus in certamine positus, Actuum septimo: « Cum esset Stephanus plenus Spiritu sancto, intuens m catlum, vidit gloriam Dei et lesura stantem a dexteris virtutis Dei ». Vidit enim caelos apertos quasi hospitium sibi paratura ad hospitandura, et lesuni stantem quasi paratum ad adiuvandnm. — Videant etiam perseverantes ipsum servantera et protegentem, ut sint victores. « Fidelis enim est Deus, qui non permittet, vos tentari ultra quod potestis, sed faciet cum tentatione proventum », priraae ad Corinthios decimo; et dicit David: « Providebam Dorainum in conspectu meo semper; quoniam a dextris est raihi, ne coraraovear».

12. Sic ergo spiritualis visio Salvatoris confortat et pugnantes. Ipse enim est dux exercitus caeli, quem vidit beatus loannes Apocalypsis decimo nono; unde dicitur ibi: « Vidi caelum apertum, et ecce, equus albus, et qui sedebat super eum vocabatur fidelis et verax, et cura iustitia iudicat et pugnat. Oculi eius sicut flamma ignis, et in capite eius diademata multa etc.; et exercitus caeli sequebatur eum ».— Nota exemplum de Angelo, qui visus est, secundi Machabaeorum tertio, qui percussit Heliodorum.

13. Visio ilerum spiritualis Salvatoris deducil proficientes in omnibus operibus iustitiae, visio videhcet ipsius conversantts. Quoniam autem ad perfectam virtutem tria necessaria sunt: scire quantura ad intellectum, velle quantum ad affectum, impermutabiliter operari quantum ad elfectum; notandura, quod in conversatione eiusdera videre possumus, unde instruatur intellectus ad sciendura, movealur affectus ad volendum, dirigatur effectus ad proficiendum. In conversatione eius invenimus verba, signa et exempla: verba veritatis, signa potestatis et exempla sanctitatis. Docet enim verbis, movet signis, dirigit exemplis. — Videant ergo proficientes ipsum docenlem, ut instruantur, ut instructus Vers. SS. — Superius pro viriles A Imbiles, qui etiam fuit beatus loannes, primae loannis primo: « Quod audivimus et vidimus » etc.; « et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae » etc.; « hoc testificamur et annuntiamus vobis »; et beatus Petrus secundae Petri primo: « Non doctas fabulas secuti, nolam fecimus vobis Doraini nostri Iesu Christi virtutem et praesentiam, sed speculatores facti ipsius maieslatis ». Valet enim ad instructionem non solum audire, sed videre magistrum suum; unde qui vult doceri a Christo convertat oculos suos spirituales ad ipsum; tertii Regura decimo: « Omnis terra desiderabat videre vultum Salomonis, ut audiret sapientiam eius ». — Videant iterum eura miracula facientem, ut nio- veantur. Nam « multitudo magna sequebatur eum, quia videbant signa, quae faciebat »; unde Deuteronomii undecimo dicitur filiis Israel: « Oculi vestri viderunt omnia opera Domini magna, quae fecit, ut custodialis universa mandata eius » etc.; quod autem faciebat in eis visio corporalis, hoc debet in fidelibus facere visio spiritualis. — Videant iterum eura operantcm et exemplura bonae operationis dantera, ut imitentur; unde loannis decimo tertio: « Exemplum dedi vobis». Propter quod dicitur Hebraeorum octavo: « Vide et fac secundum exemplar, quod tibi in raonte raonstratum est »; et sumitur de Exodi vigesimo quinto.

14. Sic ergo visio spiritualis Salvatoris deducit et promovet proficientes; quod significatum est losue tertio, ubi clamabant praecones ad fjlios Israel volentes proficisci in terram proraissionis: « Cum videritis arcara foederis Domini Dei nostri et sacerdotes slirpis Leviticae portantes eara, vos quoque sequimini praecedentes ». Arca foederis dicitur huraanitas Christi, in qua erant tria, secundum quod dicitur ad Hebraeos nono, lex veritatis, virga potestatis et jnanna sanctitatis; quae modo dicebanlur in Christo verba, signa et exempla. « Cum ergo videritis arcam et sacerdotes stirpis Leviticae portantes eam », id est viros apostolicos, glorificantes et portantes Deum in corpore suo, « vos quoque sequimini praecedentes ».

15. Visio iterura spirituafis Salvatoris laetificat contemplanles, cum scificet yAmX gloriam regnan- tis, quae visio ostendit eum admirahilem accedentibus ad contemplationera, delectabilem commorantibus in contemplatione, laudabilem revertentibus a contemplatione. Huiusmodi enim visione excitantur

