Sectio 2, art. 7: UTRUM CONFESSIO FIDEI SIT NECESSAR IA (pars 3)

Unde character comparatur signo militari quod relinquitur iu victis ad eorum confusionem, et victoribus ad eorum gloriam, sic rharacter remanet et in damnatis et in beatis. Fides autem comparatnr armis quibus spoliantur victi. Insuper character est indelebilis, non vero fides qu® per peccatum infidelitatis amittitur. Sic charaoteie in inferno fideles distinguuntur ab infidelibus et etiam poenn majori, coeteris paribus.

Oltima instantia: Ipse S. Thomas infra q. 18, a. 3, ad 2|n, ponit illlferentiam inter fidem et spem, quod magis potest fides informis ckko in damnatis quam spes. Ergo.

i Itec fldes dlcltur qaodamniodo ooacta eo fere modo quo projectlo merrlum metu uaufragil dlcltur coacta; remanet quffidam llbertas, sed stultum i-Hwt velle merces conservare cum lmmlnente perlculo mortls, sl projectlo posnlt vltam salvaxe. Tamen avarus forte has merces non projlceret.

= Ita- quandoque quldam inimlci Ecclesite ut Proudbon qul scrlpsit : « ha lu-volutlon croit a l'humanite, l'Egllse croit en Dleu. IVEgllse est la plus ecla- Innte manifestaUon de 1'easence dlvlne et au mUleu dee sectes 11 n'y a qiTelle i|iil sache 1'adorer ».

UE HABENTIRUS FIDKM

Respondetur: S. Thomas non dixit quod in damnatis remaneal tides infusa sed guod est minus incompossibilis statui damnationl* quam spes. Et revera manet 6des acquisita, dum neo spes acqvititn remanet, nam eius objectum est bonum sperantis apprehensuni al futnrnm, quale non est in damnatis. Cf. Cajetanus iu nostro art. et q. 18, a. 3.

Quatuor remanent dubia.

1""| Dubium: Utrum sit JUtes aequisita etiam m damnatix, i/m antc mortem fidem non habuerunt.

Respondetur: Vtique, non quidem ex statu vise, sed ex rerUXQ eventu, vel ex poenis quas sentiunt; sic cognoscunt Deum ordinaSHC omne geuus humanum ad finem ultimum supernaturalem, et etiam Christura cognoscunt, prout dicitur Phil., n, 10 : « Propter qund et Deus exaltavit illum et donavit illi nomen quod est super omin' nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terr.strium et infernorum ».

2"m Dubium: An dasmones quandoque peccent etiam contra II dem, seu eliciant aliquos actus fidei contrarios?

Respondet affivmntive Paludanus, seu Petrus a Palude, maguui. adversarius Durandi, et Salmanticens. (liic dnb. 2, n. !)) teneuf.

hunc modum dice.ndi non levem habere probabilitatem, nam valde veri»hnile est damnatos circa illa lidei mysteria, ad qu<c ercdeiula per evidentiam sigiwrum non coguntur, elicere dissensum contra rium, id quippe satis suadet pessima eoruni dispositio et rabies com mittendi cuncta peccata sibi possibilia.

Attamen dasmones cognoscunt quidquid est deftnitum ab Bc clesia cognitione historica.

3"ni Dubium: An fides remaneat vn- beatist

Respondctur: Non, cf. P-II", q. 67, a. 3, quia objectum formnlc quod fidei est Veritas prima non visa, et in patria intuitive videtuv. S. Paulus in raptu videns essentiam Dei per modum transeuntix. non habuit tunc actuin fidei, sed non amisit fidem habitualem.

4"" Dublum: An fides remaneat in animabus purgaloriif Respondetur affirmative, sicut in patribus qui erant in lymbo, quia remanet obscuritas mysterioruiu. Adde quod spe confirmiit»

sperant heatitudinem et spes pra?supponit fidem.

Abt. IIT. — UTRUM QUI DiSCREDIT PERTIHACITER UNUM ARTICULUM FIDEI POSSIT HABERE FIDEM INFORMEM DE ALIIS ARTICULIS.

Hic articulus valde illustrat thomisticam doctriuam de motivo formali fldei. Notandum est quod ille pertinaciter discredit aliqiu»! dogma sibi sufficienter propositum, sive neget hoc dogma, sive negel adhxsiouem huic dogmati pertinaciter de eo duMtando.

AN POSSIT BSSB FIDBS IN HjEIIBTICO FOltMAl.I

Status quasstionis. — Videtur quod luereticus formalis retiueat lltlem infusam informem de quibusdam articulis: 1« Alioquin intel- "« oius esset fortior quam intellectus catholici qui indiget adju vurl ad credenda iuec mysteria. 2« Quia geometra ex hoc quod igno- 'i unam conclusionem geometriaa vel errat circaeam, non ipso facto ttit suam scientiam. 3° Quia homo potest esse obediens circa quse

• 1 * 1 * ■ ' mandata, et nou circa alia; ergo pariter sic potest esse credens.

Conclusio tamen est : In lueretico pertinaciter discredente unum ftieulum fidei, non remanet fules infusa, nec formata, nec informis, ■ "<•/ alia myxteria, qwc vult retmere.

Hmc conclusio est communis, eaiu tenent cum S. Thoma et thotnlatlB Scotus, Suarez, Gabriel Biel. Quasi solus Duraud us opposi- Inm docet, dicendo: est probabile quod hsereticus, qui dissentit uui krticulo, habet nihilominus fidem infusam cirea aJios articnlos. Sic i lurandus ponit duos habitus contrarios esse siinul in eodem subjeeto "i etiam quod hajreticus formalis est simul fidelis. Numquam Du- iutellexit quid est objectum formale. Wirceburgenses tenent

<|iuicl aliquis negans etiam pertinaciter aliquod dogma dificillimum, Mtest retinere fidem infusam circa faciliora dogmata.

/* Conolusio probatur auctoritate: Conc. Trid., sess. 6, cap. 15: I \ssorendum est, non modo infidelitate, per quam et ipsa fides WmUtitWj sed etiam quocumque alio mortali peccato... acceptam ju- Klncationis gratiam amitti » (Denz., 808).

Nec refert, quod Concilium id non doceat directe, sed quasi liblter et incideuter, nam neque isto modo id assereret Concilium, lluri rertissima esset et constans theologoruw sententia.

lu Syllabo Pii IX, prop. 18 (Dbn/.., 1718), damnantur hi errores: 1'mtcstaiit.ismus non alius est quam diversa veras eiusdem chri- ElnlUB religionis forma, in qua aeque ac in Ecclesia eatholica Deo placere datum est»; prop. 21: « Kcclesia non habet potestatem dogmatiee deliniendi religionem catliolicae Ecclesi® esse unice veram religionem». Cf. Conc. Vatic, 1818.

Unde non mirum est, ut aiunt Salmauticenses, quod Bannez eneet oppositam Duraudi sententiam esse temerariam et errori inoximam, Suarez asserit non posse jam defendi sine errore.

2° Item Patres communiter docent hasreticos formales solo nomine esse christianos, si autem veram fidem theologicam retinerent. rare et proprie christiani essent.

2* Conclusio probatur ratione theologica ex communibus, in arg. Wd contra. Sicut peccatum mortale contrariatur caritati, ita discredere unum articulum contrariatur fidei. Atqui caritas non remanet lu liomine post nnum peccatum mortale. Ergo neque fides postquam itllqiiis discredit unum articulum fidei. Hsec autem argumentjitio i (uilirmatur per sequentem in corp. articuli.

■1" Probatur ex propriis sic :

Kublato objecto formali seu motwo formali a quo habitus et MttU specifivantur, cessant habitus et actus. Atqui bajreticus qui

DK HABKNTIBUS FIDEM pertinaciter discredit unam veritatem sibi sufficienter propositam, recedit ab objecto formali quo fldei tam habituali quam actuall. Ergo in hsoretico, qui discredit unum articulum fidei, non remanet fides infusa erga alios articulos quos vult retinere.

Probatur rnajor propriis terminis S. Thonue: « quia species cuiuslibet habitus dependet ex formali ratione objecti, qua sublata speeies habitus remanere non potest ». In hoc apparet momentuni hujusce principii, ex quo illustratur tota theologia de virtutibus tam acquisitis quam inf usis et de donis ; virtutes acquisit® et infusni specitice distinguuntur ab objccto formali. (I"-I1", q. 63, a. 4).

Probatur minor: Objectum formale quo fidei est veritas prima revelans sec. quod manifestatur in Scripturis sacris divinitus inspiratis, et in doctrina Ecclesi» sub assistentia Spiritus Sancti ad infallibiliter custodiendum et declarandum fidei depositum. In hoc assignatur : 1° motwum formale fidei, scil. auctoritas Dei revelantis, ut est auctor gratias; 2° depositum fidei in 8. Scriptura et in Traditione, sic habetur objectum quod credendum est ; 3° conditio sine quu non infallibiliter proponerentur revelata, scil. infallibilis propositio Ecclesiae qu® est regula proxima fidei, ut antea, fuerunt prophet» pro illis ad quos loquebantur. Insuper h«c duo ultima sunt revelata scil. 1° quod Scriptura et Traditio depositum fidei continent, et 2° quod Eeclesia iufaJlibilis est ad hoc depositum custodiendum et declarandum. TJnde recedere ab Ecclesia infaliibiliter aliquid declarante tanquam de fide, est recedere non solum a conditione sine qua non ver® fidei, sed ab ipso motivo formali fidei, scil. ab auctoritate Dei revelantis qni revelavit infallibilitatem Ecclesite « qu® procedit ex Veritate prima ». Ergo sequitur conclusio S. Thomse, sec. eius proprios terminos : « Unde quicumque non inlueret, sicut infallibili «t divinae regulae, doctrinae Ecclesi®, quse procedit ex Veritate prima, in Scripturis sacris manifestata, ille non habet habitum fidei ».

