Sectio 2, art. 2: UTRUM OBJECTUM FIDEI SIT VERITAS PRIMA

Status quastionis. — Veritas prima dicitur prima ordine dignitatis, BCil. supreraa, seu divina, et, nt aiunt objectiones initio articuli positas, videtur quod objectum fldei non sit veritas prima. 1° Quia nobis proponuntur ad credendum non solum ea qua? pertinent ad Deum veritatem primam, sed eu quaj pertinent ad humanitatem Christi, ad Ecclesiam, ad courlitiouera creaturarum. 2° Quia fides est de iis omnibus, quas sunt in Sacra Sf.riptura, et ibi multa sunt de creaturis. 3" Quia sicut per caritatem diligimus non solum Deum sed proximum, ita. per lidera credimus non solum veritatem primam, sed mulla alia.

Ex altera parte Dionysius dicit, De Div. Nom., c. 7: « Fides est circa simplicem et semper existentem veritatem ». Hsec autem est veritas prima. Legere articulum.

Solutio Sancti Thomaa continet tres conclusiones quaa sic scribi possuut iu hac synopsi :

quod seu primarium est Deus, prima veritas in essendo, ut excedens cognitionem natuformaie I ra,em intellectus creati. * l<Me i quo seu motivum propter prima veritas in dicendo, auctoritas Dei revelantis.

materiale adtequatum est omne revelatum a Deo, primario Deus ipse, caetera secundario.

Difficultas qutestionis.

Hic articulus S. Doctoris valde facilis videtur, attamen a septem sasculis sunt de illo interminabiles discussiones quas exposui in libro De Revelatione, 1* ed. 1918, t. I, p. 458-515 : Quomodo cognosci debet Revelatio, ut est motivum formale fidei infusa? (l*ed. 1915, p.427).

Discrimen est inter Thomistas ex una parte, et Scotum, uominalistas, Molina, Lugo eorumque sequaces ex altera parte. Suarez autem quoad hoc sequitur Tliomistas ut ostendi op. cit., p. 490. — Discrimen istnd priueipaliter conBistit circa axioma sic formulatum ^a S. Thoma, IP-li", q. 5, a. 3 : « Species ouiuslibet habitus dependet ex formali ratione objecti, qua sublata, species habitus remanere non potest... ». Hoc axioma afflrmatur a thomistis et a Suarezio, et negatur ab aliis supra dictis. Unde thomist» tenent quod fides per se iufusa specificatur ab objecto formali quo et quod essentialiter supernaturali, ad quod attingere neqnit fides acquisita fundata in

Fidei

AN OBJECTUM FIDEI SIT VBRITAS PRIMA evidei.Ua rairaciilorura, qualis est iu .tomonibus Cf IMi- „ objecto formaii Z»r *' ^ sPeci(i^ta ab

Hes nostra infusa est disZsQ et fundltur^ i^T ^ uaturahter cognoscibilibus scil 1« /wf ,1 1 Ua0US veritatibus fallere; 2" Deus loquitur ner FIf " "* vcrax et ™" potest cmfirmatam. H** dZ veritaL sTt^ * Ec,c!esi<lm mirac^ sed inquit de Lugo « 1 £ ^nf f .lmturalit"- cognoscibiles, meriti supernaturlus^^c^H ^J*? es8e Principium

/orma.i/er rloMttekl$&&&%?* M« t0llitur- ™" stcntia miraculorum «Ltrinln 0ri T rati°Dali de oportet dicere «na cun de LuZ aua^Z ^"tf "tiUm- * Tunc oonfirmata pertinet ad » S tnnaZ ZTi tl°JCclesU* mira^ vutnr doctrina S Tliomffl- VoL, M\ ' et non amPlius ser- tum «cil. Veritas PrZ increZ&T™ ^ ^ °Uid lnci'ea- mlnalistis et Molina. quos citat LfLf iet,met cuw Sc,,to- IH.te.st a fiVaToufsHa' ? ,Wm f°rmalc fidei

"^idens infusi dum fides nostia inf^ f ometria illf«a DICH oxpresse Card. Billot, D( - V Irt lSJ IW^ ?T SeinfUSa-

«*«■ d,Tci,det ex forraali ratToue obiecH „ " Spff€S cuiuslioet

T, ' '" 'U0 'Dter thomiStaH et «>™ adversar.oa 8lc flgurart poteat:

/ ) j prlncipia { a-ougollum hlstorl-

( CuUiracnSflni"ltUD1 lago

Kldes infusa ( ratlo

«ctus eins , Prlma rationis actus eiua prtocipir

Evnngellum historlciiui miraculls connrmatum.

DB OBJECTO PIDEI EJDSQUB MOTIVO q. 54, a. 2: « Habitus specifice distinguuntur sec. naturam » cui conveniunt. Sed aliquis habitus non essentialiter convenit gratias a qua derivatur, nisi simul specificetur ab objecto supernaturali, alioquin non nisi per accidens conveniret gratia». S. Thomas non dicit quod habitus essentialiter supernaturalis possit specificari ab objecto naturaliter aecessibili, sed e contra quod habitus specificantur ab utroque objecto formali eiusdem ordinis, et simul sec. convenientiam vel disconvenientiam ad naturam; nam inter habitus bonos quidam conveniunt natura) humanaa ut sapientia acquisita, alii conveniunt gratia» elevanti ut fides infusa, et inter liabitus malos alii disconveniunt natur® humana» (ut vitium contra naturam), alii disconveniunt gratiffi (ut odium Dei, desperatio, infideUtas). Non potest separari specificatio sec. convenientiam per se ad gratiam a specificatio-ne ab objecto supernaturali; quia talis habitus, v.g. fldes infusa, non convenit gratise elevanti, nisi quia fertur circa objectum formale supernaturale. Specificatio principalis fit igitur ab objecto et ista est necessaria omnino ut expresse dicit S. Thomas, 1° loco cit., motus speciflcatur non a termino a quo, sed a termino ad quem tendit, v.g. motus a Collegio angelico ad Vaticanum specificatur a Vaticano, non a Collegio angelico a quo incipit etiam oppositus motus ad Coliseum. Ita intellectus et voluntas sunt spirituales prout procedunt ab anima spirituali, sed quaslibet facultas habet suuni objectum. Hasc est igitur principalis difficultas hujusce quasstionis apud theologos qui venerunt post S. Thomam, scil. utrum motivum formale fidei infusas sit naturaliter cognoscibile et naturaliter cognoscatnr, an supernaturaliter credatur simul cum mysteriis revelatis post et supra evidentiam credibilitatis quse habetur ex rationali consideratione signorum revelationis.

Ad solvendam hanc difficultatem, sec. principia S. ThonuB opor tet prius exponere dno prtenotamina ab ipso supposita. 1" De vera distinctione inter objectum formale et objectum materiale; 2° De divisione veritatis, ad intelligenda htec verba « Veritas prima».

llna de Objecto materiali et formali, cf. I*, q. 1, a. 3; ■ II", q. 54, a, 2 ad l1".

Objectum materiale alicuius potentia» vel habitus est id omne circa quod versatur potentia et habitus. Objectum formale quod est id quod per se ratione sui attingitur et ratione cuius castera attinguntur, v.g. pro medicina sanitas. Objectum formale quo seu sub quo est id mediante quo attingitur objectum materiale et praisertim objectum formale quod.

v.g. pro visu objectum matcriale est omnis res visibilis » formale quod coloratum » formale quo lux.

Objectum

AN OBJBCTUM FIDEI SIT VEBITAS PRIMA

V.g. pro physioa objectum materiale est » formale quod » formale quo

» pro matlvem. objectum materiale est » formale quod » formale quo pro metaph.

objectum materiale est » formale quod » formale quo omnis res sensibilis ens mobile lumen rationis, sec. lnn gradum abstractionis.

omnis res sensibilis quantitas lumen rationis, sec. 2»<" gradum abstraetionis.

omn-e ens ens in quantum eng lumen rationis, sec. 3>"n graduin abstractionis.

^mT:±ZTmTUTE attingUnr ab habitu et^aS ,uoS specincat, alioquin si attingeretur mediante alio, tunc illud «

XTlt^SJ^ ?? a qU° ^^ri^habitus et actus, et sic in lnfimtum. V.g. lux sensibilis immediate attimritnr sicrU "umin? aliUd.Wedil»»; itei" P^a omnin^parindpiaThv nmn-, - - • ratlonis m.mediate attinguntur a physica prima uZsJn^Pm metaDhsic ut Principium contradPictfonis a me SttoE^hS Zif T T% °mnin° P1'ima : priecedit tamen sen- miatmri» n.r.tL TL. c?"ILUrsum atUnqere suum motivum formale, quamvis antea prarequiratur in ratione evidens credibilitas c. ^"rra:est iu memoria definitio et divi8io veritatis-

( in intelligeudo ventas 1 in diceudo ' In essendo.

teu£JZu£^ipali!er. SeU formalit«* est in intellectu, et in intellectu ludicante prout m judicio est conformita* vel adawuatio rtTndic^- ^J" VeritaS in ^scendo; cognlST nt sunt juchcare esse quod est et non esse quod non est 2° Veritas au tem .„ dxcendo est veracitas testimonii seu testis loquentis T%tX

^.ff etlamr ^ ipSiS' SCil- res "ieuntur esse

2ri„T QU°d asseouunt'1r «militudinem idearum seu exem- planum qua» sunt >n mente divina. Dicitur enim verus lapU non f a tu ar,;PVmitati0,'em lapidiS' °Uia aSseouitU1' Proprian/lapidis „t ,ZtZ SeCUndum Pr«conceptionem inteliectus divini, item dicitur ^erum aurum verum iwlamas. Ha>c veritas i„ rebus ^ocatur ver itas ontologica vel transcendentalis, qua convertitur cum ente, vel tos tn essendo (cf. 1«, q. 16, a. 3, ad ]"■).

