VIII. Van gulsicheiden te vermydene, ende ander dinc

Voertmeer, alse ghi comt ten reeftere met uwen susteren, soe sprect uwe benedictie na uwe ghewoente; en̄ al hebdi groten honger en̄ lost ter spisen¹ en̄ ten drancke, hoet u van overate²; want gulsicheit es wortele en̄ oirsprone alre sonden: want daer uut wast traecheit en̄ oncuysche neyghinghen³, en̄ bi wilen oncuysche werke, daer na⁴ menichfuldicheit der sonden⁵. Adam onse ierste vader en hadde en ghenen hongher, nochtan wart hi becoert van gulsicheiden, en̄ brac dat ghebot ons Heren, en̄ viel in dootsonden, en̄ wi alle met hem. Maer Christus die Gods Sone die hadde hongher, en̄ hi wart occ becoert, en̄ verwan den viant, en̄ sprac aldus, tote onser leringhen: ‘De mensche en leeft niet allene inden broede, maer in yeghewelken woerde, dat daer comt uut den monde Gods⁶’

Ghi wet wel dat die mensche is van ‧ij‧ naturen te gadere ghevoecht, gheestelic en̄ lijflyc, dat is van sielen ende van lichame. Die lijflike nature wert ghevoedt met lijfliker spisen, ende die gheestelike nature met gheesteliker spisen. Die lijflike hongher is verganckelic, en̄ die spise ghebrekelijc, en̄ dat leven sterfelie. Maer die gheestelike hongher, dat is caritate, godlike minne; die spise is leven; dat leven is salich en̄ glorioes gheenicht met Gode te sine. Die lijſlike spise die ghereyden⁷ wi selve ofte andere menseen; maer die gheestelike spise die heeft ons God selve bereet inder ewicheyt: en̄ waer gheestelie hongher is, daer is altoes ewighe spise bereet; maer daer lijflie hongher is, daer is diewile armoede en̄ groet ghebrec. En̄ hier omme, die gheesteliken hongher ende dorst heeft, hi wert altoes ghespijst van Gode, en̄ hi leeft vore Gode in gracien. Mer die lijfliken hongher allene heeft, hi is doot vore Gode; want sijn leven en is anders niet dan beestelic. Ende hier omme, die wile dat ghi uwe⁸ lijflike noetorft nemt, soe verheft uwe ghemoede vore dat anscijn ons Heren, en̄ sit ter tafelen met Christo en̄ met den inghelen en̄ met den heylighen bi uwen susteren, en̄ ontfaet die gaven en̄ die gherechten die ute Gode vloyen: soe werdi ghespijst en̄ ghevoedt, naden inwendighen mensche, met ewigher spisen, en̄ alsoe leefdi Gode. Sterft der werelt en̄ leeft Gode, en̄ soect en̄ smaect die dinghen die hier boven sijn, dat es ewighe spise die u Christus bereet heeft. Sijt onbecommert met u selven; ende nemt noetorſt uus lichamen, also alst God versiet⁹. En soect noch smaec, noch lost, noch gherief¹⁰; maer laet u grove spise ghenoeghen en̄ dat den anderen overblijft, eest alsoe dat ghijt van naturen vermoecht¹¹. Sijt besceden ende wijs, en̄ merct uwe complexie ende uwe nature, wies¹² ghi noetorftich sijt ende wies ghi ontberen moecht¹³. Want gheefdi uwen lichame te vele boven sine noet, soe stercti uwen viant; ende gheefdi hem te luttel, soe verderfdi uwen knecht, daer ghi Gode mede dienen sout. Siet ane die oude vadere, die hier voirmaels in die woestine laghen: si aten hare broot met ghewichte, ende sy dronken water met maten: soe seere minden si abstinencie, darven ende nauwe noetorft. Nochtan waren si liberael en̄ milde den ghenen die bi hem waren, en̄ alle den gasten die tote hem quamen.

