Skip to the text
Ember
PT

XX. Vanden abyte, datmen draghen sal

Ende hier omme, prueft en̄ merct u selven, ofte ghi dese ‧vij‧ slote in u ghevoelt, en̄ oܟte ghi geciert en̄ ghecleet sijt van binnen met den doechden die daer toebehoren. Want ic vrese datmen ghemeinlic in religiën en̄ in cloesteren meer soect ende begheert den lichame te cierne en̄ te cledene van buten, dan die siele van binnen. En̄ hier omme segghe ic u: en sijt niet curioes, mer sijt onachtsam van uwen abite dat ghi ane draecht1. Eest out, eest nuwe; hoe grof, hoe versmaet dat si, dat laet u ghenoeghen alsoe alse ment u gheeft. Es uwe lichame ghedect jeghen dat coude2, en̄ bescermt jeghen hitte, dat is ghenoech, wildi uwe reghele leven3 en̄ Gode behouden. En̄ en murmereert4 niet; want inden beghinne alle de heylighen die religien5 en̄ ordinen stichten 106, die vercoren dat groefste en̄ dat onweerste7 laken datmen inde provincie vant daer si in woenden, en̄ altoes sonder varwe8. Nu heeft die duvel en̄ die hoverdighe mensche nuwe vonde vonden: dat zwart zoude sijn, dat is brunet ghegreint9. Dat graeuwe abyt is brune gheminct10 worden, blaeu, groene en̄ roet te gadere ghemingt11. Wit en can men niet gheveysen12; dat moet alsoe bliven: maer hoe die verwe is13, men nemt gherne die beste wolle diemen vercrighen mach, in wat state dat si14. Ende alse dat laken bereet is, so en weetment hoe sceppen noch maken15, dat16 der werelt en̄ den duvel behaghen moghe. Selke makent soe wijt en̄ soe groet, datmenre ‧ij‧ ofte ‧iij‧ cledere af maken mochte. Selke makent soe inghe, oft ane hare vel ghenaeyt ware. Die onderrocke tote der knie cort, ende op den buuc gheknoept alse een sot17. Selke makent soe lanc, datment hoghe op scorssen18 moet. En̄ selke makent, dat achteren hen sloyt19 in de modere. Prueft20 en̄ merct, aldus en waest niet gheordent int beghin: ende hier omme is wolle, ende varwe, ende maecsele der cledere irregheleer, dat is onhebbelic der ordinen21. God gheve hem sine wijsheit, diet maken doen en̄ alsoe draghen.

Tote deser doerheit, die nu in cloesteren regneert, daer volcht noch na andere chierheit22: dat sijn gordele mit silvere beslaghen23, en̄ sonderlinghe clatermeerse en̄ chierheit24, diemen daer ane hanct, dat die joncfrouwe, die nonne, al clinkende ga alse ene hinne met bellen25.

De monike riden ghewapent, en̄ met langhen zweerden alse ridderen; maer jeghen den duvel, ende jeghen die werelt, en̄ jeghen hare quade onreine ghenuechte ende ghelost, sijn si onghewapent: en̄ daer omme werdense diewile verwonnen. Selke joncfrouwen ofte nonnen die uutgaen, gheciert, begheren meer te behaghene der werelt dan Gode: ende hier omme is hare uutganc verghiffenisse26 en̄ ewich venijn, dat den duvel wel behaecht27, dat si met hem ewelic drinken selen in die onreine camere der hellen28.

Nu merct29, de jonfrouwen die in ordinen sijn, sy moeten hare cameren gheciert hebben met coetsen30, met sitteclederen31, mit saergien en̄ met cussenen, alse oſte sy in die werelt waren. En̄ hier in moechdi merken, dat leven dat die heylighen stichten32 inden beghinne van ordinen, dat destrueren die ghene die nu sijn. Ende al selc quaet exempel vinden die kindere die nu in cloestere comen; ende aldus vergheet33 ordine ende heylich leven van daghe te daghe, in lanc soo meer.

Ende hier omme hebbic u gheschreven hoe ghi enen dach leven sult: en̄ alsoe. leeft alle uwe daghe34. En̄ merct u selven alle daghe, buten ende binnen, ofte ghi uwen daghe loen35 verdient; want ghi en cont die wijsheit Gods niet ghehoenen36 noch bedrieghen37. Ende de gherechticheit Gods sal u te rechte ordeelen in dien pointe, dat ghi in dat inde uus levens vonden wert38. Ende hier omme soe radic u:

Merct u nauwe, en̄ hoet u wel,
Die tijt is cort, die doot is snel.
Dat uwe siele lijt39 den mont,
Dan seldi loen na werke40 onfaen:
Dat wederkeren is ghedaen.

