Sectio 2, art. 6: UTRUM HOMO TENEATUR AD CREDENOUM

ALIQUID EXPLICITE.

Status qucestionis. — Videtur quod non : 1° Quia non est semper in potestate hominis credere aliquid explicite, v.g. si nihil potuerit audire de prtedicatione fidei. 2° Videtur quo<l sufficit ad salutem sola prtEparatio animi, in qua includitur votum fidei explicita». 3° Sufficit ()Uod liomo hatieat promptum animum ad obediendum, seu ad credendum ea qu» divinitus proponi possunt, absque hoc quod aliquid explicite credat.

Responsio esf. Tenetur homo explicite credere duo prima credihilia, sicut tenetur liabere fidem supernaturalem — sunt ipsa verba.

DE ACTO 1NTERI0RI FIDBI

S. Thomt» in fine corp. art., item a. 8, a<3 1, et in III- Sent., d. 25, q. 2, a. 2, qc. 4, ad 1. Sensns hujusce conclusionis determinatur ex his quse diximus quoad art. 3, scil. post Tridentinum communiter docetur quod fides supernaturalis fuit semper necessaria neoesaitate medii ad salutem, qoia Conc. Tridentinum dicit « sine ea (fide supernaturali) nulli unquam contigit justificatio », sequitur quod etiam de neoessitate medii ad salutem est credere explicite duo prima oredibilia citata ibid. a Concilio, sess. 6, cap. 6 et 8 sec. S. Paulum (Hebr., xi, 6) : « Sine fide impossibile est placere Deo ; accedentem ad Deum oportet credere, quia est, et quod inquirentibus se remunerator sit ».

Unde ud istam coiiclusionem probandam, allegand® sunt eaedem auctoritates ac pro articulo 3°. Insistendum est in hoc quod Apostolus loquitur de Deo existente et remunerante in ordine supernaturali. Hoc constat dupliciter : 1° Quia dicit : « oportet credere » non dicit soire, et formaliter loquitur in hoc capite de fide proprie dicta et supernaturali, nam sic incipit caput XI : « Est autem fides sperandaruin substantia rerum, argumentum non apparentium » : res autem sperand» et non apparentes sunt supernaturales, scil. vita ajterna, sec. illud I Cor. (n, 9) : « Ocnlus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quaa pneparavit Deus iis qui diligunt illum ».

2° Insuper S. Paulus loquitur de fide Abel, Henoch, Noe, Abrah», de quo ibidem dicit (ad Eebr., v. 16) : « Meliorem patiiam appetunt, id est coelestem, item de fide Moysis », de quo dicit (v. 26) quod « aspiciebat in remunerationem ».

2° Probatur ratione theologica (legere articulum). Dno verbo : alioguin non servaretur objectum formale fidei. Addo in formulatione probationis verba « necessitate medii », qute non sunt apud S. Thomam, sed communiter dicuntur post Tridentinum. Sanctus Thomas distinguit neoessitatem virtutis qute est semper, et necessitatcm pnucepti pro loco et tempore. Probatio ad hoc reducitur:

Homo adultus tenetur (necessitate medii ad salutem) elicere actus virtulum theologicarum qu» sunt via necessaria ad salutem, seu ad fiuem ultimum. Atqui aliquis non potest elicere actus virtutum theologicarum si non credit supernaturaliter et explicite propter auctoritatem Dei revelantis ipsum objectum formale quod fidei, scil. Deum auctorem gratiaj et promissionem remunerationis futur», qnae bonitatem Dei manifestat (cf. ad 2). — Ergo fuit omni tempore necessarium (necessitate medii ad salutem) pro adultis credere superuaturaliter et explicite Deum auctorem grati» et remuneratorem propter auctoritatem dveina revelationis. Alioquin enim homo adultus non accederet ad Deum tanquam ad iinem supernaturalem.

Tota h»c demonstratio fundatur in hoc principio : « habitus et viitutes specificantur ab objecto formali », si igitur tolleretur hoc principium, negatum a nominalistis, a Molina, et sequacibus, nihil

DE FIDE EXPLICITA ET DE IMPLICITA qui hoc principium negant, legendo Summam S. Thonue, medullam ojus non attingunt, sed corticem rodunt, ut Leo XIII in Encycl. Proridentissimus dicit de rationalistis qui S. Scripturam legunt.

Vnde fides supematuralis nunquam potuit esse sine sno duplici objecto formali quod et quo. Objectum eius formale quod est Veritas prima in essendo ut 6uperat cognitionem naturalem, scil. quod Deus, auctor gratice, est. Hoc est primum credibile explicite credendum. Additur etiam et quod Deus sit remunerator , quia ut dicitur in corpore articuli : « id per quod homo efficitur beatu6 pertinet per se ad fidem ». Diximus enim art. 3" quod homo deoet credere Deum esse finem supernaturalem generis humani, ut possit suos actus ordinare in hunc finem. Et hoc semper potest homo adultus cum gratiie auxilio, ut dicitur ad lm.

2» Conclusio: Tenetur homo saltem implicite credere quidquid continetw in 8. Soriptura et in Traditione apostolica. Hoc est saltem de necessitate prjecepti « pro loco et tempore » quo cognoscitur prteceptum.

3» Conclusio : ad 2"™ : Tenetur etiam ad diligendum explicite Deum auctorem gratUe super omnia. Hoc requiritur ad justificationem. Et meritum procedens ex caritate est de necessitate medii pro adultis.

Oubium: An sufficiat ad salutem quod quis credat iu communi et in confuso quidquid credit aut docet Ecclesia, nihil determinate et explicite de Deo credens?

Respondetur: Negative; quia absque fide explicita quod Deus est et quod sit remunerator bonorum et malorum vindex, homo non potest ipsum debite colere, neque actiones suas in eum ut in fimm dirigere, neque a fortiori credere id quod docet Ecclesia.

Solvuntur objectiones:

1* series objectionum dicit : sufficit habere fidem m voto vel in pr<epa- ratione animi. 2* » » » sufficit habitus, sine actu.

3' » » » sufficit credere duo prima credibilia de

Deo auotore natune.

i* Series objectionmn; Sufficit fides in voto.

Jf* Objectio: Quamvis baptismus sit necessarius ad salutem, sufficit saltem per accidens votum baptismi, ergo pariter sufficit habere fidem supernaturalem in voto: v.g. si aliquis diceret cum siuceritate: non possum pervenire ad certitudinein de Dei existeutia, sed si Deus est, exaudiat orationem meam hypothetieam, et si sit salvator, det mihi salutem.

DB ACTO INTERIOBI FIDBI

Respondetur: Non est paritas inter baptismum et fldem de duobus primis credibilibus quoad prffisentem considerationem : 1° Nam votum baptismi includitur in flde supernaturali de Deo remuneratore et in amare Deum. Dum e contra fldes de Deo existente et remuneratore est juxta Tridentinum, sess. 6, cap. 8, initium salutis, radix justificationis, et ideo nihil supernaturale supponit in quo evus votum includatur. (cf. Salmanticensrs, loc. cit., n. 69). — 2° Insuper realis susceptio baptismi, cum sit quid extemum, potest variis modis impediri ; non sic actus internus fidei. Ideoque Christus voluit sufficere baptismum in voto, non vero fidem in voto, sed dixit : « Qui non crediderit, condemnabitur » (Mauc., xvi, 16). — 3° Si Udes in voto sufficeret ad justificationem, a fortiori caritas in voto sufficeret, nam supponit fidem et spem. Id autem nemo unquam dixit, nam iu adulto merittim ex caritate procedens est de necessitate medii. — 4° Denique si quis faceret sincere et ut oportet prtedictam orationem hypotheticam : « si Deus est, det mihi salntem » et si perseveraret in hac oratione, obtineret lumen infusum fldei, sec. illud axioma : « facienti quod in se est (cum auxilio gratise actualis) Deus non denegat gratiam ulteriorem ».

Ad modum instantue proponi possunt tres objectiones enuntiatse a S. Thoma hic.

1' Instantia est : Sed non est scmpcr in potcstate liominis cre- <lere aliquid explicite, quando scil. deest prasdicatio fidei.

Resp. ad iinn: Kespondctur nunquam deest homini adulto svne ■eius culpa numifestatio eorum qwe sunt absolute oredenda in ordine ad salutem, sec. illud Augustini, in 1. De Corrept. et Gratia, cap. 5 et 6 : « (hoc auxilium) quibnscumque divinitus datur misericorditer datur, quibus autem non datur ex justitia non datur, in poenam prafcedentis peccati, saltem originalis peccati ». (cf. S. Auoust., Epistol. 90 (alias 157), cap. m et De Pnedest. sanct. c. 8, al. 9).

Hic textus est magni momenti ad ostendendum quod pro S. Thoma gratia efficax pratsertim circa ea quse sunt ad salutem necessaria, nulli denegatur a Deo nisi propter prsecedens peccatum 1 ; sed peecatum istud praisupponit divinam eius permissionem, quse proinde distinguitur a subsequenti denegatione gratite cfficacis, nam hajc denegatio est proprie poena qiue prjesupponit culpam.

2* Instantia: Sed sufficit multos actns virtutum habere in pra:- ■paratione animi; ergo pariter fidei actum.

Hesp. ad 2um (legere resp.) : Hoc est verum de quibusdam actibus secundariis iidei aut caritatis, non vero de primariis, qui sunt circa objectnm fonnale primarium barum virtutum. Sic onmis adul- i Imo pro adultts, non denegatur gratla efflcax nccessaria ad salutem nisi propter peccntum- personale; si enlm adulrus non resiateret gratia? gufflelentl prteveaientl Deus non et ienegaret gratlain efflcacem nobls oblatam in gratia sufflelentl, sicut fructus offertur nobls in flore. Cf. clrea boe Plus IX (Denz., 1677). Vide etiam infra- clrca q. II, a. 7, probabiliter fldes expllcita de Christo «st nunc nceessaria ad salutem, per se sed non semper.

DE PIDE EXPLICITA ET DE IMPLICITA

Iiik tenetur, necessitate medii ad salutem, determinate diligere Deum aiictorem gratia? super omnia, sine hoc non est meritum supernaturale. Sed in primis actibus fidei, spei et caritatis continetur votum Hultem implicitum multorum actuum supernaturalium circa objecta secundaria aut saltem ininus principalia.

3" Instantia: Sed sufflcit habere animum promptum ad obediendum Deo et proinde ad credendum ea qu® divinitus proponi pos- Hiiut, nam actus fidei cadit sub obedientia Deo debita.

Resp. ad 3ma: Hoc sufficit pro obedientia (saltem naturali), non vero pro actu supernaturali fidei. Aliis verbis, hoc sufficit pro prfficeptis qu» sunt quid secundarvum in materia obedientiae non vero hoc sufficit pro ipso objecto proprio et primario obedientiie supernal.uralis (quas non continetur implicite in obedientia naturali), nec a fortiori hoc sufficit pro ipso objecto proprio et primario fidei et caritatis, quaj ut virtutes theologic» suut simpliciter priores obedientia supernaturali, prout sunt immediate circa finem ultimum, qui est simpliciter prior in intentione, quamvis ultimus in executione.

Instantia: Sed naturalis cognitio Dei continet implicite quod Ueus sit remuneratOT hominum. Atqui fides implicita quandoque Hiifficit. Ergo ad salutem sufficit naturalis cognitio Dei, ex sensu communi, ut putabat Laniennais, prasertim si adinittitur eum eo sensum communem originative fundari in revelatione primitiva. Aliquid simile dixit Joannes de Ripa confutatus a Salmanticenses hic fol. 210, n. 70.

Respondetur: Nego majorem : nam supernaturales veritates non contiuentur implwite in veritatibus naturalibus. Contineri implicite iu alio est contineri in eo tanquam in principio superiori, seu universaliori, vel saltem ut in figura eiusdcm ordinis : unde prima rationis principia non continentur implicite in cognitiono phantasi» seu imaginationis, ita veritates supernaturales (quas solus Deus naturaliter cognoscit) uon contiuentur implicite in veritatibus naturalibus, qu«e sunt inferioris ordinis.

In-stantia: Sed veritates naturales de Deo et veritates supernaturales de ipso sunt de eadem realitate divina simplicissima. Ergo priores continent implicite posteriores, sicut unum attributum divinum aliud.

