Capitulum XIX

(Vers. 3.). Et bene dixi, quod consequebantur etc. Adhuc enim inter manus habentes luctum, id est luctus materiam, scilicet primogenitos mortuos, vel: luclum, id est signa luctus; et deplorantes, id.est valde plorantes, vel de corde plorantes, vel: deplorantes, id est de morte priraogenitorutn plorantes. Bene sequitur: Ad mcmumenta mortuorum, scilicet primogenitorum, assumserunt sibi aliam cogitationem etc. Bene dicit: Assumserunt etc, quia mala cogitatio ab homine est, sed bona a Deo; secundae ad Corinthios tertio: « Non quod simus sulTicientes cogitare ahquid ex nobis » etc Cogitationem, nqua.m, inscientiae, id est slultitiae. Oranis enira raalus errans; Proverbiorura decirao quarto: « Errant qui operantur malum ». Prior cogitatio stulta fuerat, qua cogitaverant eos per vim detinere; aha etiam stulta fuit, qua cogitaverant eos per vita revocare vel reducere. Et quos rogantes proiecerant, scilicet compellendo fihos Israel exire, ut patet Exodi duodecimo; hos tanquam fugitivos, id est quasi sine licentia eorum recedentes, quod falsum erat; persequebantur, ut patet Exodi decimo quarto. flciscerentur) in margine e.xhibent etiam card. Hugo et Lyra-

(Vers. 4.). Ducebat etc, quasi: et congrue; ducebtit enim illos ad hunc finem, scilicet obstinatiouis et subniersionis, digna necessitas, non fortunae vel fati, sed divinae iustitiae.

Sed contra: Quia voluntarie ad hoc tendebant, non ergo necessitate.

Dicendum, quod non fuit necessitas coacjonw, sed immutabilitalis.

Sed contra: Quia poterant poenitere et sic poenam illain vitare.

Dicendum, quod poterant, sed nolebant. Unde necessitas illa erat consequens voluntatem, non antecedens. Vel: non poterant complete per se, nec petere volebant Dei auxilium.

Et horum quae accide?-ant, scilicet multarum plagarum pro retentione filiorum Israel illatarum, Exodi septimo, octavo, nono, decimo et duodecimo, commemorationem amittebant, id est perdebant, etsi non habitu, tamen actu; vel opere, etsi non corde; Osee decimo tertio: « Elevaverunt cor suum et obliti sunt mei ». Ut quae deerant tormentis, scilicet praecedentibus, nonduni enim erant sulTicienter puniti; repleret punitio, scilicet sequens, et ponitur ly ut consecutive, non causaliter.

(Vers. S.). Et populus quidem tuus, scilicet Israeliticus, mirabiliter transiret, scilicet per mare rubrum sicco vestigio; unde Exodi deciino quinto: « Filii Israel ambulaverunt per siccum in inedio eius». JUi autem, scilicet Aegyptii, novamm.ortem invenirent, scilicet novum moriendi modum, scilicet per miraculosain submersionem; ibidem: « Ingressus est eques», id est equitatus, « Pharao », genitivi casus, « cum curribus et equitibus in mare, et reduxit super eos Dominus aquas maris».

Secundo, liberatio He)ia«oram.

Omnis enim etc. Hic tangitur Hebraeorum liet pnmo in generali; secmio, in speciali: Nam nubes.

(Vers. 6.). Omnis enim etc, quasi dicat sic: Aegyplii sunt subinersi, et Israelitae liberati; omnis enim crealura, id est omnia elementa, ad suum genus ab initio, scilicet habitum, refigurabatur, id est, iterum assimilabatur, in hoc scilicet, quod non nocebat bonis, sicut nec in statu innocentiae; unde Isidorus: « Si homo non peccasset, aqua non submergeret, ignis non combureret, nec spinarum aculei vulnerarent ».ipsa, dico, creatura, deserviens praeceptis tuis, id est tuae ordinationi et voluntati; in Psalmo: « Statuit ea in aeternum et in saeculum saecuh, praeceptum posuit, et non praeteribit »; item leremiae quinto: « Qui posui arenam terminum maris, praeceptum sempiternum, quod non praeteribit». Ut pueri tui, scilicet Hebraei tibi subiecti; Isaiae octavo: « Ecce, ego et pueri mei »; custodirentur illaesi; Proverbiorum secundo: « Custodiet rectorum salutem et proteget gradientes simpliciter ».

