XVII. Van drien levenen die sijn in den goeden mensche

Drie levene sijn inden goeden mensche: die ‧ij‧ sijn ghebreckelic en̄ onvolcomen; dat ‧iij‧ leven is volcomen. Dat nederste leven is lijflijc en̄ gevoellijc; dat wert onthouden en̄ ghevoet, in honghere en̄ in dorste, met spisen en̄ met dranke. Alsoe langhe alse hongher en̄ dorst, smaec en̄ lost, te gadere blijft, soe wert die lichame ghesterct ende ghevoet. Maer wanneer dat satheit verdrijft hongher en̄ dorst, smaec en̄ lost, woude hi dan noch meer nemen, eer dat verteert worde, hi soude die nature bederven; want hongher ende satheit die en moghen niet te gadere staen met ghesonden¹, in die lijflike nature. Ende hier omme soe is die mensche onedel, gebreckelic ende sterfelic, na den nedersten deele sijns selfs.

Dat middelste leven dat in ons is, dat is gheestelic, en̄ in elken goeden mensce redelic². Dat leven begheert const en̄ wijsheit³, devocie en̄ ynnicheit, caritate en̄ gherechticheit, en̄ alle doechden. En̄ soe wi des meer begheren, soe wijs meer vercrighen; en̄ soe wijs meer hebben, soe wijs altoes meer begheren. En̄ hier omme is dit leven onvolcomen in hem selven, want hem ghebrect altoes: en̄ die begheerte en mach niet vervult werden met enghenen dinghen die mindere sijn dan God selve is.

En̄ hier omme heeft ons God ghegheven een leven boven ons, en̄ dat is een godlic leven. Dat en is anders niet dan scouwen, en̄ staren, en̄ in bloter minnen cleven ane Gode, smaken en̄ ghebruken en̄ versmelten in minnen, en̄ altoes vernuwen in dat selve⁴. Want daer wi verhaven sijn boven redene, en̄ boven al onse werke, in bloet ghesichte, daer werden wi ghewracht vanden gheeste ons Heren⁵; en̄ daer ghedoeghen wi dat inwerken Gods, en̄ werden verclaert in godliker claerheit, ghelikerwijs dat die locht verclaert wert met den lichte der sonnen: en̄ alse dat yser doergaen wert met crachte en̄ met hitten des viers, alsoe werden wi ghetransformeert en̄ doerdraghen, van claerheiden in claerheiden, in dat selve beelde der heyligher Drivoldicheit. Want overmits dat ghescapene licht der gracien Gods, soe werden wi gehoecht en̄ verclaert te scouwene dat ongescapene licht, dat God selve is. Ende alsoe werden wi inghedraghen ende wederbeelt, overmits minne, in onse ewighe beelde, dat God is. Daer vint ons en̄ mint ons de Vader inden Sone; en̄ de Sone vint ons en̄ mint ons, mit der selver minnen, inden Vader. Ende die Vader met den Sone behelsen ons in enicheit des heylighen Gheests, in een salich ghebruken, dat ewelic vernuwen sal sonder onderlaet in bekennene en̄ in minnene, overmits de ewighe gheboert des Soens vanden Vader, en̄ uutvlote des heylighen Gheests van hem beiden. Want verghinghe kinnen ende minnen in Gode, soe verghinghe oec die ewighe geboert des Soens en̄ uutvlote des heylighen Gheests: en alsoe verghinghe drieheit der persone; en̄ alsoe en ware noch God, noch ghene creature, dat altemale ommoghelijc is, ende ene verwoede sotheit te peysene.

Want dat scoenste en̄ dat edelste, dat God ghemaect heeft in hemel en̄ in erde, dat is ordine en̄ ondersceet in allen creaturen. Want al eest also dat wi alle vergaderen in ene minne, in één behelsen en̄ in één ghebruken Gods, nochtan behout yeghewelc sijn leven en̄ sinen staet, in gracien ende in doechden. En̄ yeghewele onfeet van Gode gracie en̄ gaven na sine weerde, en̄ na dat hi Gode ghelije is in doechden. En̄ alsoe is oec yeghewelc toe ghevoecht en̄ aneclevende anc Gode min en̄ meer⁶, na dat⁷ hem honghert en̄ dorst, en̄ Gods ghelust. Daer na mach hi ghevoelen smaken en̄ ghebruken; want God is ene ghemeine spise ende een ghemeyne goet, dies yeghewelc ghesmaect na edelheit sijns levens, sijnre begheerten en̄ sijnre gheesteliker ghesonden. En̄ ghelikerwijs dat die sterren des hemels ondersceet hebben in claerheiden en̄ in hoecheiden van state, en̄ in groetheden van mate, en̄ in vermoghenden werken in allen creaturen die hier beneden sijn⁸: alsoe is oec ondersceet in alle die ghene die Gode minnen, in claerheiden van verstane, in hoecheiden van levene, in groetheiden van minnen, en̄ in crachten van uutvloyenden werken.