Respondetur: Dist. antecedens. Sunt de eadem realitate, ut res est, concedo; ut objectum est, nego. Est distiuctio frequens apud Cajetannm, in hoc fundatur quod objectum formale quod eonstituitur in esse objecti ab objecto formali quo, sicut colores fiunt visibiles in actu sub influxu lucis. Atqui objectum formale quo rationis naturalis non est idem ac objectum formale quo fidei. Insuper veritas est formaliter, non in re, sed in intellectu. Piietcrea contra Lamennais sensus communis hominum, seu ratio naturalis non necessario dependet a revelatione primitiva, nam ratio naturalis esset in homine, in statu naturje puras, independenter a revelatione.

DE ACTU INTERIORI FIDEI

In-stantia: Attamen ad Rom. (n, 4) dicitur: «Oentes, qwB legem non luibent, naturaliter ea qiue legte sunt faciunt » atqui ad salutem sufficit observare legem Dei.

Respondetur: 8ec. 8. Augustinum , De spiritu et littera, c. 27; S. Fulgbntium, De Incarnatione, Ep. 17 ; 8. Thomam, P-II", q. 109, a. 4, ad lm, sensus est, ut constat ex contextu : Gentes, qusB legem soriptam Moysis non habent, ea qu® legis sunt faciunt naturaliter, id est per naturam sola Christi gratia adjutam, sine adminiculo legis mosaic». Et si hic est sensus, agitur de gentibus conversis ad fidem supernaturalem de Deo remuneratore. Si vero, ut quidam alii volunt, agitur de gentibus infidelibus omnino, et si zb naturaliter significat solis viribus natur», tunc qu<edam legis opera faciunt, non omnia, et hoc non sufflcit ad salutem.

Instantia: Sed ante Moysen, imo ante Abraham, tempore legis naturw, quidam fuerunt salvati, aut saltem salus non erat impossibilis. Atqni in hac lege naturee non erant nisi prsecepta naturalia, et nisi naturalis cognitio Dei.

Respondetur: Concedo maj., nego minorem. Etenim htec lex naturm sic dicitur quia excludebat legem scriptam, non vero exchidebat prtecepta supernaturalia fidei, spei et amoris. H«c enim praecepta supernaturalia inspirata fucrunt Adamo, et ab eo ad posteros, non scripto quidem, Bed ore transmissa sunt.

Quidam theologi catholici in ultimis annis, inadvertenter dixerunt, quod tempore legis naturw sufflciebat ad salutem fides late dicta. scil. cognitio naturalis Dei ex testimonio creaturarum, seu naturalis sensus religiosus, ut aiunt modemistte. Sed hi theologi, momento reactionis contra modernismum, post Encycl. Rascendi, suam sententiam inconsideratam quamprimum correxerunt; erat enim contraria definitionibus Tridentini, sess. 6, cap. 7, supra citatis, scil. : « fides, sine qua nulli nnquam contigit jnstificatio » ; ex his verbis « nulli » et « unqnam » aperte significatur necessitas medii pro omni tempore. Et Apostolus dixerat (Hebr., xi, 6) : « Sine fide impossibile est placere Deo », ubi manifeste agitur de fide divina.

Unde exegetas explicando Genesim, dum loquuntnr de hominibus qui erant ante Abraham, Isaac et Jacob, non debent dicere quod nullam supernaturalem cognitionem de Deo habere potuerunt. Secundum enim doctrinam Ecclesise, etiam hoc tempore iegis natun», salus erat possibilis et non erat possibilis nisi per fidem supernaturalem de Deo existente et remuneratore supernaturali. Unde textus S. Scripturae interpretandi sunt sec. analogiam fidei id est, in casu, non contradictorie cum Ep. ad Hebr., xi, 6.

Instantia (apud Billuart) : Sed 8. Jnstinus in Apologia, c. 28, dicit Socraten esse salvum, et vivebat Socrates solum sec. rationem.

Respondetur : Si Socrates, Plato, Aristoteles sunt salvi, Deus eis ante mortem infudit fidem. Sed dubium est eos salvos esse, quia quibusdam virtutibus moralibus miscebant vitia, et virtutem stepe ex vuna gloria colebant.

DE PIDB EXPLICITA ET D8 IMPLIClTA

Instantia: Videtur tamen ex Actibus Apostolorum (c. x) quod ('ornelius erat justus antequam fidem haberet, siquldem Petrum ad lum missus sit, ut ipsum de fide instrueret. Ergo aliquis potest esse JiiHtus sine fide.

Respondet S. Thomas (1I'-II", q. 10, a. i, ad 3m) : « Cornelvus In/ldefta non erat, alioquin eius oratio accepta non fuisset Deo, cui ■Ute lide nullus potest placere. Habebat autem fidem implieitam, nondum manifestata Evangelii veritate. Unde ut eum ia fide pleniusinstrueret, mittitur ad eum Petrus».

2* Series objectionurn vult probare quod etiam in adultis sufficit /ides infusa habitualis sine aotu. (cf. Salmanticenses hic, dub. I, n. 07).

Quidam theologi nominales ut Hurtado et Castillo dixerunt: 1'lures adulti possnnt salvari, cum sola vvrtute infusa- fidei, absque actn hnjusce virtutis, v.g. si adultus fuerit in infantia baptizatus, et postea accedens ad usum rationis brevi tempore decedat absque ullo actu fidei, salvabitur, quia ad servandam gratiam baptismalem sufficit non peccare mortaliter, licet nullus actus fidei exerceatur.

Uurtado et Castillo tenent nihil ampliua exigi a- Conciliis.

Respondetur: V Etsi hoc esset verum, non destrueretur neoessitas actus fidei ad justificationem adultorum, qui ante usum rationis non erant justi. H*ec necessitas afflrmatur a Conc. Trident. ubi de justificatione.

2° Sed negamus antecedens, nam omnis homo perveniens ad usum rationis tenetur necessitate medU ad hoc ut se convertat in Deum ultimum finem, diligendo ipsum super omnia, ut longe explicavimus in I*-II", q. 89, a. 6. Quod si facere omittat, eo ipso amittit gratoam per baptismum acceptam. Si e contra hoc facit, eo ipso illuminatur a Deo ad convereionem supernaturalem quam dirigit fides. Unde nunquam contingit adultum salvari absque aliquo fidei exercitio. (Agitur de adulto non solum ®tate sed ratione, alioquin si est demens vel idiota et fuerit baptizatus, salvatur ad instar parvulorum).

Hax; responsio fundatur in l' Xl", q. 89, a. 6, ubi ostendimuscum S. Thoma qualiter Deus omnibus et singulis pervenientibus ad usum rationis conferat auxilia supernaturalia sufficientia saltem remote ad credendum, quibus si homo resistit non faciendo quod potest, peccat mortaliter, et si e contrario non resistit faciendo cum grati» auxilio quod potest, illuminatur et adjuvatur ad actum fidei pro conversione requisitum. Ita Salmanticenses, n. 07. Cf. opus nosti um, De Gratia, 1940, p. 272-275.

Instantia: Sed declaratum est contra Quesuell (Denz., 1377) quod fides non est prima gratia; et revera ante actum proprium fldei infusffl prtecedunt aUi actus supernaturales, qui excitant pium credulitatis affectum. Et hi actus supcroaturales quandoque sufflciunt

DB ACTU INTEM0RI PIDBI ad salutem, quia 8unt fides inchoativa seu in voto, et possunt esse «nte explicitam propositionem prsedicationis fidei.

Respondendum est sec. Salmanticenses, hic n. 71: Vel hi actus prwcedentes assensum fidei remanent steriles et conjunguntur cum di-ssemu aut cum omissione assensus fidei ponendi, et sic non suiliciunt ad salutem, vel non sunt steriles sed postea venit actus fidei, et tunc hio actus fidei requiritur omnino ad actum caritatis erga Deum, scll. ad regulandam conversionem supernaturalem ; id non pimstant actus preecedentes, faciunt solum quod homo possit inhaerere Deo revelauti, non quod inhjereat. Denique facienti quod in se est Deus non dencgat gratiam et faciliter potest manifestare duo prima credibilia, qua> remanent in multi6 traditionibus religiosis provenientibus a revelatione primitiva.

Unde non mirum est, quod communiter theologi teneant assensum proprium et formalem fidei theologiow esse pro adjaltis medvum necessarium ad salutem-. Ita, cum thomistis omnibus, Suarez, Valentia, Lugo, communiter theologi. « Ex quibus (ut aiunt Salmant., n. 65) aliqui sententiam contrariam vocant hareticam, alii erroneam, alii temerariam. Et profecto adeo falsa est, ut nequeat cum probabilitate defendi ».

3* Series objectionum facta est a Suarezio, Hurtado, Lugone, et vult probare articulum illum Deum esse sumi ab Apostolo pro existentia Dei auctoris naturm. Unde ad salutem sufficeret credere propter auctoritatem Dei revelantis veritatem quas demonstratur a Philosophis.

Respondetur cum Salmant., ibid., n. 73: 1" Hoc non potest esse, nam objectum terminans asseitsum fidei, qui est medium necessarium ad salutem, debet esse tale, ut claudat implicite alios fidei articulos (ut dicit S. Thomas, q. 1, a. 7). Atqui existentia Dei ut est auctor naturw non importat huiusmodi inclusionem. Imo nequidem servaretur objectum formale quod fidei infusre. 2° Insuper credendum est <)uod Deus est remunerator , et ex toto contextu verborum 8. Pauli ad Hebr. (xi, 6), ut dictum est, constat quod agitur de Deo ut est auctor gratuB, seu auotor salutis qute non potest esse sine gratia, contra Pelagium. 3° Assensus fidei omnino necessarius ad salntem debet esse iu omni credente. Atqui non omnis credens potest credere existentiam Dei auctoris natura;, quia plures credentes sciunt cum evidentia existentiam Dei auctoris natura?, et sec. S. Thomam idem non potest esse simul ab eodem scitnm et creditum, seu visum et non visum. 4° Nec datur revelatio supernaturalis propter se, sed ad manifestationem alicuius revelati evusdem ordinis, scil. Dei auctoris ordinis supernaturalis.

Sic ex solutione harum omnium objectionnm confirmatur nostra conclusio, qua? sic magis expresse formulatur a S. Thoma, infra a. 8, ad lm: « Illa duo (scil. quod Deus est et remunerator est) explicite credere de Deo omni tem-pore et quoad omnes necessarium fuit ». Sed

DE PIDE EXPUCITA ET DE IMPLICITA

;«ldit ibidem: « non tamen est sufflciens omni tempore et quoad omnes ».

Nota quoad terminologiam in usu post Conc. Trident. — Ha>c lenuinologia bene fundatur in S. Thoma. Etenim quamvis S. Tbomas non dicat: hoc est necessarium «necessitate medii» ad salutem, ned « quoad omn-es necessarium fuit omni tempore » , constat ex con - lextu quod loquitur do necessitate medii : 1° Nam agitur de necessitate absque ulla exceptione pro omnibus adultis omni tempore. 2° Quia liaic duo prima credibilia per se necessario pertinent ad objectum proprium fidei, spei, et caritatis, scil. sine fide explicita Ivorum duorum credibUium non servatur ipsamet essentia fidei infusw, spei et varitatis, scil. non habetur meritum, nec tendentia meritoria ad fiiiem ultimum supernaturalem ; haic autem tendentia, ut snpra dictum cst, est ouinino necessaria in omni adulto tanquam medium ad salutem. Nec sufficit credere explicite Deum vivum existere et credere implicite quod « Deus inquirentibus se remunerator sit». Hoc non sufficeret ad spem necessariam ad salutem : debet enim spes explicite tendere ad Dei possessionem.

ABT. VI. — UTRUM OMNES AEQUALITER TENEANTUR AO HABENOAM FIDEM EXPLICITAM.

Slatus quaistionis. — Videtur quod omnes ad hoc asqualiter tenentur: 1° Quia expHcatio credendorum est de necessitate salutis; 2° Quia quandoque simplices examinantur de minimis articulis fidei ; 3° Quia alioquin rustici seu minores deberent habere fidem implicitam iu fide majorum seu episcoporum aut theologorum, sed hoc est inconveniens, quia isti majores possunt errare. Ergo pariter onines debent asqualiter habere fidem explicitam.

