Sectio 2, art. 1: Beatitudines, secundum S. Thomam, sunt actus altiores

virtutum prout perficiuntur a donis, v.g. « beati qui persecutionem patiuntur » exprimit actus heroicos virtutis fortitudinis, prout perficitur a dono fortitudinis.

Art. 2. - Quffilibet beatitudo evangelica continet meritum et prasmium inchoatum 111 terra et consummatum in coelo, v.g. « beati mundo corde quoniam ipsi Deum videbunt».

Art. 3. - Apud Matth., v, oonvenienter enumerantur beatitudines ascendendo a recessu a peccato (beati pauperes, beati mites, beati qui lugent), ad vitam activam (beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, beati misericordes), et ad vitam contemplativam (beati mundo corde beati pacifici). Et octava beatitudo, scil. « beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam », continet omnes pMecedentes, sed cum majori merito nempe: in ipsa persecutione. Etec enumeratio ascendens suo modo correspondet enumerationi descendenti donorum apud Isaiam, xi, 2, ita ut supremum donum sapientiaj correspondeat septinue beatitudini : « beati pacifici ».

Art. - Pariter apud Matth., v, enumerantur pnemia beatitudmum ascendendo usque ad visionem Dei et gloriam divin» filiationis. Denique fructus Spiritus Sancti enumerati ad Oalat.. v 22-

« caritas, gaudium, pax, etc. » sunt bona oi>era per gratiam Spiritus isancti facta m quibus homo delectatur; procedunt a virtutibus in-

DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS IN GBNERE fusis et simul a donis. Omnes beatitudines sunt fructus, sed non omnes fructus sunt beatitudines, quia non omnes sunt ita excellentes, v.g. continentia qu® supponit adhuc rebellionem carnis nondum subditaj. Fructus Spiritus Sancti contrariantur operibus carnis ibid. enumeratis a S. Paulo. (Cf. I*-II", q. 70).

Sic sufflcienter comparavimus virtutes theologicas cum aliis virtutibus, cum donis Spiritus Saucti et cum beatitudinibus evangelicis, quarum pr»mia sunt jam in terris « qujedam inchoatio beatitudinis asterua) » ut dicitur 1*11'°, q. 69, a. 2.

Nuuc agendum de quulibet virtute theologica in speciali.

DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS IN SPECIALI.

mm proloqus.

Post communem considerationem de rebus inoralibus, scil. de line ultimo, de actibus humanis, de virtutibus et vitiis in generali, de lege et de gratia, S. Tliomas tractat de virtutibus in speoiali,. scil. de unaquaque seorsim ac simul de dono correspondente nec non de vitiis oppositis secundum excessum et sec. defectum, denique de prwceptis a-d quamlibet virtutem pertinentibus ; non enim bene intelligitur sensus et extensio horuiu prwceptorum sine recta intelligentia virtutis correlativa? et ejus objecti specificativi ; unde melius dividitur Theologia moraiis secundum virtutes, quam secundum pnecepta; insuper est eadem materia circa quam virtus recte operatur et vitia opposita & rectitudine recedunt.

Jam autem in P-II", q. 61 et 62, ostensum est quod omnes virtutes reducuntur ad septem, scil. ad tres virtutes tkeologales (lides, spes et caritas), et ad quatuor cardinales qu» sunt prudentia, justitia (cui annectitur religio, seu justitia reddens cultum Deo debitum)^ fortitudo et temperantia (quibus annectuntur plures alias virtutes). — Quare agendum est de tribus virtutibus theologicis antequam de moralibus? quia versantur circa tinem ultimum, qui est prior in intentione, nam finis continet rationem essendi mediorum. Ascetica vero agendo potius de executione ascendet a vita purgativa, in qua exercentur poenitentia et virtutes morales, ad vitam unitivam in qua apparet excellentia virtutum theologicarum.

Post virtutes theologicas, theologia moralis speculativa tractare debet de virtutibus cardinalibus quas sunt circa media ad finem ultimum, incipiendo a prudentia qu» alias dirigit. Sic S. Thomas ponit in tractatu de prudentia plura quai nunc exponuntur initio in tractatu de conscientia. Revera conscientia recta et certa est normaliter actus prudentias, et initio quidem theologite moralis, sciendum est quod in genere, ad moraliter agendum requiritur conscientia recta et certa. Sed quomodo formanda est luec conscientia exponi debet in tractatu de prudentia '.