Ghi siet wel te somere, in die locht, alse ‧ij‧ sture winde te gadere stoten en̄ stormen die contrarie sijn, daer ave comt donder en̄ blixeme, haghel ofte reghen hier beneden, en̄ bi wilen tempeest ofte plaghen. En̄ alsoe moechdi merken in stormende woedighe minne, daer des menschen gheest verhaven is in eninghe tot den gheeste ons Heren, en̄ yeghewelc gheest den anderen met liefden gherijnt, en̄ yeghewelc den anderen noet en̄ biet⁹ al dat hi is en̄ al dat hi vermach¹⁰. Hier ave wert redene verlicht en̄ claer, en̄ wilt emmer weten wat minne si, ende wat dat gherinen si dat inden gheeste ruert en̄ opwalt¹¹: en̄ die begerte wilt bevinden en̄ doersmaken al dat verlichte redene bekennen mach¹². En̄ hier af comt inden gheeste storm van minnen en̄ groet ongheduer. Nochtan bekent die minnende gheest wel soe hi meer vercrijcht, soe hem meer ontblyft; mer storm en̄ woet van minnen die in hem berrende en̄ wallende onsprinct, dien en can hi niet ghesaten¹³: en̄ dat onderlinghe vernuwende gerinen maect nuwe storme van minnen. Ende die storme sijn recht alse donre slaghen, daer dat vier der minnen ute sprinct alse ghensteren van blinkenden motale, ende alse die vierighe blixene des hemels. En̄ dese blixeme valt neder tote in die sinlike crachte¹⁴; en̄ al dat inden mensche leeft, dat wilt opwert tote in die eninghe, daer dat gherinen der minnen onsprinet. En̄ in dat gherinen en moghen die crachte werken noch ghedueren; maer si vallen weder in hem selven. En̄ daer en connen si oec niet ghedueren, want daer storm en̄ stuerheit des gheests is, daer moeten si clymmen en̄ wandelen¹⁵: en̄ aldus moeten si altoes gaen ende keren.

Footnotes

1. Ghesonde, feminini generis, is ons huidige gezondheid. ↩

2. Surius vertaelt enkelyk: Media vita, spiritalis est ac rationalis. ↩

3. Sur. scientiam ac sapientiam....concupiscit. ↩

4. Sur. et semper renovari in idipsum. ↩

5. Sur. ibi à spiritu Domini agimur. ↩

6. Sur. sicque singuli magis ac minùs Deo adjuncti sunt et cohaerent. ↩

7. Volgens Surius zou men hier moeten lezen en̄ na dat, want hy vertaelt et quantum quisque, enz., waerdoor hy het volgende onafhankelyk maekt van het voorgaende. Nogtans hebben onze vier Hss. hier dezelfde lezing. ↩

8. Sur. Et ut stellae aliae ab aliis claritate, loci altitudine, molis magnitudine, et in cuncta haee inferiora agendi virtute ac efficacia differunt. Het geloof aen den invloed der sterren was vry algemeen in de middeleeuwen. ↩

9. G. biedt. F, K. bidt, kwalyk. ↩

10. Sur. atque hoe idem in aestuante ac propè insaniente et impetuoso amore considerare licet, hominis videlicet spiritu in unitate ad Dei spiritum sublevato, et unoquolibet alterum invitante, alterique offerente et exhibente quicquid est et potest. ↩

11. K. kwalyk, ophaelt. Zie het woord verklaerd in het Tabernakel, I, bl. 279, aenteek. 6. ↩

12. Sur. affectus autem seu desiderium quicquid ratio illuminata percipere et assequi potest, experiri ac penitùs gustu penetrare conatur. ↩

13. Sur. sed amoris impetum ac aestum in ipso cum ardore quodam ac ebullitione exorientem, sedare et compescere non valet. ↩

14. Sur. in vires usque sensitivas. ↩

15. Sur. atqui nec hîc durare queunt; quandoquidem ubi spiritûs impetus et commotio est, sursùm tendere ao ambulare coguntur. ↩