Conclusio est : Superiores homines ad quos pertinet alios erudire tenentur magis explicite credere, seu pleniorem notitiam de credendis habere.

Ita S. Gregorius in II Moralium, cap. 17.

Probatur ratione theologica, sic:

Explicatio credendornm (fide tenenda) fit per revelationem divinam, supra ordinem rationis. Atqui revelatio divina pervenit ad inferiores per superiores, scil. ad homines per angelos, et ad inferiores homines per majores ut ostendit Dion. in Coelesti hierarchia. Ergo superiores liomines ad quos pertinet alios erudire tenentur magis explicite credere, seu pleniorem notitiam de credendis habere, sicut habent angeU superiorcs, qui alios angelos illuminant.

Idem dicitur ad F°, pro majoribus est de necessitate salutis plura ewplicite credere quam minores, secus enim peccant contra

DE ACTCJ ZNTERIORI FIDBI obligationem proprii officii, scil. alios instruendi, ut episcopus vel tlieologus qui non pleniorem notitiam de credendis haberet quam rusticus. Hoc animadvertendum est quia stepe magna est ignorantia sacerdotum qui habitualiter curant solum de rebus mere practicis aut de educatione litteraria juventutis, saspe loquuntur quasi sicut pelagiani aut semipelagiani, ignorantes ea quse deflnita sunt in Concil. Arausicano, aut etiam in Conc. Tridentino, aut etiam recentius in Conc. Vaticano, v.g. quod ratio humana potest certo cognoscere existentiam Dei ex his quse facta sunt. Plures sacerdotes, Kantismo imbuti, contrarium dicunt, quandoque docent, forsitan nunquam legerunt Conc. Vaticanum ; nunc autem hoc difficilius est quia cognoscitur jusjurandum contra modernismum. Sic apparet utilitas hujusce jurisjurandi.

Ad 2ma: Simplices non sunt examinandi de subtilitatibus fidei, nisi quando habetur suspicio quod sint ab hasreticis depravati. Et si, seducti, errant absqne pertinacia in subtilitatibus fidei, non incurrunt haareticorum culpam aut poenam. (Cajetanus).

Ad JP"1 : « Minores non habent fidem implicitam in fide majorum, nisi quatenus majores adhcerent dootrinte divinae, nam humana cognitio non est regula fidei, sed veritas divina ». In hac responsione notat S. Thomas quod si quidam majores, ut episcopi aut doctores, possunt errare in rebus fidei, infallibilis est universalis Eoclesia, et S. Thomas quasi synonime utitur nomine « universalis Bcclesia) » et nomine « Petri », quia, inquit Cajetanus, « Petri in se et Buccessoribus suis fides est fides quam tenetur Ecclesia tota suscipere. Et est sermo non de fide illius hominis qui succedit Petro, se de flde suooessoris ut deftrritwe dooet quid in Ecclesia tenendum est de fide. Christus enim nunquam permisit aut permittet eum sic errare, non propter se, sed propter Ecclesiam universalem, qua? tenetur sententiam illius sequi ». IIoc annuntiatum est his verbis (i-uc., xxn, 32) : « Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua» '.

lum Dubiumt Utruni majores debeant acquiescere judicio Ecclestee etiam in rebus nondwm definitis, an sufficiat silentium obsequiosnm.

Respondetur: Hoc erat sententia jansenistarum de silentio obsequioso quoad facta dogmatica, htec sententia damnata est a Clemente XI (Dbnz., 1350). Item postea contra semirationalistas, Pius IX (Dknz., 1G83) declaravit quod non sufflcit pro catholicis magistris et scriptoribus acquiescere solutn dogmatibus ab Ecclesia expresse definitis. Item Denz., 1722 (Syllabus Pii IX) et 1819 in Conc. Vatican. declaratur quod « fideles et niaxime vero ii qui docendi munere fun- i Unde postea ln Conc. Vntic. (Denz.. 1792, sq.) dcelnrntum est quod Ecclesia lnfnllibilltatem suam exercet non solum eolcmni Judicio, sed etiam ordlnarlo muglsterlo universali. Et antca declaratum est contra Quesnel. quod Ecclesia uon potest neRligere veritatem, nequc eam impugnarc, neque permittere obscurationetn veritaium graviorum fidei et ujornm, neo poteitt constituere di~ sciplinam nocivam (cf. Denz., 1«9 sq., 157S).

AN FIDBS DB CHtllSTO SIT DE NECESSITATB MEDII guntur debent errores arcere et eliminare, ac purisuim» fidei lucem pandere ».

Ratio est quia prseter solemne judicium Ecclesite, est magistemerariae.

2um Dubium: Utrum theologus debeat explicite credere id quod sibi apparet revelatum in S. Scriptura, antequam de hac re sit solemne judicium Ecclesiaj, antequam constet hoc doceri a magisterio universali ordinario. V.g. an thomista debeat credere fide divina gratiam esse ab intriseco efficacem, quando hoc ei apparet absque prudenti formidine sequivalenter revelatum in his verbis S. Pauli : « Deus est qui operatur in nobis velle et perficere ». « Quis enim te discernit? Quid habes quod non accepisti? », et Ln his verbis Prov. (xxi, 1) : « Cor regis iu manu Dei et quocumque voluerit inclinabit illud ».

Cf. de hoc Salmant., De Fide, disp. I, dub. IV, n. 123, 127, 181 ; videntur admittere, quod tunc theologus potest per habitum fldei divina? credere huic propositioni, quia admittunt, quod theologus potest per habitum fidei adluerere conclusioni, quje habetur ex duabus pwemissis fidei, quoniam est specificative revelata; hic autem est solum discursus quoad formam non quoad materiam, et supponimus hunc discursum esse manifeste legitimum absque prudenti formidine errandi.

Unde respondeo : in se theologus potest huic propositioni <eguivalenter revelaUe credere fide theologica, quse tamen non dicitur catholica, deficiente propositione EcclesisB, est fides secundum Sacram Scripturam, quando sensus ejus litteralis est clarus.

Sed in praxi rarum cst quod sit suffwiens evidentia wquivalentia; ad tollendas omnes difficultates et omne dubium. Magni vero theologi, ut S. Thomas, forte viderunt cum certitudine plura aquivalenter revelata, propter vigorem ingenii intuitivi et magnitudinem fidei et donorum Spiritus Sancti.

Si vero aliqua veritas docetur solum a magisterio ordinario universali, fideles duo admittunt, scil. : 1° per fidem tenent infallibilitatem hujusce magisterii ordinarii, et 2° tenent ut historice certum hjec veritatem doceri ab hoc magisterio. Melius est sic loqui et nou uti expressione « fides ecclesiastica » quia hoc videretur exprimere specialem liabitum, qui proprie non existit.

ArT. VII. — UTRUM EXPLICITE CREDERE MYSTERIUM I NCAR NATIONIS VERBI SIT DE NECESSITATE SALUTIS APUD OMNES.

Status quasstlonis. — Videtur quod non: 1° Quia saltem juxta plures Doctores hoc mysterium forte latuit ai — ipse S. Joannes Baptista non videtur incarnat

DE ACTU INTERIORI FIDEI cite cognovisse, cum a Christo qntesivit: « Tu es qui venturus es? an alium exspectamus? » (Matth., xi, 3). Ergo. — 3° Quia sec. Dionys. in Coel. Hier., c. 9, multi gentiles adepti sunt salutem per ministerium angelorum, et, ut videtur, Christum non cognoverunt.

Sed ex altera parte dicit August. in lib. De Corr. et Oratia, c. 7, et plenius in Ep. 190 (olim 197), parum a principio: « Illa fides sana est, qua credimus nullum hominem, sive majoris sive parvje fetatis, liberari a contagione mortis et obligatione peccati, nitd per unum mediatorem Dei et hominum, Jesum Christum ». S. August. sic explicat id quod dicitur ad Rom. (m, 22) : « Justitia Dei per fidem Jesu Christi in omnes et super omnes qui credunt in eum, non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem qute est in Christo Jesu ». Item Rom-. (x, 14) : « Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? ».

Legitur in lib. De Correptione et Oratia, c. 7 (P. L., t. 44, col. 923) : « Sicut veritas loquitur netno liberatur a damnatione qum facta est per Adam nisi per fidem Christi (Qal., n, 16). Et ab hac damnatione non se liberabunt qui potuerunt dicere se non audisse Evangelium, cum fides ex auditu sit; quanto minus se liberabunt, qui dicturi sunt : perseverantiam non accepimus ».

Item Auoust., De Nat. et Oratia, 1. II, 2, 3, 4, 5, 9, 10. « Nulla salus nisi per fidem Christi». Imo in Enarr. in Ps. CIV, 10: « Non enim quisquam prater istam tidem quaj est in Christo Jesu, sive ante incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo ».

Sed si ita est, quomodo salus possibilis est his qui non potuerunt Christum cognoscere?

Item plures Patres Ecclesi» ita locuti sunt, ut infra dicetur propter varia testimonia S. Scriptur» statim citanda.

Ad solutionem hujusce quaistionis oportet distinguere: 1° Inter fidem implicitam Incarnationis et fidem explicitam. Credere aliquid ewplicite est illud credere sub propriis terminis, v.g. « Verbum caro factuni est ». Credere aliquid implicite est illud credere in alio «t in principio universaliori (v.g. in hoc principio quod Deus est providens, salvator et remunerator), sive in alio ut in umbra et figura, qua» scitur habere significationem, quamvis non clare cognoscatur res significata.

2" Oportet distinguere inter tempora scil. : 1" in statu innocentiffi ; 2° post peccatum ante Evangelium promulgatum ; 3° post Evangelium promulgatum.

Sec. has distinctiones sunt in articulo S. Thomse quatuor conclusiones :

1* Conolusloi est generalis omuino, scil. : Omni tempore necessaria juit ad salutem aliqualis fides Incarnationis, saltem implicita.

r: et hsec necessitas salutis fuit

AN PIDES DB CHBISTO SIT DE NECESSITATB MEDII 143

Hiec conclusio probatur: 1° Auctoritate S. Scripturie. S. Thomas citat verba Petri in Actibus Apost. (iv, 12), loquens de Christo ait: « Factus est in caput anguli, et non est in alio aliquo salus, nec envm aliud nomen est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri ». Propositio ista est universalis, ad nulluni tempus restricta, pro omnibus necessaria est redemptio per Christum. Insnper S. Paulus dicit (ad Oalat., n, 16) : « Non justificatur homo ex operibun legis, nisi per fidem Jesu Christi ». Ergo sicut necessaria est pro omnibus redemptio per Christum ex textu S. Petri, ita ex ixto secunilo, necessaria est aliqnalis fides illius, pro omnibus homiuibus oinni tempore. Per fidem enim applicatur redemptio sec. illud {Rom., m, 22-25) : « Justitia autem Dei per fidem Jesu Christi in omnes qui eredunt in eum; non enim est distinctio; omnes enim pecoaverunt et egeut gloria Dei, justtficati gratis per gratiam ipsUis, per redemptionem quie est in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiatio-nem, per fidem vn sanguine ipsius », et totum hoc caput iii Ep. ad Rom., est ad ostendendum quod tum judasi, tum pagani egent redemptione per fidem in Christo Jesu. Item in caput iv hujusce. Epist. S. Paulus osteudit quod in Vet. Testamento AbraJiam et omnes qui fuerunt justi, justificati sunt non per circumcisionem, uec ex operibus legis, sed per fidem; lixec autem fides erat saltem infplicitv de Redvrnplure promisso. Denique in cap. v eiusdem Epist. ad Rom., v. 12, S. Paulus comparat Adamum et Christum, et dicit (v. 18) : « Sicnt per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitas ». Justificatio autem, ut supra dixerat c. 4, lit per fidem Christi. Ergo omni tempore fuit necessaria ad salutem aliqualis lides saltem implicita de Christo. Cf. etiam Rom., (x, 14) de neces8itate prsedicationis evangelica» in universo mundo ad salutem gentium : « Quomodo ergo invocabunt in quem non crediderunt ».

Item dicitur (in I Joan., ii, 2) : « Ipse (Jesus Christus) est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mnndi » ; cf. ibid. jni, 23 : « DToc est mandatum eius, ut credamus in nomine Filii eius Jesn Christi ».