(Vers. 7.). Nam nubes, scilicet a Deo per Angeli ministerium data, illorum castra, scilicet Hebraeorum, obumbrabat, « stans inter castra eorum et castra Aegyptiorum, ita ut tota nocte ad eos accedere non valerent», ut patet Exodi decimo quarto. Et ex aqua, id est postaquam, sicut cum dicitur: ex mane fit meridies, id est post. Ex aqua, inquam, quae ante erat, in loco, per quem transierunt; terra apparuit arida, scilicet per slatum venli exsiccata, ut patet Exodi decimo quarto. Et in mari rubro, scilicet diviso, ut patet ibidem, item in Psalino: « Qui divisit mare rubrum in divisiones »; via, scilicet apparujl, sine impedimento, scihcet aquae vel luti, secundum illud Psalmi: « In mari via tua » elc; Habacuc tertio: « Viam fecisti in mari equis tuis »; item Isaiae quinquagesimo primo: «Posuisti profundum maris viain, ut transeant liberati». Et campus germinans, id est via plana et delectabihs, sicut per campum germinantem, deprofundo nimio, id est post nimiam profunditatem aquae prius existentis ibidem.

(Vers. 8.). Per quem, scilicet campum, omnis imtio, scilicet Hebraeorum, transivit, vel transiret, persequentibus Aeg)'ptiis. Quae tegebatur, id est, protegebatur, tua manu, id estpotentia; Isaiae quadragesimo nono: « In umbra manus suae protexit me », vel Filio, ut in Psalmo: « Emitte manum tuam de ailto » etc.

Tertio, gratiarum actio.

Videntes etc Hic subiungitur gratiarum actio, primo pro Hebraeorum liberatione; secundo, pro Aegyptiorum punitione vel submersione: Et vexationes.

In prima primo. tangitur Hebraeorum de Aegijpto educHo; secundo, mirabUia facta pro eis in Aegypto: Memores enim; lerlio, eorum refectio in. (jyjjg autem.

Videntes tua, quasi dicat: non tantum audientes, scd etiam videntes; primae loannis primo: « Quod vidimus, quod audivimus » etc. Mirabilia tua et momtra; mirabilia, scilicet minora, et monstra, scilicet niaiora; vel: mirabilia, in sua liberatione, monslra, in Aegyptiorum subversione. Monstrum enim dicitur non solum quid mirabile, sed etiam horribile.

(Vers. 9.). Videntes, inquam etc; enim, Iioc est cerle, depaverunt escam, scilicet in suorum adversariorum deiectione vel consumtione. Vel lioc dicit pro tanto, quia delectari sunt in destructione eorum, sicut equi, quando escara comedunt vel depascunt. Tanquam equi, quibus scilicet Dominus insidebat, secundum illud Habacuc tertio: « Viam fecisti in mari equis tuis ». Tanquam equi, scilicet de suorum hostium superatione liinniendo, secundum illud Isaiae vigesimo quarto: « Hi levabunt vocem suam atque laudabunt. Cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de niari ». Et tanquam agni, scilicet simplices et mansueti; in Psalmo: « Montes e- sultaverunt ut arietes, et colles Sicut agni ovium », id est tam maiores quam minores eorum; exsultaverunt, non solum intus in corde, sed etiam extra gaudendo. Magnificantes te, Domine, id est m;ignum te praedicando vel magnifice laudando; Exodi decimo quinto: «Cantemus Domino, gloriose enim magniflcatus est ». Qui liberasti illos, scilicet per mare transducendo; Isaiae sexagesimo tertio: « Qui eduxit eos per abyssos, quasi equum in deserto non impingentem et quasi animal in campo »; et merito te magnificabant.