1«m Corollarium: Qui discredit non ex invincibili ignorantia seu bona fide, sed pertinaciter unum articulum fldei, alios quos tenet non fide infusa credit, sed opimione acquisita ex proprio judicio et propria voluntate. Etenim : 1° Non credit alios articulos fide inf usa, quia ille qui inhteret Veritati prim» revelanti sec. quod infallibiliter proponitur ab Ecclesia, assentit omnibus quffi infallibiliter ab Ecclesia docentur ut a Deo revelata. 2» H»reticus formalis retinet hoe articulos proprio judicio et propria voluntate, quia de his qute docet Ecclesia, ea qwe vult tenet et qwe non vult non tenet, sic inhaeret non doctrinae divinae ab Ecclesia proposit», sed proprias voluntati. Non est enim paratus sequi in omnibus doctrinam Ecclesia? '. Cf. infra de pertinacia in q. 11, a, 2, de hairesi.

' Ita S. Augustlnus, I. 17 oontra Faustum, cap. 3, alloquens Manlchax».

AN POSSIT ESSE FIDBS IN H.ERBTICO FOKMAI.I

Uoc corollarium exprimitur ad 1». Sic faciliter solvuntur obje i tloneB proposita» a S. Thoma, cf. ad 2™, 3"1.

Confirmatur: Hasreticus pertiiiax est, quoad veritates supernatuntlee quas retinet, sicut philosophus sceptious, qui negat valorem "iilologicum principii contradictionis et proinde ipsius rationis, erga rarlta$es naturales quas retinere vult; non potest amplius eas rcti- v propter motivum necessarium, sed solum propter aliquod moti- m contingem, fundans opinionem tantum. Nequidem potest affir- Dlftre firmiter « cogito ergo sum » quia si dubitet de valore reaii principii contradictionis, forsitan aliquid potest simul esse et non iisse, proinde possum simul cogitare et non cogitare, esse et non esse; mIc. pervenimus ad nihilismum absolutum ex negatione entis in qno Fundatnr principiura contradietionis. Oporteret solum dicere ut qui dan idealista germanus: «Cogitatur in cerebro meo siout pluit vn Somo mea ». Oogitatur impersonaliter, et nequidem hoc esset verum, qula sublato valore principii contradictionis, forte cogitatur simul tt non oogitatur, et forte cerebrum meum neque est cerebrum, neque nennt. Sic rursus ad nihilismum absolutum pervenit scepticus, cujus rnnctio (ut aiebant Aristoteles, et ctiam Spinoza) est tacere et nihil Minuino dicere. Negavit enim objectum formale quo rationis humana», primariam nempe evidentiam primi rationis principii.

Est aliquid simile in hteretico, qui vult ut, numeu lueresis in- dlcat cligere aliquid in deposito fidei et aliqui reiicere, sic reiicit motivnni formale fidei : sicut aliquis volens admittere aliquid absurdum v.g. evolutionem ascendentem quas est ratio sui, debet negare cum Hegel valorem principii contradictionis et omnium veritatum qiue ab isto principio dependent. Hoc est terribile contra liberali- •imum, qui non vult integritatem fidei servare, sed, ut ait, partem •■MKentialem tantum et eam quse sibi proprio judicio prinoipalig videtur.

Si sunt diversa media cognitionis, unum rejici potest sine alio, ila iu scientiis '. E contrario omnes veritates fidei admittuntur propter unicum medium: propter auctoritatem Dei revelantis.

2um Corollarium: Hic hasreticus non attingit nisi materwXiter mvsteria supernaturalia qn® vult retinere. (Cf. ad im). Nam ad ea iUtingenda formaliter ut supernaturalia, oporteret, sec. terminos K. Thoma;, ibidem, « simpliciter inhasrere primae veritati, ad quos INDIGBT homo adjuvari per habitum fidei»'. In hoc h»reticus est nt dasmon, solum materialiter attingit formulas mysteriorum super Datnralinm non quoad spiritum sed solum quoad litteram et con-

' V.g. lu geometrla, ex negatlone ultitiue proprletatls clrcull non negantur linecedentes elas proprletates, quffi deducnntur per alivd medium demonstralUium.

' Ergo contra MoIln.ani, P. BUlot et aUos, sec. S. Thomain ad inluerenduui molivo 1orvuM fidai non sufficlt naturalls dnteUectus examlnana hlstorlce Evantcllum mlrncuUs conflrmatum, ct bona volnntas, sed requlrltur aratia, et tunc «, ipso hoc est credero ui oportet ad salutem.

IIE HABENTIBUS FIDEM ceptus humanos. Unde non rairum est quod Leo XIII in Encycl. Providentissvmus , n. 17, dicat quoad exegesim: « Interpres catliolicns meminerit... ex crebris quoque veternm documentis, incorruptum sacrarum LUterarum sensum extra Ecclesiam neutiquam reperiri, neque ab eis tradi posse, qui, vetxc fidei expertes, Scriptune non rru dullam attingunt, sed corticem rodunt ». (Cf. De Revelatione, I, 513, i* ed., p. 480).

3um Corollarium i In ha?retico formali, qui ante apostasiam erst tiieologus, non remwnet habitus theologi<e, quia deest motivum formale sacra? theologi», scil. revelatio virtualis (cf. De Revelatiane, I, p. 513). Remanent solum idete theologiea? coordinatae non per i-espectum ad verum principium ordinis, scil. ad Veritatem primam, sed per respectum ad spiritum proprium alicuvus sectte,

41"" Corollarium : Solus catholicus potest veridieam et integrinn Ecclesia historiam scribere (cf. De Revelatione, I, 514). Historicus qui est formaliter luereticus potest partes quasdam Iiujusce historia) scribere sed non attingit spiritum verum Ecclesias; scribens de hi storia Ecclesiaj est sicut ille qui foris tantum videt vibreas laminai eoloratas ulicuius ecclesi®, quse videndae sunt in ipsamet ecclesia. oportet in eam ingredi, nt liae vitr&e lamiuas coloratae sub vera Iuc« appareant.

Solvuntur objectiones.

Hsec objeetiones propositas sunt quaedam a Durando, aliae a liberalibus, alias ab luereticiB.

7* Objectio: Hasreticns hunc articulum negat, non quia credit Deum fallibilem vn revelando, sed quia non apprehendit hunc articulum ut revelatum. Alios autem articulos tenet, qnia apprehendlt illos ut revelatos. Unde non recedit ab auetoritate Dei revelanti», sed solum a propositione Ecclesi», et alios artieulos tenet fide infusa, sed non catholiea, sicut Adam, Abraham, Melchisedech crediderunl supcrnaturaliter absque propositione Eeclesi».

Respondetur : Hac onvnia essent vera, si sola inspvratio privata vel examen privatum esset proxima regula fidei, scd Christus volttit et nobis revelavit Ecclesiam esse proximaiu fldei regulam ; et ideo ille qui lianc revelationem cognoscens, recedit pertinaciter ab Eccle sia, non soluni recedit a conditione sine qua non fidei catholica?, Bed recedit ab ipso motivo formali ipsius fidei infus.e, etiam ut infuxa est, et non solum ut catholica est.

Confirmatur: 8i hie h«reticus flde infusa admitteret artieulol quos retinet, esset animo paratus ad eredenda omnia quaj ipsi ul revelata propouuntur per Ecclesiam, cuius infallibilitas etiam eet revelata et flde admittenda.

Aliud confirtnatur: Undenam eognoscit luereticus pertinax luinr articulum propositum ab Ecclesia, non esse revelatum sicut alii articuli ab ea pariter propositi? Undenam, nisi ex proprio judieio et propria voluntate. qua: praeligit judicio Ecclesiae.

AK KWBW ESSE FIDBS I.N H^BETICO KOKMAl.I l.leoque objiciens, dicens: negando hunc articulum « nolo reji- "• I a itatem primam revelantem » est sicut ille qui adiilterium >mI,.hs, dicit: «nolo tamen Deum offendere » sed revera agit eontra Uivinam legem in materia gravi, et prajeligit Deo creaturam seu voluptatem: ita JuDi-eticus formalis negans unum articulnm imveligil "■ ■■ '■ relanti suum pro-prkim judicium.

Instantia: Eides est totum integrale, constans partibus, scil. arllnills. Atqui hasreticus formalis non rejicit totam fldem. Ergo partttni lidei retinet.

Hi spondetur: Dist. maj. : Fides est totum integrale, ex parte

■ ■'■iirli materialis, concedo; ex parte motivi formalis et m ratione hubitus, nego. Coutradistinguo minorem. Explico: Fides ex parte Objecti materiaiis est totum iutegraie, pi-out respicit plura a Deo iwelata,. Sed motinum formale est unicum, et ideo in ratione habitus HdcM ost qualiUis una et simplex ab isto motivo specifica-ta. Sic hsec mHus infusa inclinat ad assentiendum pluribus veritatibus sub uno

■ i eodeni indivisibili motivo. Unde perit totus et integer habitns liifiisus iu hairetico.

AMo objectio: Sed Apostoli in triduo mortis scandalum passi, iMlilserunt Udem in Cliristum, non vero fidem circa alia mysteria. Idco Chriattu, ut dicitur apud Marcum (xvi, 14): « Exproln-avit iu IH^edulitatem eorum et duritiam cordis: quia iis qui viderant enm h urrexisse, uon crediderant ». Sic Sancto Thomai apostolo dixit: " NOli esse incredulus ». Item Moysee dubitavit an posset habere KquAm ex silice, et Zacharias uon oredidit se Uabiturum filium, at- Mtnen non amiserunt fidem infusam circa alia credibilia.

Itespondent tliomistse : Apostoli in triduo mortis scandalum luiMsi sunt, non negando interius Christum, sed non confltendo exte- HlU. Iutcrius quidem, absque negatione fidei, fiuctuabant sub tenlatione, quasi homiues parvas fidei, non tamen interius peccaverunt mortaliter contra fidem. 2fon fuerunt pertinaces in negando aliqno krticulo fidei sufficienter revelato, sed fuerunt tardi ad credendum bl quod erat sufficienter reveLatum, sic venialiter peccaverunt contra Ddem, abstpie pertinacia mortali. Item dicendum est de Moyse et '!<■ /achari».

