IV. Van ‧iiij‧ wisen der ynnigher oefeninghen

Die ierste wise verheft ons te Gode met ynnigher liefden, met ewigher minnen, met danke en̄ met love, en̄ met devoten ghebede, met begheerliken eyscene¹ in vrien toeverlate², met ghebrekene van gheeste en̄ al ons wercs, in dat anscijn sijnre minnen en̄ sijnre ewigher goetheit. En̄ dit is die ierste wise onser ynnigher oefeninghen, en̄ die opgaende hoecheit ons levens in Gode³.

Die ander wise sent ons neder⁴ in een oetmoedich ver- smaden ons selfs, alsoe dat ons niemen verheffen en moghe met prise⁵; want alle onse goede werke heeft God in ons ghewracht; dat ons oec niemen bedrucken noch bedrueven en̄ moghe met lachtere; want onse sonden en sal nieman ordelen dan God. En̄ omme dat wi sondaren sijn, en̄ ontbliven in allen doechden, soe selen wi ons oetmoedighen ende nederen onder Gode, en̄ onder onse prelate, ende onder die ghene die bi ons sijn ofte beneden ons sijn. Ende wi en selen ons niemene dorren gheliken, maer ons selven versmaden en̄ onwerdich achten onder alle menscen. En̄ wi selen ons laten onder alle creaturen, en̄ onder die duvele⁶, dat si ons gheeselen en̄ quellen, alsoe verre alst God ghestaden wilt: op dat de sonde in ons ghewroken werde, en̄ God die ere hebbe en̄ wi de confusie. Dit is die ander wise inden nederganghe ons selfs⁷ levens, daer wi ons versmaden ende vernieuten inden gronde der oetmoedicheit⁸.

Die ‧iij‧ wise sendt ons ute met ynnigher oefeninghen in die breyde der caritaten⁹, dat is dat wi alle heylighen eeren, en̄ verbliden in haren verdienten en̄ in haren loene, en̄ dat wi hare hulpe en̄ hare ghebet begheren, op dat wi werdich werden met hem in verdienten en̄ in Gods ewighen love¹⁰. Wi selen ons met allen goeden menschen verenighen overmits doechde en̄ onderlinghe minne, op dat wi alle te gadere verwinnen moghen ende victorie vechten, en̄ seghe behouden in onsen einde. Wi selen oec vore ons selven en̄ vore alle sonderen bidden, en̄ begheren dat God ons ontferme en̄ ons van sonden trecke, en̄ verenighe in dat ghetal der vercoerne. En̄ dit is die derde wise ynnichs levens, daer wi mede uutgaen tot onsen naesten in breetheit der minnen, die hemel en̄ erde vervult heeft met rijcheit van gracien en̄ van doechden.

Die vierde wise ynnichs levens sedt onse redene tusschen tijt en̄ ewicheit. Inden nedersiene, toent si ons dese werelt alse ene ellende daer wi in ghekerkert sijn¹¹; inden opsiene¹², dat rike der hemele, daer wi toe gheroepen en̄ vercoren sijn. Alsoe langhe alse onse redene hout¹³ tusschen beide, soe werden wi bedroeft; want wi sien boven ons die glorie Gods en̄ alle dinc in vreden, en̄ daer en connen wi niet comen: en̄ wi sien beneden ons onghestadicheit, sonde, en̄ scade, en̄ scande, en̄ alle dinc in confusien; en̄ daer moeten wi duren¹⁴. En̄ aldus wert ons die werelt een cruce en̄ een verdriet. En̄ hier omme moeten wi wenen, claghen en̄ carmen alsoe langhe alse wi leven in dit elende¹⁵; want wi spreken met den prophete: ‘Acharme! onse inwoenen hier is ons verlingt¹⁶! Wanneer selen wi comen en̄ openbaren ons vore dat anscijn ons Heren¹⁷?’

Hier onsprinct ute der gaven Gods in die minnende herte die hoechste doecht die ic weet, ende dat is ghedoechsame lancmoedicheit¹⁸, die sprect aldus: ‘Here, dijn wille, niet mijn wille moete ghescien; dine ere en̄ dijn lof, niet mijn gherief noch mine ghelost. Here ic gheve mi u, en̄ ic late my tote u¹⁹, in tijt ende in ewicheit.’

Siet, dit is die lingde ynnigher oefeninghen, die ghedoechsam alles dincs verbeit²⁰. Hebdi dese ‧iiij‧ wisen, met den gronde der substancien daer si in ghewortelt sijn, soe moechdi scouwen boven redene in bloete ledicheit, en̄ merken in redenen alle doechde na besceydenheit²¹. En̄ dese oeſeninge is alse een penninc van finen goude, daermen ewich leven mede coept. Maer yeghewelc proeve en̄ merke sinen penninc, ofte hi fijn gulden is, goet van ghewichte, en̄ wel ghemunt in beyden siden.