(Vers. 10.). Memores enim erant adhucillorum, scilicet signorum, quae in incolatu eorum facta fuerant, id est, quando adhuc erant incolae Aegypti. Quemadmodum pro natione animalium, id est loco productionis naturalium animalium, produxit terra muscas, et hoc miraculose, ut patet Exodi octavo, item in Psalmo: « Dixit, et venit coenomyia et cinifes » etc. Et pro piscibus, id est loco piscium, eructavit fluvius, scilicet Nilus, multitudinem ranarum; ranae enim ascenderunt de praedicto fluvio, ut habetur Exodi octavo. Nec est illud contrarium ei quod dicitur in Psalmo: « Edidit terra eorum ra- Vers. I. nas » etc, quia in Psalmo ponitur contmens pro contento, scilicet alveus terrae pro aqua fluminis.

(Vers. 11.). Novissime autem, id est post praedictji; nova quidem vel prior fuerat Aegypti percussio, magis nova Hebraeorum eductio de Aegypto, sed novissima eorum refectio in deserto. Viderunt, scilicet propriis oculis, novam creaturam avium, scilicet coturnicum, Exodi decimo sexto et Numurorum undecimo.

Skd contra: Quia Genesis secundo dicitur: « Complevit Deus die septimo opus suum, quod fecerat, et requievit ab omni opere, quod patrarat », id est a novis creaturarum generibus vel speciebus creandis, secundum Augustinum; item Ecclesiastae primo: « Nihil novum sub sole»: ergo male dicit hic: Viderunt novam creaturam.

Dicendum, quod non erat simpliciter nova, sed nova illis, quia prius ab illis invisa; item, nova in illo loco, scilicet in deserto, el nova in lanta multitudine, ad quam non solent aves accedere, sed magis fugere.

Cum adducti, id est longe a Deo ducti, concupiscentia; lacobi primo: « Unus(uisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus ». De concupiscentia istorum dicitur in Psalmo: « Concupierunl concupiscentiam in deserto»; unde « et locus ille vocatus est sepultura concupiscentiae», Numerorum undecimo. Postulaverunt, sciliceta Moyse, escas epulalionis, id est delicatas et superfluas, non necessitatis vel educationis.

(Vers. 12.). In allocutione enifn desideriorum, id est consolatione et mitigatione, a-icendit illis, scilicet Hebraeis, de mari. Vel sic: In allocutione enini desiderii, vel desideriorum, dum prae desiderio carnium loquerentur, scilicet verba murmurationis; ascendit illis de mari, hoc non dicit propter hoc, quod de mari traherent originem, sed quia de ultra mare vel de aliqua Insula maris adducebantur, secundum illuil Numerorum undecinio: «Ventusegrediens a Domino arreptas trans mare cotnrnices detulit et demisit in castra», vel dimisit, ortygometra, id est coturnix. Dicitur autem ortygomelra, ab orthos, quod est rectum, et (oiyo,?, quod estductio, et metros, quod est mensura, quasi esca recte adducta eis in mensura; vel, sicut dictum est supra decimo sexto, dicitur ortygometra ab Ortygia insula, in qua primum fuisse putantur tales aves, secundum Isidorum. «Notandum, quod, sicut dicit

Glossa inimicis Dei terra producit muscas, et fluvius ranas; cultoribus autem Dei terra dat fructum, et mare carnis alimentum ».