Dixerat enim Christus (Mahc, xvi, 16) : « Pnedicate Evangelium omni creatum... qui non crediderit condemnabitur », et apud Joan. (ni, 18) : « Qui credit in eum (in Filium Dei) non judicatur ; qui autem non credit, jam judicatus est ». Item (apud Joan.. xiv, 1) : « Credite in Deura et in me credite ». (Joan., xvii, 3) : « Hsec est vita leterna, ut cognoscant te, solum Deum verum et quem misisti, Jesum Christum ». Vita autem gratiaj est semen glorire seu vitae aeteruae, et « fides est spernndai-um substantia rerum ». Scil. ea quaj principaliter hic eredimus sunt illa quai iu patria visuros speramus. (Cajet., art. 5).

Ex his omnibns textibus S. Augustinus in Ep. 89 deducit quod antiqui justi saltem aliqualiter « debuerunt habere fidera Christi ». lixplicat hsec verba S. Pauli (II Cor., iv, 13) : « Habentes eundem

DE ACTU INTERI0M PIDBI spiritum fidei » ac antiqui propheta?, ait : « Non diceret eundem spiritum fidei, nisi admonens etiam antiquos juston habuisse ipsum spiritum fidei, hoc est incarnationis Christi ». Ac si Augustinus diceret : « Nos non salvamur absque fide Incarnationis, atqui eadem est fides nostra et antiquorum ante legem evangelicam, ergo et antiqui aliqualiter crediderunt in Christum ».

E<ec i* conclusio sic probatur ratione theologica a 8. Thoma:

Illud proprie et per se pertinet ad objectum fidei per quod homo beatitudinem consequitur. Atqui via hominibus veniendi ad beatitudinem est mysterium Incarnationis et Passionis Christi. Ergo mysterium Incarnationis Christi aliqualiter oportuit omni tempore esse creditum apud omnes.

Minor est revelata in verbis S. Petri (Act., iv, 12) hic citatis: « Non est aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos- fieri ».

Major fundatur in hoc quod fides nobis per se data est ad consecutionem ultimi finis supernaturalis, qui est objectum spei et caritatis, ergo per se ad objectum fidei pertinent media omnino necessaria ad salutem ; sic omni tempore homines aliqualiter credere debnerunt in Christum, qui est « via, et veritas et vita » '.

Nunc autem S. Thomas ostendit: Hoc mysterlum diversimode creditum fuisse, sec. dwersitatem temporum et personarum.

2« Concluslo : est : Ante statum peccati, scil. in statu innocenti<B, homo habuit bxplicitam fidem de Ghristi Incarnatione, sec. quod ordinabatur ad consummationem glorte, non vero sec. quod ordi- i Notandum eat momentum hujnsce magni princlptl fldel : Ohristut est saU vator universalis, « non est allud nomen, snb coelo datnm homlnlbue !n quo oporteat non salvoe flcrl ».

Hoc prlnclplnm erat tantl momentl, ut S. Thomas uon vlden» quomodo concillnrt posset cum prlvlleglo Immaenlatte Conceptlonls B. M. V. timebat hoc privilegium aflirraare, quia plures theologi hoc tempore dlcebant : B. M. V. hoc privllegium accepit independenter a futuris meritls Chrlstl. S. Thomas respondebat: «Hoe est inconvenJens quod Chrlstus non sit Salvator omnium homlnum, ut dicltur I Tim., rv, 10 ».

Nunc autcm post deflnltlonem hujusce dogmatis, cognoaclmus quod, ut dixerat Scotus, conveniebat quod perfeetlssimus Redemptor exerceret perfectlsslmam redemptionem erga personam quas debebat ei maxime uniri in opere saluOs generls humani, scll. erga matrem suam. Atqul pertectissima redemptio est non solum reparatxix, sed prawervatrlx. Ergo convenit egregie hoc privlleglum.

Notamus solum hoc momentum prsedlctl princlpll : Ohristas est univertaUt Salvator omnium hominum.

Et Bicut magnl phllosophi, ut Artstoteles optlme cognovernnt prtma ratlonls prtnclpia, contradietlonl8 et eausaiitatis, lta magnl Doctorea Ecclesiie optune cognoverunt prima fldei principia clrca Deitatem et omnium bomlnum saiutem et si, to quibusdam rebus ad haw prlnelpia pertlnentlbus, non potest haberi nisi probabllitas, adhuc pretlosum est eognoscere quid est ln hac re pro Augustlno aut pro S. Thomam probabilius. In hoc aecentus ponendus est a maglstro. Hoc diclmue quoad quartam concluslonem S. Thomes In prasenti artlculo.

AN FIDIiS DB CHEISTO SIT DE NKCESSITATB MBDII nabatur ad liberationem a peccato, quia Adam non fuit prjescius sui peccati futun. r

Etec conclusio fundatur in hoc quod dixit ipse Adam in prophetia relata in 1. Oenesis (n, 24) : « Hoc nunc, os ex ossibus meis et caro de carne mea, ha>c vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhajrebit uxon su*, et erunt duo in carne una». Atqui S. Paulus (ad Ephes y, 29) slc explicat hanc prophetiam Adae: « Qui uxorem suam dihg.t, seipsum diligit. Nemo enim uuquam carnem suam odlo habuit; sed nutnt et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam : quia membra sumus corporis eius, de carae eius et de ossibus eius. Pro- Pter hoc rehnquet homo patrem et matrem suam, et adha^rebit uxori suaj, et erunt duo m carne una. Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico m Christo et in Ecclesia ».

Scil unio viri et uxoris est figura unionis Christi et Ecclesia) et mquit b. Thomas: « non est oredibile primum hominem hoc iqnorasse » nam altissimam sapientiam et donum propheti» a Deo accepit, ad genus humanum erudiendum et mirum esset si hanc fieuram propheticam sub ipso lumine prophetico ignorasset. Item S. Hieronymus (mEp. ad Eph.,y, 29) explicat, scil. Christus reliquit Patrem suum Deum t JerU8alem coelestemi fit venit -n

*.cclcs.am quam sibi desponsavit. Unde sub lumine prophetico Adam hoc cognovit saltem quodammodo ut postea propheb»;

„♦ »,Irilper S^bit° P°St Peccatum fact* «»t promissio Redemptionis ut habetur in Genesi (m, 16) in verbis a Deo dictis ad dajmonem sub serpentis forma apparentem: « Inimicitiam ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen ilhus; ipsa conteret caput tuum et ir^ssxr* "us"- In quo testu ^ videt

3» Conolusio: Post peccatum, ante Evanoelium sufficienter promulgatum fides implicita Incarnationis et Redemptionis communiter suffictem furt, scil. fides in figuris Incarnationis et in principio universahon : Deus est et remunerator est.

oo^ 10 ^ ™" conclusio probatur 1' ew Sacra Scriptura. (Ad Gal ni 23) : « Priusquam veniret fides (Christi), sub lege custodiebamur confiZ'.mreT ^^™.0"* revelanda erat», scil. priusquam veniret f Po£ta c"stodlebamur «^clusi in fide imphcita Item ad Cowss. (i 2b): «Quod absconditum fuit a stecuhs et generatiouibus nuuc autem mamfestum est sanctis eius». — (I Cor., x 11) ■ « Hajc omnia in figura contingebant illis ». Item Eph., v.

Ita sentiebant AtrotJSTiNus, 1. 19 Contra Faustum, Epist 89ihi PatresST0MDS' 37 ** & Bebn^dus, Epist. 77; et f^f30fArritnfta S- Thoma ™ re8P- ad <<MuMs gentihum facta fuit revelatio de Christo. Nam Job xrx dicit: « Scio, quod

10 - Gam.oou-L.ohai.oc - Dt vtrtuutms theologicls.

DB ACTU INTERIORI FIDEJI

Redemptor meus vivit». Sybilla etiam preennuntiavit qmedam de Christo, ut Aug. dicit 1. 13 contra Fanstum, c. 15 ». — Virgilius quid simile annuntiavit. Pariter Plato locutus est de aliquo redemptore promisso, qnem vocat Filius Idese Boni (De Rep., 1. II) '. Et addit S. Thonias : « Si qui tamen salvi f uerunt quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt salvati absque fide Mediatoris, quia etsi non habuerunt fidem explicitam, habuerunt tam fidem implicitam in divina Providentia credentes Deum esse liberatorem homimum secundum modos sibi placitos (hoc est objectum creditum) et sec. quod aliquibus veritatem cognoscentibus Spiritus revelasset (hoc est motivum formale fidei) ». S. Thomas invenit hoc motivum expressum in his verbis (1. Job., xxxv, 11) : « Qui docet nos super jumenta terr» ». Job antem erat inter gentiles et videtur etiam cognovisse per revelationem aliqnid de Eedemptore promisso, nam, ut notat S. Thomas ibidem, dicit (c. xix, 25): « Scio quod Redemptor meus vivit».

Ad intelligentiam hujusce 3" conclusionis notandum est quod eommuniter fides implicita Mediatoris sufficiens fuit, id est minoribus et communi populo; quantum enim ad majores, v.g. ad prophetax, ad sacerdotes Veteris Legis, videtur quod tenerentur necessitate medii aut saltem pracepti habere fidem aliquo modo explicitam de Redemptore promisso, scilicet de Christo. Offerebant enim sacrificia Cbristi prtefigurativa, et legebant ac interdum cxplicabant prophetias de Christo venturo. Unde S. Thomas dicit in IV Sent., d. 25, q. 2, a. 2, ad 2 : « Post peccatum ante Christum majores habebant fidem Redemptoris explicite, minores implicite » *.

Ifcec fides quodammodo explicita Redemptoris, pro majoribus probabilius erat necessaria necessitate medii, quia erat de medio ex se nccessario ad salutem, scil. de Redemptore ipso, non de re mere contingenti, v.g. quod talis actus religiosus fieri debeat hoc mense, non post. Et forsitan ex hoc habetur quffidam indicatio ad illustrandam qutestionem sequentem, de qua nunc statim agendum est.

4« Diffioillor qusstio solvenda est de statu leqis evangelic^: et de hoc 4" conclusio S. Thom» est: «Post tempus autem gratias

' HosauKr, Disoours sur VHist. wniv., II P., e. xrx: « Sapientlsslmus lnter phllosophoa (Socrates apud Platonem, Rep., 1. II, lnltio) cognovit quod vlrtuostsslmns Inter omnes homlnes debcbat esse llle cnlus altisslma vlrtns fulsset occasio pessimte invidte, Ule qul propter Buam vlrtutem dcbcbat omnes lnjurias ferre et In crucem afflgl (>De Rep., 1. II). Nonnc Dens posuit hanc mlrabilisslmam ideam vlrtntis in mcntem allculns philosophi, ut postea eam veriflcaTet !n pcrsona Fllll sui ». Cf. De Revel., II, p. 219.

2 In corporc nostrl artlculi, tertla paragrafo, S. Thomas dlclt parlter de sacrlficlis Vet. Tcstamenti quie prreflgnrabant sacrlflclnm Cbrlstl : a quorum saoriflciorum signtflcatum explMte majores cognasoebant, mlnores antem sub velamine illorum saerinciomm credentes ea dlvinitus esse dlaposita de Chriato venturo, quodammoio lwbebant velatam cognitionem. Et ea qn» ad mysterla Chrlstl pertluent Umto distlnctlus cognovcrunt, quanto Cnrtato proplnqulores fucmnt ».

AN FIDE8 DE CHKISTO SIT DE NECESSITATB MEDII 147 revelatai, tam majores quam minores tenentur habere fidem bxplii itam de mysteriU Christi, prsecipue quantum ad ea quas communiter in Ecclesia solemnizantur, scil. Incarnatio et Redemptio ».

AN FIDES EXPLICITA DE CHRISTO SALVATORE S.T NUNC OMNIBUS NECESSARIA AD SALUTEM NECESSITATE MEDIl.

Hicc quajstio, ut patet, non est minoris momenti, speciatim pro missionariis et semper disputatur tum in apologetica in tractatu De Rcvelatione, tum in theologia proprie dicta in tractatu De Fide.

Difficultas cst quod ex uua parte secundum Nov. Test. videtur quod fides esplicita de Christo Salvatore requiritur in omni adulto ut possit salvari, et ex altera parte non videtur quod omnes et siuguli infideles adulti possint ad hanc iidem explicitam pervenire, quia Kvangelium nondum prtedicatuiu est in remotissimis regionibus.