Nu verstaet. Alse wi Gode minnen omme hem selven, en̄ omme en ghene andere waer omme, soe is onse penninc van finen goude. En̄ alse wi alle andere dinc minnen, oefenen en̄ orboren te Gode, alsoe dat Gods minne verweghe alle dinc: soe is onse penninc goet en̄ zwaer ghenoech van ghewichte. En̄ alse wi Christumme navolghen en̄ onse cruce draghen, en̄ onse nature drucken en̄ doden in wederstane en̄ in penitencien, en̄ ghehoirsam sijn onsen oversten, en̄ der wet, en̄ den gheboden, en̄ onser redenen²² en̄ den levene ons Heren Jhesu Christi: soe leeft Christus in ons, en̄ wi in hem. En̄ hier mede is onse penninc gheciert, gheformt en̄ wel ghemunt in die cruusside²³; en̄ altoes sclen wine chieren noch meer met doechden, in navolghene den levene Christi. Die blote side ons pennincs, dat is dat wesen onser sielen, daer God sijn beelde in ghedruct hevet. En̄ alse wi, overmits gheloeve, hope ende minne, inkeren²⁴, ende alsoe minnen en̄ besitten Gode: soe onfaen wi sijn beelde overnatuerlijc in die bloete side ons pennines. Want mit den beelde der heyligher Drivoldicheit, dat God selve is, soe is die bloete side ons pennincs (dat is onse ingekeerde leven) gheformt en̄ gheciert: want daer leeft God in ons en̄ wi in hem. En̄ alsoe is die blote side ons pennines gheciert met der inwoninghen Gods; en̄ de cruusside met onsen doechden, ende met den levene en̄ met der verdienten ons Heren Jhesu Christi. En̄ dit is die guldene penninc die²⁵ ewichs levens werdich is, want hi is selve ewich leven. Ende hier omme, yeghewelc si op sine hoede: die sinen pennine ongherecht en̄ valsch brinct ten ordele Gods, hi wert verwijst ten ewighen viere. Maer is u penninc nu quaet van loeyen²⁶, en̄ ongherecht, en̄ valsch inder munten, bidt en̄ roept ane den heylighen Gheest, dat hi u gheve puer gout, alsoe dat ghi tusschen hem ende u moghet smeden en̄ munten enen penninc die alsoe ſijn si, dat hi Gode behaghe.

Hier ave en willic nemmeer spreken²⁷. Maer ic wille leren minc suster, hoe si dienen sal in oetmoede en̄ in reynicheiden, alsoe dat si Gods dochter si, en̄ de crone der meechden onfae met hondertvuldighen loene.

Footnotes

1. K. alleen, met begheerliken eerenste en̄ eyschene. ↩

2. Sur. cum sitibundu strenuitate ac exactione libera cum fiducia conjuncta. Men ziet dat de vertaler de lezing van K. gevolgd heeft. ↩

3. Sur. et sursum tendens nostrae in Deo vitae celsitudo. ↩

4. K. alleen, zet ons neder. Sur. deorsum nos mittit. ↩

5. suis laudibus, zegt Surius. ↩

6. Sur. et sub cunctas nos demittemus creaturas, etiam sub daemones ipsos, ut, enz. ↩

7. Dit woord selfs staet er in K. niet by. ↩

8. Sur. Hic alter est modus exercitationis internae, descensus videlicet vitae nostrae, quo nos, enz. ↩

9. Sur. Tertius porrò modus foràs nos mittit cum exercitatione interna in charitatis latitudine. ↩

10. Sur. ut et nos cum ipsis in meritis et aeterna Dei laude idonei ac digni efficiamur. ↩

11. Sur mundum hunc nobis ostendit ceu exilium quoddam, in quo velut in carcere detinemur. ↩

12. Versta er by, toent si ons. ↩

13. suspensa manet, zegt Surius. ↩

14. Sur. et hic demorandum nobis est. ↩

15. F. in dit alinde. Sur. dum in isto degendum exilio est. ↩

16. Vglk. Ps. 119. 5. ↩

17. Vglk. Ps. 41, 3. ↩

18. Sur. patiens longanimitas. ↩

19. K. alleen, en ic late mi u. Sur. et (me) permitto tibi. ↩

20. Sur. cuncta patienter ac longanimiter sustinens et expectans. ↩

21. Sur. itemque ratione virtutes omnes distinctè ac discriminatim considerare poteris. ↩

22. Sur. etrationi nostrae. ↩

23. Sur. à crucis latere. Versta op de keerzyde, waer nagenoeg alle de middelceuwsche munten een kruis vertoonden. ↩

24. Sur. cumque per fidem, spem et charitatem intrò nos recipimus. ↩

25. D. kwalyk, des. ↩

26. F, G. van loeien, dat is, van gehalte Kiliaen, onder zyne Dictiones peregrinae, geeft alloy, waer het hier gebruikte loeye of, gelyk K. heeft, loode, uit verbasterd is, zynde het fransche aloi zelf, met klankverwisseling, afgeleid van allier, verbinden, vermengen, namelyk het een metael met het andere. Surius schynt de plaets niet begrepen te hebben, want hy vertaelt: Attamen si modò nummus tuus fortè plumbi admixtione vitiosus est, nec justum pondus ac debitam monetam habet. Het loode van K. zal hem bedrogen hebben; want dat het hier op geen lood aenkomt, blykt allenzins. ↩

27. Sur. Verùm de his jam dictum sit satìs. ↩