Et vexationes. Hic tangitur gratiarum actio pro vexatione Aegyptiorum seu punitione; et primo tangitur eorum punitio; secundo, iustitia punitionis: iuste enim; tertio, caecitas punitorum: Percussi sunt.

lustitia punitionis ex hoc patet, quod male se habuerunt ad peregrinos cum eis habitantes, vel hascilicet ad filios Israel, et hoc vel eos nullatenus recipiendo, vel receptos in servitutem redigendo: Alii autem etc; aut invite suscipiendo: Et non solum; aut eos recipientes laetanter graviter affligendo: Qui autem etc.

Et vexationes etc., quasi dicat: non tantum praedicta bona facla sunt Hebraeis, sed et vexationes, id est afflicliones corporis et animae, peccatoribus supervenerunt etc, secundum illud Psalmi 2: « Multa flagella peccatoris ». Peccatoribus, inquam, id est Aegyptiis, qui peccatores hic dicuntur antonomaslice, et hoc propter peccatum idoloiatriae, quae ibi plus vigebat, ita ut dixerit Cicero, quod Aegyptus erat templum totius mundi. Supervenerumt, inquam, id est, super illas venerunt, quas passi fuerant in Aegypto; unde sequitur: Non sine illis, immo cum illis et praeler illa; quae ante facta erant argumentis, id est signis divinae potentiae et eoruin duritiae manifestativis, secundum illud ad Ephesios quinto: «Omne, quod arguitur, a lumine manifestatur ». Quae, inquam, /acto erant, id est in Aegypto, per vim fluminum, scilicet quando conversa sunt in sanguinem, et quando ranae ascenderunt de flumine. Vel sic: suprvenerunt, inquam, per vim fluminum, id- est per impetum fluminum collectorum in mari rubro, super eos redeuntium et eos sulfocantiuin; Exodi decimo quinto: « Submersi sunt quasi plumbmti in aquis vehementibus». Et merito: iuste enim patiehanlur hoc, scilicet quia pro meritis peccatorum suorum; unde subdit: Secundum nequitias suas, id est merita nequitiarum suarum; Deuteronomii vigesimo quinto: « Pro mensura peccati erit et plagarum modus».

(Vers. 13.). Etenim, pro qma., detestabilioron, scilicet ceteris, inslituerunt, id est, quasi institutam servaverunt, inhospilalitatem, contra. illud ad Hebraeos decimo tertio: «Hospitahtatem nolite obhvisci »; item primae Petri quarto: « Hospitales invicem sine murmuratione ». Sic habet Rabanus et Augustinus. Sed aliqui dicunt indetestabilem vel indetestahiliorem, id est valde detestabilem, ita quod praepositio notet augmentum vel intensionem; et dicit: Inhospitalitatem, vel quia non recipiebant hospites, vel quia male recipiebant. Alii quidem, scihcet ipsorum, ignotos non recipiebant advenas, contra quod faciebat lob, trigesimo primo: « Foris non mansit peregrinus». Similes istis erant illi de Gabaa Beniamin, qui Luvitam cum uxore sua noluerunt recipere hospitio suo, ludicum decimo nono. Alii autem bonos hospites, receptos, in servitutem redigehant, vel recipiebant, ut filios Israel, opprimentes eos servitute « luti et lateris», Exodi primo.

(Vers. 14.). Et non solum haec, supple: faciebant, sed et alius erat respectus illorum, id est, perversa erat intentio eorum, quoniam inviti recipiebant extraneos, cum tamen essent rogandi, exemplo Abrahae dicentis: « Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas servum tuum », Genesis decimo octavo. Nec tantum rogandi, sed etiam cogendi, exemplo duorum discipulorum, de quibus Lucae ultimo: « Et coegerunt illum »; super quod dicit Gregorius: « Quod peregrini non solum sunt invitandi adhospitinm, sed etiara trahendi».