Ut omnes seiunt, sunt du«e responsiones ad invicem opposita», qiiaft prius in memoria-m revoco. Prima affirmat necessitatem medii, secunda eam negat et affirmat solum necessitatem pracepti.

Nodus difficultatis attente cousiderandus apparet ex oppositione liarum duarum responsionum quie sunt sicut thesis et antithcsis. Quajlibet habet suas dilficultates mauifestas. Et insuper difficile est iuter et supra eas invenire synthesim altiorem, quia sunt contrailictorie oppositse, et inter duas propositiones contradictorias una est vera, altera falsa, et non datur medium. Non possumus ludere cum principio contradictionis, est ludus periculosus, est periculum cadendi in contradictiouem sive manifestam, sive latentem, qu» damnosior est ut scopnlus sub aquis ab6couditus.

Videamus igitur cum magna attentione duaa sententias ad invicem oppositas, eas considerando et quoad earum principia et quoad facta. Expositio non potest esse brevis propter complexitatem qujestionis. Vide pramotamina supra, p. 123-125.

Prima sententia. — JEfec dicit: Post promulgationem Evangelii lides explicita de Christo Salvatore est omnibus necessaria ad salntem, non solum necessitato preecepti, sed necessitate medii, prout etiam independenter a prtecepto superaddito, et ante illud, hiec fides explicita de Christo Salvatore no» con-jungit cum ipso Salvatore, et manifeste htec conjunctio cum eo est medium necessarium ad salutem, etiam si non esset prteceptnm de hac re; ha;c fides est multomagis necessaria ut patet, quam ea quje sunt solum necessaria ne-

DE ACTU INTEEIORI FIDBI cessitate prascepti, ut sanctificatio diei dominicse semel in hebdomada et non solum bis in mense, vel ut abstinentia a carne Feria VI.

Non quidem hiec fides explicita de Christo est medium ex natv.ro. sua necessarium omni tempore etiam olim in Vet. Testamento et antea ab initio historue humanitatis, sic differt a gratia sanctificante, a virtutibus infusis fidei, spei, caritatis qua? semper fuerunt necessarite ad salutem in omnibus etiam in parvulis. Item fides explicita de Christo, in hoc differt a fide explicita de duobus primis credibilibus, scil. quod Deus est et remunerator est, qute semper fuit in quolibet adulto neccssaria necessitate medii ad salutem. Sed juxta primam sententiam fides explicita de Christo Salvatore, post promulgationem Evangelii, est medium necessarium ad salutem ex institutione divina Christianismi, sicut baptismus, imo plus quam baptismus a Christo institutus, quia est fides de ipso Salvatore qu® ut quid altius implicite continet fidem de baptismo. Omnia ha?c verba sunt cum magna attentione ponderanda.

H«c autem sententia fundatur in his verbis Christi apud Joannem (m, 14) : « Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis gui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam <eternam ». Ergo fides de Salvatore est necessaria necessitate medii ad salutem, quia agitur de nostra unione cum ipso Salvatore, sine qua unione salus haberi nequit, etiam independenter a prajeepto superaddito. Hoc est bonum non quia prav ceptum, sed est pra?ceptum quia prius est quid in se bonum, imo necessarium ad salutem.

Et agitur de fide explicita quia ibidem dicitur Joan. (iii, 18) : « Qui oredit in eum (scil. in FUium Dei) non judicaUir; qui autem non oredit, jam judicatus est, quia non oredit in nomine unigeniti Filii Dei ». Item Qalat, (n, 1C) : « Scientes autem quod non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu Ghristi, et nos in Christo Jesu credimus, ut justificemur in fide Christi». Etiamsi Salvator non dixisset pwecipiendo : « Credite in me » (Joan., xiv, 1), hoc ipso quod manifestatur ut Salvator credi debet ab his qui salvari volunt, et qui jam debent diligere Deum super omnia.

Sic plures theologi tenent quod fides explicita de Christo Salvatore est necessaria ad salutem etiam independenter a pra?cepto superaddito, quia salus haberi nequit sine conjunctione cum Salvatore.

Pro ista senteutia citantur plures textus Augustini et Hieronymi, juxta quoe peccata non remittuntur sine fide in Christo Salvatore. (Cf. August., Epist. 190 (alibi 157), c. 21; S. HmwmMus, /n cap. I ad Ephes.).

Citatur etiam S. Thomas, II'-II", q. 2, a. 7, nam agendo de his <juas sunt de nccessitate salutis apud omnes, dicit : « Post tempus i Dielt Augnstinus ln 1. De Prcedest. sanctcmm, cap. 7 : « Sl Corneliue posset slne flde Chrlstl salvus essc, non ad eum axlificandum mitteretnr Petrns archltectus ».

AN FIDES DB CHMSTO SIT DE NECBSSITATB MBDII grati» revelatffi (scil. in Novo Test.) tam majores quam minores teueutur habere fidem explicitam de mysteriis Christi... scil. de artioulis Incarnationis ». Item a. 8, ad 1 et 2.

Quare lwec fides debeat esse explicitaT Quia perfectior fides Jncarnationis requiritur m nova lege in qua istud mysterium est pe~ ractum et revelatum, quam in veteri lege in qua erat velatum ; in veteri autem lege fides implicita de Christo redemptore futuro jam erat de necessitate salutis; ergo nunc requiritur fides explicita de Incarnatione redemptiva jam adimpleta.

Hoc confirmatur ex eo quod in Conc. Trident., sess. 0, cap. 6 (Dbnz., 799), agendo de dispositione ad justificationem, dicitur: « Disponuntur ad ipsam justitiam dum, excitati divina gratia et adjuti, fidem ex auditu concipientes, libere moventur in Deum, credentes vera esse qu» divinitus revelata et promissa sunt ; atque illud imprimis : a Deo justifieari impium per gratiam eius, per redemptio- ■nem qwz est in Christo Jesu ».

Hojc est euim fides catholica de qua dicitur in Symbolo S. Athauasii : « Quam nisi quisque fideliter firmiterque orediderit, salvus esse non poterit ».

Denique ex damnatione duarum propositionum laxistarum (Denzingbk, 1214 sq.) constat quod, extra casum necessitatis , neque baptizandi neque absolvendi sunt adulti qui mysteriorum 8. Trinitatis et Incarnationis ignorantia laborant etiam invincibili.

Ceterum sufficit cognitio elementaria eorum. Et est declaratio S. Officii 1703 confirmata a Benedicto XIV, 28 febr. 1787, in qua dicitur : « Missionarium teneri atbulto etiam moribundo, qui incapax omnino non sit, explicare mysteria fidei, qute sunt necessaria necessitate medii, ut sunt prsicipue mysteria Trinitatis et Incamationis ».

Unde plures thojnistas tenent quod fides explicita de Christo Salvatore est necessaria necessitate medii ad justificationem et addunt : probabilius est quod post Christi adventum hoc verum est semper. Ita Joannes a S. Thoma, Gonet, Ferre, Billuart, recentius Hugon, Martin (lovaniensis). Pro hac sententia citantur etiam Valentia, Coninck, Molina et S. Alphonsus.

Ad hoc reducitur h»c opinio : Probabilius fides explicita de Christo Salvatore est post promulgationem Evangelii, medium adeo necessarium ad salutem, ut absque illa nullus adultus possit de lege ordinaria salvari. Attamen Joannes a S. Thoma et Gonet admittunt ut probabile quod possunt esse exceptiones in quibus tides implicita de Christo sufficit.

Bannez et Cano tenent fidem explicitam de Christo nunc esse semper necessariam non ad justificationem, sed ad glorificationem ; quod rejicitur a multis quia statim post justificatiotiem omuis justus est hajres glori® et si moritur in statu gratiae, salvatur, quamvis saepe, sed non per se et semper debeat transire per purgatorium in quo, utique habebit fidem explicitam de Christo Salvatore ante glorificatiouem.

DE ACTU IKTBRIORI FIDBI

Secunda sententla. — Plures vero theologi dixerunt: quamvis sententia prius exposita sit satis expresse in operibus S. Augustini et S. Tuonue, remanet notabilis difficultas, quia in diversis regionibus remotissimis non videtnr quod prasdicatio Evangelii fuerit sufflcienter proposita. Et ideo nou apparet quomodo homines harum regionum possint pervenire ad hanc fidem explicitam de Ohristo. Unde prior sententia scil. necessitatis medii videtur nimis dura. pwesertim si ponitur in definitione necessitatis medii quod agitur de medio « sine quo etiam inculpaHliter omisso salus obtineri nequit ».

Addunt hi theologi: si autem pro infidelibus qui faciunt, cum auxilio gratiaj sibi oblato, quod in se est, fiat reoursus ad specialem revelationem Incarnationis redemptWB, hoc est quid proprie cxtraordinarium et proinde potius rarum, non frequens, nec mnltiplicandum siue urgenti ratione. Unde, ut aiunt, prima sententia nimis recurrit, sine probatione, ad extraordinarias Dei interventiones, qu® sunt quasi miraculum l.

Propterea plures theologi negaverunt quod fides explicita de Christo sit nunc omnibus necessaria necessitate iuedii, sed, juxta cos remanet necessaria neoessitate pnecepti tantum, sed pracepti divini et non solum ecclesiastici, juxta illud Ev. sec. Marcum (xn, 15): <( Praulicate Evangelium omni creatura? » etc.

Ulud autem est necessarium necessitate prtecepti ad salutem quod requiritur pnecise vi prwcepti et quidem positivi, ex libera voluntate prascipientiB, non vero ex natura rei nec ex ipsa institutione Christianismi ; v.g. sunt necessaria necessitate prascepti sauctificatio sabbati in Vet. Testameuto, diei dominicse in Xovo Testamento scil. qualibet hebdomada et non solum bis in mense. Tunc, ut aiunt defensores hujtisce 2" opinionis, bene explicatur quod prwceptum istud credendi explicite in Christum non ooligat nisi quando safficienter oognoscitur; proinde fides explicita de Cliristo, etiam in statu novas legis, non est oUigatoria pro multis qni hoc pneceptum invincibiliter ignorant, nec recurrendum est ad revelationem extraordinariam pro eis, sed sufflcit quod habeant fidem implicitam contentam iu fide explicita de duobus primis credibilibus : « Deus est et inquirentibus se remunerator est ».

Ita locuti sunt Eicliardus de Mediavilla, Turianus, de Lugo, Diana, Vasquez et nominales qui non considerant natnram rerum (v.g. naturam salutis et eoruni quas per se requiruntur ad salutem), i Non aunt tamen proprie mlraculuro, qula ha; extraordinarto Del lnterventlones flerent secundum legem : a Fadentl eum auxillo gratto quod ln ae est, Deus non dcnegnt gratiam ulterlorem », duio e contra non est lex mlraculi ; mlraculum non preesuppoiiit siiecialem dlepositionem In subjecto iu quo fit. Attamen bie interventlones sunt quid extraordinarlum.

AN PIDES DB CHRISTO SIT DE NECBSSITATE MEDII sed solum aut potius facta expertentia: aliquomodo ut postea facient positivistas ; est via ad positivismum juridicum. Unde si Deus revocaret pra;dictum praiceptum, uunc fides explicita de Salvatore non esset ullo modo amplius necessaria ad salutem.

Sed tunc remanet uotabilis difficultas, scil. : si secunda sententia de sola necessitate prwoepti esset vera, tunc post adventum Christi fides explicita de Christo Salvatore esset minus necessaria quam baptismus ab ipso institutus; omues enim theologi tenent quod baptisnius aqua> est omnibus et siugulis necessarius necessitate uon solum pra>cepti, sed medii ex institutione divina religionis christianse, imo pro parvulis (excepto casu martyrii) est medium sine quo etiam inculpabiliter omisso salus haberi nequit, dum pro adultis sufflcit baptismus desiderii.

Mirum esset si nunc fides explicita de ipso Salvatore esset minus necessaria quam baptismus aquaj ab ipso institutus, et etiam mirum esset quod in Novo Testamento sufflceret fides implicita dc Cliristo, quse jam necessaria erat in Veteri Testamento; in Novo perfectior fides videtur necessaria... Principia revelata primaa Sententite remanent firma, et non destructa sunt a secunda sententia. Bemanet quod conjunctio hominis cum Salvatore est necessaria ad salutcm independenter a praicepto superaddito, et quod hac conjunctio fit per Gdem perfectiorem in Novo Testamento quam in Veteri Testamento.