DE OBJECTO FIDEI EJU8QUE MOTIVO

Htec applicantnr Deo in j», q. 16, a. 5, ubi probatur quod Deus est Veritas prima, seu suprema.

1° Deus est prima veritas in essertdo : quia esse dkrinum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est ipsum suum intelligere; sic ipsa Dei essentia est prvma Veritas in essendo, qua verus Deus a falsis diis distinguitur.

2° Deus est prima veritas in intelligendo, nam infinita eius sapientia infallibiliter cognoscit omnia, prout sunt, nam scientia Dei est idem cum sua essentia et est causa rcrum et causa aliarum intelligentiarum.

3° Deus est prima veritas in dioendo, seu summa veraoitas, qua fit ut neminem fallere velit aut possit.

His duabus divisionibus positis faciliter probantur tres conclusiones S. Thom». Incipiamus a conclusionibus facilioribus de objecto materiali ct de objecto formali quod, circa qute quasi omnes theologi conveniunt, ad perveniendum ad conclusionem de objecto formali quo, de quo pr»sertim est disputatio.

1« Conclusio: Objectum materlale fidel, ut omnes admittunt, est omne revelatum a Deo, seu omne quod potest cognosci propter mo tivum formale fidei, scil. ut infra dicetur propter auctoritatem Dei revelantis.

Cf. Conc. Vaticanum (Dexz., 1792) : « Fide divina et catholica oa omnia credenda sunt, qute in verbo Dei scripto vel tradito contimentur, et ab Ecclesia, sive solemni judicio, sive ordmario et universali magisterio tanquam divinitus revelata credenda proponuntur ».

Prfflsens disputatio non est de objecto materiali, sed ad ipsum pertinent ali» quaastiones dc quibus infra, scil. an ad objectum materiale fidei pertineant non solum veritates formaliter revelat», sed etiam veritates virtualiter revelat», scil. conclusiones theologic» quae obtinentur per discursum objective illativum. Communiter tbo raist» respondet negative ; quia h» conclusiones non sunt simpliciier, sed solum secundum quid revelatce, scil. in causa.

2> Conclusio: Objectum formale quod fidel est Deus, prlma veritas In essendo, prout excedit cognitionem naturalem cuiuslibet intellectus creabilis, seu Deus sub ratione Deitatis in sua vita intima.

1° Probatur auctoritate 8. Scripturw : I Cor. (n, 7, 8, 10) : « Loquimur Dei sapientiam in mysterio, qu» abscondita- est, quam prtedestinavit Deus ante saicula in gloriam nostram, quam nemo principum huins sseculi cognovit... Oculus non vidit, nec auris audivit, iicc in cor hominis a-scendit, qu» pra>paravit Deus iis qui diligunt illum ; nobis autem revelavit, Deus per Spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei za pctftr; toO 6eou (scil. vitam Dei intimam). Quis enim hominum scit quae Bunt hominis. nisi spiritus hominis qui in ipso est? Ita et qua: Dei sunt, nemo cognovit, nisi Bpiiitna Dei ».

A.N OB.TECTUM PIDEI SIT \UBITAS PKIMA

Ipse Christus dixerat apud Matth. (xi, 25) : « Confiteor tibi Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti bajc a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis». Hasc sunt mysteria vegni Dei, et primario vit» intim® Patris Coelestis. Sicut enim suut regnum minerale, regnum vegetale, regnum animale, regnum hnmanum, regnum angelicuin, ita supra onuiia est regnum Dei.

2° Probatur auctoritate Ecclestie, prajsertim sec. Conc. Vaticanum, sess. III, c. 4, de fide et ratione, quod hanc doctrinam definivit contra pantheistas et ralionalislas negantes ordinem veritatis supernaturalis et contra semirationalistas volentes demonstrare sola ratione mysteria fidei saltem post revelationem (cf. Dexz., 1795): « Hoc quoque perpetuus Ecclesias catholic» consensus tenuit et tenet duplicem esse ordvnem cognitionis non solum prineipio, sed objecto etiam distinctum ; principio quidem, quia in altero naturali ratione et altero fide divina cognoscimus ; objecto autem, quia prjeter ea ad quas naturalis ratio pertingere potest, credenda nobis proponuntur mysteria in Deo abscondita, qu» nisi revelata divinitus innotescere non possunt ». Hoc dicitur contra rationalismum. Et contra semirationalistas Gunther, Froschammer, Hermes, additur (n. 1796): « Ratio quidem, fide illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quasrit, aliquam Deo dante mysteriorum intelligentiam, eamque fructuo8i8simam aesequitur, tum es eorum, qua> uaturalitcr cognoscit, analogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum fiue hominis ultimo, nunquam tamen idonea redditwr ad ea perspicienda instar veritatum qua> proprium ipsius objectum constitunt. Divina enim mysteria suapte natura intellectum oreatum sic excedunt, ut etiam revelatione tradita et fide suscept» ipsius tamen fidei velamine contecta, et quadam quasi caligine obvoluta maneant, quamdiu in hac mortali vita " peregrinamur a Domino, per fidem enim ambulamus et non per speciem " (II Cor., v, 6)». — Item (Denz., 1795) canon correlativus.

3° Probatur ratione theologica ex corpore art. et resp. ad 1'"" et 2"m:

Objectum formale quod alicuius habitus est id quod prmcipaliter ab eo attingitur et ratione cuius caetera attinguntur : v.g. objectum formale quod medicinffi est sanitas, physic® ens mobile, mathcmaticai quantitas, metaphysicse ens in quantum ens.

Atqui Deus ut prima veritas in essendo, excedens cognitionem naturalem cuiuslibet intellectus creati et creabilis, est id quod principaliter a fide attingitur et id ratione cuius attinguntur coetera scil. humanitatem Cliristi, sacramenta et quajcumque in Sacra Scriptura contenta, nam luec omnia creduntur in ordine ad Deum, et nt magis coguoseatur ipse Deus non solum ut ens, quod jam coguo scitur a raetaphysica seu theologia naturali, sed Deus sub ratione intima, propria et emineutissima Deitatis.

Ergo Deus ut prima Veritas in essendo, omnino supernaturalis, est objcctum formale quod fidei.

DE OBJKCTO PIDBI EJUSQUB MOTIVO

Corollariutn : Si Deus nihil revelasset de seipso, sed solum de creaturis, fides non esset eiusdem rationis ac nunc, non esset virtus theologica, sed esset sicut proplietia futurorum. Ita communiter thomist».

Confirmatur: Alioquiu fides non esset virtus theologica, nam virtus theologica ab aliis distinguitur prout habet immediate Deum ut objectum, et virtus theologica intellectualis, ut fides, Deum ut est Veritas prima.

Hajc prima conclusio, inter theologos difficultatem non patitur, preesertim post definitiones Conc. Vaticani contra rationalistas et semirationalistas. Si vero volumus considerare difflcultates propositas ab ipsis rationalistis et semirationalistis cf. Tractatum De Revelatione, t. I, p. 337, 370 (IV editio, p. 315 Ss., 346 ss.).

Probatur etiam sola ratione existe-ntia ordinis veritatis et vit<e supernaturalis in Deo, scil. ordinis objective et subjectioe excedentis vires naturales et exigentias cuiuslibet intellectus creati ; hoc est non solum contra rationalismum, sed contra Baium quoad exigentias, et contra Ontologistas, quoad vires.

S. Thomas ipse aperte dicit in C. Gentes, 1. I, c. 3 : « Quod sint aliqua intelligibilium divinorum, qu»? humanio rationi penitus excedant ingenium evidentissime apparet ». 1" Quia eognitio nostra naturalis procedit « ex creaturis qu<e sunt effectus non adaiquantes virtutem Causcc Primre », ideo non praebent nisi cognitionem analogicam de Deo, scil. cognitionem ex communibus v.g. Deus ut ens, non ut Deus, et id quod est proprium Deo non cognoscitur nisi negative (v.g. ens non flnitum) vel relative (v.g. Ens supremum). Ideo Deitas ut sic seu essentia divina, ac vita eius intima remanet abscondita; sic ea quw per se et immediate pertvnent ad vitam Dei intiniam seu ad Deitatem aonstituunt ordinem veritatis supernaturalis. Sicut supra regnum minerale est regnum vegetale, ita supra regnum naturai rationalis ac etiam naturse angelic» quantumvis altae, est regnuni Dei. Et vita Dei intima potest cognosci ant clare sicuti est per visionem, aut obscure per fidem.

2° Ostendit ibid. S. Thomas quod eadem argumentatio valet pro angelis, uam angeli naturaliter cognoscunt Deum ex creaturis spiritualibus, quw sunt pariter « effectus non adfequantes virtutem prirrue causte ». Si vero intellectus angelicus cognosceret immediate Deitatem, specificaretur ab eodem objecto formali ac intellectus divinus, sic esset intellectus divinus creatus, quod est confusio pantheistica Dei et creaturje; virtute principii identitatis seu contradictionis, Deus est Deus, creatura est creatura. Cf. De Revelat., I, p. 337-370.