(Vers. IS.). Qui autem cum laetilia receperunt hos qui eisdem usi erant institutis, saevissimis afflixerunt doloribus; liMera sic construenda: Ita dixi, quod aliqui recipiebant peregrinos, sed inviti; autem, pro sed; qui eisdem usi erant inslitutis, detestabilis inhospitalitatis, quibus et praecedentes; saevissimis afflixeruni doloribus, saevissimis dicit, quia saevus est dolor de malo illato in possessione extrinseca; saevior in persona coniuncta, scilicet in uxore; saevissimus in propria persona. Afflixerunt hos quos cum laetitia recepe?-unt, scilicet hospites, sicut voluerunt affligere Lot ipsi Sodomitae, sicut patet Genesis decimo nono, et Beniamitae senem illum, de quo ludicum decimo nono. brarum, de quibus Exodi decimo '=; et spirituali per

nienlis exGaecationem, ita ut inter flagella peiores fierent; Exodi septimo: « Induratum est cor Pharaonis » etc. Sicut ilii, scilicet Sodomitae innominabiles, propter peccatum eorum innominabile, quod ipsi faciebant; ad Romanos primo: « Tradidit illos Deus in passiones ignominiae ». In foribus iusti, scilicet Lot, de quo secundae Petri secundo: « Aspectu et auditu iustus erat ». Illi, inquam, cum subiicmeis cooperti essent tenebris, scilicet aorasia, vel avidentia, percussi ab Angelo, unusquisque, scilicet eorum, transitum ostiisui, m(,&i Loi, quaerebat, et invenire non poterat; unde Genesis decimo nono: « Eos qui foris erant, percusserunt caecitate, a miuimo usque ad maximum, ita ut ostium invenire non possent ».

Obedientia oreaturatuln.

In se enim elementa. Hic post Aegyptiorum punitionem et Hebraeorum consolationem et pro utroque gratiarum actionem, ostendit creaturarum in praedictis obedientiam, et primo ponit huius obedientiae commendationem; secundo, eius per exempla manifestationem: Sicut in organo; tertio, populi Dei per hoc exaltationem: In omnibus. — Exempla ponit primo in elemenlis inferioribus; secundo, in elemento superiore, scilicet in igne, ibi: Ignis in aqua etc.; tertio, in elemenlatis: Flammae e contran-io.

(Vers. 17.). In se enim. Ita dixi, quod per creaturas inferiores sunt afilicti Aegyptii, et Hebraei consolati; elementa dum convertuntur, id est transr eunt, unum in vim et potestatera seu officium et modum alterius, et hoc miraculose; qualilatis sonus, id est qualitas soni, immutatur, scilicet actu, id est, consonantia naturalis in suis eflectibus ad horam mutatur secundum voluntatem et imperium Dei moventis. Sicut in organo, id est sicut in quolibet instrumento musico, quod per organum hic intelligilur, mutatur qualitas soni actu secundum voluntatem moventis; aliquando tamen sumitur organum pro determinato instrumento, ut in Psalmo: « Laudate eum in chordis et organo ». Et omnia, id est singula elementa et elementata, suum sonum, id est harmoniam suam naturalem et ordinem, custodiunt, habilu; similiter singulae chordae in organo suum sonum custodiunt, et tamen sonus organi mutatur secundum voluntatem moventis; unde Glossa: « Sicut in organo diversi soni ad concordiam melodiae temperamento consentiunt; ita discrepantia elementa. salvato iure naturae, ad Creatoris voluntatem flectuntur. Non enim creaturam condidit sibj contrariam, sed per onmia voluntati suae consentaneam ». Unde, id est de qua re, aestimari, id est cognosci, ex ipso certo visu potest, scilicet aspiciendo metaphoram organi et veritatem rei factae in populo Dei.

(Vers. 18.). Agrestia enim, scilicet animalia, in aquatica cmwertebantur, id est in modum aquaticorum, scilicet quando « homines et iumenta, ut dicit Glossa, profundum maris rubri sicco vestigio transierunt ». Et quaecumque erant natantia, ut ranae, in terram transibant, scilicet per terram deambulando, Exodi octavo: « Ascenderunt ranae », scilicet de flumine, « operueruntque terram Aegypti ».