Men vint oec¹⁴ vanden ghenen die ordinen stichten, en̄ regulen dichten¹⁵, ende daer na leefden¹⁶, alse Augustinus, Franciscus, Benedictus. Dese waren hem selven hart en̄ zwaer, sober en̄ ghemate, ende van nauwer noetorft. Maer si waren haren broederen, en̄ den ghenen die bi hem waren, saechte en̄ ghenadich, en̄ ute vloyende milde in allen dinghen dies si behoefden. Dit leven en̄ dese regule vintmen noch gescreven inden boeken; maer inder herten en̄ inden werken, eest bi na al vergaen¹⁷. Want abde en̄ abdissen, en̄ de prelate der heyligher Kerken, in wat state van religien dat si sijn, si leven al meest, dat schijnt¹⁸, na heerheit en̄ na lost haers lichamen, met groter familien en̄ met groter cost, alse ofte si in die werelt waren¹⁹. Men vint in alle religien, en̄ al meest in alle cloestere, rike en̄ arme alse in die werelt. De prelate, monike, nonnen, susteren ende broedere, en̄ al dat rike is in gheesteliken state, die sluten hare cameren, en̄ eten en̄ drinken dies hem ghelust. Men moet hem des avonts vraghen wat si des anders daghes eten en̄ drinken willen, en̄ hoement hen ghereyden sal. Ic en spreke niet op die ghene die siec sijn, crane en̄ out, ofte alsoe teder van naturen, dat si die grove spise niet en vermoghen; maer ie meyne²⁰ alle die ghene die den vleysche leven, en̄ hen selven onoirdelic minnen en̄ hare gherief, die sijn alle hert en̄ onghenadich, vree en̄ onghemeyne van hen selven en̄ van al dien dat si hebben ofte vererighen moghen²¹. Dese gheliken wel den riken man daer onse Here af sprect in Sinte Lucas Ewangelie²²: die was ghecleet met purpere ende met bissen, en̄ hi at en̄ dranc alle daghe verweendelic; en̄ hi en gaf niemene niet, noch oec den armen Lazaruse die voir sijn poirte lach. Alsoe sit nu²³ dat arme convent inden reeftere, vore der riker poirten; maer men gheeft hen niet meer dan si hebben moeten. Ende al riepen si datment inden hemel horen mochte, men gave hen niet een ey, ofte enen halven harinc meer dan sy pleghen te hebbene. Nochtan moeten si bi wilen vasten, en̄ den last draghen nacht en̄ dach van singhene ende van lesene. En̄ hier omme, eest dat si sijn ghehoirsam en̄ verduldich, en̄ volstaende in ordinen en̄ in reghelen tote der doot, si werden ghevoert vanden inghelen met Lazaruse in Abrahams scoet. Mer die rike vreeke, die hem dat ghemeine goet approprieren, en̄ daer ave leven na lost en̄ na ghenuechte haers lichamen, si werden begraven met den riken man inder hellen gront; en̄ in der berrender vlammen selen si begheren enen dropel waters op hare tonghe, en̄ die en wert hem nemmermeer. En̄ hier omme, sijt sober, wel gheordent en̄ ghemate, zwighende en̄ genoechsam in spisen en̄ in dranke²⁴; en̄ verheft uwe herte te Gode, die wile dat ghi uwe noetorft nemt.

Ende daer na sprect uwe gracie, mit uwen susteren, na uwe ghewoenheit; en̄ danet en̄ loeft Gode van allen goede; en̄ bidt hem vore die ghene daert af comen is; en̄ bidt hem oee dat hi u vergheve uwe onhesceydenheit, oft ghi yet te vele ofte te luttel ghenomen hebt, dat hi u dies ghenadich sy.

Footnotes

1. D. der spisen. K. toter spisen. ↩

2. Het woord staet by Kiliaen. ↩

3. F. neyghinghe. ↩

4. K. en̄ daer na. ↩

5. Sur. ex quibus deinceps diversa ac multiplicia vitiorum monstra emergunt ae proficiseuntur. ↩

6. Vglk. Matth. 4, 4. ↩

7. K. ghereeden. ↩

8. D. alleen, u. ↩

9. Versta, voorziet of verschaft. Surius: Neque te tui corporis cura occupet, sed ejus victum necessarium accipe, ità ut à Deo datur ac providetur. ↩

10. aut commodum, zegt Surius. ↩

11. Sur. si tamen natura tua id patitur. ↩

12. K. wes ghi......en̄ wes. ↩

13. Sur. et quibus habes opus, quibusque carere possis. ↩

14. Versta, men vindt het ook, namelyk hetgeen daer laetst gezegd is. ↩

15. Stichten en dichten staen in imperfecto, even als het volgende leefden. ↩

16. De schryver wil zeggen die regels of wetten opstelden, voorschreven; maer daer ook naer leefden. Surius vertaelt: primi illi ordinum monasticorum...architecti sive institutores, non verbo tantùm, sed etiam exemplo suo. ↩

17. Alles wat volgt is opzettelyk overgeslagen in het Hs. G. ↩

18. Sur. magna ex parte, ut videtur, enz. ↩

19. Sur. dominandi pompam et sui corporis oblectamenta, grandi alenda familia et immanibus faciendis sumptibus, colunt ac seetantur haud secùs quùm si in mundo agant. ↩

20. Na dit woord, gaet de schryver van G voort. ↩

21. Sur. qui omnes duri, inclementes, avari sunt, nec facilè vel seipsas vel quicquid habent aut obtinere possunt, aliis communicant ac impartiuntur. ↩

22. Zie Luc. 16. ↩

23. Hier springt de schryver van G weêr over de toepassing. ↩

24. Sur. Quapropter in cibo ac potu percipiendo sobria ac temperans, taciturna et necessariis contenta esto. ↩