3° Sunt plura mysteria naturalia in rebus creatis, v.g. quid est intime materia, electricitas, lux, actio transitiva, sensatio, intellectio, electio libcra ctc. A fortiori debet esse pro omni intellectu vreato mysterium in vita Dei intima, mysteria qus nisi revelata di-

DB MOTIVO FORMALI FIDEI : QUOMODO COGNOSCITTJR 45

^initus innotescere non possunt et qiue etiam revelatione tradita obscura manent dum peregrinamur a Domino.

i° Propterea dicitur in libro Job (xxxvi, 26) : « Ecce Deus magnus vincens scientiam nostram », et I Cor., (xni, 9) : « Ex parte eognoscvmus... tunc (in coelo) cognoscam sicut et cognitus sum ».

DE MOTIVO FORMALI FIDEI: QUOMODO CQC NQSCITU R ?

3» Conclusio: Objectum lormale quo, seu motivum lormale lidei inlusce est veritas prima revelans, seu ut dicit Conc. Vaticanum (Dbnz., 1789): « Auctoritas Dei revelantls ».

1" Probatur ex Sacris Scripturis: I Cor. (n, 9): « Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, qute prseparavit Deus iis qui diligunt eum ; nobis autem revelavit Deus, per Spiritum suum ». — Matth. (xi, 25) : « Confiteor tibi Pater, quia abscon- disti hasc a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis ».

Matth. (xvi, 17) : « Beatus es Simon Bar Jona quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in ooelis est ».

2" Probatur auctoritate Ecclesue: Conc. Vat. (Denz., 1789) : « Hanc fidem, qute humana» salutis initium est, Ecclesia catholica profitetur, virtutem esse supernaturalem, qua Dei aspirantc et adjuvante gratia, ab eo revelata vera esse credimus, non propter intrinsecam rerum veritatem, naturali rationis lumine perspectam, sed propter auctoritatem ipsius Dei revelantis ».

3° Probatur ratione theologica apud S. Thomam : Objectum formale quo sen motivum formale alieuius habitus cognoscitivi est id per quod cognoscit. Atqui fides non assentit alicui nisi quia est a Deo revelatum propter veritatem primam revelantem. Ergo objectum formale quo fidei est veritas prima revelans, seu Auctoritas Dei revelantis.

Major jam supra explicata est : est definitio objecti formali quo seu motivi. Minor est revelata, ut diximus in argumentis ex Sacra Scriptura et ex auctoritate EcclesUe.

Confirtnatur dupliciter :

1° Quia motivum formale fidei in commum est veracitas dicentis connotans sufficientem scientiam in dicente, seu brevius est auctoritas dicentis. Ergo motivum formale fidei divinas est veracitas Dei revelantis, connotans eius infallibilem sapientiam, seu brevius est auctoritas Dei revelantis.

2» Quia fides sec. Ecclesiam est cognitio certa et infallibilis, unde niti debet motivo omnino infallibili. Atqui nullum est aliud motivum omnino infallibile nisi Veritas prima revelans, seu veritas

DB OBJECTO BTOBI EJUSQUE MOTIVO prima in dicendo (qute fallere nequit), prout conuotat seu pnesupponit Veritatem primam in intelligendo (quse falli nequit). Ergo.

Veritas autem in diceudo, et veritas in iutelligendo constituunt auotoritatem Dei revelantis, nam ad eius auctoritatem reqniritur quod nequit neque falli nec fallere.

• « • lum Dubium: Quomodo auotoritali Dei revelantis ipsa fides intusa inhareat? — Responsio invenitur in sequentibus textibus S. Thomas. Dicit S. Thomas in nostro art. : « lpsi Veritati divina: fides innitur tanquam medio » et infra q. 2, a. 2 : « Ponitur actus lidei credere Deo, quia sicut supra dictum est, formale objectum fidei est veritas prima, cui inlweret homo, ut propter eam creditis assentiat ». Item q. 5, a. 1 : « Iu objecto fidei est aliquid forinale, scil. veritas prima super omnem naturalem cognitionein creatur/e existens, et aliquid iuateriale, sicut id, cui assentimus inhwrendo prvmee veritati ». ltem q. 5, a. 2, utrum fldes sit in damonibus, ad 2pm : « Fides qute est in dasmonibus non est donum gratiac, sed magis coguutur ad credendum ex perapicacitate naturali intellectus ». Q. 5, a. 3, utrum qui discredit unum articulum fidei, possit habere fidem informem de aliis articulis, »d l"™ : « Alios articulos (idei, de quibus hasreticus uon crrat, non tcnet eodem modo, sicut tenet eos tidelis, scil. simpliciter inharendo prima; veritati, ad quod indiget homo a-djuvari per hdbitum fidei, sed tenet ea quie sunt fidei propria voluntate ed judicio ». Ad Z"™ : « Omnibus aiticulis fidei inhteret fides propter wiwm medium, scil. propter veritatem primam propositani nobis in Scripturis sec. doctrinam Ecclesi* intelligentis sane. Et ideo qui ab hoc medio decidit, totaliter flde caret ». Item q. 6, a. 1.

Ex his omuibus textibus et aliis similibus thomistiB communiter sic prffidicto dubio respondent.

Fides infusa inhseret Auctoritati Dei revelantis. 1" immediate seu sine dvicursu; 2° omnino supernaturaliter ; 3° proprie credendo, non videndo nec sciendo, sed concredendo Veritati primte revelanti et simui mysteria revelata.

Probatur li£ec responsio per partes.

1° lmmediate: Hoc affirmatur in nostro articulo scil. : « Ipsi Veritati divince fides imnititur tanquam medio » sive objecto formali quo, sicut scientia geometri» primo medio demonstrativo. Atqui omnis habitus immediate attingit suum objectum formale quo, nam est illud quo omnia alia attvngit; et 8i attingeretur per aliquid aUud, tunc illud aliud esset verum objectnm formale qno hujusce habitus.

Sic visus immediate attingit lucem ut quo cognoscuntur colorata, sic mathematica attingit sua prima principia quibus cognoscuntur conclusiones eius, sic metaphysica attingit prima principia entis in quantum est ens, quamvis antea prjesupponatur sensatio v.g. visus, qute immediate attingit visibile et non intelligibile.

I>E MOTIVO FORMALI FIDEI : QIJOMOUO COG.NOSCITUR

DWB Bst virtus faciat intellectum hominis adhterere veritati quae in tttvina cognitione consistit, transcendendo proprii intellectus veri- latem... ». Et paulo antea dicitur: « Omnis veritas defectibilis est,

Dl>! quatenus per veritatem increatam rectificatur » (cf. ibid., ad yuin ot 4„,„)

2° Fides infiwu supernaturaliter attingit Veritatem primam re rliintmn. quod dupUciter probaturs l- cx partp objrcti fit 2° cx te subjecti. Bx parte quidem objecti, nam id quod est supernantrale quoad essentiam est etiam supernaturale quoad cognoscibi- Htatcm, prout verum et ens convertuntur. Atqui Veritas prima rereltuuj est quid supernaturale quoad essentiam (et uon solum quoad modum productionis suse ut miraculum), nam non est quid productum sed increatum et insuper est eiustlem ordinis ac objectum formale quod fidei, scU. ac Vita Dei intima, seu ac Deus sub ratione Deltatis. Ergo Veritas prima revelans est quid supernaturale quoad i ngiioscibilitatem sicut v.g. Trinitas; alioquin non esset proportio lutra objectum foruiule quo et objectum formale quod, uec primuni |MiNsct. mauifestare secundnm formaliter qua tale. Ita lux sensibilis debet esse proportionata objecto sensibili manifestando, et lux iutelllgibilis objecto intelligibili. Unde supra evideutiam naturalem ttffttOntm revelationis ost ipsa VcritUH prima rcvclana, ut luso objcativa supernaturalis et essentialiter supernaturalis.

Aliis verbis quaudo dicitur motivuni formale fldei est auctorita-i Dei revehtnth, agitur non solum de auctoritate Dei auctoris et domtuatoris naturse, auctoris miraculi naturaliter cognoscibilis, sed Sgltur de auctoritate Dei auotoris gratke non naturaliter cognosci liilis et glorUe. Deus enim ut auctor naturas potest quidein revelare veritates ordiuis naturalis easque miraculo contirmaie. sed ut auctor naturas non potest revelare veritates supernaturales, nam ordo agentium debet correspondere ordini finium (cf. De Revelatione, I, 491).

Eadem secnnda pars nostras lesponsionis probatur etiam ex parte subjecti, scil. Ex habitu infuso non procedit actus uaturalis ■ed supernaturalis. Atqui fides est habitus infusus seu supernatui-alis sec. revelatiohem, est enim « donum Dei » (Ephes., n, 8). Ergo ex tide infusa procedit adluesio uon naturalis sed supernaturalis Ve ritiiti primas revelanti.

3* pars responsionis est fides infusa vnlueret pri/mce Veritati revelanti ipsa.m credendo simut cum mysteriis creditis, non eam viilcndo, nec sciendo. Probatur etiam dupliciter scil. ex parte subjecti 1 1 cx parte objecti. 1° Ex parte subjecti, nam fides infusa prout distinguitur a scientia et a visione, uon scit, nec videt, sed credit in obscuritatc-, ut melius infra patebit a. 4 et 5. — 2° Ex partc objecti drui Veritas prima revelans est aliquid essentialiter supernaturale, ut. dictum est. Atqui hoc objectum essentialiter supernaturale non liotest immediate videri nisi per visioiiem beatifleam essenti® Dei c.um qua identificatur ; nec potest demonstratwe probari ex principiis naturalibus, nec ex miraculis naturaliter notis, quia id quod

DE OBJECTO FIDEI EJUSQUE MOTIVO

«st supernaturale quoad essentiam est supernaturale quoad cognoscibilitatem. Ergo Veritas prima revelans, si non potest in via videri, nec demonstrari, creditur, seu concreditur sknul cum mysteriis. (Cf. De Revelatume, 1- edit., I, 485 ; 3' edit. brevior, 255-265; 4« editio completa, 1945, p. 452).

Unde Cajetanus dicit in nostro articulo, n. XI, Divina revelatio est id quo et quod svmul creditur, « sicut lnx est id quo et quod videtur. Sicut in transcendentalibus unitas est una et bonitas est bona, sic divina revelatio est quo et quod creditur; ita quod, sicut unitas est una seipsa et ibi est status, ita divina revelatio, qua castera creduntur est credita seipsa et non per aliam revelationem. TJnus enim et idem actus fidei credit Deum et Deo, ut inferius q. 2, a. 2 patet ». lta postea communiter tliomistie, cf. De Revelatione, ed. 1*, I, 485 sq., editio 4', p. 452.

Et lioc est id quod dixerat ipse S. Thomas in Sunvma, loc. cit. initio hujusce dnbii : II*-II**, q. 4, a. 1 : « Veritas prima est objectum fidei sec. quod ipsa est non visa, et ea quibus propter ipsam inhseretur ». Q. 5, a. 1 : « In objecto fidei est aliquid quasi formale, scil. veritas prima super omnem naturalem cognitionem creaturw existens, et aliquid materiale sicut id, cui assentimus, inlwerendo priimB veritati ». Et pariter in Comm. in Sent. et in De Veritate citatis De Revelatione, I, 485; ed. brevior, p. 256; ed. 4*, p. 452. Tanquerey, De Fide, 1926, p. 96, bene refert solutionem thomisticam, sed scribit « video » ubi oporteret dicere « concredo », et bene eam comparat cum theoria LugoniB et cum theoria L. Billot, ibid.

Confirmatur. — Alioquvn supernaturalis certitudo fidei formaliter resolveretur in inferiori certitudine historica de signis revelat.ionis scil. de miraculis.

Hoc autem est impossibile, quia periret superioritas et supernaturalitas certitudinis fidei, sicut periret superiorita-s certitudinis metaphysica? si resolveretur formaliter non in evidentia intellectuali principiorum, sed in sensatione, ut volunt sensualist» et phasnomenista> qui negant propterea valorem ontologicum principiorum et admittunt solum eorum valorem phajnomenalem ; v.g. omne phsenomenon supponit phtenomenon antecedens, htec est pro eis formula principii causalitatis, vi cuius, nt aiunt, non potest. demonstrari existentia Causae primte supra phaenomena. Juxta nos e contra iniellectus, intus legendo, attingit immediate suum objectum, scil. ens supra phaMiomena. Pariter in nostra qiuestione videbimus postea multos textus S. Thomas in quibus ha?c doctrina invenitur (cf. De Revelatione, edit. 1*, I, 470-480, et ed. 4*, 1945, p. 438-448).

2um Dubium: Qutenam est ultima resolutlo certitudlnls fidei nostrfe seu in quod formaliter resolvitur in ultima analysi?

DE ULTIMA BESOLUTIONB CEHTITUDINIS FIDBI

Huic qutestioni diversimode responderunt theologi. Notanda sunt iuaisei-tim : 1° responsio Card. de Lugo; 2° responsio L. Billot; :- responsio thomistarum. Cf. etiam Tanquerey, De Fide, 192G. p. 168.

1° J. db Lugo, De Fide, disp. I, n. 82, dicit : Auctoritas Dei ex Ipsa terminorum apprehensione intelligitur etiam naturaliter, dum- IBOdo sic enuntietur: si Deus loquitur dicit verum. Pariter factum rcvclationis (v.g. Deus revelavit divinitatem Christi) ab Ecclesia pioponitur tot et tautis miraculis confirmatura, ut intellectus firmitei percipiat Deum revelasse hanc divinitatem. Hasc autem cognitio in se naturalis, perficitur per gratiam, et sic lides est discur- Niva, nam per Uiscursum pervenit a duabus prioribus veritatibus ad lcrtiam v.g. ad divinitatem Christi.

Vritica: Respondent thomisUe: 1° Veracitas Dei supponit probutionem existeuti-.i; Dei, ergo non est imniediata, et scientifica probatio existentias Dei difCcultatibus non caret ; pariter factum revelationis etiam miraculis conlirmatum non agnoscitur nisi attente expensis quajstionibus criticis et historicis valde complcxis. 2° Etiamsi veracitas Dei et factum revelationis essent immediate nota, adha?sio atrique data esset cognitio essentialiter naturalis prtevia, et non ipse supernaturalis actus fidei. 3° Certitudo supernaturalis fidei re- «olveretur formaliter in inferiorem certitudinem philonophhe et historia*. 4" Non videtur in hac opinione, quare gratia lidei sit ueces- «aria non solum ad facilius et firmius credendum, ut admittebant 1'elagiani, sed od simpliciter credendum ut oportet ad salutem.

2° L. Billot, Bainvel, van Noort respondent (cf. Billot, De ~Virtut. infusis, th. 16): Quamvis fides non sit discursiva, ut vult de Lugo, innititur formaliter in ipsa Auctoritate Dei revelantis, ante fidei actum, ratione et humana auctoritate cognita; sic propter auctoritatem Dei revelantis credimus Trinitatem. Assensum prajbeo, 8it Billot, non propter evidentiom testimonii ut d«mon, sed propter diguitatem et auctoritatem revelantis.

Critica: Respondent tho-misiai: 1° Certitudo supernaturalis fidei resolveretur in certitudinem inferiorem quia motivum formale tidei uon movet nisi prout est cognitum, et non infallibiliter movet, si uou est infallibiliter cognitum. 2° Actus fidei nou esset supernaturalis quoad substantiam, quia inniteretur motivo formali naturaliter coguoscibili et proinde non essentialiter supernaturali, ut dicit Suarez cum thomistis.

Thomista; ex prteflictis respondent: Vertitudo fidei nostrae 1" quoad motivum formale adlwesionis seu assensus resolvitur formaliter in primam Veritatem revelantem , quaj est id quo et quod creditur; 2" quoad propositionem seu regutam discernendi revelata a non revelatis resolvitnr in infallibiiitatem Ecclesia;, qua ipsa creditur propter auctnritatem Dei revelantis ; 3° resolvitur rnaterialiter et extrinsece in evidentiam signorum revelationis, tanquam in infe-

4 — GMmociu-Uawnui ■ nc ulrlullbm meolojlcl».

so

DB OBJECTO FIDEI EJUSQUK MOTIVO riori conditione ex parte rationis prasrequisita. (cf. Cajetanum (liic), Joannem a S. Thoraa et Salmanticenses et opus nostnim De Revelatione, eap. XIV, art. 3, 1* ed., p. 490-504 et ed. 4», p. 432-465).

Hsec sententia thomistarum differt a responsione Suarez prout Suarez, De Fide, disp. III, sect. 6 et 12 (item Sckeeben) dicit : quando assentimus veritati revelata?, v.g. Trinitati, tres actus fidei elicimus : nempe credo Deum essc veracem, credo Deum revelasse Trinitatem, credo Trinitatem. Pro nobis est unicus actus ut dicit S. Th., II*-II", q. 2, a. 2, ad 1— • revelatio concreditur mysteriis: nno actu credo Deo revelanti et Deum revelatum.

Doctrina thomistica de ultima resolutione fidei nostras, sic scribi potest :

Fidcs infu-sa { Veritatem primam Revelantem et mysteria renon discursiva \ ■oelata, motivum quo et quod creditnr. unico actu credit ( infallibilitatem Ecclesia proponentis (conditio).

Ratio naturalis discursiva judicat Evangelium historicum ot iufallibilitatem Ecclesias esse quid evidenter credibilc propter miracula confirmantia, qua» sic sunt motiva credibilitatis uon vero motiva fidei.

E contra theologi qui, ut de Lugo, admittuut lirtem discursivain, dicunt: Pides discursiva credit mysteria revelata, quia discursive jndieat: 1« Ut quid per se notum Deum esse veracem, quod ratione constat. 2" Deum revelasse doetrinam ab Ecclesia propositam, ut ratione constat ex miraculis et aliis signis. Sic fides non est supernaturalis quoad substantiam seu essentialiter vi objecti formalis specificantis, sed est solum supernaturalis quoad modum productioniu sua», ut geometria infusa vel sicnt esset revelatio veritatum mere naturalium reiigionis.

Nententia thomistica de ultima resolulione certitudinis fidei probatur ex prmdictis de motivo formali fidei: 1° Ea> supernaturulitate eius. Est enini essentialiter supematurale non soluin quoad modum, sed quoad essentiam, proinde quoad cognoscibilitatem. Est namque Veritas prima revelans seu increata actio revelatrix pertinens ad Deum non solum- ut est auctor et dominator naturw, et miraculi sensibilis, sed ut est auetor gratUe et glorke, nam solum sub isto altissimo aspectu Deus revelat suam vitam intimam essentialiter supernaturalem. Ordo agentium debet correspondere ordini finium. Deus ut auctor naturas non potest revelare mysteria gratias, hoc facit ut auctor gratiav, et sub isto altissimo aspectu cognoscitur non naturoliter, sed supernaturaliter. Hoc valet etiam contra. L. Billot, qui

| Joanne9 a S. Thoma, De Qralia, dlsp. 20, u. 1, n. 7; De Fide, q. I, dlsp. 2, «. 2, n. 1, 4; o. 3, n. 7. — Salma.vticenses, De Oratla, tr. XIV, disp. m, dub. m, n. 28. 37, 40, 45, 48, 49. 52, 58 , 60 , 61. - D« Fide, disp. I, dnb. v, 156, 103. 181, 103.

DE ULTIMA RKSOLUTIONE CBRTITUDINIS PIDEl rejicit fidem discursivam Lugonis, sed teuet quod motivum formale fldei infuste potest naturaliter attingi. 2° Probatur ex certitudine fWei. Alioquin enim supernaturalis certitudo fidei infus» resolveretur formaliter in certitudine naturali de facto revelationis miraoulis confirmato, et sic periret superioritas certitudinis lidei infiiwe, sicut periret superioritas certitudLuis metaphysicas primorum prlncipiorum, si resolveretur non solum materialiter sed formaliter in scnsationc prajrequisita.

1«™ Corollarium : Thomistas addunt specialiter contra Lugonein (Ul facit Billuart) : Proposilio seu testimonium Ecclesim nullo modo pertimet ad objectum formale quo fidei, 1° quia est aliquid creatum, et motivuin formale virtntis theologica» debet esse inereatum, alioi|iiin non esset virtus theologica, sed moralis v.g. ut religio, sic motivum spei est Deus auxilians et caritatis est Bonitas intima Dei. 2* Quia propositio Ecclesiaj non proprie movet. ad assensum, sicut nctio revelatrix, sed est solum conditto sine qua rto» applharetur mibis revelatio. Ita voluutas movetur proprie a bono alliciente, uon n cognitione boni ; cognitio ista est solum conditio sine qua bonum nou alliceret, sed ipsa cognitio non allieit. Item ignis comburit stuptun, sed approximatio ignis est solum couditio sinc qua non.

2"<" Corollarium contra Lugonem : Fides divina non est discurxiva, sed notitia simplex prtesupponens discursum apologeticum in inferiori ordine.

3um Corollarium : Nullus est circulus vitiosus in actu fidei catholicce, quidquid dicant protestantes. Faciliter enim solvitur protestantvum objectio contra propositionem Ecclesias. Dicuut prote- Hinntes: est eiroulus vitiosus in fide catholicorum , quia credunt Doum revelasse Evangelium propter auctoritatem Ecclesias, et credunt auctoritatem infallibilem Ecclesiaj propter revelationem divinam in Evangelio expressam. Est circulus vitiosus.

1° Retorquetur argumentum: Vos protestantes creditis spiritui privato quia revelatus est, et creditis quod revelatus est, quia spiritus privatus hoc affirmat. 2° Respondetur; esset circulus vitiosus si pra?positio propter sumeretur fonnaliter in utroque casu. Sed non ita est, nam pnFSUppositis motivis credibilitatis ratione cognitis, ricdimus Deum revelautem propter auctoiitatem Ecclesius tanquam propter comlitionem propositionis, concedo, tanquam propter mntiown formale, nego. Dum e coutra credimus infallibilitatem Ecclesiaj /iropter revelationem , tanquam proptcr motivum formale et non so- Uim tanquam propter coilditionem. Est quidem circulus materialis, sed noii forraalis, nec, vitiosus.

Sic causw ad invicem sunt causee in diverso genere, sine circulo vitioso, quia est in diverso genere ; sic intellectns movet objective seu dirigit voluntatem, ct au ea applicatur quoiwl exercitium ; pariter intellectus accipit a sensibus materiam cognitionis iutellectualis, et formaliter judicat ex alto de valore sensuum, sec. prima rationis jirincipia.

DB OBJECTO FIDEI EJUSQUE MOTIVO

De fundamento hujusce doctrln» In textlbus S. Thomae. — Quod aulem prwdicta doctrina de ultima resolutione fldei nostra sit apud S. Tho-mam constat ex multis locis eitatis in De Revelatione, 1* ed., I, 470-480, ed. 4«, p. 438-448. Vide prasertim in De Veritate, q. 14, a. 8, ad 2", ad 3m, ad 9™, ad 16m (cf. De Revel., 1* ed., I, 4T1 et ibid., p. 477) ; in Summa Theol., IP-II", q. 4, a. 1 : « Veritas prima est objectnm fidei sec. quod ipsa est non visa, et ea quibus propter ipsam inhferetur » ; q. 5, a. 1 : « In objecto fidei est aliquid quasi jormale, scil. veritas prima super omnem vaturalem cognitionem creatune existens, et aliquid materiale, sicut id, cui assentimus inhterendo prim» veritati » ; — q. 5, a. 2 : « Daemon credit "ex perspicacitate natumli • propter evidentiam signorum, quam stultum esset negare; — q. 5, a. 3: « In hajretico discredente unum articulum fidei non manet fides neque formata, neque informis. Cujus ratio est, quia species cuiuslibet habitus depend-et ex formali ratione objecti, qua sublata, speoies habitus remanere non potest. Pormale autem objectum fidei est veritas prima sec. quod manifestatur in Scripturis sacris et doctrina Ecclesi», quaj procedit ex veritate prima. Unde quieumque non inhteret sicut infallibili et divina) regulae, doctrinse Ee.clesue... non habet habitum fidei; sed ea quae sunt fidei, alio modo tenet quam per fidem » scil. per opinionem, ex proprio judicio et piopria voluutaLe. Ibid. ad 1™" : « Fidelis articulos fidei tcnet, simpliciter inhirrendo primce Veritati ad quod indiget homo ladjuvari per habilum iidei », ergo hoc motivum formale attingi ne- <]uit nisi per gratiam. Item q. 6, a. 1: « Cum homo assentiendo his quie sunt fidei, elevetur supra naturam suam, oportet quod hoc ei insit ex superuaturali principio interius movente ».

Corollarlun. Ex his omnibus apparet quod maximum peccatum in philosophia et in theologia est conjundere objecta jormalia — « brouiller les objets formels » — habituum, scil. scientiarum, et virtutum sive acquisitarum, sive infusarum. Hoc est principinm confusionis universalis ; et perduceret ad confusionem objecti intelligibilis cum objecto sensibili, scil. ad sensualismum et materialismum, item ad confusionem veritatis et vitfe supernaturalis cum veritate et vita naturaii, scil. ad naturalismum, finaliter ad confusionem objecti proprii intellectus diviui cum objecto intellectus nostri, scil. ad pan theismum.

Solvuntur prlncipales objectiones contra thomisticam doctrinam de motiyo formali fidci, et de ultima resolutione certitudinis fidei nostrse (cf. De Revelatione, 1° ed., I, 504 ; 4* ed., I, p. 470).

7* Objectio: Ultima resolutio certitudinis fidei fit in eius ultimo fundamento. Atqui ultimum fundamentum est : prima veritas in es-

DK IILTIMA RESOLUTIONE CEETITUDINIB PIDEI l( »■'" qu<B fundat primam veritatem in intelligendo et in dicendo. Rrgo ultima resolutio fit in prima veritate in essendo.

Reep.: Dist. maj.: fit in nltimo fundamento ipsius certitudiiiIn, concedo; ipsius motivi certitudinis, nego.

( ^ontradistinguo minorem : prima veritas in essendo est funda- Baotnin motivi certitndinis, concedo; est fundamentum ipsius cer- IKudinis, nego.

Urovius: credimus propter auctoritatem Dei revelantis, nihil Rliud; si vero postea inquiritnr cur Deus habet Auctoritatem infallibllem, respondetur quia est prima Veritas in essendo. Tunc assipatnr causa rei, seu Auctoritatis divime, non vero causa assemus »'•'"<. Et hic discursus theoiogicus non pertinet ad fidem, qua> non I i discursiva. Item visus videt colorem sub luce, sed non inquirit quare lux illuminat, l«ec est alia qu«stio.

2* Objectio: Sed juxta thomistas. credimus ipsammet Auctoritfttom Dci actualiter revelantis. Atqui credere primam Veritatem reiwlantem propter seipsam est ciroulus vitiosus, vel creditur propter ftllara iwelationem et sic in infinitum. Est objectio Scoti citata a < Itkjetaaoi

Respondetur: Prima Veritas revelans sine circulo vitioso cre- Otur propter seipsam, seu facit credere sibi, sicut lux seipsam manifestat, et non per aliam lueem nianifeatatur, eicut evidentia ipsa U< iv seipsa evidens, ut quo et quod videtur. Quia vero ipsa increata Ktio revelatrix non est nobis olara, sed obscura (non videmus enim Denm revelantem, nec revelationem activam) fides nostra ei inlueret Hiipernaturaliter credendo. Diee responsio est apud S. Thomam, De Verit., q. 14, a. 8, ad 2: « Primo et principaliter divinum testimoaium est de seipso, conseqnenter de aliis, ut lux qu® est id quo fet 'liind ridetur ». Item Augustinus dixerat in Joannis Evangelium, L8, v. 14: « Si testimonium perhibeo de meipso, verum est testimoninm meum ». Citavi hunc textum Augustini in 1. De Revelatione, I, 405: Augustinus ait: « Lumen et alia demonstrat et seipsum. /lccendis lucernam, verbi gratia, ut quajras tunicam... numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam ». Sic est lux divin» revelationis in obscuritate tamen fidei, non videmus hanc superuaturalem Veritatem primam revelantem, sed ei iuhjeremus credendo: (pM concreditur mysteriis sicut lux videtur simul cum coloribus.

Ita Cajetanus in Commentario praisentis articuli, n." XI : « Sicut iu transcendentibus unitas est una, et bonitas est boua (a seipsa), dc divina revelatio est quo et quod creditur ; ita quod, sicut unitas eat una scipsa et ibi est status, ita divina revelatio, qua caetera creduutur, est credita seipsa et non per aliam revelationem. Unus enim et iilem actus fidei credit Deum et Deo, ut iuferius q. 2, a. 2 patet ». ('oncludit ergo Cajetanus: « Facit ergo habitus fidei injuscc hominem inltmrere Deo ut testificanti tantiuam in ratione omnium oreuenilorum, juxta iHud I Joan. (v, 10) : « Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei vn se ». Insuper essei circulus vitiosus si, ut videtur existimare Suarez, essent tres actus fidei. V De veracitate-

DF, OBJECTO FIDEI RJUSQUE MOTIVO diviua; 2° de Revelatione divina actuali ; 3" de mysterio revelato1, sed est unicus actus fidei quo crediraus Deo revelanti et Deum revclatum.

In-stantia: Noii possumus credere Deo revelanti, nisi prius credamus Deum existere. Ergo credo Deum existere propter aliud quam propter revelationem.

Jtespondetur : Ssepe homines sciunt et non credunt Dcum auctorem naturaj existere, hoc sciunt sec. rationem naturalem. Attamen credunt Deum auctorem grati<s existere, et hoc per revelationem, prout revelatio non solum seipsam manifestat , sei etiam existentiam revelantis, sicut loquela Petri non solum seipsam sed Petri existentiam manifestat.

Instantia: volunt ostendere quod non necesse est supernaturaliter credere Veritati primse revelanti, sufficit eam naturaliter cognoscere.

Etenini motivum formale tidei est auctoritas Dei revelantis. Atqui auctoritas Dei revelantis est sola ratione cognoscibilis. Ergo non necesse est <)uod sit id quo et quod supematuraliter creditur.

Respondetur : Dist. majorcm, motivum istud est auetoritas Dei, non ut auctoris natur», sed ut nuctoris gratiat.

Instantia: Sed non est duplex auctoritas, sicut nec dnplex bonitas in Deo.

Respondetur : Non est duplex auctoritas, sed respcctu nostri duplieiler se habet, prout fundat cognitionein veritatum naturalium, vel vcritatum supernaturalium. (Ita unica bonitas divina dupliciter consideratur : 1° ut finis ultimus naturalis ; 2° ut finis ultimus superuaturalis). Deus quidem potuisset revelare solum veritates naturales religionis, et hanc revelatiouem contirmare miraculis; tunc non intervenisset ut auctor gratias.

Jnstantia: Sed etiam auctoritas Dei auctoris supernaturalis sola ratione cognoscibilis est dummodo sit confirmata mvraculo, nam miraculum est naturaliter cognoscibile.

Respondetur: Miraculum manifcstat Deum auctorem et dominatorem naturse, non vero Deum auctorem grati® ; quia miraculum est supcrnaturale solum quoad modum productionis suas, non quoad substanliam, v.g. resurrectio supernaturaliter restituit vitam, uon vero vitam supernaturalem. Ita si Deus revelasset solum veritates naturales religionis, revelatio esset supernaturalis quoad modum tantum.

Instantia: Sed ex littera EvangelU constat quod Deus revelavit etiam mysteria supernaturalia et littera Evangelii miraculis conflr- i Lugo objiclt contra Suarez : credls Deum esse suuime verncem qnla hoe revelat, et credls hoc revclasse, quia verax est. Esset cireulus vltlosus qula nd eredendum Veracltntem dlvinam oiwrteret prlus credcre Kevelatlonem dlvlnam, solum. oreieretnr, ct. Oe Revelatione, I, 491. Imposslblle est credere

. ahus uno et eodem^actu Eevelatio concreditur... mysteriis et lta loquitur S. Thoinas, q. 2, n. 2, ad 1.

DE DLTIMA HESOLUTIONE CERTITUDINIS FIDEU luata cognosci potest naturaliter. Ergo non uecesse est credere sul ••■ v n at u ra liter Be velati oni .

Respondetur: Sed tunc ultima resolutio fidei fieret in evidentia natumli miraculorum sicut est in fide acquisita et non infusa da?- iis ut infra dicetur q. 5, a. 2; et sic non attingeretur nisi mere materialiter et non formaliter Auctoritas Dei revelantis ut est auctor gratitgj nam attmgerctwr solum per atiquid inferius naturaliter cognoscibile. Sicut si discipulus adhaereret priiicipio metaphysico linaliliitis « omne agens agit propter finem » non propter eius evidentiam uietapbysicam, quam non perciperet, sed solum propter exempla neusibilia et quasdaiu analogias inter opera naturas et opera artis; 1'sset audire metaphysicam mere physice, non metaphysice, sicut quidam carentes sen-su musicali audiunt mere materialiter symphoniam, percipiun-t sonos, non vero animam symphonice. Unde dicit S. Paulus (I Cor., ii, 14); « Animalis homo non percipit ea quas sunt spiritus Dei. Stultitia est illi et non potest intelligere». Cf. Comment. H. Th. in I ad Cor. Non sufficit igitur littera Evangelii, ad eius spiritum percipiendum, ad hoc requiritur elevatio mentis per fidem iufusam, ut infra dicetur q. 6, a. 1 et 2.

Hic citandum est Verbum Aug. in 1. De Pixcdestinatione Sanctonim (P. L., t. 44, col. 970), citato De Rcvel., I, 507: « Valde remota rst a semibus haio schoUi, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum : hed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista- secreta est ».

Remanent solum tres instantia» alicuius momenti, scil. :

[n&tanlia-: Pairum refert quod cognitio motivi formalis fidei sit infallibilis ac supernaturalis , nam se habet solum ut conditionem, el sufficit quod ipsum motiwum- fidei sit infallibile.

Respondetur: Motivum formale fldei, uon movet ut causa effiriens iguota, sed objeclive prout est cognitum, et movet infallibiliter iu-out ei adhasremus infallibiliter per gratiam. Alioquin fides nostra csset solum hypothetice iufallibilis, scil. in hypothesi quod revelatio hit vera et non solum apparens.

In^tantia: Sed, adt de Lugo, nt fides sit supernaturalis, sutficit quod naturalis cognitio facti revelationis elevetur per gratiam.

Respondetur: Tunc fides esset solum supernatnralis quoad modum, et non quoad substantiam, sicut actus temperanti» acquisita; ordisatus a caritate ad finem supernaturalem, lit supernaturalis quoad modum, accidentaliter scil. et extrinsece; non vero intrinsece, SCil. vi objecti formalis.

Instantia: Sed ipse S. Thomas dicit, IP-II"', q. 171, a. 2, ad 3 : ii Aliquid potest esse supra naturam humanam dupliciter: uno modo qwmtum ad substantiam actus, sicut miracula facere et cognoscere ncculta et incerta divina? sapientia?, et ad hos actus non datur hominl donum gratia» habituale. Alio modo est aliquid supra naturam humanam quantum ad modum actus, non autem quantum ad sub-

DB OBJECTO FIDEI EJUSQUE MOTIVO stantiam ipsius, sicut diligere Deum et cognoscere eum in speculo creaturarum, et ad hoc datur donum habituale ».

Respondetur cum Joanne a S. Thoma (De gratia, diss. XX, a. 1, Solv. obj.) ut explicavimus in tr. De Revelatione, t. I, p. 215, 486, n. 1 : In hoc textu S. Thom» ut ex contextu constat « quoad substantiam » sumitnr ex parte oausce efficientis (prout actus quoad suam substantiam superat aut non superat vires naturas humance), non vero ex parte objecti speoificativi (ut in qusestione nostra) et insuper dicitur quod natura humana potest producere quoad substantiam hos actus (diligere Deum et eum cognoscere in speculo creaturarum) prout hi actus considerantur generice, non vero specifice, quia jam in ordine naturali possumus cognoscere Deuin in speculo creaturarum, sed non possumus elicere actum fidei infusaj, specificatum ab objecto formali supernaturali.

Sublatis aliis instantiis minoris momenti, quse legi possunt in 1. De Revelatione, I, 506 (4* ed. p. 472), remanet una apud Billuart.

Instantia: Si unusquisque fidelis sub illuminatione Spiritus Sancti credit infallibiliter Kevelationem ipsam et revelata, inutilis est propositio EcclesUe discernens revelata a non revelatis, sic in protestantismum incidimus.

Respondetur: Inutilis esset propositio Ecclesi» si Deus unicuique per se immediate revelasset, sicut revelavit Proplietis, sed non ita est, revelatio nobis facta est per prophetas, Christura et Apostolos, et proponitur per Ecclesiam, non per inspirationem piivatam. TJnde in propositionem Ecclesi» fit ultima resolutio fidei nostra?., tanquam in regulam discernendi revelata, et non tanquam in motivum asscntiendi credendis. Ita optimse thomistffi, v.g. Billuart.

Tria dubia remanent solvenda.

1um oubium: Quomodo se habet certitudo historioa facti revelationis miraculis confirmati ad sitpernaturalem certitudinem fideit

Respondetur: Non se habet ut principium ex quo deduceretur certitudo fidei, quaa tunc altior non esset, sed se habet solum ut conditionem prterequisitam ex parte nostri. Etenim assensus fidei est notitia simplex non discursiva, sicut notitia primorum principiorum rationis. Explico sec. certam analogiam, nt fecit Billuart: Magister philosophuv ad perducendos studentes ad evidentiam principiorum metaphysicorum, eis prius explicat terminos principiorum, et dat exempla, paritatcs ct alia, sed iis semel expositis, intellectus studentis assentit principio metaphysico v.g. causalitatis aut finalitatis propter eius intrinsecam evidentiam, et non propter priedictas explicationes et pwedicta exempla; sic videt v.g. quod omne agens agit propter finem, ct necesse est omne agens agere propter finem. H*c necessitas, ut necessitas, non constat ex exemplis nec ex sola analogia inter opera natura et artefacta.

DB ULTIMA KESOLUTIONB CERTITUDINIS BTDEI

Item propositio propheUe, postea Eccleske, miraculis oonfirmata praecedit actum fidei, tanquam prwambulum explicans quid sit revelatum, et quod sit evidenter credibile; hoc semel explicato et supposito, intellectus assentitur mysteriis revelatis non propter propositionem Ecclesias miraculis confirmatam (hoc est extrinsecum assensui fidei), sed propter veracitatem Dei revelantis, cui adhseret sub infuso lumine fidei.

2<"" Dubium: Sed pueri et rudes qui censentnr habere fidem in fusam, non videntur coguoscere hoc motivum formale supra expositum, scil. Auctoritatem Dei revelantis. ut est auctor gratise.

Respondetur : Qui inter pueros et rudes revera fidem infusam habent, credunt propter prwdictum motivum saltem vn confuso cognitum; quamvis nesciant hoc dicere explicite, mauifestant hoc in confuso cognoscere, dum dicunt se credere ut salvi fianl, quia ista est vera fides, quia Deus jubet ita credi et hoc se scire quia pastores ut ministri Ecclesias ita. docent, et ita tenent reliqui fideles. Et quando isti rudes recte dispositi non beue cognoscunt motiva credibilitatis, defectu instructionis, tunc Deus supplet per lumen interms, ut contingit apud infideles qui convertuntur credendo inissionariis pradicantibus, quamvis nondum videant miracula nec bene cognoscant sicut nos credibilitatis motiva,

3um Oubium: Utrum revelationes pbivatj3 pertineant ad fulem pro illis quibus facta sunt, dummodo sint evidenter credibiles et credeuda«, v.g. pro S. Joanna d'Arc.

Respondetur: Certuin est quod nou pertinent ad fldem catliolicam omnium fidelium etiamsi approbentur ab Ecclesia 1 ; sed Bknedictus XIV, De serv. Dei beat., 1. 3, c. ult., n. 12, dicit: « IUi, qiiibus fiunt revelationes privat®, si certo eis constiterit a Deo esse, tenentur illis firmiter assensum prasbere ». Ita omnes theologi.

Sed disputatur utrum iste assensus pertineat ad fidem infusam, ut est virtus theologica, an ad prophetiam, vel ad fidera quai enumeratur inter gratias gratis datas (I Cor., xn, 9). Quidam., ut Qotti respondent affirmative ad fidem theoiogicam pertinet, quia ibi est motivum formale fidei scil. Auctoritas Dei revelantis, tunc, ut aiunt, est fides theologica, quamvis non ut est catholica; et si ita est, S. Jonanna d'Arc reiiciendo suas revelationes privatas, reiecisset motivum formale fldei, et proinde alia mysteria. Et revera dicebat se credere sua; missioni sicut mysterio Uedemptionis, et appellabat ad Summum Pontificem, tanquam ad judicem iu his rebus. Alii autem ut Salmant., n. 104, dicunt : « Revelationes privata) qua; modo in Ecclesia fiunt, non pertinere ad rationem forraalem sub qua fidei » sed pertinent ad prophetiam; quia istaj revelationes ut liunt nunc post plenitudinem Revelationis communis per Christnm sunt de creaturis, aut de actibus ponendis, non de Deo, vel tio» immcdiate in

^ Quia Eeclesiaeas approbat solum ut non contrarius deposito Revelatlonla

DE OBJKCTO KIDBI BJU8QUE MOTIVO ordine ad Deum. Sublato lumine prophetico, tempore sequenti potest renianere fides qu» est gratia gratis data. Tunc anima remanet certa. Si vero anima qute revelationem privatam accepit, non remanet certa, videtur juxta Salmant., n. 112, ei assentire, fide non infusa sed acquisita, ex memoria praeteritae gratias extraordinariffi.

Billuart respondet, conciliando utramque responsionem sic : Revelationes privatas de rebus qiue ordinantur ad Deum ut auctorem supernaturalem pertinent ad fidem ut est virtus theologica , non nt est catholica.

Probatur, quia ibi est objectum formale quo et quod fidei theologicte. Deest solum propositio Ecclesiaa quae est quid extrinsecuni et accidentale fidei theologicse, ut patet in angelis in via, Patriarchis et Prophetis, qui habnerunt fidem theologicam absque propositione Ecclesi». Salmanticenses dicerent, hoc verum est, sed hodie post plenitmiiucm revelationis per Christum, revelationee privatse sunt solum prophetia?, quia non sufficienter dicunt ordinem ad Deum, ut pertineant ad fidem theologicam. Hsec sufflciunt quoad hunc primum et fundamentalem articulum tractatus de fide '.

Nunc autem determinato objecto formali fidei, considerandas sunt ems conditiones, tam ex parte sui, quam ex parte nostri.

ART. II. — UTRUM OBJECTUM FIDEI SIT ALIQUID COMPLEXUM PER MODUM ENUNTIABILIS.

Status qusestionls. — Ut bene explicat, in opere MiUmges thomistes, 1923, p. 122, P. Chenu, O. P., qui scripsit historiam articuli, hic plura quasruntur, scil. 1" utrum objectum fidei sit res dwma quffi in se simplex est, an ipsum enuntiabile, seu ipsa propositio de hac re, qu» complexa est, quia continet snbjectum, precdicatum et verbum est. Sic quidam theologi hoc tempore dicebant : fides Veteris Testamenti et fides nostra etiam de Christo eadem est, quamvis credamus Christum natum, et illi antiqui Christum na-sciturum; eadem est fides quia est de re et non de enuntiabilibus qiue variantur. TJnde ita arguebant, ut refert S. Thomas in Comm. in III Sent., d. 24,

' His nltimls temporlbus edltte suut qmedam tbeses pro doctoratu de certltudlne fldei infusa? sec. S. Thomam, eas non eitavlmus quia non sunt satis elaboratte et non considerant. ut oporteret, nioraentum prlnclpii o habitun et actus speoiflcantur ab objecto formall o. of. ea quio eirca boe dlxlmus in tractatu De Qratia, 1946, p. 370-402, de boe principlo et de essentlali supernaturalitate fldel infusie (responsiones ad P. Lennerz, P. A. Stolz, P. T. Ziellnskl). Exnnien barum thesium conflrmavit nostrum judiclum de valore doctrinte S, Thomas et thomistarum, quam longe exposuimus «b anno 1918, De Revelatioixe, 1» ed., tentam lcctionem snbsequentium artlculorum prtesentls tractatus de flde. Cf. Appendicem praesentis librl.

AN OBJECTIIM FIDEl SIT ALIQUID COMPLBXUM q, 1, a. 1, qc. 2, obj. 5-a: « Fides eadem est semper (luec est major rvunda). Sed enuntiabilia non mauent eadem, quia nos credimus riiristum natum, quem patres crediderunt uasciturum. Ergo fides non Gat enuntiabilium ». Sic melius explicaretur immutabilitas fidei non "bstante evolntione forinularum dogmaticarum. Et in favorem huju- •ce sententia? sunt tria argumenta qu» ponuntur in nostro articulo ut objectiones

2° Imo quidam theologi dixerunt, ut refert S. Thoinas, III Sent., d. 24, q. I, a. 1, sol. 2, etiam subjective loquendo, actus fidei pertiuet iul ia,m operationem mentis, scil. ad simplicem apprehensionem, uon ml 2™ operationem, scil. ad judicium componens vel dividens. /Idvcrsarii autem respondebant : credere est cum cogitatione assentire, ergo pertinet ad judicium, quod est circa enuntiabile, seu circa romplexum. Hoc argumentum servatur in nostro articulo, tn sed contra. Hic est status qua?stionis satis complexus.

Quid respondet S. Thomasf — 1° In Commentario in Sententias, I. III, q. 24, q. 1, a. 1, sol. 2: « Sec. Augustinum credere est cum nsseusioue cogitare (seu asseutire cum cogitatioue). Assentire autem non potest aliquis nisi ei, quod verum est. Veritas autem non connistit nisi in coinplexione vel intellcctuum, vel vocum ; et ideo oportet quod objectum fidei sit verum complexum. TJnde illi qui dixerunt quod fidei objectum est incomplexum, propriam vocem ignoraverunt ».