Alia objeotio: 8. Augustinus in I. De unico Haptistno. c. 5, di- 'ii .ludeo ct etiam Iweretico « tene fidem resurrectionis mortuorum, i tenebas, sed crede jam Christum resurrexisse a mortuis ». BrgO sec. Augustiuum Judseus jam habebat veram Udem.

Uespondetur: Vel judajus non erat r>eitiiiax et liabebat Udem Infusam, vel erat pertinax et habebat solum fidem acquisitam. Paritep de hasretico. Ex coutextu apparet ubi de literetico est sermo,

\iigustinum loqui de fide nou infusa, sed de fide late dicta qua

■ rodimaa Deum esse ex testimonio creaturarum.

Instantia: Attamen Ivceretieus ftrmiter et faciliter retinet ali- JMO« articulos. Ergo per habitum fidei.

DE HABENTIBUS FIDKM

Respondetur: Per habitum acquisitum, concedo; infusnm, nego. Imo faciliter et firmiter tenet suos errores, et certo certius non per tidem infusam. Quandoque enim opinio est, ex parte subjecti, propter eius pertinaciam valde tenax, quamvis ex parte motivi formalis sit dispositio facile mobilis. Unde articulos quos retinet credit hfercticus propter motivum liumanum, scil. quia sibi placent, quia creduntur a parentibus suis et amicis, et ex consuetudine naturali, fundata in his motivis inferioribus.

Quandoque etiam fideles eliciunt actus fidei propter ha;c motiva inferiora, non attendentes ad Veritatem primam revelantem et tunc hi actus non procedunt a fide infusa. Ita Billuart. Sed ssepe tamen est simul in eis actus latens fidei infusse. .

Instantia: Bteretici dicunt se recipere Evangelium et credere articulti quos retvnent propter auctoritatem Dei revelantis. Atqui non est ratio cur arguamus eos mendacii. Ergo.

Respondetur: Non arguvmus eos mendaoii, sed falluntur et cul pabiliter si sunt lueretici formales. Negaverunt enim pertinaciter uliquod revelatum, saltem Ecclesiam esse proximam et infallibilem lidei regulam, ergo alia credibilia non tenent nisi proprio judicio, quamvis dicant se non negare auctoritatem Dei revelantis. Ita plures qui peccant mortaliter dicunt se uolle Deum offendere, sed solum passiones suaa eequi.

Ultima instantia proposita a Duraudo : Unus actus contrarius habitui temperautia; non destruit illum. Ergo unus actus ha?resis, contrarius habitui fidei, non destruit illum.

Respondet Cajetanus : Non est paritas quia in primo casu agitur de hAbitu acquisito per plures actus, qui proinde non tollitur per unum actum contrarium, dum e contra fides est habitus infusus, et tollitur per unum peccatum mortale contra fidem, sicut caritas per quodlibet peccatum mortale.

Cajetanus ait : « Habitum justitia! acquisit® remanere cum actu injustiti» formaliter est per accidens: quia scilicet ex tot actibus est firmatus ut non statim unico actu corruat. Per se enim non habel, quod remaneat. Et propterea habitus infusi, quibus non est annexnm hoe accidens desinunt adveniente quocumque actu contrario formaliter )>. Cf. 111", q. 66, a. 1: Utrum virtus possit esse major vel minor. Cf. Salmant. qui dicunt circa prasentem art., u. 39, post. unum solum peccatum mortale contra temperantiam, temperantia acquisita remanet, sed in statu imperfecto, non vn statu virtutis. Virtus autem infusa, post unum peccatum mortale contra eam. non lemanet. Cf. supra III", q. 63, 65, de generatione et cessatione virtutum.

AN PIDES SIT MAJOB 1N UNO QUAM 1N ALTEltO

Ain IV. _ UTHUM FIDES POSSIT ESSE MAJOR IN UNO QUAM IN ALTERO.

Stalus qusBstlonls. — Videtur quod non : 1° Quia quicumque kbel lidem, credit omnia quffi sunt fidei, si discrederet unum ar- tidem totaliter amitteret. 2° Ad fidem requiritur quod homo

InluBreat prinue Veritati super omnia, ergo in hoc non est plus nec wlniis. 3° Pides est in ordine supernaturali sicut habitus primorum prlnclpiorum, qui asqualiter invenitur in omnibus hominibus.

Conclusio tanien est : Fides potest esse major in uno quam in IttUrro, non ex parte objecti formalis quo seu motivi, sed ex parte >o/eoti materialis, et subjective quoad firmitatem et promptitudvnem tmt devotionem.

1'robatur 1° auctoritate 8. Scriptura; in arg. « sed c. » (Matth., IV, ::i): Dominus ambulans super aquas dixit Petro qui timebat, coepisset mergi: « Modiote fidei, quare dubitasti? ». Dum mu-

Im-i i ohananeae dixit (Matth., xv, 28): «O mulier, magna est fides h»j tiat tibi sicut vis». Item (Luc, vn, 9) : centurioni dicitur: I A tnen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni ». — Dixeruut Lpostoli Domino (Luc, xvn, 5) : « Adauge nobis fidem ». — (Rom., 3) : « Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei». — (I Cor., ■1) : « Si babuero omnem fidem, ita ut montes transferam ». Sed probabiliue in hoc ultimo textu agitur de fide qu« est gratia gratis UlhtUr. In oratione Dominic» XIII post Pentecostem : « Da nobis fl- Od, «pei et caritatis augmentum ».

1'robatur 2° ratione theologica per partes. Pides potest esse ina- |or vel minor.

1° Non ex parte motivi formalis, quia hoc motivum est iu umnibns unum et idem, scil. Veritas prima revelans.

2° Sed ex pa-rte objeeti materialis, quatenus unus plura credit MtpliCite quam alter, qui tamen non discredit pertinaciter aliquem ii i iiculum lidei, sed paratus est omnia credere (cf. a-d ln).

3" Subjective, ex parte intellcctus quia aliquis credit cum majorl certitudine et firmitate; ex parte voluntatis, quia aliquis credit i n iii majori promptitudine et devotione quam alter.

Undenam provenit hajc ina.»qualitas ex parte subjecti? — Ad 3m oieitor quia donum g-ratiw non est atqualiter in omnibus, ut supra ntctum est, P-II", q. 112, a. 4 (cf. Ephes., iv, 7): « Unicuique data ■'Mt gratia secundum niensuram douationis Christi ».

Ad S"™.- In ordine naturali « intellectus principiorum consequitnr nuturam humanam, quas aqualitcr in omnibus invenitur... Et tamen sec. majorem capacitatem intellectus, unus magis vel iuiiius- . oKuoscit veritatem principiorum quam alius ».

DE HABENTIBUS FIDEM

Sic omnes animse sunt specifice requales, sed est inaequalitas indwUUialis relate ad corpue melius dispositum, sic anima Cliristi etiam naturaliter perfectior est quam anima Judte, et intellectus 8. Thomai quam intellectus Durandi. Cajetanus hic notat : « Aliqnis magis quam alter penetrat prima principia et eorum virtualitatem sicut eamdem albedinem, ceteris paribus, melius videt ille qui est acutioris visus ». Sic Aristoteles notaverat quod molles carne sunt melins apti ad intelligendum, quam rudes; sed ex alia parte Provi dentia meliuK disponit embryoncm seu foetum humanum iu ordine ad meliorem animam, materia enim est propter formam.

Corollarium: Sie in uno et eodem potest esse major fides, diverso tempore, qui» idem fidelis potest, modo minus firmiter, modo tirinius, modo minus devote, modo devotius, mysteriis revelatis assentiri.

Augetur fides et valde in purificationibus passivis spiritus, dum oportet heroice resistere vehementibus tentationibus contra fldem et dum Deus manifestat altitudinem mysteriorum, v.g. prsedestinationis gratuitse et infinitaj justitiae, ita ut videantur ineredibilia : tnne anima est quasi homo nesciens bene natare et projectus in mare, et ideo dicendum est sicut Apostoli Christo : « Adauge nobis fidem » (Luc, xvn). Tuno, anima credit heroice et purissime pro mero motivo formali, infinite supra motiva humana, scil. non v.g. quia talis est fides parentum, vel amicorum aut quid simile, et aninna penetrat formulw fidei, vredendo mysteria, non solum in sunt in his formulis, sed ut in ipso Deo sunt abscondita. Sic superat tentationem, qnasi super cogitationes liumanas et diabolicas volando, et refugium invenit in itnnMitabili Veritate prima propter seipsam credita. Unus actus heroicus lidei sic potest nos disponere ad lidem decies fortiorem quam antea. Cf. S. .Toannem a Ciiuce, Notr obscnra, 1. II, c. 1, initio, notat quod plures inter proficientcs transennt per purilicationes passivas similes, sed minus duras, per quasdam horas ant per aliquos dies tantum, et sic est successio per alternas vices status purificationis, et status consolationis, ut ssepe notat auctor Imitati-onis Christi. Hse aninue nunquam intrant in plenam noctem spiritus. Sic S. Joannes a Cruce interpretatus est verbum (Ps. 147, 7) : « Mittit cristallum suum sicut buccellas », scil. Deus mittit cristallum contemplationis sicut parvas buccellas alimenti spiritnalis.

Uas qusestiones spirituales longe tractavimus alibi : L'Amour de Dieu et la Croix de J6sus (1929, Paris, Editions du Cerf, et tradue. italiana), t. II, p. 458-502: La purification passive des sens; et p. 549-657: L» purificatiou passive de 1'esprit; celle de la foi, de L'esp6rance, et de la charite.