Uae igitur duas sententiaj sunt contradictorie oppositae, ut thesis et antithesis, nam 1* dicit : fides explicita de Christo nunc est necessaria necessitate medii ad salutem ; 2* hoc negat. Est antinomia proprie dicta.

Utraqne positio habet suas difficultates et videtur quod non possit esse synthesis superior, quia, contra Hegel, inter duas propositiones contradictorie oppositas una est vera, altera falsa, et non datur medium.

Unde problema (it valde difflcile. Nodus difflcultatis atteute considerandus est, plus quam faciunt eclectici. Magna tentatio eclectismi est ludere cum principio contradictionis, inquirendo habilem conjunctionem, conciliationem inter contradictoria, « una buona combinazione », sicut illi qui hodie admittunt communismum christianum. Sic non raro eclectismus cadit in contradictionem saltem latentem ex qua multas alia» sequuntur. Periculosum est ludere cum principio contradictionis sicut cum igne aut cum tigro, quia negator hujusce principii devoratur ab illo, ut advenit pro Hegelio. Non si scherza col principio di contradizione, ut constat ex recenti et optimo articulo P. Boyer circa librum P. de Lubac: Le Surnaturel '.

Hoc pr» oculis semper habendum est. Utique non datur medium inter duas propositiones quas sunt proprie contradictoriaj, v.g. inter has duas : 1° fides explioita de Christo Salvatore est necessaria neces- i Cf. Orei/orianum, 1947, fasc. 2 et 8.

DB ACTU INTERIORI FIDBI eitate medii ad salutem ; 2° liasc fides explicita non est necessaria necessitate medii.

Suarez 1 autem cum magna babilitate, secundum suam consuetudinem proposuit tentamen conciliationis seu transactionem per mutuam concessionem, ut dicit D. Ludovicus Caperan qui eum sequitur Suarez incipit concedere secnndas sententiaj quod, etiam post adventum Christi, aliquis potest justincari sine fide explicita de Christo Salvatore, v.g. puer educatus in silvis qui facit quod in se est. Deinde Suarez volendo concedere aliquid primte sententite, concludit : « Fides explicita de Christo per se loquendo est nunc medium ad salutem necessarium pro omnibus et singulis vel in re (ut dicit prima sententia), vel in voto, scil. implicito (ut dicit secunda sententia) ». Est quidem habilis conciliatio.

Sed statim Suarezio objicitur: fides expticita in voto implioito nihil aliud est quam fides implicita qute jam necessari» erat in Veteri Testamento ; unde remanet difficultas et requiritur saltem complementum explicationis. Juxta thomistas, Suarez dicendo « vel in re vel in voto » videtur potius duas sententias inconciliabiles juxtaponere, quam problema solvere. Suarez magis considerat facta oontingentia, quam principia necessaria, quibus faeta illustrantur, et principia revelata primte sententi® remanent vera.

Ilnde Rna.rez, qni de facto plnries eitatur pro 2» sententia, non videtur satis affirmare cum 1* sententia necessitatem medii expliciUe fidei in re, nec satis servare id quod dixerat S. Thomas IP-II", q. 2, a. 7, agendo de necessitate salutis: scil. : « Post tempus grati® revelatte tam majores quam minores tenentur habere fidem explicitam de mysteriis Christi » seu de Christo Salvatore. Attamen interventio Suarezii non fuit inutilis et perduxit, ni fallor, ad tertiam sententiam bene propositain a Salmanticensibus, quas, ut mihi videtur, a Suarezio approbaretur.

Tertia sententla. — H*ec proponit distinctionem magis ad rem ad solvendum problema secundum principia recepta sine arbitrario

Suare» (onnulavlt suam sententlam satls complexam in trlbus propoaitlonibus, scil. 1° o Bxplicita fldes incarnatlonis non est hoo tempore tta necessaria, ui sine illa realiter aut in re obtenta nullus possit justifloari, nam pucr educatus ln silvls, sl duitt pervenerit ad usum ratJonls, faclat quod In se est, lllnmlnabltur; cumque de Chrlsto nihU audlerlt, poterit obtinere sollus Del fldem expucitam sine flde CbrlsU expUcita ».

2° « Per se loquendo fldes cxpltoUa Christi in re obtenta non est magis neoessarla ad gUtriflcationem quam ad primam jnsHflcationem; nam sl quls justlflcatus per fldem impllcltam Chrlsti statim moriatnr, obtinebit glorlam, qula gratla dat jus ad lllam ».

3° « Fldes ChrJsti cxpllcita per se loquendo est necessarta omnibus et slngulis ad Justlflcationem et glorlflcatlonem in lege gratlic, tanquam medium neoessartum vel in re vet in voto ».

AN FIDES DB CHBISTO SIT DB NECESSITATB MBDII 15$ oeleetiBmo. Ha>c tertia sententia, qu® vult omnino servare id quod priscipale est in conclusione S. Thonue, sic formulatur a Salmanticfusibus (De Fide, disp. VI, n. 77) qui eam defendunt : « Post Evan- Kclii promulgationem fides Christi explicita seu vn re est peb se louhendo medium necesbarium ad salutem; per accidens tamen conllugere potest, etiam post Evangelii promulgationem, ut aliquis salutcm conBequatur absque tali fide ». H«c distinctio est melior quam ■liBtinctio Suarezii (sed Suarez admitteret, ni fallor, id quod dicunt Hnlmanticenses, unde non est forte inter eos magna distantia). Ita,. u t aiunt Salmanticenses, senserunt Javellus, Soto, Ledesma, llicha)! il« Medina, Serra; recenter Eeginaldus Schultes O. P. in suo opere l><: Fide implicita in lingua germanica, Eegensburg, 1920; item Hugueny O. P. et plureB alii. Insuper Joannes a S. Thoma et Gonet concedunt hanc sententiam Salmanticensium esse probabilem quamvi» ipsi teneant primam ut probabiliorem '. Defensores hujusce terl ia) sententi® optime considerant quod non datur medium intra duas opiniones contradictorie oppositas, propter ea firmiter retinent cum U Bententia contra 2am necessitatem medii, sed addunt prsedictam ilistinctionem et praacisionem.

Sic hsec tertia sententia magis complete formulatur : « Post promulgationem Evangelii fides explicita de Christo Salvatore est omnibus necessaria ad salutem necessitate medii, hoc quidem per se et etiaiu certo non soluiu probaliilius ; seil, ut videtur, inm semper, quia, probabiliter snnt per acoidens exceptiones, ubi deest sufficiens prasdicatio Evangelii ».

Expllcatur et probatur haao tertla sententla.

Quajdam sunt preenotanda, relate ad duas alias sententias?

1° Quoad definitionem exactam « necessitatis medii », hsec clausula « medii sine quo etiam inculpabiliter omisso salus haberi nei/uit », iuec clausula non ponenda est in definitione necessitas medii iu genere, quia pertinet solum ad subdivisionem hujusce generis proparvulis, et ab60lute loquendo non valet nisi pro parvulis, non vero pro adultis.

Etenim auctores, qui, v.g. Tanquerey et plures alii, posuerunt hanc clausulam in definitione necessitatis medii in genere, fecerunt duas confusiones, quia voluerunt cum praecipitatione ad aliquid practice olarum pervenire scribendo aliquod manuale scholare, nec satis rem speculative et attente consideraverunt. 1° Confuderunt genns proximum (scil. necessitatem medii) cum aliqua eius subdivinione (scil. cum necessitate medii non solum per se sed semper requisiti sine ulla exceptione). 2° Non satis notaverunt diflerentiam, quoad

Dlcit Joanncs a S. Thoma, De Fide, disp. IV, a. 1, n. 10: «Probablle > expUcitam suppleri posse In aliquo casu per ildem lmpll- cltam ». :

DE ACTO INTEBIOBI FIDBI hoc, inter adultos et parvulos. Nam pro adMlto est semper aliqua oulpa saltem remota, scil. in eius negligentia, quia, ei, cum auxilio divino sibi oblato adultus faceret quod in se est, Deus ci prieberet id quod est semper ad salutem necessarium, sicut misit Petrum ad Cornelium, ut notat 8. Thomas '. Dnde Pius IX declarat (Dknz., 1648) : « Gratias coelestis dona nequaquam illis defutura sunt, qui hac luce recreari sincero animo velint et postulent » et (Dbnz., 1677) : « Kotum nobis vobisque est, eos qui invincibili circa sanctissimam nostram religionem ignorantia laborant, quique naturalem legem eiiusque prsecepta ia omnium cordibus a Deo insculpta sedulo servantes ac Deo obedire parati, honestam rectamque vitam agunt, posse, divincE lucis et gratiw operante virtut-e, aeternam consequi vitain, cum Deus, qui omnium mentes, animos, cogitationes habitusque plane intuetur, scrutatur et noscit, pro summa sua bonitate et clementia minime patiatur, quempiam jeternis puniri suppliciis, qui voluntaria: culpw reatum non habeat».

Unde prtedicta clausula, scil. « medii sine quo etiam inculpabiliter omisso salus haberi nequit » non ponenda est in de6nitione necessitatis medii in genere, sed pertinet ad subdivisionem sequentem, scil. medii per se et semper necessarii pro parvulis, scil. baptismi aquaa (a<ihuc tamen excepto casu mart.vrii, nt patet in sanctis innocentibus).

Quidam dicunt: S. Thomas non satis explicite definivit necessitatem medii. — Respondetur: Voluntarie usus est terminis generalibus et nimis dixisset 6i posuisset in hac definitione prasdictam clausulam. S. Doctor loquitur solnm de medio per se ad salutem necessario et distingnit hanc necessitatem a necessitate prwcepti de qua alibi scil. infra, q. 16, loquitur 3. Sic sufficienter dici pluribus locis: « in necessariis ad salutem, Deus nunquam deest, nec unquam def uit homini, nisi ex culpa eius ». Cf. I*-II", q. 98, a. 2, ad. 4m. — 11*11", q. 177, a. 1 e; q. 178, ft. 1, c; I Sent., d. 48, q. 3, lm; III Sent., d. 25, q. 2, a. 1, q. 1, lm. Cf. Tabul. auream operum S. Thom» ad verba Salus, et Sacramentum, n. 46. Baptismus, n. 82, 83, 89.

2° Pranotandum est quod : medktm ad salutem potest esse independenter a prtecepto necessarium ad salntem dupliciter aut per se et semper, sine exceptione, aut per se et non semper, sicut in ordine naturse homo nascitur per se cum qninque digitis in qualibet manu, sed non semper, quandoque enim nascitur cum quatuor, quandocumque cum sex.

i De Veritate, q. 14, a. 11, ad 1 : textns ab omnibus cognltns : <r Sl allqnls ln sllvis nntritus, ductum natnralls ratlonis eequeretur ln appetitu bonl et faga niali, cortisslme tenendum est, quod el Dens vel per internam inspirationem revelaret ca quas sunt ad credendum necessaria, vel alU/uem fidei pra-dioatorem ad eum iirigeret, slcut misit Petrum ad Cornellum (4oi. Ap., x) ».

a Tractat de fide necessarla necessltate salntls, II*-II««, q. 2, a. 4 nsque ad 8, et de praxsptls pertlnentibua ad finem, infra IIMI», q. 16. Immo dicit in hoc ultimo loco, a. 1: « PrJma subjectio homlnls ad Deum est per fldem... Et ideo fldes preemlttltnr antc legis pnecepta ».

AN FIDES DB CHBISTO SIT DE NECESSITATB MEDII

Sunt in ordine naturali exceptiones qua? regulam confirmant, quia eadem causa naturalis semper producit eundem effectum in iisdem oircumstantiis , non tamen si sdnt alia? circumstantise, et im- [icdimenta.

Pariter in ordine salutis : scil. post promulgationem Evangelii lides explicita de Christo est omnibus necessaria necessitate etiam medii a<l saiutem, hoc quidem per se, sed forte per accidens non semper, scil. in regionibus in quibus deest sufficiens praidicatio Evangelii.

