Sectio 2, art. 7: UTRUM CONFESSIO FIDEI SIT NECESSAR IA (pars 1)
AD SALUTEH.
Stalus qusestionis. — Hasc qusstio non semper facilis est in praxi, ut constat ex objectionibus hic propositis a S. Thoma, scil. : 1° Finis proprius fidei est conjunctio humante mentis ad veritatem divinam, quod potest esse etiam sine exteriori confessione fidei. 2° Htec cxterior confessio non videtnr necessaria nisi pro his qui debent alios erudire vn fide, ut sunt praedicatores, catechistse. 3° Insuper potest vergere in scandalum prout ad perturbationem infideles provocantur per confessionem fidei. Unde forte per caritatem abstinendum est ab ista confessione exteriori. Ita hodie est certus abusus nominis caritatis de qno loquitur aliqua Kncyclica Pii XI, v.g. eorum scil. qui desiderant sub prsetextu caritatis nnionem Ecclesianim absque unione iu fide catholica, in detrimentum fidei.
Htec quaistio connectitur cum quaestione de timore mundano seu humano (II*-II*°, q. 19, a. 2), a quo distinguitur timor servilis, timor initialis, et timor fllialis seu sanctus, permanens in saeeuluin sseculi. Timor mundanus seu humanus est quo quis propter maluin temporale paratus est Deum offendere. Hodie vocatur sfepe respeetus hnman Beu reverentia exaggerata erga opiniones hominum, etiam qn.
' Carltas potest imperare confesslonem externam fl<lel, slcut Iinperat omncs allos actas virtutum. Carltas enlm prasuppoult fldem, scd est altior flde, et alo lmperat aetum fldc! sivo Internum, slve externum ut infra vldebitur ngendo de curltate forma virtutum.
1)E NECESSITATE C0NFESSI0NIS PIDEI sunt contra verbum Dei ; hic respectus exaggeratus vocabatur a Seneca: « frontis infirmitas ». Et hic respectus humanus seu timor bumanus intrat in eseentiam valde complexam liberalismi, qui sub praetextu caritatis, diceret finaliter quod fidelis non tenetur fidein snam exterius conriteri, ac si fides esset quid ad solam vitam interiorem pertinens, vel quid occultandum in ecclesiis aut sacristia. Hic. pra:textus caritatis hodie vocatur oaritunismus , sicut abusus fidei vocatur fideismus '.
Qutestio est utrum sit quandoque obligatio confltendi fidem exterius, an possit occultari, an vexillum poni debeat sub pallio ad vitanda inconveuientia temporalia, e permesso di mettere la bandiera in tasca?
Item luee quaistio counectitur cum quaestione de martyrio, an martyrium occasione data sit de praicepto, ad vita.ndam negationem externam fidei. Hoc, fuit valde agitatum in quajstione de persecutione vitanda, 6ive in primis saK'.ulis Christianismi, sive postea in missionibus orientalibus, sed vitandus est etiam fanatismus, seu falsus zelus, cf. Tertullianum, qui in 1. De fuga in persecutione, dicebat fugam in persecutione semper esse illicitam. In praxi quandoque est satis difficile discernere veram caritatem a falsa, verum zelum a falso, sicut veram humilitatem a falsa; quandoque ad hoc necessarium est donum consilii, vel charisma discretionis spirituum. Vitandi sunt igitur duo excessus, scil. liberalisinus et fanatismns. Sed quomodo?
Conolusio est: fJxterior fidei confessio est de necessitate salutis, non semper, nec in quolibet loco, sed quando per omissionem hujus confessionis subtraheretur honor debitus Deo et etiam utilitas proximi impendenda,
Probatur 1' auctorita te 8. Scriptura : {Rom., x, 10) : « Cordc enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ». Quoniodo? Hoc dicitur apud Matth. (x, 28) : « Nolite timere eos qui occidunt corpjis, animam autem non possunt occidere... Omnis qui eonfitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est. Qui autem negaverit me coram homirwbus, negabo et ego eurn coram Patre meo qui in coelis est. (Matth., x, 32-33). Nolite arbitrari quia pacem venerim mittere vn terram (scil. falsam pacem liberalisini, seu opportuuismi) ; non veni pacem mittere, sed gladium (hasc est prophetia. de proximis persecutionibus, in quibua subire martyrium erit quandoque de praicepto, ad vitandam negationem fidei). Vem envm separare hominem adversus patrem suum et fUium adversus matrem suam et nurum adversus socrum i Kst enim aliquis carltanlsmm sicut fnit fldeismus Bautain et Bonetty seu abusus fidel, prout fldes declaratur necessaria ubl non est, scll. ponitur motivnm formale fidei ut ucccssiurium ubi uon oportet. Itom caritanismus est abusus caritatis ponens ubi uon oportet motivum formalc caritatis, et hoc propter llnem humanum. Carltas autem cst quid optitoum, et optimi oarruptio pessinui est.
DE EXTERIORI ACTtJ PIDEI
■suam. Et inimici hominis, domestici ejus (quod ssepe veriflcatum est in persecutionibus). Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. Et qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est me dignus. Qui invenit animam suam, perdet illam, et qui perdiderit animum suam propter me, inveniet eam » (Matth., x, 34-40). Hffic ultima verba ad litteram verificata sunt in persecutionibus: scil. qui vult vitam salvare etiam negando fidem, perdet illam ; qui vcro perdit vitam suam propter Deum, invenit eam, et invenit eam glorificatam, quia cum omnis res sit propter Deum, ita etiam sanguis noster, et nemo potest melius diligere sanguinem suum, quam eum occasione data effundere propter gloriam Dei in testimonium veritatis Evangclii.
Item apud Lucam (ix, 26) : « Qui me erubuerit et meos sermones, hunc Filius hominis eruhescet cum venerit vn majestate sua et Patris et sauctorum angelorum ». — (II Timot., n, 12) : « Fidelis sermo; nam si commortui sumns et convivemus; si sustinebimus et conregnabimus ; si negaverimus et ille negabit nos; si non credimus, ille fidelis permanet; negare seipsum non potest ».
Peccatum Petri durante Passione, dum ter negavit se cognoscere Christum, fuit peccatum contra externam confessionem fidei; sic non amisit fidem, quam amisisset si peccasset mortaliter contra actum intemum fidei, nega.ndo interne vel deliberate dubitando de revelatis sibi sufficienter propositis. Cf. S. Thomas in Matth., xxvi, 74.
2» Probatur em doctrina Ecclesue contra plures errores.
1° Contra Helcesaitas qui teste Eusebio (Hist., 1. VI, cap. 31) docebaut fidem in persecotionibus posse ore negari, modo corde servaretur. Item contra PriscilHanistas teste eodem Eusebio (ibid., cap. 70), apud quos erat vulgatum axioma: « Jura, perjura, secretum prodcre noli ». Item contra laxistas (Denz., 1168) damnata est hajc eorum propositio : « Si a potestate publica quis interrogetur, fidem ingenuo confiteri, ut Deo et fidei gloriosrun, consulo; tacere, ut peccaminosum per se non damno ». Efec damnatio valet etiam contra multos politicos modernos, qui docent indifferentismum practicum ab hominibus publicis servandum, modo vera fides remaneat in corde, tenent etiam potestatem civilem posse fidem christianam nullo modo profiteri aut tueri.
Sic intelligitur verus sensus duarum propositionum damnatarum in Syllabo Pii IX, 77' et 78' (Denz.. 1777, 1778) : « Aetate hac nostra non amplius expedit, religionem catholicam haberi tanquam unicam status religionem, ceteris quibuscumque cultibus exclusis». « Hinc laudabiliter in quibusdam catholici nomini regionibus lege cautum est, ut hominibus illic immigrantibus liceat publicum cujusque cultus exeroilvum habere ». Item n. 1779 : cf . etiam contra Indifferentismum Lamennais Encyclicam Gregorii XVI Mirari vos (Denz., 1613 sq.). Postea Encycl. Pii LX Singulari quadam (Denz., 1642 sq., 1646 sq. ; item 1677 sq.). Encycl. Quanta cura (Denz., 1688 sq.). Item in Syllabo Pii IX (Denz., 1780) damnatur ista: « Eomanus Pontifex potest ac debet cum progressu, cum liberalismo et cura recenti civi-
DE NECESSITATE C0NPE8SI0NI8 PIDEI litate sese reconciliare et componere». Item Encycl. Imrnortale Dei Leonis XIII (Denz., 1868) et denique contra modernistas Encycl. 1'ascendi (Denz., 2082), prout modernistas suboscure alii, alii apertissime, religiones omnes contendunt esse veras. Ex boc apparet quaenam est afflnitas inter liberalismum et indifferentismum quamvis nffipe liberalismus proponatur sub pwetextu caritatis. Indifferentismus autem radicaliter opponitur virtutibus lidei et caritatis.
Sed ex altera parte, quidam sed raro in oppositum extremum declinantes, docuerunt non esse licitum fugam arripere ad evadendam persecutionem. Ita Tertullianus, in libro suo De fuga in persecutione. Contra hunc errorem Tertulliani afferuntur textus sequentes: (Matth., x, 23) : « Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam ». — (Joan., viii, 59) : « (Juda;i) tulerunt ergo lapides, ut jacerent in eum (Jesum) ; Jesus autem absoondit se, et exwit de templo. Nondum enim venerat hora eius ». — Pariter S. Paulus (II Gor., xi, 32) dicit se fugisse civitatem Damascenorum : « per fenestram, in sporta, dimissus sum per murum et sic effugi manus eius ». Cf. infra corollaria.
Error Tertulliani perduceret ad falsum zelum fanaticorum. Unde vitandi sunt duo errores od invicem oppositi, sed justum medium non potest esse nisi culmen, quod est simul inter et supra hos errores ad invicem oppositos. Plures autem inquirunt aliquod medium inter culmen istud veritatis et oppositas erroris divagationes ; tunc remanent fluctuantes media altitudine in mediocritate opportunismi secundum mutationem circumstantiarum.