' Agendo enim ex profeeso de prudentia, ut est vlrtus specialls. determinatur elus objectum formale et natura eertltudlnls elus, qua> est nou per eon-

BB VIRTUTIBUS THEOLOOICIS IN SPECIALlS

Denique at nulla quasstio moralis in speciali sit omissa, in flne II*-II*°, a q. 171, erit sermo de specialibus statibus hominum, scil. de diversis statibus sec. gratias gratis datas, pnesertim de prophetia, postea de distinctione inter vitam contemplativam et activam, denique de statu perfectionis episcoporum et de statu perfectionis religiosorum. Bt sic nihil moralium erit prietermissum, scil. nihil eorum quas per se ad theologiam moralem pertinent, quia scientia non tractat de his quaj sunt per accidens.

Quare vero inter virtutes theologicas incipiat a fide et non a oaritate quie altior est? Quia, ut jain dictum est I»-II*% q. 62, a. 4, agendo de divisione et hieraxchia virtutum, nihil volitnm nisi prascognitum, per fldem autem intellectus apprehendit finem ultimum supernaturalem, quem speramus et caritate diligimus, sic fides pnecedit, ordine generationis, spem et caritatem. Item spes preecedit ordine generationis caritatem, quia, ut ibidem dicitur, « ex hoc ipso quod homo sperat aliquod bonum de Deo, procedit ad amandum ipsiim ».

fonnltatem ad rem, sed per oonformitatem ad appetitum rectum, ita ut conselentla certa et recta posalt esse slmul cum errore speculntlvo lnvinciblli. Slc post virtutes theologicas agendum est de cardlnallbus ct annexis.

In Prologo II*-II»° S. Thomas annuntlat denique quod de virtutibus intellectuallbus qua» sunt saplentia, intellectus et selentla, erlt Bermo ln consideratlone donorum sapientiae, intellectus et scientfee.

TRACTATUS DE F I D E

i, incipiendo ab objecto,

De objecto specificante et de conditionibus eius, q. 1.

de actu l interiori, q. 2. fidei i exteriori, q. 3.

Tractatus de Fide de ipsa fide de epecificatis tn se, q. 4.

de habentibus Udem, q. 5. de causa (efficienti) fidei, de habitu \ q. c.

seu vir- / ae effectibus fidei, q. 7, seu tute fidei J de actibus ab ea imperatis, jam de elicitis fuit quaistio.

| de dono intelleotus, q. 8.

de donis 1 de dono scientiai, q. 9.

de infidelitate, de hseresi et apostasia, a fide, q. 10, 11, 12. de blasphemia in generali, et de blauphemia quse dicitur peccatum in Spiritum Sanctum, q.13, 14. de caxitate mentis (opposita dono intellectus) , q. 15.

de vitiis oppo- de prav circa fidem.

circa dona scientia) et intellectus.

In hac divisione, prima pars scil. de ipsa fide cousideratur, ut patet, sec. quatur oausas. 1" Agitur de causa formali, scil. de objecto formali specificante, et 2° de specificatis, scil. de actu fidei et habitu formaliter consideratis. Jamquidem in hoc agitur de causa finali, quia cum virtutes theologicai versantur circa ultimum finem, ohjectum earum coincidit cum fine ultimo, sic credo Deo, Deum et

3 - Uamiigou-l»u!!»noe - l>c vtrlunum iheoloatcls.

DE FIDE in Deum. — Postea agitur de causa materiali, scil. de habentibus fldem, et denique de eins causa effieienti, scil. de Deo infundente fldem. Omissa est quaestio an sit fides, quia in i*-n**, q. 62 S. Thoma« ostenderat dari virtutes theologicas.

JJotandum est quod pariter postea dividitur tractatus de spe, et bra-vtatus de oaritate. Attameu agendo de curitate, consideratis titulis primo aspectu videtur quod tractat de virtute antequam de eius objecto, sed si attente consideratur, apparet quod in 1" art. utrum caritas sit amicitia est sermo de objecto specificante, scil. de Deo non quoeumque modo, sed ut terminat amicitiam, caritas euim est amor respiciens Deum ut amicum, cf. .Toann. a S. Th. initio tract. de caritate.

Sic semper S. Thomas incipit ab objecto virtutum.

QTJ.ESTIO I.

DE FIDE QUANTUM AD EIUS OBIECTUM

In primis notandum est quoad definitionem nominatem fidei, quod nomeu fides habet plures acceptiones, etiajn in Sacra Scriptura sunt scx acceptiones, ut notat Joannes a S. Thoma iuitio tractatus. Sunt quatuor acceptiones cx parte intellectus et duas ex parte vo luntatis.