3° Prfflnotaudum est quod secundum omnes theologos baptismus aqxue est necessarius ad salutem necessitate non solum pra?cepti sed medii pro omnibus, etiam piio adultis, et tamen omnes theologi ctiam tenent quod pro adultis, suppleri potest per baptismum desiderii, si baptismus aqua> est impossibilis. Tunc habetur baptismus Ln voto saltem implicito. Item pro sacramento poeniteutiae.

4° Deniqne pi«enotandum est : Immo S. Thomas, III*, q. 73, &. 3, Lenet quod Eucharistia est omnibus necessaria. ad salutem per se <|iiidem, sed non semper, quia qnandoque sufflcit quod habeatiir in voto implicito et hoc est per accidens. Dicit Angelicus ibid. : « Perceptio baptismi est necessaria ad inchoandam spiritualem vitam ; perceptio autem Eucharistke est necessaria ad consummandam ipsam, uou ad hoc quod simpliciter habeatur, sed sufficit eam habere in voto, sicut et fiuis habetur in desiderio et intentione... Ex- hoc ipso quod pueri baptizantur ordinantur ad Eucharistiam ». Gratia enim baptisinalis tendit ad gratiam Eucharistiaa, sicut puer ad setatem adultiim'.

His pranotandis expositis, satis faciliter probatur tertia sonlentia.

Prlma pars eius est quod fides explieita de Christo est in statu novffl lcgis necessaria necessitate medii pro omnibus, independenter ii prsecepto superaddito.

i Immo S. Thoma8 afflrmat ln Summa Theologica, IMI", q. 68, a. 2 et 5, lil qnod antea nondum flrmlter dlxcrat, scil. septem dona Spiritus Sancli sunt neoessaria ad satutem et sjint in omnibua justis, ut connexa cum caritatc. Kt ■llclt de dono intellectus a quo perflcltur fides : « etsi non omncs habentes fidem plenc Intelligant ea, quje propununtur credenda, intelllgunt tamen ea esse credends, et quod ab cis nuilo modo est deviandum » (II»-II«, q. 8, a. -1, ad 2).

Hoc autem Jam vcriflcnretur ln justls qui expllclte et flrmiter erederent 60lnm, contra utheos, quod « Deus est et remuneraior est » cum voto implicito nlla mysterla flrmlter credendl sl revciata slnt. Unde sicut donum Intellectus, ncccssarluni ad salutem, iwtest esse hoc modo ln qulbusdam Justls, parlter lldes lnfasa, ad salutem necessaria, modo valde imperfecto (ex parte objectl CIJHltit ^01*8'*886 ^^ibU8 rcslonlbu8 M losufllciens est priedicatlo Evan-

DB ACTO INTERIOBI PIDBI

IIoc probatur sicut in prima sententia ex textibus 8. Scriptun» jam allegatis, ex textibuB 8. Augustini et aliorum Patrum, ex textibus 8. Thomte, et ex hac duplici ratione theologica:

Salus haberi nequit sine conjunctione hominis oum Salvatore. Efec autem conjunctio pro adulto fit non solum per virtutes infusas fidei et caritatis sicut pro parvulo baptizato, sed per actum fidei, sec. illud Pn.nl i : « Non justificatur homo ex operibus legis ntsi per fidem Jesu Christi » (Oal., n, 16). Ergo ad salutem adulti requiritur aotus fidei de Christo Salvatore, et non solum virtus infusa fldei jam requisita in parvulis.

Et insuper in statu novte legis requiritur fides perfectior quam in "Vet. Testamento in quo jam requirebatur fides implicita de Salvatore futuro ; ergo nunc requiritur fides explicita de Salvatore jam advento et pro salute omnium crucifixo. Sed possunt esse multi gradus in hac fide explicita, a minimo usque ad perfectum. Cf. ad Oalat. (iii, 23) et ad Coloss. (i, 26) de perfectione fidei in statu novielegis per respectum ad fidem antiquorum quia « omnia in figura contingebant illis ». I Cor. (x, 11) : « Sub lege custodiebantur conclusi »- (Gal., m, 23).

Confirmatio. — Insuper, ut aiunt Salmant., u. 79, « eodem modo, per se loquendo, reqniritnr pro hoc statu fides explicita Christi ac requiritur Sacramentum Baptismi in re susceptum, (imo a fortiori). Sed hoc sacramentum in re susceptum est per se loquendo (pro omnibus, etiam pro adultis) medium necessarium ad salutem. Ergo (et a. fortiori) fides explicita Christi requiritur per se loquendo ut medium necessarium ad salutem (et hoc independenter a prtecepto superaddito).

Major probatur qula nullus adultorum potest tn re suscipere- Baptismum absque flde explicita Christi, cum hujusmodi sacramentum sit professio talis fidei. Unde in Aotibus Apost. (vni, 37), refertur Philippum non prius baptizasse eunuchum Candacis reginse, quam iste Christum explicite crederet. Dixit enim ei Philippus : « Si credis ex toto corde, licet ». Ita Salmanticenses.

Et nobis videtur non solum probabile sed certum, quod nunc fides explicita de Christo Salvatore est ad salutem necessaria necessitate medii et non solum necessitate prtecepti, et hoc prsesertim vult dicere S. Thomas in articulo in quo de hac re loquitur (11*11", q. 2, a. 7).

2» Pars oonclusionls. — Probabile est (et hoc admittitur etiam a Joanne a S. Thoma) quod hax necessitas medii, quamvis sit per se, non sernper verificatur, quia probabiliter sunt exceptiones, ubi deest sufflciens prsedicatio Evangelii. Et hoc est per accidens. Est exceptio qu£e regulam confirmat, nam in ipsa regnla seu lege dicitur « post sufflcientem Evangelii promulgationem ».

Hoc magis intelligitur cx eo quod promulgatio Evangelii non facta est modo technico ut promulgatio alicuius legis in aliquo Statu per edietum civile tali die offlcialiter pervulgatum in diversis par-

AN FIDES DB CHBISTO SIT DE NECESSITATB MEDII tibus hujusce Status; promulgatio Evangelii facta est per prwdicationem progressivam in diversis linguis pro dwersis populis.

Sic pro infideli qui vivit v.g. inter mahumetanos et qui faceret quod in se est, ad justificationem sufflceret inspiratio interior absque revelatione proprie dicta et immediata, quasi miraculosa, ut, per stum.

Hoc confirmatur ex eo quod dicit S. Thomas, 1*11"', q. 89, a. 6, de puero etiam infideli perveniente ad usum rationis: « Primuni, quod tunc homini cogitandum occurrit, est deliberare de seipso. Et si quidem seipsum ordinaverit ad debi/um finem, per gratiam consequetur remissionem originalis peccati ». Est forma specialis baptismi desiderii quse cum sit in adulto non potest esse absque actu fidei et caritatis. Hic tamen puer non videtur habere explicitam coguitionem de Christo.

Connrmatio. — Item ut aiunt Salmanticenses, n. 79, et hoc admittitur etiam a Suarezio : « Fieri potest quod catechumeno proponatur Deus ut auctor et finis supernaturalis absque ulla explicita notitia Christi Domini. Ergo fieri potest qnod catechumenus concipiat fidem Dei auetoris et finis supematuralis, uihil explicite credendo de Christo. Sed eo ipso quod credat Deum finem et auctorem supernaturalem, potest ipsum diligere amore caritatis, atque ideo justificari. Ergo contingens est et per acoidens, pro statu novas legis, quod quis justificetur absque explicita Christi fide ».

Alia contlrmatio cst ex eo quod pariter baptismus aquffi, quamvis per se sit necessarius necessitate medii etiam pro adultis, et similiter poenitentia (et etiam Eucharistia sec. S. Thomam), tamen per accidens pro adultis sufficit quod habeantur in voto implicito.

Saltem h«c secunda pars theseos est probabilis, scil. probabiliter dantur exceptiones, sed prima pars videtur certa, scil. quod fides explicita de Christo est, in statu novw legis, necessaria necessitate medii per se loquendo, et non solum necessitate preecepti ; id est : etiam si non esset prasceptuin de bac re, jam esset necessaria ex hoc quod ad salutem per sc requiritur in adulto conjunctio cum ipso Salvatore, qua> coujunctio per se fit per fidem et in nova lege per fidem explicitam '.

Difficultas. — Remanet tamen quiedam difflcultas ex hoc quod S. Thomas in quibusdam textibus videtur admittere necessitatem non solum per se sed semper. Dicit enim IP-II", q. 2, a. 7, agendo i Parlter per se loquendo et ex parte Del Infnndentis simul infimduntur fldes, Bpes, caritas, cum gratia habltuali, sed per acddena et ex malitia- subjectl provenlt, quod non lnfunduntnr simul, sl allquls est disposltus ad fidem et spem, «ed nondum ad caritatem (cf. II*-II«, q. 6, a. 2, ad 3).

DE ACTC INTERIORI FIDEI de necessitate salutis (et non solum pnecepti) : « Post tempus gratise revelataj tam majores quam minores tenentur habere fidem explicitam de mysteriis Christi ». Imo S. Thomas dicit in III Sent., dist. 25, q. 2, a. 2, q.ca 2 : « Post adventum Christi quia jam mysterium redeniptionis impletum est, et corporaliter et visibiliter prtedicatuni, tenentur omnes ad credendum explicite, et si aliquis instructorem non haberet, Deus ei revelaret, nisi ex culpa sua remaneret ».

Sunt tres responsiones :

1° Respondent Salmanticenses : S. Thomas loquitur de homine jam justificato, si a statu gratite non decidat, quia hoc conveniens esset ad gratiam conservandam et augendam.

Sed hic sensus hujusce textus non clare constat ex contextu. Attamen etiamsi S. Thomas in hoc Commentario in Sent. non admiserit exceptiones, deinde videtur eas admittere in Summa Tlieol., I*-II*% q. 89, a. 6, dum loquitur de puero infideli qui facit quod in se est et convertitur ad Deum.

2° Respondetur : S. Thonias scripsit ante inventionem Americ», et nescimus quid de hac re dixisset post inventionem harum regionum, in quibus erant homines quorum salus non erat impossibilis.

3° Respondetur: remnnet probabUe quod non sint exceptioncs, et quod in locis ubi deest snfficiens prfedicatio Evangelii « si quis ductum naturalis ratiouis seqneretur in appetitu boni et fuga mali, Deus pe-r internam inspirationcm revelaret » non solum duo prima credibilia sed etiam Incarnationem redemptivam

Hoc remanet probabile et forte verum est, sed si verum est, est quid valde elevatum, dum interpretatio a Salmanticensibus et pluribus aliis proposita est magis accessibilis, et conservat omnino quod lides explicita de Christo est necessaria necessitate medii per se, imo hoc nobis videtur non solum probabile sed certnm, adjungitnr tamen : probabiliter dantnr exceptiones, sicut pro baptismo aqn», poenitentia et Eucharistia.

Recapitulatio. — Cnde i>er modum recapitulationis dicendum est : Est triplex necessitas medii, scil. :

1° Necessitas medii per se et semper requisiti omni tempore ex ipsa natura rei, ut gratia sanctitieans, semen gloria.

2" JJecessitas medii per se et sexnpcr requisiti, non ex ipsa na tura rei, nec omni teinpore, sed ex institutione divina Christianismi, ut baptismus aquas pro parvulis.

3° Kecessitas inedii per se sed non semper scil. supi»sita oognitione saltem possibili, v.g. baptismus aquse pro adultis; quia per accidens sunt excepliones, in quibus supplet baptismus desiderii. Item fides explicita de Christo Salvatore post adventum eius, nam videntur esse per accidens exceptiones in quibus sufficit fides iiuplicita de Christo.