Dubia qufedam solvuntur a Bannez et Sylvio.

jum Dubium: Utrum fides informis in ratione cuiusdam liabitus intellectuali* possit esse major extensive et intensive quam fides formatat

AN FIDES SIT MAJOR IK UNO QUAM IN AI.TGKO

Respondent affirmatwe. Equidem miuima fides viva est major «impliciter loquendo quam maxima fides informis, quia sola fides vlva est simpliciter virtus, quse perfecte attingit suum objectum nnod est finis ultimus, et actus eius sunt meritorii.

Attanien in ratione cuiusdam habitus intellectualis potest esse rm/ot extensive et intensive fides informis qiiam formata. Extensvve i|uundo peccator plura credit quani justus, v.g. si sit theologuB .i|riime cognoscens omnia definita. /ntensive si unus justus habens ttdem intensiorem quam alius, incidit in peccatnm mortale, non miliuitlu* fides informis illius, qu® sic est intensior quam fides formata nlterins. Sed hoc est per accidens, i-ationc peccati.

2U™ Dubium : An fides informie inlerdum augcaturt — Bannez ■ i Sylvius respondent affirmatwe. Probatur: quia sicut litles potest iDfundi sine caritate, quando quis credit Evangelio et baptizatur et tonien non vult restituere rem alienain, ita lides sine caiitate potest .iugeri, sed tunc augmentum non est meritorium. Sic valde probabiliter aliquis peccator magis pie afficitur ad veritatem divinam ex motione Spiritus Sancti, etsi non habeat caritatem.

3um Dubium: An fides possit diminuif — Kespondet Sylvius: iiini ex parte credibilium quia qui discredit iinum articulum, amittit lldem; sed quantum ad intensionem potest minui non directe 1 sed uulirevte, scil. ex appositione impedimentl, v.g. ex Iniprudenti lectioue librorum hajreticorum. Ita caritas per peccatum veniale minuitur lndirecte seu extrinsece, ut infra dicetur, q. 24, a. 10.

Ilac sufficiunt quoad subjectum in quo est fides.

' Non directe, qula est liabltus nou ncqulsitu». sed infueus, ct solus habitus ucqulsltus, qul augetur per repetltionem aetnum. Mrinseee mlnultur per eesnuitoncm actuum aut per peccatum.

u - GAniiiGou-r.ioiMNOi; - lie ctrtutlous ihcologlcti

QU.-ESTIO VI.

DE CAUSA F I D E I

Post eonsiderationera causa? formalis, causat finalis ct causae materialis seu subjecti in quo est fides, agendum est de causa eius efficienti, in duobus articulis: 1« Utrum fldes Bit homini infusa a Deo; 2° Utrum fides informis sit donum Dei.

ART. L - UTRUH FIDES SIT HOHINI A DEO INFUSA.

IIoc quidem ab initio tractatus admissum est ex testimonio S. Scripturse (v.g. ad Ephes., a, 9) : « Fides donum Dei ». Nune autem hoc est theologice probandum ex consideratione objecti formalis fidei.

Status qutestionls. — Videtur quod fides non sit infusa : 1° Quia August. dicit «per scientiam gignitur fides», ergo est acquisita. 2° Quia fldes est ex auditu. 3° Quia sec. Augustinum fides consistit in voluntate credentium, ergo ab homine acquiri potest.

Conoluslo tamen est : Necesse est ut fides sit a Deo, non sohim quoad externam revelationem mysteriorum , sed quoad habitum vnternum seu virtutem fidei, qute intervus inclinat ad assensum, imo quoad auxilium snpernaturaJe actuale tam ex parte intellectus quam ex parte voluntatis. (Cf. eupra P H", q. 109, a. 1: Utrum absque gratia homo possit aliquod verum cognoscere, cf. ibid. Salmant. et Billuart, De Gratia). Etec conclusio, ut statim apparebit ex probationibu6, est: 1° contra Pelagvum, qui in primis statibus suse hsereseos non requirebat ad assensum fidei nisi revelationem externam ; 2° contra SemiPelagianos, qui volebant pium affectum voluntatis seu initium fidei esse a nobis; 3" contra quosdam theologos posteriores, scil. Durandum, Scotum, nominales, qui dicunt non potest probari necessitas fidei infusse, cuius existentia tamen afflrmatur in Oonciliis, quia homo etiam lapsus potest propriis viribus assentiri Evangelio ex motivo divina: revelationis. Ideoque fides infusa non

AN PIDES SIT A DEO INPUSA nl cimnino necessaria ad assentiendum, sed per eam firmius, facilius luwentimur, et ut oportet ad salutem; sic fides est supernaturalis guoad modum. Ita etiam Molina, Billot. Vel si dicitur fides est suparnatnraliB quoad substantiam, hoc est solum, ut aiunt, ex parte pi iucipii effectivi, prout a solo Deo producitur et procedit ex gratia Miuu:tificante, non vero ex parte objecti formalis specificativi. At- (aiiien hi theologi dicunt: gratia necessaria est ad credendum ut tportet ad salutem, non vero ad credendum propter auctoritatem I ><■'< revelantis.

Thomist» e contra tenent quod fides infusa est omnino necesnaria, ut homo simpliciter inhareat prim® Veritati (seu auctoritati "•vclantis Dei auctoris gratite) formaliter qua tali, et quod proinde Sdes est supernaturalis quoad substantiam vi utriusque objecti speclllcativi quo et quod, et sic est essentialiter {ratione sui motivi) ut oportet ad salutem.

Videamus quid habetur de hac re 1° in S. Scriptura.

1° Probatur ex auctoritate S. Scripttme: (ad Ephes., n, 8-9): « Qratia- estis salvati per fidem et hoc non ex vobis, ne quis gloriebor... donum enim Dei est». — (Ps. x,t 8): « Ecce enim veritatem ■ lili xisti, incerta et occulta sapientiaj tuas manifestasti mibi ». — (Matth., xi, 25) : « Confiteor tibi, Pater, Domine cffili et terne, quia Ibft ondisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea. parrutis ». — (Matth., xvi, 17) : « Beatus es Simon, Barjona, quia caro i'l sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est ».

(Joan., iii, 19) : « Lux venit in mundum et dilexerunt homines magis tnivbras quam lucem». — (Joan., vi, 45): « Est scriptum in prophetis : £74 erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Qui credit in me habet vitam <eternam » (scil. Ixu lioatam). — (Act. Apost., xiii, 48): « Crediderunt quotquot erant imvordinati ad vitam mternam ». — (Act., xvi, 14) : « Dominus (i-lieruit oor Lydke intendere his qwE dicebantur a Paulo ». — (Act., xxvi, 18) : Christus in apparitione dixit S. Paulo momento converi"iiis ejus: « Ego mitto te aperire oculos eorum, ut convertantur a lenebris ad lucem... per fidem qua? in me est ». — (I Cor., n, 14): I mmalis aaitem homo non peroipit ea quw sunt Spiritus Dei; Hl.ultitia est illi et non potest intelligere, quia spiritualiter examinatur. Spiritualis autem judicat omnia... Nos autem sensum Christi lnibemus». — (I Gor., m, 6): « Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus vncrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neqne i|iii rigat; sed qui incrementum dat, Deus... Dei enim sunms adjulores; Dei agricultura estis, Dei vdificatio estis ». — (I Cor., xn, 3) : nNemo potest dicere: Dominus Jesus, nisi in Spiritu Sancto ». — (II Cor., ni, 15), ostenditur quod non sufficit littera Evangelii, quia. cc velwmen positum est super cor eorum (scil. judworum) ; cum autem '•tMiversus fuerit ad Dominum, auferetur velamen. Dominus autem Bpiritua eet, ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. Nos verocmues, revelata facie, gloriam Domini speculantes, in eamdem ima-

OE CAUSA FIDEI ginem transformamur, a claritate in claritatem tanquam a Domini Spiritu». Littera eadem manente, datnr htec progressiva transformatio interior per augmentum gratiaj. Sine hac gratia, Bvangelium est opertum, sicut liber clausus cum sigillis. — (II Cor., iv, 3): « Quod si etiam opertum (seu occultum) est Evangelium nostrum, in iis qui pereunt est opertum ; in quibns deus hujus swculi (dtemon) exocecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii gloriw Christi qui est imago Dei... Deus qui dAteit de tenebris lucem splendescere, ipse Uluxit in cordibus nostris, ad illuminationem sdentke claritatis Dei in facio Christi Jesu ». Cf. Comm. S. Thomte. Ibid. : « Habemus autem thesaurum istum in vasis flctilibus, ut sublimitas sit virtutis Dei et non ex nobis». — (Ephes., i, 17) oro incessanter « ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater glorise, det vobis spiritum sapientke et revelationis in agnitione evus; illuminatos oculos cordis vestri, ut sciatis quai sit spes vocationis eius, et quai divititc gloriae liereditatis cius in sanctis ». — (Ephes., v, 8) : « Eratis enim aliquando tenebraj, nunc autem lux in Domino. Ut filii lucis ambulate; fructus enim lucis est in omni bonitate et justitia et veritate... Surge qui dormis... et ittumvnabit te Christus ».

(Coloss., r, 9) : « Non cessamns pro vobis orantes et postulautes ut vnvpleamini agnitione voluntatis eius (Dei), in omni sapientia et intellectu spirituali... orosoente in scientia Dei... ». — (I Thess., i, 5) : « Evangelium nostrum non fuit ad vos in sermone twntum, sed in virtute et in Spiritu Sancto et in plenitudine multa ». — Item (Phil., i, 3-6). Ex his textibus plures pertinent ad dona Spiritus Sancti, sed fidee viva conjungitur donis, imo est altior illis, ut eorum regula. Insuper citandi sunt textus de absoluta snpernaturalitate objecti primarii fidei, quod est vita Dei intima (I Cor., n, 6) : « Sapientiam autem loqnimur inter perfectos, sapientiam vero non hnjus steculi, sed loquimur sapientiam in mysterio, qute abscondita est... quam nemo principium hujus steculi cognovit.., Oculns non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, qua! prjeparavit Deus' iis qui diligunt illum. Nobis autem revelavit Dem per Spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur etiam profunda. Dei».