meditanles ad admirandum, sentientes ad gaudendum, revertentes sive praedicantes ad laudem. — Videtiirergo admirabilis accedentibus permeditationem; quod figuratum est tertii Regum decimo: « Videns regina Saba omnem sapientiam Salomonis et domum, quam aedificaverat, et cibos mensae eius et habitacula servorum eius et ordines ministrantium, vestes quoque eorum etc.; non habebat ultra spiritum »; et sequitur, quomodo dixit: « Vera est faraa, quam audivi de te » etc.; ubi significatur per regnum Salomonis gloria Christi regnantis; « phis enim quam Salomon hici). — Videtur iterum delectabilis commorantibus et experientibus per devolionem; unde lob trigesimo tertio: « Deprecabitur Dominum, et placabihs ei erit, et videbit faciem eius in iubilo»; et Isaiae sexagesimo: « Tunc videbis » meditando, « et afflues » sentiendo « et mirabitur et dilatabitur cor tuum »; mirabitur videns, et dilatabitur sentiens. — Videtur iterum laudabilis revertentibus; Lucae secundo, ubi, visa humili maiestate nati Regis, « reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus, quae audierant et viderant». Quodsi ad laudandum movet visa humihtas nascenlis, quam movere debet visa gloria regnantis!

16. Sic ergo visio Salvatoris laetificat contemplantes, dum aspectus spirituaUs gloriae eius est illis materia admirationis, materia delectationis et materia laudis; quod totum figuratum est in visione, quam ostendit Dominus in raonte discipulis suis, Lucae nono, ubi visa gloria Doraini territi et stupe-, facti sunt, deinde delectari, unde Petrus dixit: « Domine, bonum est nos hic esse »; tertio vero ad praedicandum inflammati; Actuum quarto: « Non possumus quae vidimus et audivimus non loqui».

17. Visio iterum spiritualis consolatur exspectantes quantum ad statum perseverantiae, cum scilicet considerant eum ad servos suos in hac miseria venientem et consolantem. « Non vos, inquit, relinquam orphanos, vado et venio ad vos ». Facit autem huiusraodi visio eius tria: visitat, ne doleant de promissorura dilalione; certificat, ne di/fidant de promissorura assecutione; praemiat, et hoc in fme, ut gaudeant de promissorum adeptione. — Visio igitur spiritualis Salvatoris visitat exspectantes, ne doleant; qualiter visitatus est ille Simeon « exspectans redemptionera Israel », Lucae secundo: « Nunc, inquit, dimiltis, Domine, servum tuura in pace, quia viderunt oculi raei salutare tuum »; Genesis trigesimo secundo: « Vidi Dorainum meum facie ad faciem, et salva facta est anima mea ». — Visio iterum spiritualis Salvatoris certificat de promissis.

Vers. 26. — Subinde allegantur Isai. 60, S. et Luc. 2, 20. ne difjidant; quod figuratum est Genesis vigesimo octavo, ubi vidit lacob scalam et Dominum innixum scalae et dicentera sibi: « Ego sum Dominus Deus Abrahara, patris tui, et Deus Isaac; terrara, in qua dorrais, dabo tibi et seraini tuo ». Vidit enim eura ut supportantem, ne diffidat ex propria impossibilitate; quod figuratum est in hoc, quod erat innixus scalae; item vidit promittenlem, ne diffidat ex Domini voluntatis mutatione, quod notatur ibi: Terram, in qua dormis, dabo tibi. — Visio iterura spiritualis praer)iiat, utgaudeantde promissorura adeptione; Isaiae ullimo: « Videbitis, et gaudebit cor vestrum »; Apocalypsis ultirao: « Servient illi, et videbunt faciem eius et noraen eius in frontibus eorura ». « Haec est enira vita aeterna, ut cognoscant te solura verum Deura » etc, loannis decimo septirao.

18. Sic ergo visio spiritualis Salvatoris consolatur exspectantes; quod significatum est in reversione Domini nostri Iesu Christi post resurrectionera ad discipulos suos, ubi prirao consolatus est eos ex farailiari sui ostensione: « Videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum », Lucae ultirao. Deinde certificavit eos de Scripturarum impletione, eodem: « Haec sunt verba, quae locutus sum ad vos, cum adhuc essera vobiscura »; et de ipsius reversione ad iudicium, Actuura prirao: « Sic veniet, quemadraodura vidistis eura euntera in caelum ». ]mo praemiat ex eius beata visione in patria, ubi revelata facie Regera cernunt in gloria: « Videbimus tunc facie ad faciem », primae ad Corinthios decimo terlio. — Sic ergo salutaris est omnibus visio Salvatoris: peccantibus, visio iudicantis; poenitentibus, visio patientis; pugnantibus, visio triumphantis; proficientibus, iso conservands; contemplantibus, visio regnantis; exspectantibus, visio revertentis; de qua visione salutari dictura est: Vidimus Dominum.

Annotatio 79.

(Luc. 3, 6.). Videbit omnis caro salutare Dei.

Verba ista et evangelica sunt et proplietica: evangelica, quia scripta sunt in Evangelio, Lucae tertio; prophetica, quia surata de Isaiae quadragesirao: « Videbit oranis caro pariter, quod os Doraini locutura est »; vel quinquagesirao secundo: « Videbunt omnes flnes terrae salulare Dei nostri »; in quibus praenuntiatur adventus Salvatoris in carnem ut visibilis et ut salutaris: primum, cum dicitur: Videbit omnis caro, quasi dicat: non solum videbit oculus mentis, sed apparebit visibihs ocuhs carnis; secundum, cum dicitur: Salutare Dei,