AN PIDES DE CHRISTO SIT DE NECESSITATB MEDIl

Hoc autera melius exprimi potest in sequenti synopsi, in divinione per sic et non, scil. per membra ad invicem contradictorie opposita, ad omnem contradictionem latentem vitandam et ad tollendam omnem omissionem et confusionem.

ex natnra rei necessitan medii \ sine quo , salus obtineri uequit per se et semper

Necessitas { ad salutem ;

pro omnibus, gratia habitualis, seinen glorise, virtutes

I theologicse l pro adultis : credere quod Deus est et remunerator est ; meritum.

baptismus aqute pro parvulis extra casum martyrii.

per se sed non ex institutione \ v.g. divina religionis christianaj

/ scil. supposita cognitione saltem possibili, v.g. baptismus aqute pro adultis, quia per accidens supplet baptismus desiderii ; item fides explicita de Christo Salvatore post adventum eius.

quia est quid prjescriptum a voluntate praicipientis et oppositum est malum uon in se, sed quia prohibitum, v.g. sau ctificatio sabbati ac diei dominic», scil. semel in liebdomada, non solum semel in mense; item communio paschalis

Manifestum est autem quod fides explicita de Christo Salvatore post adventnm eius est quid magis uecessarium ad salutcm quam sanctificatio diei domiuicte, semel in hebdomada, et non solum semel in mense. Fides enim explicita in Salvatore est ex se ipsa medium ad salutem necessarium, est quid bonum et nee.essarium etiam independenter a pnecepto superaddito, et oppositum eius non est solum malum quia prohibitum, sed prohibitum quia malum. Leges fundumeutales sunt leges scriptai non in charta sed in corde hominum, « nomoi agraphoi ».

db actu arnmoBf fidm fides explicita de Salvatore advento est per sc ad salutem necessaria necessitate medii.

Objectlo. — Difficultas quasdam remanet prout exceptiones de quibus agitur debent esse frequentes, et igitur non videtur quod sint per accidens.

Ad hoc respondetur sec. Thomam, I*, q. 49, a. 3, ad 5 : « Malum non habet causam nisi per accidens... Et in unaquaque specie defectus naturaj accidit ut in paucioribus. In solis autem hominibus malum videtur es6e ut in pluribus; quia bonum hominis secundum sensum corporis, non est bonum hominis in quantum homo, sed secundum rationem. Plures autem sequuntur sensum quam rationem ». Et hoc dicit S. Thomas pluribus aliis locis (v.g. I*, q. 63, a. 9, ad lm ; I*-IP°, q. 71, a. 2, ad 3m; De malo, q. 1, a. 3, ad 17n>; a. 5, ad 16»>).

Unde aliquid per accidens potest evenire ut in pluribus in genere humano. Ideo exceptiones praadictas possunt esse satis frequentes (Deus scit) et tamen remanent per accidens, quia per se loquendo conjunctio hominis cum Salvatore per fidem est medium necessarium ad salutem.

Sed iste exceptiones sunt minus frequentes quam plures putant. S. Thomas enim (I*, q. 23, a. 7, ad 3m), agendo de numero electorum inter homines et de hoc verbo « multi vocati, pauoi vero electi », dicit : « Bonum proportionatum communi statui naturte accidit ut in pluribus, et defectus ab hoc bono nt in paucioribus. Sed bonum, quod excedit communem statum naturte, invenitur in paucioribus... sic paucissimi sunt respectu aliorum qui attingunt ad habendam profundam scientiam rerum intelligibilium. Beatitudo autem teterna in visione Dei consistens excedit communem statum natuite ».

TJnde prsedict» exceptiones quamvis sint forte satis frequentes in regionibus in quibus deest praidicatio Evangelii, non sunt tam numerosse quam plures existimant, quia multi homines non faciunt quod m se est et sic nequidem pervenvunt ad fidem implioitam Christi SaVvatoris.

Ideo inter homines qui perveniunt ad fidem supernaturalem, majoritas potest habere fidem explicitam in Christo Salvatore. Quid sit de facto, Deus scit.

Abt. VIII. — UTRUM CREOERE TRINITATEM EXPLICITE SIT DE NECESSITATE SALUTIS.

S. Thomas respondet eodem modo ac pro fide explicita de Christo, et igitur eodem modo explicanda est ejus reponsio.

Quajnam alnt credenda necessltate praeceptl? (cf . infra a. 16, a. 2).

1° Omnes sic tenentur in statu legis evangelicss credere explicite Raltem quoad substantiam Symbolum apostolorum, omnia prwcepta

AN PIDES DE CHRISTO SIT DE NECESSITATE MBDIt

Decalogi et Ecclesiw, orationem dominicam et tria sacramenta necessario suscipienda, scil, Baptismum, Eucharistiam, Poenitentiam. Hoc constat ex praxi Ecclesise a tempore Apostolornm.

2° IIoc prseceptum fidei obligat per se, et non solum ratione alterius, v.g. poenitentiai. Hoc habetur ex damnatione alicuius propositionis laxistarum (Denz., 1166).

3» Prwceptum negativum, scil. non uegandi Gdem susceptam aut agnitam obligat pro semper.

4° Prwceptum affirmativu/n, scil. assentiendi veritatibus revelatis obiigat per se adultum in prhno instunti vitw moralis dum veritas lidei sufficienter proponitur, priesertim cum sit periculum dissentiendi veritatibus fidei sufflcienter propositis.

5° Damnata est ista propositio laxistarum (Denz., 1154) : « A6 iiifidelitate excusabitur mfidelis non credens, ductus opinione minus probabili », v.g. protestans volens in protestantismo remanere, quando protestantismus ei apparet minus probabiliter verus. Si dubitat et putat catholicismum esee wque probabilem aut probabiliorem ac simul tutiorem, debet veritatem inquirere et a Deo lumen petere, ut habeat sufficientem credibilitatem et gratiam fidei. Secus, nt ait S. Alphonsus, peccat contra fidem, non adhibendo medut ad perveniendnm ad veram fidem, etenim ignorantia versB fidei tunc fiet ipsi voluntaria et culpabilis et non erit hic homo in bona iide. Uon dubito plures hareticos qui versantur inter catholicos, esse hujus conditionis, ait Billuart.

6° Post damnationem laxismi omnes th-eologi etiam probabilistffi tenent hoc principium in liis qute s-unt necessaria necessitate medii ad salutem pars tutior sequenda est, nulla nimia securitas ubi periclitatuv leternitas; et tutior in hoc casu non est statim credwe, si deest sufficiens credibilitas, sed inquirere veritatem et orare. Hoc valet pro mahumetano cui divinitas Christi est quid probabilius revelatum, debet tutiorem partem eligere, inquirendo et orando, et, si facit, inveniet sufficientem credibilitatem et gratiam fidei.

7° Quandonam obligat pmceptum fidei praster periculum ncgandi lidem? — Respondetur : Innocentius XI danmavit has duas propositiones laxistarum (Denz., 1167, 1215) : « Satis est actum fidei semel in vita elicere », « suffieit hax. mysteria (Trinitatis et Incarnationis) semel credidisse... ». Etenim hoc rejiciendum est quia sec. S. Scripturam justus ex fide vivit. Liberales dicunt : homo non vivit ex principiis, nec semper debet cantare : « Credo in unum Deum ». E contra S. Scriptura dicit: justus ex principiis tidei vivit, ergo non solum semel in vita debet elicere actum fidei, et non minus obligat lioc prseceptum, quam pwecepta spei, caritatis et aliarum virtutum, quae pluries in vita obiigant. Proinde merito multi theologi tenent pra;ceptum lidei per se obligaro in periculo mortis. iu quo obligant pr<ecepta spei et caritatis; item quando urget gramlis tentatio contra ftdem, et pluries in vita. Sed quoties? variant auctores. Plnres respondent, et est sententia tutior, pweceptum fidei per se oWigat sin-

11 — o«KBiaou-L»<iB»NGi: • De vtriutttiui theotoatcis.

DB ACTO INTERIORI FIDBI gulis diebus dominicis et festis, audiendo missam, non enim recte anditur sine actu fidei. Insuper ssepe hoc prseeeptum obligat per accidens seu potins ratione altervus, quoties urget aliquod aliud pneceptum, qnod sine fide impleri nequit, v.g. quando quis tenetur poenitere, suscipere aliquod sacramentum, elicere actum spei, caritatis, religionis, sed suflicit tunc quod credat in actn exercito, non necesse est quod dicat Symbolum in actu signato.

Haec sufficient quoad prseceptum fidei, pront pertinet ad praesentem quEestionem de necessitate fidei.

Infra q. 16 iu duobus articulis, videbimus breviter quod in Veteri lege nulla erant prajcepta de credibilibus ad secretiora fidei mysteria pertinentibus , quse non erant populo exponenda. Sufficieba.t fides explicita in Deum remuneratorem, et implicita in Redemptorem promissum. Erant tamen qutedam prsecepta ad dona scientiae et intellectus pertinentia (ut Deut., vi, 6) : « Erunt verba hsec, qute precipio tibi, in corde tno, et narrabis ea filiis tuis et meditaberis sedens; in domo tua, et ambulans in itinere, donniens atque consurgens. Et ligabis ea quasi signnm in manu tua, eruntque et movebuntur inter oculos tuoB, scribesque ea in limine et ostiis domus tuse ». (Item Deut., iv, 9). Hax: autem abundantius in Kovo Testamento.

Articuli IX et X de merito ipsius actus fidei antea explicati. sunt p. 110-123.

QUaSSTIO III.

DE EXTERIORI ACTU FIDEI

Sunt duo articuli : 1° Utrum confessio sit actus fidei. 2° Utrum sit necessaria ad salutem.

Htec qutestio non est minoris momenti in praxi, et nostro tempore apparet sub speciali aapectu notanda, connectitur cum qusestione de timore mundano de quo infra infra II*-II", q. 19, a. 2, et cum quiestione de martyrio, an martyrium sit aliquando de praicepto.

Abt. I. — UTRUM CONFESSIO SIT ACTUS FIDEI.

Status qusstionis. — Agitur de confessione eorum qu® sunt fidei, non de confessione peccatorum quse ad sacramentum poenitentise pertinet, nec de confessione gratiarum actionis, qui est actus latrise. S. Scriptura ntitur hoc verbo « confessio », in hoc triplici sensu.

Difficultas est, nam sub aliquo aspectu videtur quod confessio iidei sit actus fortitudinis contra timorem mundanum et confusionem, vel est actus caritatis, prout « Ddes per dilectiouem operatur » et uianifestatur exterius propter fervorein eius.

Conclusio est: Exterior confessio fidei est aotus fidei, seu ab ipsa fide elicitus, ut dicitur ad 3m.

Probatur auctoritate Gloss» ordinarise in II Thess., i, 2. Est expressio traditionis. Item II Cor., iv, 13 : « Credidi, propter quod locutus sum » : Credimus propter quod et loquimur.

Prob. 2° ratione tbeologica:

Actus exterior elicitur seu immediate producitur a virtute ad cujus finem essentialiter refertur ut jejunare ad finem abstinentise, nam ordo agentium correspondet ordini finium. Atqui confessio exterior fidei essentialiter refertur ad signincandam lidem internam. Ergo confessio exterior fidei est proprie actus fidei, a fide elicitus.

Objectio: Sed fides est in intellectu, ergo non potest elicere, sed solum imperai-e actum exteriorem.

Respondetur: Actus dicitur ab aliqua virtute elicitus, qui, licet non sit in eadcm potentia ac illa virtus, ab ea tamen vmmediate regulatur et dirigitur, hoc est nullo alio habitu mediante, ut patet in

DH EXTERIORI ACTU PIDEI omnibus actibus exterioribua virtutum, v.g. caritatis, obedientiae, religionia, etc. Atqui confeseio exterior fidei a fide immediate regulatur et dirigitur nullo alio babitu mediante.

Instantia: Sed confessio exterior fidei fieri potest ab eo qui nondum habet habitum fidei, sed lidem quterit, et incipit v.g. orare, ut faciunt fideies.

Respondetur: Tunc bic status dicitur fidei, ut disponens ad eam, sicut eleemosyna facta ab eo qui nondum habet virtutem misericordias, dicitur actus minericordi». Nos autem loquimur de confessione fidei ab his qui jam fidem habent.

Ad 2U"'. Confessio fidei non est proprie actus fortitudinis, quia fortitudo est solum causa per accidens, sen removens vmpedknentum confessiouis fidei, scil. timorem, vel erubescentiam ; sed fortitudo non est causa per se ipsius confessionis fidei.

Ad 3um. Fides viva quas per caritatem operatur non proprie elicit sed imperat exteriores actus virtutum quaj ei subordinantur, v.g. imperat exteriores aetus religionis; e contrario proprie elicit confessionem fidei, nulla mediante alia virtute, ut dictum est '. Hoc contra Valentia.