Hoc eequivalenter dixerat Christus, aiens (Matth., xi, 25) : « Conliteor tibi Pater, Domine cteli et terra», quia abscondisti haec a prudeutibuB et sapientibus et revelaati ea parvulis». — (Matth., xi, 27) : « Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ».

Legendus est prassertim Comm. S. Thom® supra Joannem (v, 36, 37) : « Opera qute dedit mihi Pater ut perficiam ea, ipsa opera quto ego facio, testimonium perhibent de me, quia Pater misit me. Et qui misit me Pater ipse testimonium perhibuit de me: neque vocem eius unquam audistis ». (Cf . De Revelatione, I, 473, et p. 465 textus S. Augustini).

2° Probatur ex Conciliis. V contra Pelagianos. Ex Concilio ililevitano, an. 416, can. 4 (Denz., 104). Hoc concilinm approbatnm est ab Innocentio I, et Conc. Carthaginense

AN FIDES SIT A DEO INFUSA

iii. U8 a Zosimo. Iu citato canone 4 dicitur : « Quisquis dixerit... |HW eamdem gratiam Christi non prtestari nobis, ut quod faciendum "!i"<>verimus, etiam facere diligamus atque valeamus, a. s. ». Ergo Knitia interna requiritur ad credendum et ad diligendum Denm.

Ex II Conc. Arausicano, an. 529 (Denz., 178 sq.), confirmato a Bonifatio II coutru- Semi-Pelagianos, cf. canones 5, 6, 7, 25, ubi dellllitur « initium fidei seu pium credulitatis affectum esse gratice donum et impossibile esse credere ut oportet ad salutem sine inspiratione et ittuminatiom Spiritm Saneti».

£a> Cono. Tridentino, sess. 6, cap. 5, can. 3 (Dbnz., 797, 813) : I Si quis dixerit, sine praveniente Spiritus Sancti inspiratione atque Hu« adjutorio hominem oredere, sperare, diligere aut poenitere posse, >lout oportet, ut ei justificationis gratia conferatur, a. s. ».

Ex Cono. Vaticano (Dbnz., 1791) eodemmodo loquitur et citat I lonc Arausicanum : « Nemo evaugelicie priedicationi consentirc polcwt sicut oportet ad salutem conscquendam absque illuminatione et hupirutiOfte Spiritus Sancti». Sed circa verba « sicut oportet ad ntutem» eat discrimen inter theologos catholicos, ut statim noiiunlum est.

Quoad doctrinam Scoti dicentis: fides theologica non est entitative supernaturalis , sed solum quoad modum ', ipse eius defensor «■I. commentator Lychetus dicit in III Sent., disp. 25, q. 2, n. 72, •d, V'iv6s, vol. 15, p. 200: « Non semper fuit de fide quod (actns fidei, spei, caritatis) essent supernaturales vn substantia... sed usque ni Concilium Tridentinum a tempore Concilii Viennensis erat tantum probabilins quod darentur habitus per se infusi, et post Concilium TrtdentiaUm id majorem certitudinem obtinuit et milii verisimilius 0«! quod sit de fide, quod dentur aliqua auxilia physica per se infusa inl illos actus ».

Item Cajetanus in Iam, q. 12, a. 5, nn. IX, XII, dicit sententiam Hcoti esse falsam, et non posse post Conc. Viennense amplius sustilieri. Item Gonet, Clypeus tlieol. thom., De Gratia, disp. II, a. 3. (cf. De Revelatione, 1» ed., I, p. 216; 4« ed. p. 203).

Unde post Tridentinum plerique theologi docent gratiam habitualem et virtutes theologicas esse supernaturales quoad substanliam, sed plures, ut molinistte qui adhuc vias Scoti et nominalium >|iiuutur, addunt: fides est supernaturalis quoad substantiam prout ii solo Deo produci potest, et prout normaliter fides infusa procedit i v gratia habituali, non vero ex parte objecti formalis, quia per fidun ucquisitam qualis est in dtemone attingi potest etiam objectum fldei, sed uon cum modo debito, scil. ut oportet ad salutem. Quid auten rcspoudendum est his theologis molinistis, videbimus post expliitttionem corporis articuli.

■ Scotus ln I Sent., prol. q. 1, et I Sent., d. 17, q. 3, n. 33; III Sent., «Itt 28. Q. unlca. n. 4-14; d. 25, n. 2.

DE CAUSA FIDBI

In corpore wrticuli 8. Thomas duo theologice demonstrat : 1° Ad fidem quoad propositionem ercdibilium, neoeasaria est dimna revelatio externa, quia ea qua» sunt per se fldei, scil. mysteria supernaturalia, excedunt rationem humanam, et etiam intellectum angelorum creatorum et creabilium. Hoc declaratum est postea expresse in Conc. Vaticano contra semirationalistas volentes mysteria saltem post revelationem demonstrare. Cf. Concil. > atican. (Denz., 1795). Notat etiam S. Thomas quod quibusdam, scil. prophetis, ha?c divina revelatio fit immediate sub lumine prophetico; aliis fit mediate, scil. mediantibus prophetis, et postea proponitur per Ecclesiam.

Animadvertendum est quoad externam propositiouem divinas revelationis per Ecclesiam, quod ipsa Ecclesia declarat sub poena anathematismi et in nomin^e Dei revelantis, non in nomine historue, quod ipsa infallibilis est in proponendo revelationem (cf. De Revelatione, I, 499).

Cf. Conc. Vatic. (Dbnz., 1785, 1813, 2078). Bcec solemnis definitio de origine divina doctrinte Christiance, de supernaturalitate et vi probativa miraculorum, de vi probativa notarum Ecclesia?, de ipsa infallibilitate Ecclesise est multo altior quam declaratio qu<e fieri posset de iisdem rebus in aliquo congressu historicorum et apologetarum catholicorum. Nam hajc ultima declaratio fieret sec. resolutionem ad naturalem certitudinem histori», qu® est certitudo moralis, dum e contra solemnis delinitio Ecclesias de origine divina Christianismi, de valore miraculorum, de sua propria infallibilitate iit sec. resolutionem ad Veritatem primam revclantem objective infallibilem ; ideo credenda est ha>c declaratio non fide historica fundata in testimonio humano, sed fide infusa, fundata in testimonio divino.

2" S. Thomas probat necessitatem gratite internce ad credendum, seu ad assentiendum mysteriis revelatis. (begere secundam partem articuli).

IIoc probat ostendendo quod ad hoc non sufficiunt : 1° miracula : 2° pr«dicatio apologetica ; 3" bona voluntas naturalis in his qui hanc prasdicationem audiunt.

Manifestum est quidem quod miracula et externa prcedicatio non sufficiunt, quia videntium unum et idem miraculum, et audientium eamdem preadicationem quidam credunt, quidam non credunt » .

Nec sufficit bona voluntas naturalis ipsius audientis, ut volebant Pelagiani, et etiam semipelagiani dicentes : initium fidei seu pium credulitatis affectum non esse ex gratia, sed a nobis, a viribus naturalibus nostri liberi arbitrii. Hjec est hteresis.

Et in fine articuli datur ratio theologica contra pelagianismum et semipelagianismum, quas sic exprimi potest in forma:

Somo nequit elevari super naturam suam sine supematurali principio. Atqui homo assentiendo mysteriis supernaturalibus elevatur super naturam suam. Ergo oportet quod lioc insit ei ex super-

AN PIDBS SIT A DKO INFUSA naturaii principio interius movente, quod est Dens, scil. requiritur virtus infusa fidei, et gratia actualis ad credendum. Item ad 3".

Notandum est quod S. Thomas non insistit ut faciunt molinista; supra hasc verba Conc. Arausicani : n ut oportet ad salutem », quia pro illo assentire mysteriis supernaturalibus propter motivum formale fidei infusce, scil. propter Veritatem primam revelantem, seu propter auctoritatem revelantis Dei auctoris gratia?, jam est credere ut oportct ad salutem, quia hoc fteri nequit sine gratia.

In deinonstratione Sancti Thomaj, major est evidens.

ilinor probatur ex supernaturalitate essentiali objecti formalis quod et quo fidei, scil. mysteriorum supernatwalium, et ipsius actionis revelatricis quas essentialiter supernaturalis est, prout ipsa specificatur a mysteriis manifestatis, et prout ordo agentium debet correspondere ordini finium. Deus, ut auctor naturie, potest miraculum facere et revelare naturales veritates religionis, non vero supernaturalia mysteria. Cf. S. Thomas in De Trinit. Boetii, q. 3, a. 1, ad 4m, et op. nostrum De ReveUitione , 1» ed., 1918, I, p. 476 ; 4- ed., 1945, I, p. 444.

Solvuntur objectiones.

Unde plerique theologi post Conc. Tridentinum tenent fidem pst* per se infusam (non per accidens infusam, ut geometria infusa). Sed illi qui volunt aliquid conservare de doctrina Scoti et nominalium dicunt: fides est quideni supernaturalis quoad substantiam, non tamen vi objecti formalis inaccessibilis sine gratia, sed dicitur super naturalis quoad substantiam quia a solo Deo produci potest et quia est proprietas gratia» habitualis, objectum tamen eius formale sine gratia attingi potest post studium historicum Evangelii miraculis confirmati.

Hoc ultimum confutaut unanimiter thomistfe dicendo : habitus et actus specificantur ab objecto formali, et ideo habitus non est per se infusus et supernaturalis quoad substantiam, nisi specificetur ab objecto formali essentiaiiter supernaturali et inaccessibili sine gratia. Sublato principio « potentiaa, habitus, et actus specificantur ab objecto formali » ruerent probationes spiritualitatis animce et nulla virtus infusa esset necessaria. Cf. Cajetanum ia nostro art., n. III0 e.t •Toannem a S. Thoma, De Fide, disp. 5, a. 2, n. 2.

