Capitulum 20
De discernendis cogitationibus ad similitudinem probabilis trapezitæ et nummularii.
HANC igitur triplicem distinctionem principiorum cogitationum nostrarum oportet nos semper pensare, atque sagaci discretione discutere universas cogitationes quæ exsurgunt in nobis, indagando in primis origines, causas, et auctores earum, ut considerare possimus ex qualitate eorum qui suggerunt eas, quales debeamus nos eis præbere. Hoc itaque nos facere oportet, ut juxta Dei præceptum efficiamur probabiles trapezitæ, quorum summa ars atque peritia est: probare quodnam sit aurum vere purissimum (quod vulgariter appellatur obryzum), et quod sit ab igne purgante minus excoctum; ex prudentissima quoque discretione non falli, si vilis denarius aut pretiosum numisma remittatur sub colore auri fulgentis; nec tantum sapienter agnoscere numismata ostendentia1 facies tyrannorum, sed etiam illa quæ sunt figurata veri regis imagine, non tamen legitime, peritia subtiliori discernere;2 deinde diligenter inquirere judicio trutinæ seu stateræ an aliquid justi ponderis desit illis. Quæ omnia nos quoque debere spiritualiter observare docet evangelicus sermo sub nominis hujus exemplo.
Primum, ut quidquid in cordibus nostris subrepserit, vel si doctrina aliqua fuerit immissa, diligentissime perscrutemur an sit purgatum divino cœlestique igne Spiritus Sancti, an potius ad superstitionem spectet Judaicam, vel an oriatur ex tumore sæcularis et naturalis philosophiæ. Quod poterimus adimplere, si faciamus quod ait Joannes apostolus: Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint.34 Juxta hunc modum decepti sunt, qui post professionem monasticam, attracti ac delectati sunt venustate sermonis, et philosophicis dogmatibus quæ ipsi prima facie audientes ac recipientes sub quibusdam sensibus piis religionique consonis, tanquam fallentis auri fulgoribus sunt decepti. Nam illa efficiunt jugiter nudos ac miseros, eos quos semel sibi alliciunt, tanquam deceptos numismatibus falsis ac æreis:5 revocant enim eos ad strepitum sæculi, aut pertrahunt eos ad errores hæreticos præsumptionesque tumidas. Quod etiam legimus in libro Josue fuisse perpessum ipsum Achan, qui de spoliis Jericho auream regulam cupiens ac furatus, meruit anathemate percuti, atque æterna morte damnari:67 non pœnituit vere.
Secundo nos convenit considerare sollicite, ne prava interpretatio applicata auro Scripturarum purissimo, fallat nos vana pretiositate. Quod etiam callidissimus hostis tentavit facere Salvatori tanquam simplici homini, malevola interpretatione corrumpens ea quæ intelligenda sunt generaliter de ceterorum omnium personis justorum, volens ea specialiter illi aptare qui non indiguit angelorum custodia, dicens eidem: Quoniam angelis suis mandavit de te ut custodiant te in omnibus viis tuis, in manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum;8 subvertens pretiosa Scripturarum eloquia allegatione versuta, eaque detorquens ad contrarium et noxium sensum, ut nobis objiciat et proponat imaginem tyrannici vultus sub colore auri fallentis. Vel dum nos conatur illudere, admonens aliquod opus pietatis optandum et exercendum, quod non procedens de legitima seniorum moneta seu discretione, ducit ad mortem sub colore virtutum. Vel dum decipit nos immoderatis jejuniis, aut vigiliis nimiis, vel orationibus inordinatis, seu lectione incongrua, ac trahit ad noxium finem; aut certe dum persuadet exhibere aliis intercessiones visitationesque pias, quibus excutiat nos a spiritualibus monasterii cellulis et a secreto caræ quietis. Suggerit quoque suscipere curas religiosarum desolatarumque feminarum, quatenus monachum talibus laqueis insolubiliter irretitum, distendat et vagum efficiat perniciosarum occupatione curarum; vel instigat desiderare sanctum clericatus officium, sub prætextu ædificationis multorum et spiritualis lucri amore, per quod nos avellat ab humilitate ac districtione hujus vocationis.
Quæ micant tanquam numismata summi regis, quia ad præsens videntur pietate repleta; sed non sunt figurata a legitimis nummulariis, id est probatis atque catholicis Patribus, nec procedunt de officina eorum principali ac publica, sed furtim fabricata dæmonum fraude, ingeruntur ignorantibus et indoctis non sine detrimento eorum. Quæ quamvis necessaria atque utilia videantur ad præsens, tamen si incipiant esse contraria soliditati, et debilitare totum corpus nostri propositi, salubre est et ea abjici, et abscidi tanquam membrum scandalizans9, quamvis aliunde tam necessarium ut videatur agere officium dexteræ manus aut pedis.10 Melius namque est absque membro, id est operatione unius præcepti, cetera opera manere sana ac firma, et quasi debilem intrare in regnum cœlorum, quam cum soliditate seu actu mandati cujusque incidere aliquod scandalum, quod nos abstractos a regula districtionis atque a disciplina arrepti propositi, perducat consuetudine perniciosa in tale dispendium, quod faciat omnes fructus nostros præteritos, totumque corpus operationis nostræ, concremari igne gehennæ, utpote non compensans detrimenta seu spiritualia damna ex ipso futura. Denique de deceptionibus istis etiam in libro Proverbiorum eleganter exprimitur: Sunt viæ quæ videntur rectæ esse, novissima autem earum venient in profundum inferni;11 et iterum, Malignus nocet quum se miscuerit justo;12 id est, Zabulus decipit, quum se tegit sanctitatis colore. Odit autem diabolus sonum tutelæ, id est discretionis virtutem, quæ de verbis et exhortationibus procedit seniorum.
Footnotes
Chapter 21 of 499