1° Sumitur pro liabitu vel actu intellectus quo assentimur veritati propter auctoritatem alicuius testis. Et hasc fides est vel humana vel divina, prout testis est liomo vel Deus. Sic dicitur ad Has breos (xi, 11) : « Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentiuni » id est certissima convictio earum rerum nuje non videntnr. Hfee est fides theologica de qua nnnc loqiiimur.

2° Sumitur pro fidei objecto, scil. mysteria fidei, sic dicitur in Symbolo S. Athanasii : « Hajc est fides catholica, quam nisi quisque fideliter firiniterque crediderit, salvus esse non ppterit ». Item .4poo., ii, 13: « non negasti fidem meam ».

3° Sumitur pro conscientia, seu judicio practico de ugendis, cf. ad Rom., xiv, 23: « Omne quod non est ex fide, peccatum est», v.g. quamquam nullus cibus jam sit inimundus, uemo tanien quidquam edere debet aut cum fratris offendiculo, aut contra suam conscientiam.

4° Sumitur pro promissione, qua>, sicut votum, ad intellectum pertiuet. In hoc sensu intelligitur verbum S. Pauli (I Tim., v, 12) : « Primam fidem irritum fecerunt » quod exponens S. Augustinus in Ps. 75 ait : « Quid est : primam fldem irritam fecerunt? Voverunt et non reddiderunt ». Galiice: « ils ne gard-Jrent pas leur parole ». Haj quatuor acceptiones nominis fides sumuntur ex parte intellcctus, dum dua) subsequeutes sumuntur ex parte voluntatis.

5" Sumitur pro fidelitate quas est virtus voluntatis, prajbens constantiara in servandis promissis, de qua infra q. 109 (cf. Rom., ni, 4) : « Numquid incredulitus eorum fidem Dei evacuabit? Absit. Est autem Deus verax, omnis autem homo mondax ».

6" Sumitur pro fiducia, qu® est spes roborata, ut ostendit S. Thomas infra q. 129, a. 6; ct. Ep. Jacobi, i, 6: « Postulet in fide nihil luesitans », iidncia enim est conditio orationis; MjOTH., vm, 26: « Quid timidi estis, modieas fidei? ». Priores protestantes ita extol-

DB OBJECTO PIDEI EJUSQTIE MOTIVO lebant fiduciam istam, ut dicerent illain solam ad justificationem aufflcere, et intelligebant de fiducia seu certitudine remissionis pec- ■catorum in individuali. Hoc autem damnatum est ut hjeresis in Conc. Trid., sess. 6, canone 12: « Si quis dixerit, fidem justificautem nihil aliud esse quam fiduciam divinte misericoi-dia: peccata remittentis propter Christum, vel etiam fiduciam solam esse, qua justi- .ficamur, a. s. » (Dbnz., 822).

Stepe etiam nunc protestantes, dum scribimus fides, scribunt fiduoia, quam plures hodie identificant cum naturali sensu religioso, qui in omnibus religionibus invenitur. Revera, ut videbimus, dum fides theologica est in intellectu, fiducia pertinet ad spem, et est in voluntate.

Divisio qwestionis prinvee, de objecto fidei. Hse qu«stio continet decem articulos qui reduci possunt ad tres partes:

1' Pwrs est de ipso objecto formali et materiali fidei: est artic. primus in quo dicitur quod objectum formale quo fidei est Veritas divina revclans, et objectum materiale quidqnid ab ea revelatur, in ordine ad Deum qui primo revelatur.

8* Pars est de conditionibus objecti : in ea nunt septein articuli, qui sequuntur ex conclusione primi, scil. :

Art. 2. Veritas divina in se est simplicissima, sed quoad nos complexa per modum propositionis enuntiabilis.

Art. 3. Veritas divina revelans est infallibilis, ergo fidei non potest subesse aliquod falsum.

Art. i. Objectum fidei est non visum, non evidens immediate, sed est evidenter credibile, ad 2"»

Art. 5. Objectum fidei est non scitum, non evidens mediate, scil. non potest demonstrari ex principiis.

Art. 6. Objectum fidei dividitur per certos articulos, prout sunt speciales diflicultates seu obscuritates, vel mysteria.

Art. 7. Crevit numerus articulorum, non quoad sub doctrina), sed quoad eius explicationem.