Instant adversarii : Mysteria supernaturalia sunt quidem inaccessibilia eine revelatione externa, sed revelatione jam facta, accessibilia sunt sine gratia interna, sic dajmon ea credit.

Respondent thomistas: Ut ostendit S. Thomas, De Verit., q. 14, a. 9, ad 4™ : Credere dicitur cequwoce de dcetnonibus et fidelibus. Et datmones, sicut animalis homo, per fidem acquisitam non attingit nisi litteram Evangelii, non vero formaiiter mysteria supernaturalia qua talia, quia spiritualiter seu supernaturaliter attingendum est objectum essentialiter supernaturale.

DE CAUSA FIDKI

Instant adversarii : Sed solus Deus in se est ipsum supcrnaturale substantiale , non vero fides infnsa.

Resp.: Solus Deus est supernaturale substantiale ut snbstantia, concedo ; solus Deus est essentialiter supernaturalis , nego, quia praeter Dcum sunt aecideutia essentialiter supernaturalia, et hoc est id qnod significat supernaturale quoad substantiam. Insuper si objectum formale iidei attingi posset sine gratia, ita objectum formale spei imo et caritatis, et sic caritas ipsa non esset supernaturalis ex parte objecti in via, sed solum in patria, et tamen certum est quod caritas viffi permanebit in jeternum in electis.

Instant adbuc adversarii: Sed potest dari miraculum quoad substantiam ut glorificatio corporis vel prophetia, sine objecto essentialiter supernaturali, prophetia enim potest esse de futuris contingentibus ordinis naturalis, v.g. de fine alicuius belli.

Resp.: Non oportet confundere miracidum guoad substaMiam et supernaturale quoad substantiam, nam primum ita dicitur sec. causam efficientem, dum secundum sumitur sec. causam formalem. (Cf. De ReveMione, .1" ed., I, p. 205, 207 ; 4* ed., I, p. 193, 195). Hoc clarius apparet in sequenti synopsi.

quoad substantiam seu quoad causam formalem

Inoreatum Substantia

Creatum

Superna- turale absolutum quoad modum seu quoad causas extrinsecas ex parte finis ex parte1 causa? efflcientis mi- raculum quoad l substan-) tiam I quoad ;

subje- \ ctitm ini quo est ' quoad I modum 1

Trinitas

Persona Verbi, subsistens in natura divina.

Lumen glorite. Gratia habitualis, virtntes infus», dona.

• Gratia actualis.

• Actus naturalis su pernaturaliter ordi natus ad finem sul>ernaturalem.

• Glorificatio corporis.

• Propbetia.

• Rcsurrectio non gloriosa.

• Cognitio secretorum cordis.

• Subita curatio a febre.

Of. solutionem aliarum objectionum similium I, 506 et 215, 4* ed., I, p. 472, 202.

AN PIDES SIT A DEO INFUSA

Objicit P. Billot: 8. Thomas, P-II", q. 54, a. 2, dicit quod « habltUB sec. tria specie distinguuntur. Uno quidem modo secundum i,nncipia activa talium dispositionum ; alio modo secundum naturam, tertio modo sec. objccta specie differentia. Ergo non necesse est quod «liiT.ificentur ab objecto.

Resp.: Ut explicavimus alibi, De Qratia, 1947, p. 375-387, hi trea modi sec. quos speciiicantur habitus operativi non sunt separaodl, sed solum distinguendi, imo sunt conne&i, ut constat ex contextu S. Thomaj, scU. aliquis liabitus non per se convenit gratiw, ntC per se est infusus nisi specificetur ab objecto supernaturaU. Dlelt enim S. Thoma:

ut forma

Habitus pussive recepta specificantur a principio activo proximo a quo producuntur liabitus per se infusus a vita Dei intima cuius est participatio. habitus acquisitus scien- tite per principia de- monstrationis.

habitus appetitus per actum rationis diri- ut habitus disponens ad naturam speciel distinguuntur sec. ' naturam cui conve< niunt vel disconve- , niunt habitus supernaturales per respectum ad naturam divinam participatam.

boni sec. convenientiam ad naturam habitus ) humanam ; naturales )vel ^ se.

cundum disconvenieutiam...

habitus per : ctum supernaturales ad obje- ad operationem specie' distinguuntur sec..

objecta operationum ) habitus naturales per respectum ad objectum naturale.

Hi modi specificationis sunt conuexi, scil. habitus operativus iiaturalis bonus non convenit nostrie natuwe, nisi habeat objectum conveniens, sec. directionem recUe rationis sec. debita principia. Item habitus operativus essentialiter supernaturalis uon convenit gratUS, nec est per se infusus a Deo nisi liabeat objectum essentialiter supernaturale. Unde S. Thomas reducit communiter specifica-

DE CAUSA FIDEI tionem ad objectum speciflcativum, quia hoc est primarium speciflcativum ; si enim objectum specificativnm est supernaturale, habitus est conformis gratije, et per se infusus. Hfec omnia sunt convertibilia,

Oubium: An fidelis possit habere experimentalem certitudinem quod oredit habitu infuso et non solum fide aoquisita, ut dasmones et hseretici? Cf. quoad hoc Cajetanum et Bannez in art. pra». et in sequenti (longe), Joannem a S. Thoma.

Cajetanus respondet: Experimur nos credere mysteriis fldei, quas sunt supernaturalia. « Sed ex hoc non sequitur : Ergo experimur habitum fldei infusse, sed ex hoe credimus rationabiliter in nobis esse habitum fidei infusum », sicut dolere de peccato... Et hoc est id quod vult dicere S. Thomas, 111", q. 112, a. 5 : Utrum homo possit scire se habere gratiam, ad lm : « De ratione fidei est quod homo sit certus de his quorum, habeat fidem, et hoc ideo est quia certitudo pertinet ad perfectionem intellectus, in quo prajdicta dona existunt. Et idco quicumque habet scientiam vel fidem, certus est se habere. Non est autem similis ratio de gratia- et caritate et aliis hujusmodi quas perficiunt vim appetitivam ».

Unde fidelis snpernaturaliter certus est de veritate revelatorum, qnibus firmiter assentit, sic quodammodo in actu exercito certus est se credere, per quamdam conscientiam directam quse est in ipso exercitio actus fidei supernaturalis ; sed per conscientiam refiexam non potest esse ita infallibiliter certus se habere fidem infusam, dico per conscientiam proprie reflexam qua> considerat actum credendi in actu signato, quia supematurale formaliter qua tale et ut distinguitur a simiU actu naturali non cadit sub conscientia reflexa (I*-II", a. 112, a. 5), et nullibi revelatum est quod ego personaliter accepi fidem infusam '.

Sed, ut ait Cajetanus, non fideles hoc credvmus rationaliter, quia post baptismum non habemus conscientiam alicuius peccati mortalis contra fldem. Sic majorem certitudinem habemus de existentia fidei infus® in nobis, quam de existentia caritatis infusas, quae potest amitti per quodlibet peccatum mortale, voluntarium voluntario etiam indirecto, seu in causa. Propterea dicit S. Paulus : « Nihil enim mihi conscins sum, sed non in hoc justificamus sum » (I Gor., iv, 4) Denique accipimns confirmationem ex speciali inspiratione Spiritus Sancti

' Cf. etlam de hac qmestione Joankis a S. Thoma, De Fide, disp. V, a. 2, n. 4 : « Fldes Ipsa non est obiectum credendum per uctum reflexum, qula non proponltar nobis lnter credibUla i>.

= Joannes a S. Thoma, ilbidem, alt : « Ex signis ct oonjecroris eognoseitor et ex quadam experientla interiori certi snmus quod actns noster credendl est. supernatnralis ». Kodem modo tenemus nostrom actum fldei esse infallibllem. « Non tamen id lmmediate est de flde, licet de flde slt In communl loquendo fidem esee InfalUbllem ».

S. Petrus accepit revelationem specialem de bac re : « Deatut es, Sinum Bar-Jona... ». Insnper bwc oertttudo de extetentla fldei in nobis indlvidualiter conflrmatur per dona intellectus et sapientiie.

AN PIDBS INFOBMIS SIT DONUM DBI

ABT. II. — UTRUM FIDE8 INFORMIS SIT DONUM DEI.

Status qusstionis. — Videtur quod non : 1° Quia : « Dei perfecta nunt opera », dicitur in Deuter. 2° Quia actus deformis peccati nou Ut ;i Deo, ergo pariter nec fldes informis qua> sic deformis est. .'f Quia quemcumque Deus sanat, totaliter sanat, ergo non infunriitur fides sine caritate.

Conclusio tameu est: Fides etiam informis est donum Dei.

1° Probatur auctoritate (a. sed c.) alicuius Glosste ex Aug. de- Hiimpt», quas dicit: « Fides quae est sine caritate, est donum Dei », cf. etiam Conc. Arausicanum, can. 5, 6, 7 (Dbnz., 178); Conc. Milevitanum, can. 7; Conc. Tridentinum, sess. G, can. 28 (Dbnz., 838). Kcclesia bis damnavit contradictorias propositiones Jansenistarum (Denz., 1302), et Qnesnell (Denz., 1401-1407). Denique contra Heriues, Conc. Vaticanum (Db.nz., 1791, 1814) hoc definivit: « Si quis dixerit ad solam fidem vivam, qwe per caritatem operatur, gratiam Dci necessariam esse, a. s. », et n. 1791: « Fides ipsa in se, etiamsi l>or caritatem non operetur, donum Dei est, et actus eius est opus iid salutem pertinens ».

2° Probatur ratione theologioa:

Itoc ratio ad hoc reducitur : Informitas fidei non pertinet ad lationem- speciei ipsius fidei, sed solum ad carentiam caritatis qu» <.*<t in voluntate. Atqui Deus est causa fidei simpliciter dictje, ut mipra dictum est. Ergo Deus est causa fidei etiam informis, iuquani ii ni est fides, non vero inquantum est informis. Bemanet motivum rormale specificans fidem, et ratio art. prajcedentis.

