Articulus 7
Contra pluralitatem beneficiorum, ex his quæ in libro Universalis boni conscripta sunt.
NE transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui.1 Quidam reverendus Pater de Ordine Fratrum Prædicatorum, secundum carnem nobiliter natus, sed secundum spiritum nobilius conversatus, et magna scientia decoratus, qui et episcopus suffraganeus fuit et multum expertus, in libro suo qui communiter Liber Apum intitulatur, contra pluralitatem beneficiorum quorum unum ad victum sufficit, considerabiliter scribit :23 a cujus scriptis tanquam a facilioribus arbitror inchoandum. Itaque ait :
Volo ut quicumque hæc legerit, sciat me anno ab incarnatione Domini millesimo ducentesimo tricesimo octavo fuisse Parisiis, ubi venerabilis Guillelmus Parisiensium episcopus, qui in theologia jam rexerat, convocationem fecit in Fratrum Prædicatorum capitulo omnium magistrorum : ubi proposita quæstione de pluralitate beneficiorum, solerti et valde longa disputatione probatum est, duo beneficia, dummodo unum valeret quindecim Parisienses libras, cum salute non posse teneri. Hoc determinavit prædictus episcopus, et frater Hugo Ordinis Prædicatorum, postmodum Romanæ curiæ cardinalis; hoc frater Guerricus, frater Joannes de Rupella Fratrum Ordinis Minorum; et alii quamplures magistri theologiæ determinaverunt etiam hoc in scholis propriis successive.
Fuerat autem habita disputatio valde longa et multo solennior ante annos tres, in qua etiam omnes magistri theologiæ, exceptis duobus, determinaverunt idem per omnia quod et supra. Quorum duorum unus fuit magister Philippus cancellarius Parisiensis, et magister Arnoldus, episcopus postmodum Ambianus. Agonizantem autem Cancellarium in morte dominus Guillelmus Parisiensis episcopus paterna sollicitudine visitavit, rogans eum ut singulari opinioni cederet de pluralitate beneficiorum, et omnia beneficia sua, excepto uno, in manus Ecclesiæ resignaret : et hoc, conditione media, ut si convalesceret, ei supplere vellet de suo proprio quod dimisit. Renuit ille, experire se velle dicens, utrum esset damnabile beneficia plura tenere. Mortuus est ergo sic. Post paucos autem dies, quum prædictus Parisiensis episcopus post Matutinas orare vellet, vidit inter se et lumen quasi umbram quamdam hominis tetram nimis. Elevata ergo manu consignat se, et si ex parte Dei sit, præcipit ut loquatur. Et respondit apparens : Alienus a Deo sum, et tamen mirabilis factura ejus. Et præsul : Tu quis es ? Et ille : Ego sum, inquit, Cancellarius ille miserrimus. Rursus episcopus elato altius gemitu : Et quomodo, inquit, tibi est sic dolenti ? Male, ait, imo et pessime, sicut qui damnatus morte æterna. Et episcopus : Heu, ait, carissime ! et quæ causa est tuæ damnationis ? Et ille : Tres sunt, inquit, causæ quare morte perpetua sum damnatus. Una est, quod crescentes fructus annuos contra pauperes tumide reservavi. Secunda, quod contra sententiam plurimorum, de pluralitate beneficiorum quasi licite tenendorum sententiam propriam defensavi, et in hoc me periculo mortalis culpæ commisi. Tertia est, et illa gravissima omnium, quod abominabili carnis vitio in scandalum multorum multo tempore laboravi. Et ad episcopum mox subjunxit: Estne mundus finitus ? Et episcopus : Miror, inquit, te quondam litteratissimum virum hoc quærere, quum me adhuc vivum cernas, et omnes nos adhuc viventes mori necesse sit, antequam mundus instante judicio finiatur. Et ille : Non mireris, inquit :4 quia nec scientia, nec opes, nec ratio apud inferos venient. Et hæc dicens, umbra ab oculis mirantis evanuit. Ipse autem episcopus (non tamen sub persona, quasi ipse hæc vidisset) in prædicatione sua hæc clericis omnibus recitavit.
Simili modo, quum quidam clericus maximæ litteraturæ agonizans in morte pro me mandasset, ut consilium quæreret quasi in proximo moriturus, reduxi ei ad memoriam disputationem illam solennem et determinationem de pluralitate beneficiorum Parisiis, cui ille interfuerat doctor magnus, consuluique illi cum magna instantia lacrimarum, ut unam præbendarum dimitteret, quoniam duas contra animam suam tenuerat, quarum una ad omnem vitæ copiam omni clerico sufficere posset. Tunc ille facie aversa dissimulans, hoc tantum respondit: Orate Dominum ut inspiret. Nec diu postea, quum recessissem, et tenuissimo spiritu vix hærente, hoc idem quod consulueram, ei quidam consobrinus ejus juvenculus cum maximis lacrimis inclamaret, quum voce non posset, manu innuens, exspiravit. Post cujus obitum, quum quidam ex nostris stupescens nimium cogitaret cur tantus homo et tantus clericus, si mortale peccatum esset plura beneficia retinere, in tali statu mortuus fuisset, mox quasi semivigilanti defunctus ille apparens, dixit: Hæc sola præbendarum causa est pro qua infelix ego æternaliter sum damnatus.
Super hac eadem quæstione, quum beatæ memoriæ Jacobus, tunc quidem Anconensis episcopus, postea vero Romanæ curiæ cardinalis, magistrum quemdam theologiæ probatissimum, Robertum de Corton, Romani apicis cardinalem, morientem interrogaret, respondit: Dico jam migraturus, quod mortale et damnabile est, dummodo unum competens sit, plura beneficia retinere. Hoc idem magister Petrus Comestor, sanctæ memoriæ cantor Parisiensis, et dixit et scripsit. Hoc idem magister Ginardus Cameracensis episcopus verbo hujusmodi confirmavit: Nollem, inquit, pro toto auro Arabiæ una tantum nocte duo beneficia retinere, et certus tamen esse quod de mane unum illorum homini idoneo conferretur: et hoc, propter incertæ vitæ discrimen. Super hoc etiam, narrante fratre Bernardo quondam pœnitentiario domini Papæ et fratre Ordinis Prædicatorum, quum beatæ memoriæ Papa Gregorius IX interrogaretur an posset de plenitudine potestatis cum plurium beneficiorum detentoribus dispensare, respondit: Non possum nisi tantum super vexatione detinentium dispensare. Quis ergo erit sapiens, qui fallat se ipsum, et sibi de dispensatione aliqua blandiatur? Esto quod multi magistri dicant hoc, et multi alii opinentur contrarium. Hoc solum ab Augustino doctore omnium maximo judicatur mortale, quod quis incertitudinis periculo aut mortalis peccati discrimini se committit. Noli ergo fieri sub trina invocatione divini nominis usurpator, ut sicut sub tribus personis invocatur et colitur Deus, ita tu, clerice aut sacerdos, duorum, trium aut quatuor vel plurium beneficiorum possessor exsistas. Lucifer angelus assimilari Deo voluit, et contemptibilius cecidit universis. Quanto ergo numerosior exstiteris in præbendis, tanto te superbius non solum contra Deum, sed etiam supra Deum extollis.
Hæc omnia in præallegato scripta sunt libro: quæ si quis pluraliter beneficiatus legerit, mirum si non contremiscat seque emendet.
Footnotes
Chapter 8 of 20