Unde, ut exposui in 1. De Revelatione, t. II, p. 446, sic scribi
Fides firmissvma Caritas sanctorum
Fideismus / \ Falsa caritas
. aut male applicata
\ affirmans jura Dei ad utilitatem temporalem.
Hberalismus indifferentismus negans jura Dei ad utilitatem temporalem.
Ex hoc dignosci potest essentia liberalismi : invertitur ordo caritatis, negantur jura Dei sub pratextu caritatis erga proximum. Passiones humanas frequenter inter duo extrema erronea fluctuant. Sed vera tranquillitas ordinis non est nisi in culmine veritatis, ut apparet in vita sanctorum, qui non fuerunt nec liberales, nec fanatici, sed perfecte cognoverunt connexionem intimam firmissimw fidei et maximce caritatis erga Deum et proximum.
igg DB EXTEM0RI ACTU ™EI
Opportunismus videtur congiderare pro primo ethicas principio, non : « bonum est faciendum et malum vitanduin », sed : « extrema sunt vitanda », et confundit quodammodo cum extremis yere yitandis culmen perfectionis sanctorum. Loquitur de justo medio modo mere materiali sicut Epicurus qui dicebat omnis virtus moralis debet esse in medio, non quia in eo invenitur bonum honestum super utile et delectabile eligendum, sed quia vitauda sunt lncommoda quas ex vitiis oppositis I)roveniunt. Unde in opportunismo deest omnino prinoipium positivum directionis, agitur solum de his qtue sunt per accidcns, de circumstantiis et de incommodis extremorum vitandis, est prudentia negativa ab utilitarismo inspirata, prudentia carms semper fluctuans seu oscillans, ut gallice dicitur « la pohtique au jour le jour», sccundum mutationem circumstantiarum et sine nrmis principiis directivis.
S Thomas autem, ut statim videbimus, considerat et firma pnncipia non derelinquenda, nam exprimunt finem ad quem tendere oportet, et circumstantias variabiles ad quas attendere debet prudentia,'et partes eius ut sunt cautio et circumspectio.
Hic articulns est pulcherrimus. non enuntiat distmctionem mter thesim et hypothesim, sed pottus inter finem per se consequendum et circumstantias qu» accidentaliter occurrunt, et in quibus prudentia dlctut aliyuod malum tolcramdnm esse ad majns ma.ium vitandum '.
3° Probatur conclusio ratione theologica in corpore articuli, in quo apparet hoc veritatis culmen. Probatio ad hoc reducitur (iit saipe 8 Thomas primo enuntiat minorem aseendendo ad majorem) : Prscepta positiva seu affirmativa non obligant ad semper, sed pro loco et tempore sec. circumstantias debitas. Atqui confessio fidei, cum sit quoddam uffirmativum, non potest cadere per se nisi sub pnecepto positivo. Ergo confessio fidei est de necessitate salutis non semper, sed in aliquo loco et tempore, quando scil. peromxss,<meni hujus confessionis subtraheretur honor debitus Deo et etiam utihtas proximi impcdenda 2. .
Duo exempla dat S. Thomas : « Puta si alujuis mterrogatus de fide, taccret et ex hoc crederetur vel quod non habet fidem, vel quod
■ IIoc lonRe exposulmus nlibi, De Ke«eto«o>i«, 1. II, c. SU- I P- «8. Slc cum aisUncUone data a S. Tboma non est perlculum concludendl. thesim re- [wST» £ scholis, et practicc solam hypotheslm eousiderandam, esse.
- lit notat Sylvlus et Blllunrt, verbum « subt raheretur » aecjpiw ,r bic non solum neeatlve sed prteoMW. aut contmrie. scil, censetur subtrahi honor Peo debZs^on ox sola^cessatlone confesslouis fidel scd ex deectu %*#f>W quando inde vel De.<» Otiuria afftcitur, ve magnm »M» i hmor q « : ad eum lervcmre potcat ex omissione oonfess.oMs fidei W«£f«>'. *gk» ""actibna aut pra-ses allculus status non vult, ^-J^^^^^L^l solemnib.is nomen Del pronunclare, et agnoscere quod omnls potestas esc a Deo. Parlter pro proximi utlUtate.
DE SECBSSITATE CONFESSIONI8 FIDEI fides non est vera, vel alii per eius taoiturnitatcm averterentur a fide. In hujusmodi casibus confessio fidei est de necessitate salutis ».
Ut notat Billuart, omnes theologi sequuntur S. Thomam et merito, supposito enim prascepto fidei aliquando obligante, non possnnt assignari casus in quibus urgeat magis eius observatio, quam hi duo quos assignat S. Thomas. Et in hoc attendere debemus ad vitandum non solum peccatum mortale, sed etiam veniale, ut non minuetur gloria- Dei, pnesertim si ex offlcio nostro sacerdotali debemus semper ad gloriam Dei agere.
Confirmatur Iwc doctrina solutione objectionum.
Ad lm". Finis fidei referri debet ad finem caritatis, ergo quando honor Dei vel utilitas proximi exigit exteriorem fidei confessionem, tunc obligatoria est, sive sub gravi, sive sub levi, sec. circumstantias.
Ad 2"™. Et hoc non est solum obiigatorium pro his qui debent docere fidem alios, sed in vastt necessitatis, ubi fides periclitatur, quilibet tenentur fidem suam aliis manifestare, vel ad instructionem aliorum, sive confirmationem, vel ad reprimendam infidelium insultationem.
Instantia: Sed quandoque exterior confessio fidei provocat inlideles ad perturbationem, ergo non est uecessaria ad salutem ; tunc esset error practicus, imprudentia, et ut quidam dicunt : « .Nos catholici jam tantos errores fecimus, nullus restat committendus » : « nous n'avons plus d'erreur & commettre ».
Resp. ad <?um. Oportet distinguere : si turbatio infidelium oriatur de confessione fidei manifesta, absque aliqua utilitate fidei vel fidelium, concedo ; tunc exterior fidei confessio est trmittenda; non vero omittenda est si aliqua fidei utilitas speratur, aut adsit necessitas. Legere resp. ad 3"™.
1* pars responsionis probatur ex verbo Domini (JIauth., vii, 6) : « Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, ne conversi dirumpant vos». 2* pars responsionis probatur ex alio verbo Domini (Matt., xv, 12) : de pharisais qui audita pnedicatione evangelica, scandalizati sunt : « Sine illos (turbari), coeci sunt, et duces coecorura ». Sic Dominicani debent esse Domini canes, et non canes muti, nam latrare debent contra hsereticos, sicut canes contra latrones, nec dicere debent ad pusillauimitatem excusandam : « moidere esset contra caritatem ».
Quandoque iu praxi est difficile et ad bene distinguendum falsum zclum a vero quaudoque requiritur donum consilii, sicut ad discernendam veram humilitatem a falsa, vel veram mansuetudinem ab iuepta leuitate.
Corollaria.
Corollarium 1"". — In nullo unquam casu, etiam vitand<c mortis, licet fidem. corde reteniam ore vel facto negare, falsamque fidem
170 DE EXTERIORI ACTU FIDEI
Hoc est contra HelcesaStas et Priscillianistas. 1' Probatw ex verbo Domini (Matth., x, 32) : « Qui me negaverit coram hominibus, negabo enm coram Patre meo ».
2° Probatur ratione theologica, nam negare fidem est dicere Deum revelasse falsum, vel fidei dogmata non revelasse. Atqui utrumque est mendacium Deo injuriosum, ergo nunquam licitum. Cf. S. Thoma), Quodl. 4, a. 20, et IP-II", q. 124, a. 1, ad 8F» martyrium est de prwcepto, sec. prceparationem animt, « quia scil. homo debet habcre auimum ita prwparatum, ut prius permitteret se occidi, quam Ckristum negaret, vel mortaliter peccaret ». In eodem quodlibeto, ibid. S. Thomas dicit similiter intelligendum est verbum Domini: « Si quis percusserit te in unam maxillam, prabe ei et aliam », scil. si opus est ad salutem tuam vel aliorum.
Dicitur in hoc corollario : Nunquam licet fidem corde retentam ore vel facto negare, quia in ntroque casu' est mendacium, sed mendatium facto dicitur simulatio, de qua infra q. 111, a. 1, omms simulatio, sicut omne mendacium est peccatum.
In eodem corollario dicitur : Nunquam licet falsam fidem simulare, seu exterius profiteri, quia hoc est veram fidem oppositam negare ; qui enim se verbo dicit, aut se facto exhibet calvinistam, se negat oatholicum.
Sic Ecclesia consideravit, tanquam reos negaUe fidei, hbellaUcos, eo quod cum pecunia obtinuerunt libellum testantem ipsos sacnfieasse idolis (quod tamen non fecerant), ut sic se a tormentis redimerent. Postulare enim hunc libellum erat exterius profiteri paganismum.
Oublum : Quandonam in praxi existat hcec simulatio, aut exterior fals<e religionis professio.
Respondetur; Quando usurpamtur signa, ritns vel cerimonia), qwn proprie et primario significant professionem falsa religionis, v.g. flectere genua coram idolo, ei thus offerre, etiamsi intentio dirigatur ad occultum crucifixum, gestare imaginem Mahumeti in collo appensam, sumere coenam Calvinistarum, psalmos in eorum templis cantare, contrahere matrimonium coram ministro hasretico benedicente nuptias sec. ritum su» sect«. Haec nunquam lieita sunt, quia proprie et primario significant falsam religionem, et sunt signa distinctiva scctai a secta.