Confirmatur: Ita pariter aliquid est causa diaphani, quamvis ikim sit causa obscuritatis eius : quffi non est de ratione speciei diaphani.

Per oppositum, ut dicitur ad 2"» : Deus non potest esse causa lieocati, quia deformitas est de ratione speciei hujusce actus moralis, qui est peccatum. Unde peccatum non potest esse a Deo nec fides falsa.

Dubium: Utrum aliquis possit accipere fidem infusam sine ca- ritate?

Respondetur ad 3"1 affirmative.

Cf. Cajetanum et Bannez, qui defendent hanc doctrinam S. Thomai contra quosdam. Ita etiam Vitoria et Soto contra plures juiiiores etiam inter thomistas (cf. snpra q. 4, a. 4; cf. Bannez, htc fol. 370 6, medio et infra).

1* oonclusio: Homini disposito ad fidem infunditur in baptismo lldes quantum ad actum et habitum, etiamsi non infundatur gratia...

DE CAUSA FIDEI

Itatio est quia dispositio ad fidem est pia affectio circa onuiia qua? Deus per Ecclesiam suam revelat et simul assensus intellectus circa eadem saltein in communi. Haic autem dispositio ad fidem potest esse absque contritione de aliquo peccato mortali.

Sic Augustinus in toto libro De fide et operibus accipit tanquam rein certam, eos qui baptizati sunt in peccato mortali habere veram fidem, et esse vere ttdeles et christiani. Nou sufliceret solus character baptismalis ut sint vere fldeles et christiani, quia character etiam in htereticis invenitur.

2" conclusio: Etiam ante baptismum catechumenus potest habere fidem, sine caritate, v.g. si sit concubinarius. Ita Aug. in 1. De fide et operibus, cap. 21, 22, 23. Talis homo enim potest invocare Deum, et esse dispositus ad fidem, nondum vero ad caritatem, cf. Bannez. Insuper talis homo assentit omnibus revelatis propositis ab Ecclesia, nec est paganus, nec htereticus, nec judteus, est jam vere fidelis, sed sine caritate. Ita etiam Suarez, De Oratia, 1. VIII, c. 23.

3* conclusio quaj est Cajetani in I™-!!", q. 02, a. 4. Quantum est ex parte Dei infundentis, simul infunduntur fides, spes, caritas cum gratia, sed per accidens et ex malitia subjecti provenit, quod non infunduntur simul si aliquis est dispositus ad iidem et spem. sed noudum ad caritatem.

Aliud dubium possct liic examinari, scil. Vtrum fides infusa possit amitti sine peccato, et non solum sine peccato materiali, sed sine peccato formali et mortali contra fidemt Scd melius erit hoc examinare q. X, de infldelitate, a. 1 et 2 : utrum infidelitas sit peccatum et sit in intellectu an in voluntate.

Responsio nostra erit negativa, et est commnnis responsio theo logorum. Cf. Vacant, Etudes sur le Conc. du Vatican, t. I, 576, 5f>8: t. II, 173-175.

QILESTIO VII. DE EFFECTIBUS FIDEI l'ost considerationem fidei sec. quatuor causas, agitur de eius nffectibus in quibus apparet finis fidei in executione. S. Thomas notat duos principales effectus fidei, scil. timorem Dei et puritatem cordis, Md aliter et aliter prout agitur aut de fide viva aut de fide informi '.

A,ct. I. - UTRUM TIMOR SIT EFFECTUS FIDEI.

Status quffistionis. — Videtur quod non: 1° Quia dicitur in I. Eccli. II, 8: « Qui timetis Deuiu, credite 1111», ergo videtur quod limor pisecedit fidem. 2° Quia fides potius causat spem, qu® oppouitur timori. 3" Quia objectum fidei est bonum sperandum potius Ifuam malum timendum.

Sunt duae conclusiones :

1» Conclusio est : Fides est causa timoris et servilis et filialis.

1'robatur ratione theologica: Pides causat asstimationem mali |xi;nas a Deo infligendai, et mali culpae. Atqui timor servilis est quo quis timet a Deo puniri, et (wnor filialis est quo quis timet a Deo «eparari per peceatum. Ergo fides est causa timoris et servilis et lilialis.

2" Conclusio : Tvmor servilis est effectus fidei infor-mis, sed Umor filialis est effectus fidei formatw. Quia ille solus qui habet caritatem et sic unitur Deo, timet timore liliali separari a Deo per peccatum mortale. Hic timor filialis est etiam reverentialis, prout « refugit se Deo comparare, reverendo ipsum, ut Altissimum ». Sic timor revclvntialis permanet in sseculum sasculi : unde dicitur in praefatione Missae: « tremunt potestates », quamvis beat», ex visione divinas .■«■.ellentia. Unde tremor angelorum radicaliter opponitur timori

' Hl duo effeetus hlc notantur, quia justiflcatlo, culus fldes est radis, habet mitlum a timore et comptetur in perfecta iniritate ocrrdia. Sic fldes est radl* oninlum virtutnm, sed hic notatur inltium et summum iedlflcli snlrltualis, slcut duw Christus dicit : « Dlscite a mc quia niitis gum et ImmUis corde », notat vlrtutem fuDdamentalcm quie est humWtas, et fioreni caritatls qure est man-

Kuetudo l)B EFFBCTIBUS FIDBI dffiinonum. Sunt duse extremitates mundi spiritualis : 1° « tremunt angelicte potestates » ; 2° « da?mones credunt et contremiscunt ».

Ad l"1"; Attamen quidam tvmor Dei potest pnecedere completam fidem; nam « supposita fide de aliquibus articulis fidei, puta de excellentia divina, sequitur timor reverentise, es quo sequitur ulterius quod homo intellectum suum Deo subiicit, ad credendum omnia qute promissa sunt a Deo ». Unde, ut notat Bannez, in art. prssced. : « aliquando Deus disponit ad fidem, antequam infundat fidem, scil. ostendendo prius homini credituro quandam excellentiam et omnipotentiam, justitiam et benignitatem et tandem tribuit illi, ut in universum credat omnia, quse proponuntur ab Ecclesia ».

Ad 2U">.- Fides causat spem prout nobis manifestat prtemia sperauda et eausat timorem manifestando aliud objectum materiale, scil. malum sive posna?, sive culpas.

□ ubium i Quomodo fides sit causa timoris, utrum efflcienter, an proponendo objectum.

Respondet Bannez : proponendo objectum, ut dictum est in art. quia ut explicatur in I*II", q. 9, per totam, nulla est causa efflciens actus voluntatis prjeter Deum et ipsammet voluntas, in qua est actus timoris. Insuper si fides esset causa efflciens actus timoris, posset esse pariter causa efflciens actus carltatis et tunc justificatio hominis principalius consisteret in fide quam in amore, quia causa potior est effectu.

I1"" Corollarium : Fiducia de divina misericordia non potest esse sine timore Dei, alias non erit vera fiducia, sed prassumptio, qualis est fiducia Lutheranorum, qui auferunt omnem timorem ut justificetur homo. Unde dictum est: « Pecca fortiter et crede fortius ». B contra « initium sapientia? timor Domini ».

2um Corollarium : Augetur timor filialis cum fide et caritate, quia magis existimatur gravitas peccati seu separationis a Deo.

Akt. II. — UTRUM PURIFICATIO CORDIS SIT EFFECTUS FIDEI.

Status qucestionis. Videtur quod non : 1° Quia fides est in intellectu, non in corde. 2" Quia fides potest esse cum impuritate peccati. 3° Quia fides nequidem purificat intellectum a tenebris.

Attamen Petrus dicit in Actibus Ap. (xv, 9) : « Deus fide purificens corda eorum » scil. gentium. Articulus ponitur ad explicandum lioc verbum Petri.

Sunt tres conclusiones :

1« Concluslo est: Primum principium purificationis cordis est fidcs.

Probatur auctoritate jam citata, et auctoritate Conc. Tridentini, sess. 6, cap. 8, can. 9 : « fides est radix omnis justiBcationis »

A.N PUKIFICATIO CORDIS SIT EFFECTCS FIDBI

"i siBpe dicit S. Paulus, sed ut ibidem dicitur in Trident. contra protMtantes, sola fides sine caritate non justilicat, nec cor purificat ilmpHciter.

frob. ratione theologica; Quia cor purificatur, dum tendit in id qwtd est supra se, scil. in Deum et non ad viliora. Atqui primum prtnoipium hujusce motus seu elevationis cordis ad Deum est fides;

srcedentem ad Deum oportet credere quia est et remunerator sit ». lOrgo.

2» Conclusio ad 2m : « Fides etiam informis excludit impuritatem • i rorig, sec. quam aliquis vult sec. sensibilia metiri divinam alti- Mnliuem ».

3» Conclusio (ibidem) : Fides vwa per caritatem excludit Impuritatem peccati mortalis, « Universa delicta operit caritas » [l'rov., x, 12).

1um Corollarium: Contra protestautes liberales, non potest haberi '■•i oaritas et cordis puritas sme vera fide, quia ad rectitudinem u.luntatis erga finem ultimum requiritur recta existimatio finis uliliui supernaturalis, quas per solam verani fidem habetur. Non potest radioaUter reotificari voluntas, quin rectificetur circa finem ultimum. ti vst intelleetus qui voluntatem dirigit '. Hic est bonus intellectua- IIhiuub, omnia fundans in Yeritate et nou in errore, alioquin caritas

BOD est vera caritas sed falsa, et tunc verificatur effatum : « optimi i im-uptio pessima ».

2um Corollarium: Cum augmento fidei vivce, dotm illustraUn, mujetur puritas cordis, ut ex sequenti quasstione de dono intellectus liiis apparebit. Est lex ordiuis supernaturalis, scil. non potest httberi profunda puritas cordis sine proportionato gradu (idei tiv« "l iloni intellectus.