('ers. 1 9.). Ignis in aqua valebat, id est valde i agebat, supra suam, scilicet naturalem, virtutem, quae est, ut in aqua exstinguatur, secundum illud Ecclesiaslici tertio: « Ignem ardentem exstinguit aqua ». Et aqua obiiviscebaiur naturae exstinguentis, scilicet ignem, quia « grando et ignis mixta pariter ferebantur », ut habelur Exodi nono; item supra decimo sexlo: « In aqua, quae omnia exslinguit, plus ignis valebat ».

(Vers. 20.). Flammae, scilicet quae erant in i columna ignis, e contrario, supple: quam natura earum requireret, non vexaverunt carnes, scilicet urendo; carnes, inquam, corruptibilium animalium, scilicet hominum et iumentorum, coambulantium, ipsis flammis. Hoc dicit, quia columna ignis Hebraeos concomitante de nocte non afiligebantur sive non urebantur, ut patet Exodi decimo tertio. Nec dissolvebant, scilicet ipsae flammae, iiiam bonam escam, quae facile dissolvebatur, scilicet calore solis; sicut glacies, scilicet dissolvitur a calore solis, supra decimo sexto: « Quod enim ab igne non poterat exterminari » etc. Bonam escam appellat manna, quia bonitatem quorumlibet ciborum repraesentabat; ibidem: « Deserviens uniuscuiusque voluntati ». In omnibus enim, scilicet praedictis mi- raculis, magnipcasti populum luum, Domine, scilicet Israeliticum, eorum adversarios deprimendo. El /lonorasti, multis beneficiis exaltando; loannis duodecimo: « Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus» etc; item primi Regum secundo: « Si quis honorificaverit me, honorificabo eum ». Et iion despexisti eos, scilicet in suis tribulationibus deserendo; in Psalmo: «Multae tribulationes iustorum, et de omnibus his liberavit eosDominus»; Ecclesiastici secundo: «Quis invocavit eum, et despexit Nempe ordinaria ex Rabano, quae pro salmto iure

eutn »? quasi dicat: nullus. In omni lempore, scilicet prosperitatis et adversitatis; Matthaei ultimo: « Ecce, ego vobiscum suin omnibus diebus »; et ideo omni tempore benedicendus, secundum illud Psalmi: « Benedicam Dominum in onini tempore »; et in omni loco, scilicet tam securo quam periculoso; assistens eis, tanquam paratus iuvare; Isaiae quadragesimo tertio: « Cum transieris per aquas, tecum ero »., Notandum autem, quod Dominus Sanctos suos magnificat multipliciter: primo modo, gratiam suam conferendo, secundum illud ad Romanos octavo: «Quos iustificavit, illos et magnificavit ». Secundo, miraculis illuslrando, secundum illud Ecclesiastici quadragesimo octavo: « Sic ampliflcatus est Elias in mirabilibus suis »; item Exodi undecimo: « Fuit Moyses vir magnus valde in terra Aegypti coram servis

spectu principales divisiones duarum partium, in quas auctor Pharaonis et omni populo». Tertio, dignilatibus cccksiasticis suhlimando; unde cantat Ecclesia: « Ecce, Sacerdos magnus»; tertii Regum decimo: « Magnificatus est rex Salomon super omnes reges terrae divitiis et sapientia». Quarto, ad caelestis regni gloriam perducendo, secunduin quod cantat Ecclesia: « Magnificavit eum in conspectu regum », scilicet Angelorum, «et dedit illi coronam gloriae»; in Psalmo: « Magna est gloria eius in salutari tuo » etc. Huius gloriae tanta est magnitudo, ut illius regni miniinus maior sit maximo huius mundi; unde Matthaei undecimo: « Non surrexit inter natos mulierum maior loanne Baptista. Qui autem minor est in regno caelorum maior esl illo »..d hanc magnitudinem nos perducat Lesus Christus Dominus noster, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen. particulas. Ob rationes typographicas pluries omisimus ultimas

quoad reclam affecUonem — aestimationem — mtentionem per gratiam in praesenti — gloriam in futuro

per exclusionem a consortio Dei — sapientiae — Spirilus S.