Sed, per oppositum, necessitatis causa, possunt lunte usurpan signa, quse non proprie et primario, sed solum indirecte, per aecidens ant secundario significant falsam fidei professionem, v.g. gestare vestem longam sec. consuetudinem gentis infidelis, v.g. vestem turcicam, aut etiam quam turbantem vocant, ad occultandam fidem, vel gestare vestes aliarum nationum idololatrarum, quse non sunt destinat» prsecise usibus suae religionis. Tunc est vestis istius gentis, non proprie istius religionis. . ■
Ratio est quia sic non negatur vera fides, non simulatur falsa fides, sed dissimulatw seu coelatur vera fides. Atqui ut ostendit
DE KECESSITATE CONFESSIONIS PIDEI infra S. Thomas, q. 111, a. 1 sq., dum simulatio est mendacium facto (quasi diceretur esse quod non est ant non eese qnod est), dissimulatio est solum non dicere verum; coelare veritatem quandoque licitum est. Non dicere esse quod est, aliud est quam dicere esse quod non est, cf. hunc articulum S. Thomas quoad difficultates de Jehu qui finxit se velle adorare Baal.
Unde communiter docetur a theologis: communicatio cura hasreticis aut infidelibus in re civili aut sociali non prohibetur secluso perversionis periculo, sed communio activa in sacris vetita est, prout professionem falsas religionis importat '. Hinc secluso scandalo et pervei-sionis periculo, licet catholicis hareticorum templa invisere, eorum funeribus et etiam nuptiis adesse assistentia materiali (non vero munus testis agere), et civilis officii causa, propter gravem rationem ; sed per se illicitum est audire conciones hsereticorum, propter periculum perversiwxis , sicut legere libros ab Ecclesia prohibitos, absque speciali licentia.
Juxta plures theologos, ad majora mala vitanda, non sunt inquietandi operarii qui ffidificant templa hajreticorum, judaeorum, mahumetanorum, imo paganorum, dummodo non adsit scandalum, nec sit in contemptum religionis; quoad architectos, gravior requiritur causa.
2"ni corollarium contra Tertullionum. Non oat per oo illicitum fugere in persecutione, quia. non est ibi negatio fidei, quin potius eius professio, nam per hoc testatur fugiens se esse fidelem, et ne fidem in tormentis perdat, se, patriam et bona, et pareutes derelinquere. Unde dicit Christus : « Cum persequentnr vos in civitate ista, fugite in aliam ». Dicitur in hoc coroll. per se non est illicitum fugere, sed per occidens potest esse illicitum, v.g. si pastor esset necessarius ovibus suis, « bonus pastor animam ponit pro ovibus suis ». Etiam e converso posset esse per acoidens obligatio fugiendi, puta, si vita fugientis esset necessaria bono communi.
1um Dubium i An pcrsonaliter interrogatus de fide ab auctoritate publica, sive privatim, sed publice, teneatur etiam cum periculo vitw sine tergwersatione, fidem confiteri.
Respondetur affirmative et propositio contradictoria laxistarum damnata est (Denz., 1168), quia hoc esset Christum erubescere, et agere contra eius preeceptum, cf. Matth., x, 17: « Tradent vos in conciliis et in synagogis suis flagellabunt vos, et ad praasides et ad reges ducemini propter me in testimonium Ulis et gentibus: cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini, dabitw enim vobis vn illa hora quid loquamini ». Ergo loquendum est, non tacendum.
Communlcatlo etrictlus prohlbetur cum InfldellbUB, quam cum hiEretlcls. Et In reglonlbua ubi catholioi jam a Umgo tempore oam hwreticis mixti vivunt. multa folcrari poesunt (ad majora mala vitanda) qua> prohibentur allia reglonibus, ubl luereUci suos errores spargere lndplunt.
L)K EXTEBIORI ACTC FIDEI
Ita semper intellexit Ecclesia in martyribns, qui, a tyrannis interrogati, fidem confessi sunt cum vita?, dispendio. Pirmior debet esse unio mentis cum Veritate prima, quam unio animte cum corpore.
Objectio: Sed tyrannus non habet vernm jus interrogandi ; ergo fidelis non tenetur respondere, vel etiam potest dicere falsum, sine mendacio, quia mendaeium juxta quosdam est solum negare veritatem debitam.
Resp. 1°: Rejicimus hanc definitnonem mendacii (cf. II*-II", q. 110), nam mendacium non est solum contra justitiam, nec immediate contra eam, sed contra veracitatem, quas tunc non servaretur.
Resp. 2° : Insuper ratio obligationis non est quia tyrannus habet jus interrogandi, sed ratio obligationis est, juxta pnesentem articulum S. Thonwe, quia ew confessione fidei in Ivoc casu rnagnus honor obvenit Deo et fidei, et fideles in ea firmantur, et saspe infideles convertuntur. E contra si omittatur, magna Deo fit injuria, et infirmi in fide vacillant. Si vero ab auctoritate publica non personaliter iaterrogatur unusquisque fidelis, unusquisque non tenetur suam fidem coniiteri '.
aum Dubium: An fidelis interrogutus de fide ab aliguo privato teneatur tidem confiteri?, v.g. fuuctionarius in aliquo ministerio, si alter ei Uicit: « Es ne tu inter massones, sicut et nos, sic erimus in familia ».
Respondetur: Per se loqucndo et secluso scandalo, non tenetur confiteri, sed potest uti asquivocatione, vel dicere : Quid ad te? quis te constituis jndicem? Ratio est quia tunc non inde tantus honor subtrahitur Deo, nec salus proximi periclitatur ; neqne dicendus est erubescere Christum, nisi is qui ipsum non confitetur, quando tenetur. Sed melius est affirmare fidem. In his casibus apparet quod dona Spiritus Sancti sunt necessaria ad salutem, hic donum consilii et donum fortitudinis.
3>mi oubium: An videns conculcari Eucharistiam, vel Orucifixum, teneatur contradicere?
Respondetur: Utique, si sic sacrilegium possit impedire, sic exigunt honor Dei et salus proximi.
Sic terminantur ea qu» pertinent ad actum externum fidei.
i Qula pneeeptum istud est n
QUiESTIO rv.
DE IPSA FIDEI VIRTUTE
Post considerationem objecti lidei et actus fidei sive interni, sive externi, agendum est de ipso Itabitu fidei seu de ipsa virtute tidei, quie ordinatur ad pwedictum actum et speciticatur a praedicto objecto forinali.
Quoad hoc S. Thomas quatnor facit. Tractat : 1° De ipsa virtute fidei, q. i; 2° De Ivabentibius fidem, q. 5; 3° De causa fidei, q. 6; et 4° De effectibus fidei qui sunt timor Dei et purificatio cordis, q. 7. Sic examinat omnia quas per se pertinent ad fidem, prout eam considerat sec. eius quatuor causas.
Qucestio quarta de ipsa tide, dividitur in octo articulos qui reduci possunt ad tres partes :
1* Pars : Quid sit fides et in qua facultate sit, art. 1 et 2.
2* Pars : De relatione imter fidem et caritatem, scil. art. 3 : utrum forma eius sit caritas ; art. i : utruin eadeni numero sit fides formata et fides informis; art. 5: utrum fides sit virtus, respondetur afiirmative de sola tide viva, sen per caritatem informata ; art. 6 : utrum sit una virtus.
3* Pars : De relatione inter fidem et alia virtutes: art. 7 : fides ordine originis est prior spe et oaritate et altior spe et virtutibus moralibus, non vero caritate ; art. 8 : tides est simpliciter certior virtutibus intellectualibus et donis.
AliT. I. — UTRUM HAEC SIT COMPETENS FIDEI DEFINITIO: «FIDES EST SPERANDARUM SUBSTANTIA RERUM, ARCU- MENTUM NON APPARENTIUM » (Hebr., XI, 1).
Status quaastionis. — Videtur quod non : 1° Quia fides non est substantia sed qualitas, scil. virtus theologica; 2° Quia res speranda est potius objectum spei, et divers» virtutes specificantur a diversis objectis. 3° Melius diceretur: rerum diligendarum quam sperandarum, quia caritas est forma fldei. 4° Substantia et argumentum sunt diversa genera non subalternatim posita. 5° Quia argumcntum facit rem apparere, prout eius veritatem manifestat, ergo non recte dicitur argumentum non apparentium. Erasmus dicit : « Hajc verba sunt
DB IPSA VIBTUTE PIDBI
- Conoluslo. Omnia « g«i&«* /Ww potest definiri m P^ta definit™ tanguntur, Ucet verba non ordinentur sub forma definitionis.
j= Probatur auctoritate Traditionis: Quia generaliter Patres citant hac Apostoli verba nt definitionem fldei theolo|C« et s^c pariter citatur a ConcUiis, cf. Conc. Vat.c. (Denz., 1789). Insuper ex eontextu c XI ad Hebraos constat Erasmum in Ep. ad Hebr , xi, errassV dum dixit ha* verba Apostoli esso elogium fidei non defin^ tionem et hic fidem sumi pro fiducia. Ut notavimus initao hujusce uTtatii fid* sumitur diversimode: 1° pro fidelitate; 2» pro veraflducia; 4« pro conscientia; l*™™?^^ 7e virtute theologica fidei; et secundum contextum et traditionem, cie ea agitur in hoc textu S. PauU.
2» probatur ratione theologica, ex pwedictis de objecto et de
^Argumentatio 8. Thom* est complexa, se habet «J sicut polygonus ad circumferentia.m in qua mscnbitur E at pu - cherrimum exemplum transitus de statu impUcito ad statum expUcitum eiusdem nrtionis, unde non est discursus objectwe illa.Uvus quTn^ d™onstratur'definitio, sed habetur per divisionem generis et inductionem cu.nparativam, est solum dtscursu* exphcaUvus At- ?amen dici potest quod est to«>« ^ftjectire prout pro- baU.r sec leges iogica, hanc definitionem esse bonam ; qnamviB ipsa non demonstretur, sic opponitur proprietati qu® ex defin.tione deducitur Hic discursus explicativus vel subjective illativus continet tres syllogismos. Legere articulum. Discursus principalis est:
Fides, cum sit habitus, debet definiri per propnum actumrelate ad proprium objectum. Atqui credere pront est de non isis est actus Itellectus determinati ad unum ex ^P^.^JS ^Bdl fd fides definienda est per ordinem ad ob,ectum ■ ^™^> ^ D„ bonum vel finem, sic dicitnr substantw sperandarum rerum, et per oZm ad objectum inteUectus, scil. ad verum, sic dicitnr argumentum non apparentium.
Explicatur conclusio secundum duas eius partes ln 1 parte autwdefinitionis 8. Pauli recte exprimitur ordo ^^£>$£ volunMis, sen ad finem. Etenim cum ndes sit virtus t^ologica, habet idem pro objecto et fine scil. Veritatem primam non usam Atqui Veritas prima non visa, ut finis, P^netad ratwem ^pe raUx, nam « quod non videmns speramus » (Rom., vm 25 bi^o ordo fidei adfinem recte exprimitur per ha* pruna verba. udes est
« substantia sperandarum rerum ». .
Nam subsiantia solet dici prima inchoatio 1* Drincipia quse virtualiter continent scientiam dicuntur substantia sctento sk fides est prima inchoatio supernaturalis sperandarun iSm Vm aeternl et fundamentum seu basis spei nos^ caritatis; nihil volitum nisi pr^c-gnitnm. (cf Co°imenL S. Thom* iu Epist. ad Hebr., xi, 1 et De Ventate, q. H, a. 2, ad 9-).
DE DEWNITIONE VIRTUTIS PlDEI 175
Denique in 2* parte definitionis S. Pauli recte exprimitur ordo fidei ad objeotum intellectus. Etenim argumentum inducit intellectum ad firmam adhmsionem guw ipsa quandoque dicitur argumentum. Atqui fides est firma adhassio intellectus ad veritatem fidei non apparentem propter auctoritatem Dei revelantis. Ergo ordo fidei ad objectum inteUectus recte sic exprimitur, argumentum non apparentium. Ergo bona est definitio S. Pauli, quamvis non ordinentur verba sub forma definitionis.
2a Conclusio. — In forma definitionis dicendum est : « Fides est liabitus mentis, quo inchoatur vita aterna in nobis, faciens intellectum assentire non apparentibus ». Sic habetur genus ren.otum (habitus), genus proximum (habitus per se infusus, seu inchoatio vitae tetema), et differentia specifica. Vel dici potest adhuc magis pra;cise, scil. enunciando motivum formale specificans : « Fides est virtus divinitus infusa, per quam intellectus firmiter assentitur his quie a Deo revelata sunt, propter wuctoritatem Dei revelantis » '. A definitione S. Pauli ad definitionem Conc. Vaticani apparet transitus ab implicito ad expUcitum.
1* Gonfirmatio: Sic fides distinguitur ab omnibus aUis ad intellectum pertinentibus :
H / «t substantia sperandarum rerum, a fide humana qua> non « S ordinatur ad beatitudinem «eternam.
3^ j ut argumentum, ab opinione, suspicione et dubitatione, in quibus non est firma adhaasio. ut non apparentium, a soientia et ab intellectu primorwm principiorum evidentium.
2* Confirmatio. — Omnes alke definitiones fidei sunt explicationes prascedentis. Augustinus in Joan., t. 40, a med. dicit: « Pides est virtus qua creduntur ea quce non videntur». Damascenus, De Fide orth., 1. rV, c. 11 : « Fides est non inquisitivus consensus », scil. remanens in obscuritate. Alii, scU. Hugo a S. Victore: « Fides est certitudo animi quwdam de absentibus supra opinionem et infra scientiam », scil. argumentum non apparentium. Dionysius, De Div. Nom., c. 7 : « Fides est manens credentium fundamentum, collocans eos in veritate et in ipsis veritatem ostendens », id est : sperandarum substantia rerum. Hoc verbum « substantia » hic est quasi hyperbole mystica, quia scil. non possumus satis dicere in quo sensu fides infusa est inchoatio vit® aeterna*, recurrimus ad istam materialem exaggerationem, sicut dicitur: creatura est nihil, scil. in com-
■ Conc. Vatlc. (Desz., 1789) : « FWes cst vlrtus supernaturalls, qua, Dei aspirante et adjuvante gratla, ab eo revelata vera esse credlmus, non propter intrlnsecam rerum verltatem naturalls ratlonls lumlne perspectam, sed propter auetorltatem lpsiue Del revelantls, qui nec falll, nec fallere potest ». Est enlm iides, testante Apostolo, sperandarum sabstantia rerum, orgumeutam non ap-
176 DE IPSA VIHTDTB FIDEI
3" Confirmatio habetur ex solutione objectionum.
Ad P"0: Substantia hic sumitur metaphorice, scil. ad designandnm quod est primum in quolibet genere, v.g. substantia doctrinse S. Thomse.
Ad 2""1.- In liac detinitione pouitur objectum spei, prout actus lidei imperatus a volnntate ordinatur ad finem speratum.
Ad 3mu: Insuper « quod non videmus «peramus», unde melius dicitur : « speiandarum rerum » quam « diligendarum rerum », quia res diligenda potcst esse visa.
Ad 4a"': « Substantia » et « argumentum », nou significant diversa genera, sed diversas habitndines unius actus ad diversa objecta, scil. intellectus et voluntatis, ut dictum est.
Ad 5"™: Argumentum demonstrativum facit rem apparere, non vero argumentum ex auctoritate divina.
S. Thomas evolvit hanc doctrinam in q. 14 De Veritate, a. 2, qui legendus est. Legendus est etiam eius Commentarius in Ep. ad Hebr., xi, 1; in his omnibus apparet quare fides est supernaturalis quoad substantiam et non solum quoad modum productionis suffi ut miraculum, vel ut prophetia futurorum contingentium naturalis ordinis.
In q. 14 De Veritate, a. 2, explicans hanc definitionem fidei, S. Thomas optime ostendit differentiam inter finem ultimum naturalern et finem ultimum supernaturalem : « Est autem duplex hominis bonum ultimum... ». Supernaturalitas autem vitae seternse probatur hic per verbum S. Pauli (I Cor., B, 9) : « Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quse prseparavit Deus lis qui diligunt illum». Et postea S. Thomas addit: « Ntiiil autem potest ordinari in aliquem finem nisi prwexistat in ipso qwedam proportio ad finem, ex qua proveniat in ipso desiderium finis; et hoc est secundum quod aliqua inchoatio finis fit in ipso quia nihil appetit nisi in quautum appetit aliquam illius similitudinem Et inde est quod in ipsa natura humana cst qusedam inchoatio ipsius boni quod est natune proportionatum (scil. habitus primorum principiorum est partim a natura)... Unde oportet etiam quod ad hoo quod homo ordinetw in bonum vitae <eterme, quaedam inchoatio ipsius fiat iu eo cui repromittitur. Vita autem arterna consistit in plena Dei cogmtione sec. illnd Joan. (xvn, 3) : " Hsec est vita seterna ut cognoscant te solum Deum verum ". TJnde oportet hujusmodi cognitionis supernatnralis aliiiuam inchoationein in nobis fieri et hsec est per fidem, quse ea teuet ex infuso lumin* quse naturaliter cognitionem excedunt ».
i Blondel citavit hune textum ad ostendcndum quod sec. S. Thomam est ln nostra notura ipsa allqna Inchoatio vltte supernaturalis, et non solnm potentia obedientialis, sed quiedam postulatio elevatlonis ad ordinem gratlffi, ciuae doetrina magnom afflnltatem cum doctrlna Bali de natnrall desiderlo e///raci gratue. Sed S. Thomas diclt eontrarlum etlam in isto articolo 2 De Veritate, q. 14.
DE DEPINITIONE VIRTUTIS FlDEI
Totus hic articulus legendus est, et responsiones ad quiudecim objectiones, in quibus variis modis apparet quomodo et quare fides sit supernaturalis quoad substantiam vi objecti formali, et non solum supernaturalis quoad modum productionis suae, ut prophetia futurorum contingentium ordinis naturalis, v.g. finis alicuius belli, ut volunt Scotus, nomiuales, Molina et eorum sequaces hodierui, qui inconscienter in hoc nominales sunt.
Item de hac re legendus est commentarius S. Thomas in Ep. ad Hebr., xi, 1, ubi explicans verba « speraudarum substantia rerum », ait: « Principia scientiw sunt ekis substantia ». Et si geometria esset essentia beatitudinis, qui haberet principia geometrise, haberet quodammodo substantiam beatitudinis. Sic fides est qusedam inchoatio vitae aternsB in intellectu, sicut caritas in voluntate, et sicut caritas est essentialiter supernaturalis.
Inter auctores mysticos qui pulcherrime hanc doctrinam exposuerunt citandi sunt post Dionysium, Tableb, ubi De fide nuda in Sermonibus ssepe et in compendio eius doctrinse a suis discipulis composito, scil. « Institutiones », item S. Joannks a CnucE, Ascensio montis Carmeli, 1. II, c. 8, et Nox obscura, 1. II, c. 2 et per totum hoc opus. Cf. opus nostrum : Perfection chretienne et contemplation, t. I, p. 77 sq.
Tota doctrina S. Joaunis a Cruce insistit in duobus partibus prsedictaj definitionis fidei : 1° Substantia sperandarum rerum, prout contemplatio infusa, quse est actus fidei cum adjutorio doni intellectus et doni sapientise, est prwlusio seu praeparatio normalis visionis beatifiow, haic fides contemplativa est fides penetraus et sapida qusB mysteria divina prsesentit vel gustat : « Gustate et videte quoniam suavis est Dominus » (Ps. xxxiii, 9), unde sexies Christus dixit : « Qui credit in me habet (non solum habebit) vitam <vternam (scil. inchoatam) » (Joan., iii, 36; v, 24; vi, 47, etc.).
2° Non minus insistit S. Joannes a Cruce in secunda parte definitionis : « argumentum non apparentinm » et ostendit quod fides quanto altior est, tanto lit aliquatenus obscurior, scil. prout magis penetrat in magna caligine seu tenebra translumvnosa scil. in luce inaccessibili in qua Deus ha-bitat. Hsec sublimis obscuritas toto coelo differt ab obscuritate absurditatis et incoherentise, quia provenit ex luce nimia quam oculus noster debilis portare nequit. « Non potcstis portare modo », aiebat Christus discipulis. Unde S. Theresia dicebat : « Credo mysteria eo majori devotione quo sunt magis obscura » ut prsedestinatio, seternitas poenarum, et conciliatio utriusque. Jam Aristoteles dicebat : « Quse sec. se sunt maxime iutelligibilia, sunt parum intelligibilia quoad nos». — Ita vita intima SS. Trinitas.
Sic non mirum est quod S. Joannes a Cruce (Ascensio Montis Carmeli, 1. I, c. 8) dicat fidem nostram esse multo altiorem quam supernaturales visiones sensitivw aut imaginativat , praesertim si visiones ista» sint de creaturis, et quod desiderium harum visionum re-
U — Gmbigoo-Ucsako!: - De vtrluttbus theoloaicls.
DB IP8A VIItTUTB PIDBI probandum est, quia retrahit animam a desiderio valde laudando veras contemplationis mysteriorum fidei.
Sic sola theologia mystica penetrat profonde sensum prasdictas deflnitionis fidei et sic apparet fidem nostram non obstante sua obscuritate esse multo altiorem quam cognitio naturalis supremi wngeli et etiam altiorum angelorum creabilium :
; essentialiter snpernaturalis ) fideg jnfuga.
Cognitio <
I essentialiter naturalis
Abt. II. — UTRUM FIDES SIT IN I NTELLECTU SICUT IN SUBJECTO
Status quastionls. — Videtur quod non : 1° Quia Augustinus dicit: « Fides in credentium voluntate consistit ». 2° Quia assensus fldei provenit ex voluntate Deo obedienti. 3° Quia fides nec eet in intellectu speculativo, nec in practico; non in speculativo, qui non continet prascepta, dum fides est etiam de prasceptis servandis; non in iutellectu practico, qui est solum clrca coiitiugentia agibili» vel factibilia, fides antcm e8t circa Deum omnino necessarium.
Inter scholasticos tempore S. Thomte, ut ipse refert (De Veritate, q. 14, a. 4) quidam augustiniani dicebant, Cdes est in intellectu et voluntate qua«i ex <equo; alii, scil. Victorini, dicebant : fldes est prinoipaliler m facultate affectii-a, alii denique dicebant fides est in intellectu practico quem affectio sequitur, et ad qnem inclinat affectio. Sed, ut ibidem notat S. Thomas : « hi non videntur intelligere quid sit intellectus practicus ».
Notandum est quod protestantes stepe reducentes fidem ad fiduciam de divina misericordia unicuique sua peccata remittente, debent dicere quod fides est in voluntate, nam fiducia reducitur ad spem, qute est in voluntate; fiducia enim, ut infra dicetur, est spes roborata. Pro modernistis fides est in intellectu practico. Pvo protestantibus liberalibus nihil aliud est quam naturalis sensus religiosus potius ad sensibilitatem superiorem pertinens quam ad intellectum, unde sentimentaliBmus, sicut apud .1. J. Kousseau. Cf. quoad hunc statum qusestionis De Verit., q. 14, a. 4.
Sunt quinque conclusiones (quatuor priore» suut verte etiam de fide sine caritate, non vero quinta).
Principalls conolusio est: Fides est in intellectu sicut im svbjecto.
1' Probatur ex auctoritate S. Pauli (1 Cor., xm, 12) : « Videmus nunc per speculum in senigmate, tunc autem facie ad faciem ». Sed visio est in intellectu. Ergo et fides. Insuper nihil volitum nisi pracognitum; ergo non essent spes et caritas in voluntate erga supernaturalia, si non esset fides in intellectu.
AN FIDES SIT Dj INTELLECTU
2° Probatur ratione theologica. Actus et habitus correlativus sunt vn eodem subjecto. Atqui oredere est immediate actus intellectus, quia objectum hujusce actus est verum. Ergo habitus fidei qui est proprium principium hujusce actus, est in intellectu sicut ln subjecto. '
Major patet si agitur de actu primario et interno, quamvis actus secundanus est externus, possit esse in alia facultate, v.g externa confessio fldei.
Minor constat quia credere est circa verum, imo circa Veritatem pnmam, q. 1, a. 1.
2» Conclusio quas est ad 3'™ : Fides est in intellectu speoulatico tamquam m subjecto. Sic probatur: InteUectus speculativus est circa verum necessarium, non vero oirca contingens operabile. Atqui fides est primario circa Veritatem primam omnino necessariam et non circa operabile. Cf. De Verit., q. 14, a. 4: « Constat quod objectum fldei non est verum operabile, sed verum increatum ». Ergo fides est m intellectu speculativo.
3» Conclusio ibid. : Fides extensione fit practica. Sic probatur: quia Ventas prima, quse est fidei objectum, est finis omnium desidenorum et aotionum christiani, inde est quod « fides per dilectionem opcratur» sicut etiam intellectus speculativus extensione fit practicus, ait Aristot. dum considerat non solum ens, sed bonum faciendum. Sic credimus prsecepta et consilia. Item infra dicetur quod dona intellectus, sapientia3 et scientias principaliter qnidem sunt speculativa vel contemplativa, sed se extendunt ad praxim q. 8, a. 3; q. 9, a. 3; q. 45, a. 3.
4» Conciusio: Fides est in intelleotu speculativo prout movetur avoluntate non solum quoad exercitium, sed quoad specificationem. Cf. De Veritate q. 14, a. 4, corp. in flne, quia actus fidei, ut supra dictum est, est hber etiam quoad specificationem, prout est de non vms '. Legere articulum.
Item S. Thomas in De Veritate, q. 14, a. 4, ad 7m, confutat theonam eorum qui dicebant fides est in intellectu et in voluntate ex aequo. Respondet: « Duarum potentiarum non potest esse unus habitus ex a:quo; sed potest esse unius sec. quod habet ordinem ad w„' "f,"1 ^lcunt quod flde8 e8t B toteUectu praeUco, qula practicum tatellectum dieunt esse ad guem inclinat affeotio vel guem affectio sequitur, vel aui mJHH qUl" tel7 lnveniuntur "> «e... Sed hl non vldentur tatelligere
S™. L?te ,eCtD6, DracUcus <scU- eonsiderantes obfeotum ems spedficarZ £1'»™ "? J, ,t|UOd, eum antecedlt. «ut sequltur). Iutellcctus enim pracU- 2% t qaf ^teltectus operaUvns (scil. eulus objectum est opelaUle,
S22£ «""'f ??"e>: unde 80la ext^sto 04. opus faclt allquem tateHectum esse practicum. ItelaMo autem ad affectionem vel mxtecedentem, vel comeauentem non trahit tpsum extra gcnus *peoutatlvi intellectus. Nisi enlm aliquis ad l1^ verlta,Us afflceretur, nunquam ta actu intellectuTspee»- latlyl esset delectatio, quod est contra Philosophum ta X Bth.. e. 7 et 8 qui JE^LP..U? T deIectaU<>neln esse ta actu tatellectus speculaUvi, gaudium de veritate... ». Legerc totum textum ta De Veritate, q. 14, a. 4 corp
DB IPSA VIRTUTE FIDEI aliam, et sic est de fide ». Alioquin non esset ordo in rebus, scll. il! spositio sec. prius et posterius, nec unitas. Omnis coordinatio pri supponit subordinationem relate ad principium ordinis.
Ibidem ad 3™ notatur non potcst dici quod 6des est principalltei in voluntate, nam « dicitur esse in voluntate non sicut in subjeota eed sicut in oausa, inquantum est a voluntate imperatus » actus Ildi I
Quatuor prinue conclusiones valent etiam de fide quas dicitttl mortua, seu sine caritate; e contra 5* conclusio non valet nisi p fide viva.
5» Concluslo in corp. art. : Vt actus fidei sit perfectus dehet 9>li aliquis habitus tam in voluntate quam in intellectu, scil. debel ei H •caritas in voluntate. Sic probatur: Ad perfectionem actus qui ex duo Aws principiis activis procedit, requiritur quod utrumque horunl principiorura sit perfectum. Atqui credcre est actus intellectus 8« quod movetur a voluntate ad assentiendum. Ergo ad perfectionem liujusce actus requiritur quod in utraque facultate sit habitus pot ficiens, scil. in intellectu fides, in voluntate caritas.
Bene intelligenda est haec conclusio, scil. ut actus fidei sit <rt»0 lute et omnimode perfectus, scil. ut connaturaliter quasi suavitt» procedat ab utraque potentia, et ut sit meritorius; non tamen hwrequiritur ut sit perfectus in ratione assensus infallibilis, ad hoi •enim sufflcit firma adhasio intellectus ex pia motione voluntatU .absque habitu, et ita est in fidelibua qui sunt in statu peccati mor talis in quibus insuper saspe est spes infusa. (Cf. infra a. i: de Bdl informi).
Confirmatur principalis conclusio, ex solutione 1" et 2" objectio- nis contra hos omnes qui ponunt fidem in voluntate, inter quos pro testantes et modernista?.
Ad lum.- Augustinus dicens: « Fides in credentium volnntatt
«onsistit », considerat actum fidei, prout ex imperio voluntatis intal lectus credibilibus assentit.
Ad 2am: Non suffioit enim quod voluntas sit prompta ad obediendum Deo revelanti, oportet etiam intellectum esse bene dispositum ad sequendum imperium voluntatis, sicut oportet concupiscd bilem esse bene dispositum ad sequendum imperium rationis. Non sufflcit enim quod sit habitus prudentia; in ratione, si non est habitun temperantias, v.g. castitatis, in concupiscibili. Propterea antequam castitas existat in statu virtutis. non babetur nisi continentia in voluntate, qiue pravis concupiscentiis resistit et non est proprio virtus. (Cf. IIMI» q. 155, a. 1 et 3).
Corollarlum contra modernlstas : Debemus Deo obsequium non so lum voluntatis, sed ipsius intellectus. Non snfficit enim voluntatem esse promptam ad obediendum Deo revelanti, sed requiritur ipsum intellectum esse bene dispositum, ut sit obsequium non solum practi cum voluntatis relate ad praiceptum divinum, sed obsequium ipsius intellectus speculativi relate ad veritatem primam obscuram. Hoc
AN PIDBS SIT IN INTBLLBCTU lundnm obsequium intellectus speculativi nolebant admittere mo- dlrnlstte, quia defendebant absolutam autonomiam rationis. Unde» dicebant modernista) (Denz., 2026): « Dogmata fldei retinenda snnt iniiliimmodo juxta sensum practieum, id est tanqnam norma prse- Mptlva agendi, non vero tanquam norma credendi». Unde ipsa dogmata tidei non essent proprie quid doctrinale, sed ad praxim so- \»m pertinerent, scil. age erga Jesum sicut erga Deum ipsum.
Antea Conc. Vatic. (Dbnz., 1810) sic damnaverat autonomiam •Uiolntam rationis a Kantio formulatam : « Si quis dixerit, rationem lniiiianam ita independeutem esse ut fldes ei a Deo imperari non poHHit, a. s. ». Et in capite correlativo (Dbnz., 1789) : « Cum homo a. l»co, tanquam creatore et Domino suo, totus dependeat et ratio creata? Inereata Veritati penitus subjecta sit, plenum revelanti Deo intelnetut et voluntatis obsequium fide prjestare tenemur ». In hoc apporet intellectualitas fidei contra protestantes.
Ultimum corollarium : Obsequium intellectus in actu fidei dwime to mayis meritorium est quo major intellecttialitas est in fide, scil. pront pertinet fides non solum ad intellectum practicum, sed ad spe- OUlativnm. Unde pulchrum est quidem quod venerint humiliter pa- Itoree Hethleem adorare puerum Jesum, sed pulchrius est quod ve- Derint Magi, et adhuc pulchrius est quod veuerit postea alta saplentia platonica in persona Augustini, et sapientia aristotelica in persona S. Tbonu». Hi doctores venerunt quidem humiiiter Christum merum adorare, et tractare de mysteriis ipsius infantice Christi. HOC est pulcherrimum intellectus obsequium, in quo habetur reparatio injuriw quas fit Deo per atheismum, agnosticismum, indiffen-ntisraum et per proclamationem principii absolutee autonomite rationis. Aliis verbis obsequium debet praistare Deo non solum volunins onlinata ad bonum, non solum intellectus practicus ordinatus iul verum operabile, sed ipse intellectus speculativus ordinatus ad etu intelligibile, et cum omnibus suis principiis altissimis et univernalissimis de ente debet sese humiliter inclinare coram Deo, Veritate |irinia, non videns quonam modo intimo servatur contradictionis principium in Trinitate, in Incarnatione, aut alia principia in Pra?de- Hliuatione, in asteraitate poenarum, sed humiliter hasc mysteria nilmittendo propter auctoritatem Dei, Veritatis primat. Et hoe obsequinm eo pulchrius est qno theologus est altioris intelligentiaa et "licit ut S. Thomas in fine suaj vitffi : Tota mea Summa est quasi palea, quasi nihil '. Hasc est simul nobilitas et servitudo intellectus nredentis. Quidam anctor gallus, Alfred de Vigny, scribsit opns- •( Servitude et grandeur militaire », itera scribi posset de humilitate i l magnanimitate credentis, ut apparuerunt pra?sertim ha> virtutes in magnis theologis dum sobrie, pie quaientes, fructuosissimam my-
■ Scil nulUus valoris esset hwc declarallo sl fleret ab Insiplente, qul non iiRiiosclt dlgnltatem theologlie, qula hic lnslplens CBt non supra eam, sed in/ro. Item Arlst. poterat dicerc in bono sensu « metaphysiou est inutllis » prout est nupra utilitntem, non hutra.
DE IPSA VIBTUTB FIDBI steriorum intelligentiam assecuti sunt. Sic etiam pro intellectu speculativo, servire Deo regnare est.
Cf. de servitute erga Deum apud S. Thomam, 11*11", q. 183, a. 4. Duplex est servitus: 1° Servitus peccati, qute est vere servitus, et libertas sec. opinionem mundi; 2° Servitus Dei, quse est vera libertas filiorum Dei. Agendum esset de humilitatc et magnanimitatc in se et relate ad alias virtutes, specialiter ad fidem.
Unde totus articulus secundus ad hoc reducitur : 1° fides est in intellectu, quia versatur circa verum; 2" in intellectu speculativo, quia primario circa verum necessarium et non operabile; 3° fidcs extensione fit practica quia est secundario circa directionem actionum nostrarum ad finem ultimum ; 4° fides est in intellectu speculativo ut movetur etiam quoad specificationem a voluntate, nam versatnr circa verum obscurum, quod de se non sufflcienter movet objective; 5" ut actus fidei sit perfectus et meritorius, requiritur habitus tam in voluntate (caritas) quam in intellectu (fides ipsa).
AET. 111. — UTRUM CARITAS 3IT FORMA FIDEI.
Status quasstionls. — Videtur quod non : 1° Quia sunt virtutes specifice distincUe, et unumquodque sortitnr speciem per suam £ormam. 2° Quia fides est in intellectu et oaritas in voluntate, ergo non possunt facere aliquid unum simpliciter, sicut forma et id cuius esl forma. 3° Quia principium credendi ex parte voluntatis est potius of>edicntia quam caritas, sec illud (ad Rom., i, 5) : « Ad obediendum fidei in omnibus gentibus ».
Concluslo est: Caritas dicitur forma fidei in quantum per caritatem actus fidei perficitur et formatur, non tamen est forma intrmseca et essentialis.
1« Probatur auctoritate 8. Pauli (ad Oal., v, 6) : « Pides per di lectiouem operatur » ; atqui unumquodque operatur per suam formam, seu determinat per suam determinationem, ut dicitur m arg. sed c. Ergo dilectio caritatis est fidei forma.
Cf. Conc. Trident., sess. 6, cap. 7 (Dbnz., 800) : « Fides, msi ad eam spes accedat et caritas, neque unit perfecte cum Christo, nequc corporis evus vivum membrum efficit. Qua ratione verissime dicitur, fidem sine operibus mortuam (Jacob., h, 17 sq.) et otiosam esse »> et « in Cliristo Jesu, neque circumcisioncm aliquid valere, neque pr»putium, sed fidem, qua per oaritatem operatur » (Qal., v, 6; vi, 15).
2° Probatur ratione theologica, corp. et ad 2»» per partes. 1« Caritas non est forma intrinseca et essentialis fidei (ad 2m), quia forma intrinseca et essentialis fidei, sicut cuiuslibet habitus ope-
AN CAKITAS SIT FOEMA FIDEI rativi est ordo ad suum objectum specificativum; sed constitutivum formale et mtrinsecum fidei est id quod exprimitur in eius definitione, 8CU. virtus infusa qua credimus revelata a Deo propter eius auctoritatem; sic specificatur a Veritate prima. (Cf. De Veritate, q. 14, a. 5, ad 4m, 7"°).
2° Caritas est forma extrinseca et accidentalis fidei (in corD ) prout per caritatem, actus fidei perficitur et fit meritorius.
Batio est, quia oaritas ordinat ad. finem ultvmum, qui est suum objectum propnum, omnes virtutes qwe ei subordinantur , inter quas est fides et actus eius. Sic actus fidei imperatus a caritate, seu propter amorem Dei factus, est non solum salutaris, sed meritorius. unae Ulud Jacobi: « Fides sine operibus (caritatis) mortua est», et e contra ut dicit S. Paulus: « Fides per caiitotem operatur» mentone. Unde, ut notatur in corp. art. et supra q. 18, a. 6 et 7 est ibi duplex specificatio per objectum fidei, et per finem qui est objectum cantatis. '
Solvuntur objectiones:
i« Objectio: Vt notatur ad 3m, idem verificatur de aliis virtutibus, scil. cantas est forma acoidentalis omnium virtutum, ut infra dicetur q. 23, a. 8, quare ergo S. Thomas hoc specialiter doceat de fide?
Respondetur: Cf. De Verit., q. 14, a. 5, ad 12™, quia in Sacra bcnptura dicitur: « Justus ex fide vivit », etenim potius ex flde quam ex aliis virtutibus, prout est fundamentum «dificii vel organismi spintuahs, nam nihil volitum nisi prascognitum. Unde S. Thomas vult ostendere unde fides habet quod sit viva scil. ex caritate, et ex hoc procedit, apud theologos, communis distinctio fidei in fidem vivam et fidem mortuam, quai distinctio valet etiam pro spe qu« potest esse sine caritate, non vero valet pro virtutibus moralibus infusis, quse, cum sint circa media ad finem supernaturalem, nequeunt existere sine caritate, ex qua procedit intentio efflcax finis ultimi supernaturalis.
Insuper notandum est quod Christus loquitur de fide viva dum plunes dicit apud Joannem : « Qui credit in me, habet vitam asternam », habet et non solum habebit, quia jam habet vitam aiternam lnchoatam (cf. Joann., m, 15; III, 36; iv, 14; v, 24; vi, 40; vi, 47; xx, 31). — Item apud Joann. (xi, 26) dicitur : « Qui credit in me non monetur in «ternum ». _ Item de fide viva loquitur S. Paulus dum dicit (Ephes., in, 17): « Christum habitare per fidem in cordibus vestris ». Cf. Comment. S. Thomse, Christus ut Verbum sic habitat in justo, et Christus ut homo non proprie habitat, sed est causa instrumentalis etiam physica cuiuslibet gratiie quam justus accipit, sic justus remanet sub inflnxu Christi capitis corporis my-
Atia, objectio et quidem principalis ponitur initio prasentis articuli, sciL quomodo idem actus possit procedere a duobus habitibus
DB IPSA VIETUTE FIDEI
Ad I°m respondetur : « Nihil prohibet unum actum a diversis haUtibus informari, et ordine quodam ad diversas species reduci » prout est duplex specificatio scil. per objectum et per finem q. 18, a. 6, 7), sicut dum aliquis furatur ut moechetur committit duas malitias in eodem actu (cf. ibid. et q. 56, a. 2). Sic pariter explicatur quod contemplatio infusa, possit procedere quoad substantiam actus a fide infusa, et quoad modum penetrationis aut sapiditatis a douo intellectus aut a dono sapientite, ut explicat Cajetanus (II"-1I'% q. 45, a. 1). Sic est fides penetrans et sapida, qnasi oculata, seu contemplativa : « Gustate et videte quoniam suavis est Dominus » (/>*. xxxm, 9).
5* Objectio: Videtur quod est circulus vitiosus prout in actu fidei voluntas movetur ab intellectu quoad specificationem, et illum movet quoad specificationem etiam.
Respondetur: « Voluntas et intellectus diversimode se prwcedunt ad invicem» (De Verit., q. 14, a. 5, ad 5"). Intelleetus enim prascedit voluntatem in via receptionis, scil. proponendo objectum: bonum credentibus repromissum (nihil volitum nisi prascognitum, prout cognitum recipitur quodammodo in cognoscente) . Sed in movendo sive agendo voluntas est prior, qnia « omnis actio vel motus est ex int.entione boni » et sic voluntas appetendo bonum repromissum, movet etiam quoad speciem. Ita, in fine deliberationis, ultimum judicium et electio diversimode se prtecednnt ad invicem, sec. commune axioma: causte ad invicem sunt causse sed in diverso genere: agitur de voluntate ut qualis est, scil. ut taliter affecta ad tale objectum desideratum. Est circulus materialis, non formalis. — Insuper, ut ibidem dicitur ad 7™ : « Actus fidei qui caritatem pnecedit est actus imperfectus a caritate perfectionem expectans » ; « fides enim quantum ad aliquid est prior caritate, quantum ad aliquid est posterior » est prior via generationis, et posterior dignitate, ut inf ra dicetur. Unde remanet quod caritas sit forma extrinseca fidei.
Abt. IV. — UTRUM FIDES INFORMIS POSSIT FIERI FORMATA VEU E CONVERSO.
Status qutestlonls. — Sensus quasstionis est utrura idem sit ha bitus fidei informis et tidei format», et sic formulatur titulus in De Veritate, q. 14, a. 7. Et est sermo de fide una et eadem numeraliter , scil. an ipsa fides fiat de informi formata, cum christianus poenitens assequitur caritatem, et de formata informis cum existens in cantate labitur in peccatum mortale, inanens fidelis. Constat hunc esse scnsum S. Tliom» ex resp. ad 1» et ad 4m. Aliis verbis an fidelu peccator habeat veram fidem infusamf
Difficultas est quia illud quod est mortuum non fit vivum, nam forma cadaveris alia est quam forma animalis, unde aliud est specie id quod est mortuum et id qnod est vivum. Sic theologia non remanet in hairetico.
AN FIDES INFORMIS POSSIT FDIHl FORMATA
Conclusio est: Fides formata et informis non sunt dhersi habitus sed idem numero habitus, corp. et ad lm.
1° Probatur auctoritate, quia super ha?c verba Jacobi, h 17 : « Fides sine operibus mortua est », glossa interlinearis dicit : « Quibus (operibus) reviviscit fides ». Ergo fides, qu»5 prius erat mortua et informis, fit formata et vivens.
Hoc probatur etiam ex Conc. Trident. (Denz., 808) : « Asserendum est: Non modo infidelitate per quam et ipsa fides amittitur, sed ctiam quocumque alio mortali peccato, quamvis non amittatur fid-es, acceptam justificationis gratiam amitti ». Et in canone correlat. (Denz., 837) : « Si quis dixerit, nullum esse mortale peccatum nisi mfidelitatis, a. s. » (et n. 838) : « Si quis dixerit amissa. per peccatum gratia simnl et fidem semper amitti, aut fidem quaj remanet, non esse veram ftdern, licet non viva; aut eum qui fidem sine caritate habet, non esse Christianum, a. s. ».
Protestantes dicebant: sola fides juetificat sine operibus, ex quo sequitur solam infidelitatem esse peooatum proprie mortale, toliens justificationem, unde Lutheri verbum : « Pecca fortiter et crede fortius ».
Item citanda sunt damnatie propositiones jansenistarum, prout jansenismus sicut baianismus est protestantismus mitigatus '. Cf. De.nz., 1302, propositio Arnaldi : « Quando in magnis peccatoribus deficit omnis amor, deficit etiam fides; et etiamsi videantur credere, non est fides dvvma, sed humana». Amaldus debuisset legere nostrum articuluiu et similem articulum S. Thoiu» in De Veritate, sed quodammodo despiciebat S. Thomam et Scholasticos, non volebat legere nisi Augustinum sicut Jauseuius, et Augustinum non intelligebat. Pariter Quesnell, cuius tres propositiones de hac re damnataa sunt (cf. Denz., 1401, 1402, 1407): « Fides justificat, quando operatur, sed ipsa non operatur nuri per caritatem ». « Omnia alia salutis niedia. continentur in fide tanquam in suo germine et semine; sed ftfBO ftdes non est absque amore et fiduoia ». « Totum deest peccatori, quaudo ei deest spes, et non est spes in Deo, ubi non est amor Dei ». Item quodammodo Laberthonniere, qui scribebat tempore modernismi.
Item Hermes damnatus est in Conc. Vatic, quia negabat fidem informem esse douum Dei (cf. Conc. Vatic. ; Denz., 1791) : « Fides ipsa in se, etiamsi per caritatem non operetur, donum Dei est, et actus eius est opus ad salutem pertinens, quo homo liberam prasstat ipsi Deo obedientiam, gratias eius. cui resistere posset, cousentieudo et cooperando »
1 Recedlt hle a proteslantismo dloendo : a fldes non juetlflcat nlsl opcretur per caritatem », sed dum proteatantlsmus Wentulcabat Justiflcatlonem com llde. JansenismuB identiflcat fldem cum justlflcaOone seu carltate. Cf. prop. lnfra cltat. Quesnclii.
2 Est actiiB ad salutem pertlnens (quamvls non merltorlus) qula credlt mysteria salutis.
DB IP8A VIRTTJTE FIDEI
In his omnibns declarationibus post 8. Thomam advenientibus, maxime confirmatur eius doctrina. Theologi autem sui temporis nesciebant hoc bene explicare, ut constat ex q. 14 De Verit., a. 7 ; quidam dicebant : Gdes formata est novus habitus infusus. Item in corp. nostri art. refert duas opiniones:
I* Opinio: Sunt diversi habitus infusi, sed habitus infusus fidei informis tollitur per alium.
Respondetur: Duplex esset inconveniens : fides formata tolleret aliqnod donum Dei, et aliquod donum Dei infunderetur propter peccatum.
2* Opinio: Sunt diversi habitus infusi, sed remanet fides informis adveniente fide viva.
Respondetur: Dic habitns remaneret otiosus.
2° Probatur positive ratione theologica sententia S. Thonue, scil. idem est habitus fidei informis et fidei formabm:
Habitus non diversificantur nisi sec. illud quod per se ad habitum pertinet. Atqui distinctio fidei formatte et fidei informis non sumitur sec. illud quod per se pertinet ad fidem, qute est in intellectu, sed sumitur seo. caritatem qu<n est in voluntate. Ergo htec distinctio non diversificat habitus. scil. idem est habitus fidei informis et fldei formatte, prout accidentaliter perficitur aut non perficitur per caritatem. Id quod necessario ad actum fidei requiritur ex parte voluntatis est solum pius credulitatis affectus cum pia motione sub influxu gratite actualis.
Htec ratio proponi potest paulo aliter, scil. considerando prtesertim objectum fidei, sic : Habitus diversificantur see. objecta formalia quibus specificantur. Atqui fldes formata et fldes informis non differunt sec. objectnm formale, quia per ntramque credimus revelata a Deo propter auctoritatem Dei revelantis. Ergo.
Conflrmatur solutione objectionum.
i* Objectio est: Animal mortuum non potest, idem easentialiter manens, fieri vivum ; nam non est idem suppositum. Atqui fides informis est mortua. Ergo fides informis non potest, eadem essentialiter manens, fieri viva.
Respondetur ad 2™ : Disparitas est quod forma qua animal est vivum est ipsi intrinseca et essentialis, dum e contra caritas, qua fides dicitur viva, est forma extrinseca et accidcntalis.
Instantia: Opus mortuum non vivificatur. Ergo nec fides mortua.
Respondetur: Disparitas est quod opus transeat et ideo non potest iterum sumi ut vivificetur, e contra habitus fldei informis remanet ut habitus, et perfici potest per caritatem.
Instantia: Sed thomistte tenent quod in theologo qui fit hatreticus formalis non remanet habitus theologi<c, sed solum cadaver theologi», scil. idete quodammodo materialiter coordinatae, sicut partes corporis humani remanent adhuc quodammodo coordinat» in
AN FIDES SIT VIBTUS
• udavere ante completam corruptionem. Ergo pariter fides mortua non est nisi cadaver fidei vivte, nec idem proprie habitus.
Respondetur: Disparitas est, quia motivum formale S. Theologite est revelatio virtualis, et amissa fide per lueresim, non remanet lioc motivum formale, sed idete theologue remanent quasi materialiter coordinatse propter aliud motivum, prout theologus htereticus < redit proprio judicio humano qute placent, et rejicit ea quse sibi non placent, v.g. ajternitatem poenarum.
Ad 3um.- « Gratia facit fidem non solum quando fides de novo iucipit esse in homine, sed etiam quamdiu ftdes durat... Deus semper operatur justificationem hominis, sicut sol semper operatur illuminationem asris ». Insuper caritas adveniens confirmat et perflcit fidem. Unde remanet quod fidelis peccator habet sine caritate veram ildem infusam. Sed ex hoc oritur qutestio subsequens.
Abt. V. — UTRUM FIDES SIT VIRTUS.
Status quastionis. — Difficultas est: 1° Quia fides ordinatu- ad verum, virtus autem ad bonum. 2° JJequidem fides ponitur ab Aristotele inter virtutes intellectuales, quia est de objecto inevidenti, uude non est cognitio satis perfecta. 3° Quia non habet connexionem oum aliis virtutibus, remanet enim fides informis, amissa caritate. 1" Imo (in I Cor., xir, 9) fides enumeratur inter gratiaa gratis datas qute non sunt virtutes.
1" Conclusio est: Fides formata pertingit ad perfectam rationem virtutis, non vero fides informis. (corp. et ad 3™).
1* Pars conclusionis probatur.
1° Probatur auotoritate: quia sec. S. Paulum (Rom., v, 1) tiomo justificatur per fidem vivam sec. illud: « Justificati ergo ex fide, pacem habeamus ». Atqui homo justificatur per virtutes, prout justitia generaliter sumpta est quasi harmonia virtutum. Ergo.
Item sec. Traditionem fides est virtus theologioa, quia speciflcatur immediate a Deo, sic superat et virtutes morales qute sunt circa media ad finem ultimum, et virtutes intellectuales, qu» sunt circa verum naturalis ordinis, ut sapientia, scientia, intellectus primorum principiorum, prudentia et ars.
Unde, ut notat Bannez, temeraria est sententia Durandi, asserentis fidem formatam non esse proprie et simpliciter virtutem, neque habere majorem virtutis rationem quam fides informis.
2° Probatur ratione theologica: Quicumque habitus est semper principium boni aotus, est virtus, seu habitus operativus bonus. Atqui fides formata est semper principium boni actus, nam ex ratione eius est quod per eam intellectus semper et infallibiliter feratur
DE IPSA VIRTUTE PIDEI in vernm, et voluntas in bonum. Ergo. — Etoc prima pars conclusionis confirmatur solutione objectionum :
Ad lma: Sic est virtus non solum sec. quid, sed simpliciter et perfecte, scil. ordinans infallibiliter non solum ad yerum, sed ad bonum, ita ut fldes viva non possit unquam esse principium actns falsi nec mali ; fidei enim non potest subesse falsnm, cum motivum eius formale est Veritas prima in dicendo, et fidesviva, ut viva, infallibiliter tendit ad Deum tanquam ad bonum finem, nec tendere potest ad malum.
Ad Si fides humana non sit virtus intellectualis sec. Aristotelem, hoc est quia fundatur in auctoritatem humnnam, cui potest subesse falsum. Sed fides divina, est infallibilis, ratione sui motivi, ergo potest esse virtus. Bicit adhuc S. Thomas : « Fides, de qua loquimur, innititur veritati divina;, qua? est infallibilis », ergo innititur ei sine discursu.
Ad ■i™n: Oportet distinguere fidem qu® est virtns theologica a. fide qua» ponitur (in I Cor., xir, 0) inter gratias gratis datas, ut prophetia, sermo sapientiaj vel scientiaj, donum linguarum, etc. Ratio est quia fides virtus theologica est communis omnibus ehristianis,. non vero fides gratis data, qua?, alt S. Thomas hic: « Sumitur pro aliqua, fidei excellentia, sicut pro constantia fidei, ut dicit Glossa, vel pro sermone fidei» ad utilitatem aliorum, ut contingit in quibusdam praedicatoribus, vel theologis, qui possunt quandoque majorem convictionem habere ad prajdicandum vel docendum, quam ad vitam personalem. (Cf. I*-II", q. 111, a. 4, ad 2™).
Addit S. Thomas quod fides ponitur ad Galatas (v, 23) interfructos SpiritUB Sancti, et tunc est virtus theologica prout habet aliquam delectationem in suo actu ratione certitudinis. Dicetur enim ad Galatas (v, 23): Fructus Spiritus Sancti est caritas, gaudium, pax, fides, modestia, etc.
2« Pars concluslonis est: « Fides informis non pertingit ad perfectam rationem virtutis», ut dicitur in secunda parte corporis art. et ad 3m.
Prob. quia etsi actus fidei informis habeat perfectionem de bitam ex parte inteUectus, eam non habet ex parte voluntatis; sicut si temperantia existeret in appetitu sensitivo et prudentia non esset in ratione, temperantia non pertingeret ad perfectam rationem virtutis. Unde fides informis non facit hominem simpliciter bonum, licet enim sit principium actus boni et salutaris, non tamen meritorii sicque non habet statum et modum virtutis. Fides mformis cum gratia actuali elicit quidem suum actum supernaturaliter et infallibilitcr circa verum divinum revelatum sic focit actum oomim, sed non ita 6ene ut oportet, quia bic actus non est, ut oporteret, positive actualiter et efflcaciter ordinatus ad finem ultimum, nam fidelis in statu peccati mortalis habet voluntatem aversam a Bna
AN FIDES SIT VIRTCS
IS!I ultimo. Fides informis sic est aliquomodo sicut character sacerdo inlis qui non est virtus, quia de se facit actum bonum, v.g. conse- . rationis, sed ut actus sit sancte productus, requiritur insuper calitas et modalitas grati» habitualis, quas est gratia sacramenti ordlnis.
1um Dubium: An fides informis, quamvis non sit m statu virtutis, sit vera virtus, sec. S. Thomam?
Videtur quod non, quia dicit in corpore art. : « Fides informis nou est virtus», sed ad 3>° dicit solum : « Fides informis cum sit Imperfecta, non pertingit ad perfectam rationem virtutis » '.
Commuiiius thoraistaj, ut Gonet, Billuart, Serra, Faucher, re- «poudent: fides informis est vera virtus sed imperfecta, et no'n in virtutia*. Aliis verbis habet essentiam virtutis, alioquin spe- Cle ilistingueretur a fide formata, contra articulum quartum. Katio Ut triplex: 1» Quia fides informis determinat infallibiliter mentem liumanam si non ad bonum, saltem ad verum revelatum. 2° Quia
' petit ei definitio virtutis, scil. est principium boni actus, quo ptincipio ut sic nerao male utitur. 3° Quia est idem habitus ac fides fonnata quas est virtus perfecta seu sunpliciter in statu virtutis; nd fides informis non prompte et delectabiliter operatur. sicut fldes viva. Per oppositum temperantia avari non est vera virtus, nequldem m statu imperfecto, quia niotivum eius est bonum utile ct imii bonum honestum.
2"m Dubium: Quomodo fides infusa possit remanere sine gratia "" tificanteT — Hoc videtur impossibile quia pluries S. Thomas fllcit quod virtutes infusse se habent ad gratiam sanctificantem, sicut proprietatetl ad essentiam a qua dimanant, v.g. sicut facultates aniiiiiu ad essentiam aninue. Froprietates autem non possunt esse sine .-KHcntia a qua dimanant; ergo pariter nec fides et spes sine gratia babitnali.
| Dlfflcultas huius dubll est, quia vera virtvs in stotu non virtulis sed tUporiHonia, distlnguitur omnino ab allquo habltu qul nullo modo vera virtus Ml V.g. temperantia avari nullo modo vera virtus est, quia avarus v.g. jejunat propter amorem rei utllis, scll. pecunUe, et non propter ainorem boni bonesti; • i.ini e contra llle qul inclplt aequlrere temperantlam propter amorem boul .'rm!;Tle'mo0lli8habet Ver<lm vlrtutem' 1na"viB nondum in staln vixtutls, scil.
Item ln ordlne lntellectuaU puer seu junior studens qul intelllglt tres prii oncluslones geometris) habet eclentiam veram, sed ln statu disposltionis 10), dum puer qui has tres conclusiones non intelligit, sed solum es me- ''" retlnet, neqnidem habet veram scientiam in statu lmpertecto.
CfcC eonfundendus est bonus habitus qui non est vera virttis (ut contlnentia, ■ nt pudor, et ut inclinatlo ad commlscrationom sensibilem) cum falsa virnta (iit temperantla avari).
Certmu est: 1° quod fldea informda non eat falsa vtrtus; 2» quod non per- ' IrMitlsV1 pCrtectam rattonem virtutis, sed est-ne vera virtus non In statu
■' Ita S. Theologlu in vla est vera sclcntia, sed ln statu imperfeeto ita g....,iietrla iu disclpulo juniorl. VW*
DB IPSA VIRTDTB PIDEI
Respondent thomistie, v.g. Billuart: Fides et spes remanent in peccatore sec. nudam entitatem et ut vn subjecto prceternaturah , conoedo; secundum rationem virtutis perfectie et format» et ut 111 subjecto connaturali, nego. Sunt autem proprietates gratia; sec. rotionem virtutis perfect» et formatre, et ut existunt in subjecto cou naturali. Ita calor est in igne ut proprietas, in snbjecto connaturali, et est in aqua ut in subjecto prseternaturaU et violento, non ut proprietas aquas, cum aqua sit naturaliter frigida. Item dicitur quod fidea informis remanet propter misericordiam Dei in homimbus sicut radix arboris post arboris sectionem seu excisionem; non vero romanet in daimonibus nec in damnatis ut infra dicetur.
Chapter 10 of 69