Dt vomntas profunde rectlfleetur et pnxlfleotur, debet velle vcrum bouuiu. Mni m flnem ultlmum, et hoc non potest esse nisl intellectus certo cognoscnr vwuiu liuein, et eum cogno6tit per fldem.

QU2B8TIO VIII.

DE DONO INTELLECTUS

Secundum Sanctum Thomam virtuti fidei respoudent dona intellectus et scientia). Unde considerat nunc de his donis, primo de dono intellectus in octo articulis.

Ha?c quasstio et sequens intelligi non possunt, nisi legatur in I*-II*", q. 68, ubi definitur dona esse habitus quosdam quibus homo disponitur ut sit prompte mobiiis a Spiritu Sancto, dum per virtutCM disponitur ut dirigatur a ratione. Dona suut in anima sicut vela in navicula, qua» potest promoveri aut a labore remigantium, aut ab impulsu venti idonei.

Thidem S. Thninas doeuit dona esse simplir.iter altiora virtutibus moralibus, quia sequuntur superiorem regulam scil. inspirationem Spiritus Sancti, sed esse simpliciter inferiora virtutibus theologicis quibus unimur Spiritui Sancto, attamen addunt quamdam perfectionem sec. quid, supra virtutes theologicas, ut nunc apparebit, ita fructus sunt minus perfecti quam arbor attamen ei perfectionem addunt. Cf. de his omnibus Augustinum in 1. De Rermone Domini vn monte, cap. 4, de beatitndinibue et donis correlativis.

Di octo articuli S. Thoma; de dono intellectns reducuntur ad tres partes:

1* Pars: Quid sit donum intellectus et relatio eius cum fide, a. 1, 2, 3.

2* Pars: In quibusnam invenitur, an in omnibus justis; m quandoque in malis, a. 4, 5.

3* Pars: Relatio hujusce doni ad alia dona, ad beatitudines et ad fructus Spiritus Sancti.

Aht. I. - UTRUM I NTELLECTUS SIT DONUM SPIRITUS SANCTI.

Status qutestionis. — Videtur quod non : t° Quia intellectus scil. primorum principiorum est habitus naturalis. 2° Quia in hominibus debet dici donum rationis, quia intelligentia humana est discursiva. 3" Quia nullum donum Spiritus Sancti dicitur voluntas, quare unum vocaretur intellectus?

QUID SIT DONUM INTBLLECTU S

Conclusio est : Indiget homo ad penetrationem veritatum super- ■■utuniltam fidei, lumine supernaturali quod vocatur donum intellectus.

P 1'robatur auctoritate ex loco classico Isaia (xi, 2) : « Eequiescet i eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus » '.

Oirca textum Isaias (xi, 2), cf. Tonzard, Rev. Biblique, avril 1899, r '.':!'_". Gardeil, Diot. Theol., art. Dons. Isaias (xi, 2) dicit: « Itei|iui'scet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae et inteli' otus, spiritus consilii et fortitndinis, spiritus scientise et pietatis ».

soium de Messia venturo hoc affirmatnr in Veteri Testamento, ruun legitur in 1. Eccli. (vi, 24) : « Audi fili et accipe vonsilium intel- is»; (xv, 3): « Qui timet Deum, faciet bona... Cibabit illum jMMiti iriUe et intellectus, et aqua sapienti® salutaris potabit illum, II ni inabitur in illo et non flectetur..., in medio Bcclesiffi aperiet os f\un et adimplebit illum spiritu sapie-ntiai et intellectus et stolam jjlorice vestiet illum... ».

(Ps., xv, 7): «Benedicam Dominum, qui tribuit mihi intel- !■ vtum... ». — (Ps., xxxi, 8): « Intellectum tibi dabo, et instruam in via qua gradieris». (Hoc dicitur illi qui jam habet fidem). Item lllo qui jam fidem habet sic orat: (in Ps., cxvm, 34): « Da mihi intiillectum et serutabor legem tuam » ; (v. 73): « Da mihi intel-

Inotum et discani mandata tua... ». (v. 144): « Da mihi mtelleotum i-i vivam » ; (v. 169) : « Juxta eloquium tunm, da mihi intellectum » ; (v. 130): « Dominus illuminat et intellectum dat parvulis », scil. Immilibus ; in his omnibus textibus inteHectus apparet ut donum nootoiattun ab his qui jam credunt nt penetrent profundius fidei viTitates, et altitudinem mandatorum Domini. (Ps., cxvni, 100) : " Hnper senes intellexi, quia mandata tua qusesivi... ».

Item Sap. (vu, 7) : « Optavi et datus est mihi sensus et invocavi •>l venit in me spiritus sapientias... » qui saspe dicitnr etiam spiritus inlelligentias. — (Job., xxxii, 9) : « Inspiratio omnipotentis dat intelllgentiam ». — (Exod., xxxi, 3) : « Implevi eum (Beseleel) spiritu I Md, sapientia et intelligentia ». Item Concord. IUuminatio, llluminare, lumen. — Matth., xix, 12): « Qui potest capere capiat». — [Phil., iv, 7): « Pax Dei quas exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra et intelligentias vestras in Christo Jesu » ; (II Tim., ii . 7) : « Dabit enim tibi Dominus in omnibus vntellectum » ; (Coloss. , i , !>) : « Impleamini agnitione voluntatis eius, in omni sapientia et intellectu spirituali ». — (Ooloss., n, 2) : « Ut consoientur corda Ipsorum, instructi iu caritate, in omnes divitias plenitudinis imtelteatus in agnitionem mysterii Dei Patris et Christi Jesu, in quo sunt • nnnes thesauri sapientias et seientiaj absconditi ».

1 Uic textus Isaire didtur quldem hic de Messia venturo, sed post Pcnte- ' "stem cognosclmus quod omnis justus accipit Spiritum Sanctum et ejus dona, nccundum partlclpationeui quamdam, ut explicatur supra q. 68. Et

. ommuuiter Patres tenent septem dona esse exeellenter ln Chrinto et imrtlcll.ative in omnibna iustis.

16 — GABRiooo-L»Q«ANoe - Dc vlrlulliiiii iheologuu.

DB DONO INTELLECTU S

2° Probatur ratione theologica, in qna 8. Thomae melius quam in aUis suis operibns ostendit differentiam inter intellectum et sensum :

Nomen intellectus importat qnamdam intimam cognitionem seu penetrationem (intus legere). Sic in ordine naturali, dum cognitio sensitiva occupatur circa qualitates sensibUes exteriores, cognitio inteUectiva penetrat usque ad assentiam rei. Atqui homo in ordvne supernaturali plura debet penetrare quas interius latent. Et lumen naturale non sufflcit ad istas veritates supernaturales creditas penetrandas. Ergo homo indiget ad hoc lumine supernaturali quod vocatur lumen intellectus.

Est contra hebetudinem mentis, sicut donum scientias contra ignorantiam, et donum sapienti» contra stultitiam.

Ad 2um.- Notatur quod hoc lumen se habet ad veritates supernaturales primarias, sicut lumen naturale intellectus nostri ad prima rationis principia. Sed ex his primis veritatibus ad alias se extendit. Cajetanus expUcat quod dono inteUectus « sub verbis Sacraj Scriptnr» aperitur sensus litteralis et sub flguris tres reUqui sensus pateut, seil. moraUs, allegoricus et litteraUs sub parabola. Ex sensibilibus intelligibiUa tot capimus; item in effectibus causas et e converso. Extendit quidem se donum intellectus ad penetrandum omnia ».

Dubium : Ui quo differt lumen supernaturale doni intelleotus a lumine infuso fidei; primo aspectu videtur quod istud donum sit superfluum, si jam habetur fldes infusa.

In nostra respons. ad 3m dicitur: « intellectus nominat quaindam exoellentiam cognitionis penetrantis ad intima», qnod aliquid addit supra simpUcem cognitionem fidei. Hoc melius expUcatur in artic. seq. .

Et a. 5, adS"1 dicitur : « Fides importat solum assensum ad ea qu» proponuntur ; sed inteUectus importat quamdam perceptionem veritatis... », a. 6, ad 2»>: « Ad fidem pertinet eis (veritatibns primariis ordinis supernaturalis) assentire (propter auctoritatem Dei revelantis), ad donum vero intellectus pertinet mente penetrwe ea quw dicuntur ».

Haec omnia insuper illustrantur, revocando in memoriam ea qua) dicta sunt supra P-EP*, q. «8, de donis in genere: scil. sunt habitus qnibus homo disponitur ut sit prompte mobilis a Spiritu Sancto, et non solum ut dirigatur a ratione fide illustrata. Sic dona simpUciter superant virtutes morales quibus disponimur ad recipiendam directionem rationis fide illustrat». Sed dona sunt inferiora virtutibus theologicis vivis quibus unimur Spiritui Sancto, et qu» sunt regul» saltem remotae donorum.

Sic dormm intelleetus regulatur saltem remote a fide, prout non exercetur nisi circa veritates fidei aut motiva credibilitatis, sic necessario pnesupponit fidem et fidem vivam, nt dicemus art. i et 5.

QUID SIT HOC DONUM

Sed est perfectius sec. quid quam fides prout ei addit quamdami perfectionem scil. penetraticnis , sub speciali inspiratione et illuminatione Spiritus Sancti qua) est regula proxima actus hujusce doni. Sic arbor est simpliciter perfectior suis fructibus, sed fructus ei addunt quamdam perfactionem, unde perfectior est arbor cum fructibus quam sine eis, dum e contra Deus et creaturae non sunt quid perfectius quam Deus solus. Item operatio ut accidens cst minus perfecta simpliciter quam substantia. Attamen substantia perficitur per operationem, et dicitur omnis res est propter suam operationem in hoc sensu quod est propter seipsam operantem, ut ait Cajetanus.

Hic primus articulus S. Thomae circa donuin intellectus dat plenam intelligentiam plurium textuum Veteris et Novi Testamenti, quos citavimus.