ex iudicis misericordia — ignorantia — impotentia

in iudicum deducendae — a iudice discutiendae — omnibus publicandae

sumtas ex bonitate Creatoris -

tangendo praemium iustitiae — supplicium iniustitiae — aequitatem supplicii ob quatuor rationes

mundi — paradisi — inferni I a parte status

nominis seu famae

/ celeriter — abundanler — ad vacandum dissolutiorii! evidenter — communiter — liilariter ad iustorum oppressionem

.. / damnationis

qui commendatur ex se aedificatione — a remuneratione j B ex oppositi status reprobatione

mortis acceleratio — accelerationis ratio quintuplex — populi stulla m viventium — morientnim — morluoruro causa moliva hu- i afflictio de bonorum felicitate ius confessionis i anxietas de propria infelicitate

praemium mstorum metaphora arma movenUs ( effectus — belli remedium

loruni ( P petitur andientia

sapientium rectorum praemium j excitatur ad sapientiam —

I ponendo exliortationem monitio ad concupiscen-; » facilitatem acquirendi eam

promissio docendi

declaratur, a quo eandem didicerit,

niendi '""" ( ''''5'"'''' quaerendi tangitur pctitionis forma '''"„,'5"'""''

'"populo Tsraer ™' '™''"''

I gyptiorum (

per poenas gra-

1"' dociterit — qualia — per quod mediim per Spintum a Sapientia procedentem

— aptitudo in suscipiendo — flducia impetrandi P'''i«'="»'- e ipsum humiliat - in,lis> ASypto - post exitum ex Aegypto - in ipso.

/ ex eonmi inufilitate (c. 1 1.) » novitate et inodo invcntionis

' » effectu humanae corruptionis

' ox ipsius bonitntc

c 16. 17,) ( pocnn damni

iniogcnilorum in

1. Ecce, inlelliget servus meus, et exallabitur i-et elevabitur et sublimis erit valde. Quia commendatio auctoris redundat in opus, et commendatio operis in auctorem; ideo verbum propositum, quod scribitur Isaiae quinquagesimo secundo, assumtum est, in quo beatus loannes evangelista commendatur a tribus, scilicet a sanctitate vitae, cum dicitur: Ecce, servus meus; a claritate intelligentiae, cum subditur: inlelliget; ab exceUentia doctrinae, cum subinfertur: et exaltabitur et elevabitur et sublimis erit valde. Nam is est ordo; sanctitas enim vitae meretur donum intelligentiae, et donum intelligentiae disponit ad excellentiam doctrinae.

2. Commendatur igitur a sanctitate vitae in hoc, quod Dominus vocat eum servum suum; non enim merentur dici servi Dei, nisi qui in sanctitate illi Sermo fratris Bonaventurae in scholis Parisiis, quando incepit loannem. eum Dominus: ratione obsequii, quia ei fideliter est obsecutus; unde recte de eo potest intelligi illud Numerorum duodecimo: Servus meus Moyses in omni domo mea fidelissimus est. Recte beatus loannes in omni domo Christi fuit fidelissimus; in cuius rei testimonium illum nobilissimum thesaurum, sciUcet Matris virginitatem, Dominus ei servandum commisit. — Ratione ofjicii, quod sibi a Deo fuit impositum, et ad quod praeordinatus fuit ab aeterno, secundum illud Isaiae quadragesimo nono: Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei; ecce, praedestinatio. Et posuit os meum quasi gladium acutum, in umbra manus suae protexit me, et posuit me sicut sagittam ekctam, in pharetra sua abscondit me; ecce, ofiQcii praedicationis commissio. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor;