III. Hoemen Misse horen sal

Inden beghinne vander Missen, soe seldi belien en̄ beclaghen Gode uwe sonden, ende uwe roekeloesheit¹, en̄ uwe ontbliven²; en̄ bidden hem dat hi uus ontſerme en̄ ghenadich si. Daer na seldi hem bidden dat hi u wise en̄ lere den wech der waerheit, der doecht en̄ der gherechticheit. Hoerdi sermoene ofte enighe goede leringhe, dat seldi nauwe merken en̄ meer omme leven dan omme weten: want die vele weet en̄ niet en leeft, hi verliest den tijt.

Voert inder Missen, soe seldi vore nemen dat liden en̄ passie ons Heren. Die seldi overdinken met minliker compassien, en̄ selt hem dies dancken met oetmoedigher devocien, dat hi omme uwen wille en̄ omme uwer sonden wille, mensche werden woude, leven, ende sterven woude die scandelike bittere doot; en̄ die seldi offeren sinen hemelschen Vader. En̄ daer mede seldi offeren u selven, en̄ al uwe noot, ende al den orbore der heyligher kerstenheit³, ghelikerwijs dat hi selve dede doe hi sterf, en̄ noch doet in dat ewighe leven vore dat aenscijn sijns Vader. En̄ dit is die werdighe sacrificie die Christus selve dede, en̄ die noch doen alle priesteren inder Missen, daer si consacreren, inder cracht Gods, Christus vleesch en̄ sijn bloet, en̄ offeren dat in ghedinkenissen sijnre passien en̄ sijnre doot, en̄ sijnre ewigher minnen, die hi ons bewijst hevet in der tijt, en̄ noch bewisen sal inder ewicheit.

En̄ hier mede seldi offeren die hoghe werdicheit Marien en̄ alle der Apostelen, en̄ alle de martelie der Martelaren, en̄ de vaste eersame belijnghe⁴ der Confessore, en̄ de suvere reynicheit der Meechden⁵, en̄ den lof der inghelen met alden dienste der heyligher Kerken⁶. Ende met al deser offerhanden, ende met al uwen crachten, ende met al dien dat ghi gheleysten moecht, soe seldi u opgheven⁷ vore den oghen Gods; en̄ daer seldi wandelen en̄ woenen, met dancke ende met love, en̄ met herteliker liefden: soe werdi deelachtich der passien en̄ der doot ons Heren, en̄ alle des goets dat ye ghedaen wart, ofte emmermeer ghedaen sal werden in hemel en̄ in erde; want aldus ontfeetmen alle die vruchte des Sacraments, gheestelic inder sielen.

Ende ghi selt oec ten heylighen Sacramente gaen met ynnigher devocien, met groter begherten en̄ met uwen susteren; niet alsoe dicke alse ghi wilt, maer na ordinancie en̄ na ghewoenheit der ordinen. En̄ alse ghi ten Sacramente gaet, en̄ vore en̄ na, en̄ alsoe dicke alse ghi moecht, soe seldi u oefenen met gheesteliken honghere en̄ dorste tot der ewigher spisen, alsoe dat alle uwe binnenste crafte en̄ alle uwe aderen ghieren⁸ ende gapen ghespijst en̄ ghesaet te werdene. Want God gheeft hongher inden craften⁹, overmits gracie en̄ oefeninghe; en̄ hi gheeft satheit inden wesene der sielen, overmits de inwoninghe sijns selfs. Laet u dan sere hongheren en̄ dorsten na Gode, soe seldi satheit ghevoelen en̄ vinden in u wesen. Want condi met ghierigher ghelost Christumme eten en̄ teren in u, soe werdi van hem gheten en̄ verteert weder in hem; want hi sprect selve: ‘Wie et mijn vleysch, en̄ drinct mijn bloet, hi woent in mi en̄ ic in hem¹⁰:’ en̄ dit is ewich leven. En̄ voirtmeer: ‘En si dat ghi dese gheestelike spise et en̄ drinckt, ghi en hebt gheen leven in u dat Gode behaecht¹¹.’ Ende hier omme soe seldi also sere minnen, dat u die ewighe minne Gods beva¹²: soe werdi één gheest en̄ ene minne met Gode.

Ende inden Sacramente soe seldi oefenen hertelike liefde en̄ ghevoelike lost; want ghi onfaet Christus vleesch en̄ sijn bloet¹³ en̄ uwe nature¹⁴. En̄ ghi selt oefenen in uwe redelike siele minne ende gherechticheit, want ghi onfaet die levende siele ons Heren Jhesu Christi, met alre verdienten en̄ met alre¹⁵ glorien. En̄ ghi selt oefenen in uwer ghedachten, dat is in uwen gheeste, versmeltende minne; want ghi onfae Christum God en̄ mensche, die u verclaren en̄ transformeren mach in enicheit der godheit¹⁶. En̄ aldus seldi Gode minnen uut al uwer herten, en̄ uut al uwer sielen, en̄ uut al uwer ghedachten: en̄ dit is dat ierste en̄ dat meeste ghebot Gods, beghin en̄ einde alre heylicheit.

Maer wildi minne en̄ heylicheit oefenen en̄ besitten inden hoechsten grade, soe moeti uwe verstendighe cracht ontbloeten van allen beelden en̄, overmits ghelove, verheffen boven redene. Al daer seijnt die raye der ewiger sonnen, en̄ die sal u verclaren en̄ leeren alle waerheit. En̄ die waerheit sal u vrien, en̄ uwe blote ghesichte stadighen in onghebeeltheit. Salich sijn die oghen die dit sien¹⁷; want desen siene volcht altoes die minnende crachte met bloter minnen. En̄ inden volghene vloyt altoes die riviere der gracien Gods, die dese siele in leyt tote der levender fonteynen des heylichs Gheests, daer die aderen onspringhen ewigher soeticheit, die die siele dronken maken en̄ verheffen boven redene in een verdolen, in die woestine ewigher salicheit¹⁸. En̄ dit is die substancie en̄ die wortele ghewarigher heylicheit. Ute deser wortelen comt altoes ynnighe oefeninghe van doechden; want minne en mach niet ledich sijn. En̄ ynnighe oefeninghe heeft ‧iiij‧ wisen die ic u tonen sal.

Footnotes

1. incuriam, zegt Surius. Zie het woord verklaerd in het Tabernakel, I, bl. 217, aenteek. 8. ↩

2. negligentiam ac defectum, by Surius. ↩

3. Sur. et quidquid ad sanctae Ecclesiae utilitatem pertinet. ↩

4. Lees beli-inghe, en versta belydenis. Sur. Confessorum firmam ac honestissimam professionem. K. heeft verkeerdelyk bevelinghe. ↩

5. F, G, K. maechden. ↩

6. Sur. omnemque sanctae Ecclesiae cultum ac ministerium. ↩

7. Versta opheffen. Surius vertaelt het woord door erigere. ↩

8. Kiliaen vertaelt dit woord door avidè petere, inhiare. Sur. idque adeò, ut omnes internae vires ac venae tuae illo cibo refici ac exsatiari hianti ore ac desiderio appetant. ↩

9. Sur. Excitat enim Deus famem in viribus nostris. ↩

10. Vglk. Joann. 6, 57. ↩

11. Vglk. ib. 54. ↩

12. Sur. Tam ergo vehementer amare coneris, ut aeterna Dei charitas te suis stringat amplexibus. ↩

13. K. alleen, en̄ zijn helighe bloed. ↩

14. Aldus onze vier Handschriften. Surius heeft anders gelezen, of iets anders in de plaets willen stellen, want hy vertaelt: Siquidem Christi carnem, sanguinem et corpus accipis. ↩

15. K. alleen heeft tweemael met allen. Sur. quandoquidem vitatem Christi animum cum universis meritis et omni gloria ejus suscipis. ↩

16. Sur. qui te illustrare possit atque transformore in divinitatis unitatem. ↩

17. Vglk. Luc. 10, 23. ↩

18. Sur. supraque rationem eam sublevantes in quandam velut aberrationem seu avia itinera, in ipsam seilicet aeternae salutis ac beatitudinis eremum. ↩