Footnotes

  1. G. aen draecht. Versta aen 't lyf draegt, gelyk men zegt een kleed aen hebben of om hebben, welk alles noodwendig verschilt: immers men kan een kleed dragen (gelyk men heden zegt), namelyk op den arm, op eenen stok, enz. zonder het nogtans aen te hebben. Zie Bormans op Christina, bl. 208. ↩

  2. Ruysbroeck gebruikt dit woord elders nog met het onzydig geslacht. Zie het Tabernakel, II. bl. 220, regel 7. Zie mede Clarisse, op de Heimelijkheid der Heimelijkheden, bl. 395-96, en de aldaer beroepen plactsen. ↩

  3. Zie over dit werkwoord transitivè gebruikt, het Glossarium op het Tabernakel. ↩

  4. G. alleen, murmert. ↩

  5. G. alleen, regule. ↩

  6. Sur. Ab ipso enim initio institutarum à sanctis patribus religionum et ordinum monasticorum. ↩

  7. F. onweerdste. G. onwerdste. ↩

  8. G. varuwe. Surius vertaelt: pannum maximè rudem atque vilissimum, eundemque eolorium, hoc est nullo tinctum colore, deligebant. ↩

  9. Sur. Niger color in fuscum versus est. Het adjectief brunet, van het italiaensch-fransch brunet, beteekent bruinachtig, by wyze van diminutief. Kiliaen vertaelt bruynet door subaquilus, subfuscus, anderen door subniger. Maer het woord is hier een substantief, gelyk aen het fransche brunette, naem eener fyne donkere stof, welke eertyds door de ryke lieden gedragen werd. Grein daerentegen beteekent eene hairen stof, eene soort van kametot, dat van kameelshair, gelyk chamois dat van geitenhair gemaekt wordt. De zin is derhalve, in stede van een zwart hairen kleed, draegt men brunet dat ghegreint is, of er uit ziet als grein, de gedaente heeft van grein. ↩

  10. F, G. ghemingt. ↩

  11. Sur. cincricius habitus, ex caeruleo, viridi, et rubicundo mixtus est. ↩

  12. Veysen en veynsen zyn by Kiliaen synonyma, vertaeld door fingere, simulare. De schryver wil zeggen dat wit voor geene ontveinzing of vermomming vatbaer is. Surius vertaelt zeer wel: Candidus vel albus color fucum quidem non admittit, sed ita maneat necesse est. ↩

  13. Sur. at tamen qualiscunque sit color. ↩

  14. Sur. idque etiam in statu monastico. ↩

  15. Sceppen is hier zoo veel als formare, en maken zoo veel als conficere. De zin is: men weet niet welken tooi of maeksel er aen te geven. ↩

  16. Versta dat het. ↩

  17. Sur. Inferiores quorundam vestes non nisi genua attingunt, et circa ventrem nodis stringuntur instar morionum. ↩

  18. F, G. op scorsen. ↩

  19. F. sloit. G. sloeit. Het werkwoord sloyen zegt zoo veel als stodderen, of slepen. Zie het woord opgehelderd door De Vries, in zyn Glossarium op den Lekenspieghel. ↩

  20. Zie Proeven in het Glossarium op het Tabernakel. ↩

  21. Sur. Itaque nulli dubium est, et lanam, et colorem, et habitûs formam, esse irregularia, id est, minimè ad ipsum ordinem sive monasticum institutum accommodata et congrua. ↩

  22. Sur. Accedit autem ad hanc insaniam, qaae modò passim in coenobiis regnat, aliud quoddam ornamenti genus. ↩

  23. Cingula argenteis laminis obducta, zegt Surius. ↩

  24. Surius vertaelt: appendentîbus hinc indè, decoris gratia, quibusdam rebus tinnulis ac strepentibus. Het woord meerse of meersse heteekent koopwaer, hy Kiliaen merx, mercimonium. Klatermeerse is derhalve zoo veel als klatergoed, klaterend goed, gelyk men ook klatergoud zegt, enz. ↩

  25. Sur. haud seeùs quàm gallinae crepitacula gestantes. ↩

  26. G. vergheffenisse. K. verghevenesse. By Kiliaen staet het woord als synoniem van verghift, venenum. ↩

  27. Sur. gratissimum tartareis hostibus. ↩

  28. Sur. quod cum iisdem miserae illae in spurcissimo inferorum conclavi sine fine potabunt. ↩

  29. Adde his, zegt Surius. ↩

  30. Versta slaepkoetsen, in stede van op den grond te liggen of op eene bussel stroo. ↩

  31. Wy verstaen voetiapyten, of iets van dien aert. Uit Surius is niets te gissen. Hy vertaelt de zinsnede aldus: Adde his, quod istiusmodi Deo sacratae virgines in coenobiis agentes, lectorum fulcris et pulvinaribus, ac scdilium instratis plùs aequo preciosis, et stragulis pietis ac eervicalibus non aliter quàm si in medio vivant mundo, sua instruunt atque ornant cubieula. ↩

  32. Het woord staet in imperfecto. ↩

  33. F, G. te gheet. K. vergaet. ↩

  34. Sur. Quam ob rem eertam tibi unius diei transigendae normam praescripsi, juxta qaam omnes ipsa vitae tuae dies transigere curabis. ↩

  35. F, G, K. dachloen. ↩

  36. K. ghehoonen. Honen of ghehonen is nagenoeg synoniem van bedriegen. Zie het Glossarium op den Dietschen Doctrìnael, en de aldaer beroepen schryvers. ↩

  37. Surius heeft geheel deze zinsnede verkeerd opgevat. Zy luidt by hem: Considera quaeso et inspiee temetipsam quotidiè forìs et intùs, utrùm etiam pensum quotidianum absolvas: ut enim divinam sapientiam perserutari non sufficis, ita etiam nec fallere poteris. ↩

  38. Sur. Et divina quidem justitia, quo in statu ex hac vita decesseris, secundum eum justissimè de te feret sententiam. ↩

  39. F, G. lijdt. K. lijd. 't Is weêr het oude liden, in 't fransch passer. Versta derhalve als uwe ziel door den mond gaet, als gy uwen geest geeft. Surius vertaelt: qua (hora) extremum trahes spiritum. ↩

  40. F. were. ↩

Chapter 21 of 22