Art. 8. Bunt quatuordecim articuli, septem pertinentes ad Divinitatem, ct septem ad Christi humanitatem.

3« Pars est de propositione objecti fidei, continet duos ultimos articulos, scil. :

Art. 9. Objectum fidei infailibiliter proponitur ab Ecclesia in Symbolo.

Art. 10. Ad solam auctoritatem Summi Pontificix pertinet nova •editio symboli, sicut et omnia alia qwe pertinent ad totam Ecclesiam.

Sic in his decem articulis coadunantur omnia qu® per se pertinent ad objectum fidei.

AN OBJECTUM FIDEI SIT VBBITAS PRIMA

Autequam veniamus ad explicationem articuli primi, breviter recolhgendum est quid supra dictum est in P-II" q. 62, a. 1 de existentia, virtutum theologicarum. Hebc existentia revelatur in Sacra oZv, -u * multoties' v'g- *■ Evcli; 8-10: « Qui timetis Deura, credrte 1111,.. sperate m illum... diligite illum >,, et I Cor., xm 13- « Nunc autem manent fides, spes, caritas, tria hffic, major autem horum est caritas». Ita tota Traditio, quse in hoc textu S. Pauli agnosot ordmem virtutum theologicarum, prout spes et caritas pra,supponunt fidem : mhil enim volitum supernaturale, quin supernaturahter cogmtum, et in hoc textu pariter declaratur quod caritas major est seu dignitate prior.

Ratio uutem theologica, propter quam virtutes theologic« necessaruu sunt, ad hoc reducitur, sec. articulum citatum V-Il" q. 62, a. 1.

Per virtutem perficitur homo ad actus quibus in beatitudinem ordinatur (q. 3, a. 5).

Atqui prater beatitudinem naturalem, homo ordinatus est aO. beatitudinem supernaturalem, sec. quod dicitur in II Petri i 4 quod «per Chnstum facti sumus consortes divina; naturas».'

Ergo relate ad beatitudineni superaaturalum requlruntur virtutes supernaturales qua» dicuntur theologiow, tum quia habent Deum (nnem ultimum supernaturalem) pno objbcto, tum quia a solo Dco nobis mfunduntur (prout ordo agentium correspondet ordini finium) tum quia sola divina revelatione cognosci possunt (prout sunt superuaturales m se et ideo quoad cognoscibilitatem, nam verum et ens convertuntur). Prima ratio est propria, du® aliie valent etiam pro virtutibus moralibus infusis '.

Et, ut dicitur P-II", q. 62, a. 3, requiruntur tres virtutes theologic», 1° quantum ad intellectum adduntur homini qua)dam principia supernaturalia, qua? divino iumine capiuntnr; 2° in voluntate quantum ad motum intentionis in finem arduum sed assequibilem', sic est spes; et quantum ad unionem quodammodo transformantem

„„u. Jam ln ls!° ^10"10 opparet quod virtutes theologlca; sunt esscn- nahter supernaturales ncc possunt acquirl, sed ut dicltur « a soio Deo nobis mfunduntur r>.

Hiee doctrina S. Thomie adhue niagls apparet lbld. in resp. ad 3ojh : s» obj. est : yirtutes theologlca; dicuntur, quibus ordinamur :In Deuni qui est primnm prineipium et ultlmus finis. Sed homo ex ipsa natura ratlonis et voluntntls hnhct ordinem ad primum principium, et ad ultlmum flnem. Non ergo requlrltur jiliquis habitua virtutum theologicarum, quibus ratio et voluutas ordlnentur in Deum.

Hespondet S. Thomas : « Ad Demn naturaliter ratio et voluntns ordinantur prout est naturw prmciplum et fmis, sec. tamen proportioncm natune. Sed ao: ipsum sec. quod est objectum beatitudtnis supi-niaturalis ratio et voluntas sec. suam naturam non ordinautur suffleienter ». Hoc est dlstiugiiere ut faciunt communiter thomistas postea, Deum auctorem naturai et Deum uuctorem gratiie, Deum finem naturie et Deum linem ultimum siipernaturalem Item qu. dispul. De iHrtutibus in comtnmii, q. l, a. 10, J2.

DB OBJECTO PIDEI EJtJSQlTE MOTIVO

*n illum finem, sic est caritas qua; altior est aliis, et alias informat seu vivificat, nam qui diligit Deum, fortius credit in eum et de co sperat, ut ibidem dictum est. — Veniamus nunc ad articulum primum nostr® quajstionis.