Attanien, fides Veteris Testamenti et fides nostra remanet una etiam circa Christum, quia inquit S. Thomas, ibid., ad 4"™ : « Tempus determinatum est de his qwe acculentaliter se Itabent ad fidem... Ku autem quas se habent accidentaliter ad fidem, non sunt de necessitate salutis, ntii postquam determinata sunt per prasdicationem «t doctrinam. Sed hoc rejiciet postea S. Thomas, cum dicet postea in De Veritate quod tempus est essentiale circa Christum natum.

Quid dicit S. Thomas in qu. De Veritate, q. 14, a. 12 (circa 1258). I.trum uua sit fides raodernorum et antiquorum? Hic S. Thomas dicit quod determinatio temporis est quid essentiale circa Christum natum et non nasciturum. Quomodo igitur servare unitatem fidei inodernorum et antiquorum? An necesse sit admittere opiniouem prius impugnatam, scil. objectum fidei non est enuntiabile sed res ipsat S. Thomas partim redit ad eam, sed potius eam eonciliat cum npposita dicendo : « Veritas divina, quee simplex est in seipsa, est fidei objectum, sed eam intellectus noster accipit suo modo per viain oompositionii n. Scil. certum est quod actus fidei non est simplex

' 1» objectlo : Objectum fldei est Veritaa prima. Atqui Veritas prima osl moomplexa. Brgo objectum fldei est Incomplexuni'. — 2* objectio : ln symbolo iKcitur Crcdo in Deum onminotentem, et non complexe : Credo Deum esse omnlimtcntcm. — 3» objectio : Fidei «uccedlt visio beatifica, quic erit de incomplcxo, acil. de Deo clare viso, ergo pariter fides ut est dlsposltlo ad visionem.

BO

DE OBXECTO PIDEI EJUSQUE MOTIVO apprehensio, sed judicium (non tamen discursus, ut dicet Lugo), titqui judicium attingit rem etiam simplicem per modum compositionis. Et variantur enuntiabilia sec. v.g. nativitatem Christi, et sec. implicitum et explicitum circa illum mysterium.

E<bc solutio perfectius denique invenitur in Summa Theologica: Legere art. sed. c. et c.

Concluslo est duplex : 1* Objectum fidei saltem primarium est alUjuid incomplexum, ex parte rei creditje ; 2* Sed intellectus noster accipit illud suo modo, scil. per modum enuntiabilis.

Prob. 1* pars : Quia objectum formale quo et quod est Deus, qui vn se est simplicissimus ; aliis verbis Veritas prima sive in essendo, sive in intelligendo, sive in dicendo est incomplexa, nt dicitur ad lu'". Attamen potest esse compiexitas in objecto secundario fidei, Bcil. in creaturis.

Prob. 2* pars : probatur dupliciter. 1° Ex communibus in arg. sed. conira, quia credere est assentire et pertinet igitur ad secundam operationem mentis, scil. ad judicium, sicut scientia et opinio. Atqui secunda operatio mentis attingit rem per modum enuntiabiUs , scil. in aliqua propositione, in qua est subjectum, praidicatum et verbum. 2° Jfrobatur cx propriis in corpore art. (legere) 810 :

Cognita sunt in cognoscente sec. modum cognoscentis.

Atqui modus proprius intellectus humani est ut cognoscat veritatem per modum enuntiabilis, componendo et dividendo (I*, q. 85,

Ergo intellectus noster attingit per modum enuntiabilis objectum fidei, quamvis sit in se incomplexum.

E contra intellectus divinus cognoscens omnia in seipso tanquam in cansa omnium, incomplexe cognoscit ea qute sunt sec. se complexa: Unde Deus in cognoscendo quidditatem rei cognoscit de re simul quidquid nos cognoscere possumus componendo et dividendo. Ratio propter quam intellectus noster componit et dividit est, ut dicitur I*, q. 85, a. 5, quia accipit cognitionem a sensibus, abstrahendo ideas quse reprsesentant varios aspectus eiusdem rei, et ideo nou statim in prima apprehensione capit perfectam rei cognitionem ; sed prius ajiprchendit aliquid de ipsa, puta (in confuso) quidditatem ipsius rei, qute est primuni et proprium objectum intellectus, deinde intelligit proprietates et accidentia, et habitudines circumstantes essentiam rei, v.g. cognoscimns: 1° substantinm in confuso, 2° accidens in confuso, 3° substantiam distincte, 4° accidens distincte, et sic pervenimus ad ideam distinctam essenti». Insuper non eognoscimus Deum nisi ex analogifi- ci-eaturarum, etiam per fidem, prout revelatio utitur notionibus naturaliter acquisitis et analogicis, v.g. naturee, personte, paternitatis ; unde sequitur quod Deum ipsum simplicissimum credimns per modum enuntiabilis , v.g. Deus est iufiuite bonus, Deus est nuus, Deus est trinus. Cf. ad 3um per fidem non apprehendimus veritatcm priniam sicut in se est, hoc erit solum in visione beatifica.

AN OBJECTUM PIDEI SIT ALIQUID COUPLEXUM 61

Dubium: Vtrum actus credentis terminetur ad enuntiabile, an ad rem.

Respondetur : Actus credentis non terminatnr ad enuntiabile, 6ed ad rem. Cf. ad 2""1 : « Xon enim formamus enuntiabilia, nisi ut per ea de rebus cognitionem habeamns, sicut in scientia ita et in fide ». Scientia enim non est solum de ideis scientificis et propositionibus, sed de rebus ipsis, alioquin esset sine valore objectivo seu reali. (cf. I*, q. 85, a. 2). Ideaa sunt solum id quo cognoscitur objectum extramentale, et verbum mentis est medium in quo cognoscitur res intelligibiiis, sic tn in verbo tuo et ego in verbo meo cognoscimus eandem veritatem. Iteni in fide, scil. oredimus non formulas dogmaticas, sed per ipsas credimus ipsa mysteria divina, profunda Dei, S. Trinitatem. Et eo major est fides quo, dono intellectus illustrata, magis penetrat formulas dogmaticas et altius ad ipsa mysteria in Deo abscondita elevatur. IIoc fit praisertim in contemplatione infusa, in qua Deus permittit quandoque tentationem contra fidem, ut anima, has tentationes sujierans, credat mysteriis non solum ut sunt in formulis, sed ut sunt altissime in ipso Deo, hoc est contemplari in caligine fidei; attamen semper in via Deus attingitur ex parte nostra per modum enuntiabilis et non sicut in se est. (cf. ad 3m).

lum Corollarium. — Cognitio Dei per fidem est essenlialiter imperfecta quoatl modum repixcsentationis objecti in speculo et enigmate. In hoc apparet imperfectio fidei per oppositionem ad visionem beatam ; visio beata attingit Deum sicuti est, fides eum attingit quasi in mosaioa enuntiabilium, seu conceptuum et propositionum ; proinde luec cognitio est valde imperfecta, quia attingit per modum complexitatis id quod in se simplicissimum est. Et sicut vultus humanus reproductus in mosaica sec. lapillos quadratos fit durus, iU vultus spiritualis Dei reproductus in conceptibus nostris limitatis fit quodammodo durus; v.g. dum in Deo justitia et misericordia identificantur (absque ulla distinctione formali ante considerationem mentis nostrje), distinguuntur in conceptibus et propositionibus nostris et sic dum cousideramus justitiam inexorabilem non vidimus quomodo conciliari possit cum infinita misericordia. In Deo intime uniuntur, sed ad istam unionem vidcndam oporteret ipsam Deitjitem sicuti est videre.

2um Corollarium. — De eadem realitate divvna possunt esse plures veritates per modum diversorum eivuntiabUium , v.g. Deus est ipsum esse subsistens, Deus cst intelligens, Deus est liber. Quamvis verum ontologicum et ens convertantur, verum formaliter est in intellectu in propositione vera. "Qujedam ex his veritatibus sunt simpliciter revelaUz, alke virtualiter tantum et simpliciter deductae ex primis. Nec potest dici quod secundae possunt definiri ut dogmata prout de eadem re divina, nam sunt de eadem re, ut res est, non vero ut objectum est, atque non cadunt sub eodem motivo formali ; de eadem re divina snnt divers» veritates enuntiabiles, quarum prio-

DR OBJECTO FIDEI KJUSQUB MOTIVO res sunt simpliciter revelatee, et alia? non, sed simpliciter deductae ex revelatis; li» ultimfe secundum plerosque theologos nou cadunt sub motivo formali fidei, sed solum sub motivo formali theologia, scil. sub revelatione virtuali, quamvis Ecclesia posset damuare ut erroneam, sed non nt hsereticam, propositionem coutradictoriam.

3"m Corollarium. — Sic explicatur quod de eadem re, scil. de eodem mysterio, imo de eadem veritate aunt plura etmntiabilia magis perfecta; v.g. antiqui crediderunt Christum nasciturum, primi christiani crediderunt Christum natum sec. formnlam « Verbum caro factum est ». Hffic autem formula postea magis ac magis perecitur, scil. Verhum consubstantiale Patri factum est homo, assumens nou solum corpus, sed animam contra Apollinarem, ut sit et verus Dens et verus homo. Sic variautur enuntiabilia, non res ipsa; sic est historia dogmatis Trinitatis, seu formularum dogmaticarum Trinitatis, non vero est historia ipsius Trinitatis, quse historiam transeendit.

«um corollarium. — De eartem re divina possunt esse plures ha bitus cognoscitivi : 1" theologia naturalis, T theologia supernaturalis, 3" fides, 4° dona, 5° lumen gloriai, sunt omnes de ea re ut res est, sed non de eadem re, ut objectum est, quia non procednnt sub eodcni motivo forinali.